ataḥ paraṃ pravakṣyāmi liṃgaṃ rāmeśvarābhidham
sūta uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi liṃgaṃ rāmeśvarābhidham |
utpannaṃ ca yathā pūrvamṛṣayaśśṛṇutādarāt
||1||अतः परं प्रवक्ष्यामि लिंगं रामेश्वराभिधम् ।
उत्पन्नं च यथा पूर्वमृषयश्शृणुतादरात्
purā viṣṇuḥ pṛthivyāṃ cāvatatāra satāṃ priyaḥ
||2||पुरा विष्णुः पृथिव्यां चावततार सतां प्रियः
tatra sītā hṛtā viprā rāvaṇenorumāyinā |
prāpitā svagṛhaṃ sā hi laṃkāyāṃ janakātmajā
||3||तत्र सीता हृता विप्रा रावणेनोरुमायिना ।
प्रापिता स्वगृहं सा हि लंकायां जनकात्मजा
anveṣaṇaparastasyāḥ kiṣkindhākhyāṃ purīmagāt |
sugrīvahitakṛdbhūtvā vālinaṃ saṃjaghāna ha
||4||अन्वेषणपरस्तस्याः किष्किन्धाख्यां पुरीमगात् ।
सुग्रीवहितकृद्भूत्वा वालिनं संजघान ह
tatra sthitvā kiyatkālaṃ tadanveṣaṇatatparaḥ |
sugrīvādyairlakṣmaṇena vicāraṃ kṛtavānsa vai
||5||तत्र स्थित्वा कियत्कालं तदन्वेषणतत्परः ।
सुग्रीवाद्यैर्लक्ष्मणेन विचारं कृतवान्स वै
kapīnsaṃpreṣayāmāsa caturdikṣu nṛpātmajaḥ |
hanumatpramukhānrāmastadanveṣaṇahetave
||6||कपीन्संप्रेषयामास चतुर्दिक्षु नृपात्मजः ।
हनुमत्प्रमुखान्रामस्तदन्वेषणहेतवे
atha jñātvā gatāṃ laṃkāṃ sītāṃ kapivarānanāt |
sītācūḍāmaṇiṃ prāpya mumude so'ti rāghavaḥ
||7||अथ ज्ञात्वा गतां लंकां सीतां कपिवराननात् ।
सीताचूडामणिं प्राप्य मुमुदे सोऽति राघवः
sakapīśastadā rāmo lakṣmaṇena yuto dvijāḥ |
sugrīvapramukhaiḥ puṇyairvānarairbalavattaraiḥ
||8||सकपीशस्तदा रामो लक्ष्मणेन युतो द्विजाः ।
सुग्रीवप्रमुखैः पुण्यैर्वानरैर्बलवत्तरैः
padmairaṣṭādaśākhyaiśca yayau tīraṃ payonidheḥ |
dakṣiṇe sāgare yo vai dṛśyate lavaṇākaraḥ
||9||पद्मैरष्टादशाख्यैश्च ययौ तीरं पयोनिधेः ।
दक्षिणे सागरे यो वै दृश्यते लवणाकरः
tatrāgatya svayaṃ rāmo velāyāṃ saṃsthito hi saḥ |
vānaraissevyamānastu lakṣmaṇena śivapriyaḥ
||10||तत्रागत्य स्वयं रामो वेलायां संस्थितो हि सः ।
वानरैस्सेव्यमानस्तु लक्ष्मणेन शिवप्रियः
hā jānaki kuto yātā kadā ceyaṃ miliṣyati |
agādhassāgaraścaivātāryā senā ca vānarī
||11||हा जानकि कुतो याता कदा चेयं मिलिष्यति ।
अगाधस्सागरश्चैवातार्या सेना च वानरी
rākṣaso giridharttā ca mahābalaparākramaḥ |
laṃkākhyo durgamo durga iṃdrajittanayosya vai
||12||राक्षसो गिरिधर्त्ता च महाबलपराक्रमः ।
लंकाख्यो दुर्गमो दुर्ग इंद्रजित्तनयोस्य वै
ityevaṃ sa vicāryaiva taṭe sthitvā salakṣmaṇaḥ |
āśvāsito vanaukobhiraṃgadādipurassaraiḥ
||13||इत्येवं स विचार्यैव तटे स्थित्वा सलक्ष्मणः ।
आश्वासितो वनौकोभिरंगदादिपुरस्सरैः
etasminnaṃtare tatra rāghavaśśaivasattamaḥ |
uvāca bhrātaraṃ prītyā jalārthī lakṣmaṇābhidham
||14||एतस्मिन्नंतरे तत्र राघवश्शैवसत्तमः ।
उवाच भ्रातरं प्रीत्या जलार्थी लक्ष्मणाभिधम्
rāma uvāca
bhrātarlakṣmaṇa vīreśāhaṃ jalārthī pipāsitaḥ |
tadānaya drutaṃ pātho vānaraiḥ kaiścideva hi
||15||भ्रातर्लक्ष्मण वीरेशाहं जलार्थी पिपासितः ।
तदानय द्रुतं पाथो वानरैः कैश्चिदेव हि
sūta uvāca
tacchrutvā vānarāstatra hyadhāvaṃta diśo daśa |
nītvā jalaṃ ca te procuḥ praṇipatya puraḥ sthitāḥ
||16||तच्छ्रुत्वा वानरास्तत्र ह्यधावंत दिशो दश ।
नीत्वा जलं च ते प्रोचुः प्रणिपत्य पुरः स्थिताः
vānarā ūcuḥ
jalaṃ ca gṛhyatāṃ svāminnānītaṃ tattvadājñayā |
mahottamaṃ ca susvādu śītalaṃ prāṇatarpaṇam
||17||जलं च गृह्यतां स्वामिन्नानीतं तत्त्वदाज्ञया ।
महोत्तमं च सुस्वादु शीतलं प्राणतर्पणम्
sūta uvāca
suprasannataro bhūtvā kṛpādṛṣṭyā vilokya tān |
tacchrutvā rāmacandro'sau svayaṃ jagrāha tajjalam
||18||सुप्रसन्नतरो भूत्वा कृपादृष्ट्या विलोक्य तान् ।
तच्छ्रुत्वा रामचन्द्रोऽसौ स्वयं जग्राह तज्जलम्
sa śaivastajjalaṃ nītvā pātumārabdhavānyadā |
tadā ca smaraṇaṃ jātamitthamasya śivecchayā
||19||स शैवस्तज्जलं नीत्वा पातुमारब्धवान्यदा ।
तदा च स्मरणं जातमित्थमस्य शिवेच्छया
na kṛtaṃ darśanaṃ śaṃbhorgṛhyate ca jalaṃ katham |
svasvāminaḥ pareśasya sarvānaṃdapradasya vai
||20||न कृतं दर्शनं शंभोर्गृह्यते च जलं कथम् ।
स्वस्वामिनः परेशस्य सर्वानंदप्रदस्य वै
ityuktvā ca jalaṃ pītaṃ tadā raghuvareṇa ca |
paścācca pārthivīṃ pūjāṃ cakāra raghunaṃdanaḥ
||21||इत्युक्त्वा च जलं पीतं तदा रघुवरेण च ।
पश्चाच्च पार्थिवीं पूजां चकार रघुनंदनः
āvāhanādikāṃścaiva hyupacārānprakalpya vai |
vidhivatṣoḍaśa prītyā devamānarca śaṅkaram
||22||आवाहनादिकांश्चैव ह्युपचारान्प्रकल्प्य वै ।
विधिवत्षोडश प्रीत्या देवमानर्च शङ्करम्
praṇipātaisstavairdivyaiśśivaṃ saṃtoṣya yatnataḥ |
prārthayāmāsa sadbhaktyā sa rāmaśśaṃkaraṃ mudā
||23||प्रणिपातैस्स्तवैर्दिव्यैश्शिवं संतोष्य यत्नतः ।
प्रार्थयामास सद्भक्त्या स रामश्शंकरं मुदा
rāma uvāca
svāmiñchaṃbho mahādeva sarvadā bhaktavatsala |
pāhi māṃ śaraṇāpannaṃ tvadbhaktaṃ dīnamānasam
||24||स्वामिञ्छंभो महादेव सर्वदा भक्तवत्सल ।
पाहि मां शरणापन्नं त्वद्भक्तं दीनमानसम्
etajjalamagādhaṃ ca vāridherbhavatāraṇa |
rāvaṇākhyo mahāvīro rākṣaso balavattaraḥ
||25||एतज्जलमगाधं च वारिधेर्भवतारण ।
रावणाख्यो महावीरो राक्षसो बलवत्तरः
vānarāṇāṃ balaṃ hyetaccaṃcalaṃ yuddhasādhanam |
mamakāryaṃ kathaṃ siddhaṃ bhaviṣyati priyāptaye
||26||वानराणां बलं ह्येतच्चंचलं युद्धसाधनम् ।
ममकार्यं कथं सिद्धं भविष्यति प्रियाप्तये
tasmindeva tvayā kāryaṃ sāhāyyaṃ mama suvrata |
sāhāyyaṃ te vinā nātha mama kāryyaṃ hi durlabham
||27||तस्मिन्देव त्वया कार्यं साहाय्यं मम सुव्रत ।
साहाय्यं ते विना नाथ मम कार्य्यं हि दुर्लभम्
tvadīyo rāvaṇo'pīha durjjayassarvathākhilaiḥ |
tvaddattavaradṛptaśca mahāvīrastrilokajit
||28||त्वदीयो रावणोऽपीह दुर्ज्जयस्सर्वथाखिलैः ।
त्वद्दत्तवरदृप्तश्च महावीरस्त्रिलोकजित्
apyahaṃ tava dāso'smi tvadadhīnaśca sarvathā |
vicāryeti tvayā kāryaḥ pakṣapātassadāśiva
||29||अप्यहं तव दासोऽस्मि त्वदधीनश्च सर्वथा ।
विचार्येति त्वया कार्यः पक्षपातस्सदाशिव
sūta uvāca
ityevaṃ sa ca saṃprārthya namaskṛtya punaḥpunaḥ |
tadā jayajayetyuccairuddhoṣaiśśaṃkareti ca
||30||इत्येवं स च संप्रार्थ्य नमस्कृत्य पुनःपुनः ।
तदा जयजयेत्युच्चैरुद्धोषैश्शंकरेति च
iti stutvā śivaṃ tatra maṃtradhyānaparāyaṇaḥ |
punaḥ pūjāṃ tataḥ kṛtvā svāmyagre sa nanarta ha
||31||इति स्तुत्वा शिवं तत्र मंत्रध्यानपरायणः ।
पुनः पूजां ततः कृत्वा स्वाम्यग्रे स ननर्त ह
premī viklinnahṛdayo gallanādaṃ yadākarot |
tadā ca śaṃkaro devassuprasanno babhūva ha
||32||प्रेमी विक्लिन्नहृदयो गल्लनादं यदाकरोत् ।
तदा च शंकरो देवस्सुप्रसन्नो बभूव ह
sāṃgassaparivāraśca jyotīrūpo maheśvaraḥ |
yathoktarūpamamalaṃ kṛtvāvirabhavaddrutam
||33||सांगस्सपरिवारश्च ज्योतीरूपो महेश्वरः ।
यथोक्तरूपममलं कृत्वाविरभवद्द्रुतम्
tatassaṃtuṣṭahṛdayo rāmabhaktyā maheśvaraḥ |
śivamastu varaṃ brūhi rāmeti sa tadābravīt
||34||ततस्संतुष्टहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः ।
शिवमस्तु वरं ब्रूहि रामेति स तदाब्रवीत्
tadrūpaṃ ca tadā dṛṣṭvā sarve pūtāstatassvayam |
kṛtavānrāghavaḥ pūjāṃ śivadharmaparāyaṇaḥ
||35||तद्रूपं च तदा दृष्ट्वा सर्वे पूतास्ततस्स्वयम् ।
कृतवान्राघवः पूजां शिवधर्मपरायणः
stutiṃ ca vividhāṃ kṛtvā praṇipatya śivaṃ mudā |
jayaṃ ca prārthayāmāsa rāvaṇājau tadātmanaḥ
||36||स्तुतिं च विविधां कृत्वा प्रणिपत्य शिवं मुदा ।
जयं च प्रार्थयामास रावणाजौ तदात्मनः
tataḥ prasannahṛdayo rāmabhaktyā maheśvaraḥ |
jayostu te mahārāja prītyā sa punarabravīt
||37||ततः प्रसन्नहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः ।
जयोस्तु ते महाराज प्रीत्या स पुनरब्रवीत्
śivadattaṃ jayaṃ prāpya hyanujñāṃ samavāpya ca |
punaśca prārthayāmāsa sāṃjalirnatamastakaḥ
||38||शिवदत्तं जयं प्राप्य ह्यनुज्ञां समवाप्य च ।
पुनश्च प्रार्थयामास सांजलिर्नतमस्तकः
rāma uvāca
tvayā stheyamiha svāmiṃllokānāṃ pāvanāya ca |
pareṣāmupakārārthaṃ yadi tuṣṭo'si śaṃkara
||39||त्वया स्थेयमिह स्वामिंल्लोकानां पावनाय च ।
परेषामुपकारार्थं यदि तुष्टोऽसि शंकर
sūta uvāca
ityuktastu śivastatra liṃgarūpo'bhavattadā |
rāmeśvaraśca nāmnā vai prasiddho jagatītale
||40||इत्युक्तस्तु शिवस्तत्र लिंगरूपोऽभवत्तदा ।
रामेश्वरश्च नाम्ना वै प्रसिद्धो जगतीतले
rāmastu tatprabhāvādvai sindhumuttīrya cāṃjasā |
rāvaṇādīnnihatyāśu rākṣasānprāpa tāṃ priyām
||41||रामस्तु तत्प्रभावाद्वै सिन्धुमुत्तीर्य चांजसा ।
रावणादीन्निहत्याशु राक्षसान्प्राप तां प्रियाम्
rāmeśvarasya mahimādbhuto'bhūdbhuvi cātulaḥ |
bhuktimuktipradaścaiva sarvadā bhaktakāmadaḥ
||42||रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः ।
भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः
divyagaṃgājalenaiva snāpayiṣyati yaśśivam |
rāmeśvaraṃ ca sadbhaktyā sa jīvanmukta eva hi
||43||दिव्यगंगाजलेनैव स्नापयिष्यति यश्शिवम् ।
रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि
iha bhuktvākhilānbhogāndevānāṃ durlabhānapi |
aṃte prāpya paraṃ jñānaṃ kaivalyaṃ prāpnuyāddhruvam
||44||इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवानां दुर्लभानपि ।
अंते प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं प्राप्नुयाद्ध्रुवम्
iti vaśca samākhyātaṃ jyotirligaṃ śivasya tu |
rāmeśvarābhidhaṃ divyaṃ śṛṇvatāṃ pāpahārakam
||45||इति वश्च समाख्यातं ज्योतिर्लिगं शिवस्य तु ।
रामेश्वराभिधं दिव्यं शृण्वतां पापहारकम्
iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃtāyāṃ rāmeśvaramāhātmyavarṇanaṃ nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ || 31 ||