bhadrāyuvivāhakathanam
sūta uvāca
daśārṇādhipatestasya vajrabāhormahābhujaḥ ||
babhūva śatrurbalavānrājā magadharāṭ tataḥ
||1||दशार्णाधिपतेस्तस्य वज्रबाहोर्महाभुजः ॥
बभूव शत्रुर्बलवान्राजा मगधराट् ततः
sa vai hemaratho nāma bāhuśālī raṇotkaṭaḥ ||
balena mahatāvṛtya daśārṇaṃ nyarudhadbalī
||2||स वै हेमरथो नाम बाहुशाली रणोत्कटः ॥
बलेन महतावृत्य दशार्णं न्यरुधद्बली
camūpāstasya durdharṣāḥ prāpya deśaṃ daśārṇakam ||
vyaluṃpanvasuratnāni gṛhāṇi dadahuḥ pare
||3||चमूपास्तस्य दुर्धर्षाः प्राप्य देशं दशार्णकम् ॥
व्यलुंपन्वसुरत्नानि गृहाणि ददहुः परे
keciddhanāni jagṛhuḥ kecidbālānstriyo'pare ||
godhanānyapare'gṛhṇankeciddhānyaparicchadān ||
kecidārāmasasyāni gṛhodyānānyanāśayat
||4||केचिद्धनानि जगृहुः केचिद्बालान्स्त्रियोऽपरे ॥
गोधनान्यपरेऽगृह्णन्केचिद्धान्यपरिच्छदान् ॥
केचिदारामसस्यानि गृहोद्यानान्यनाशयत्
evaṃ vināśya tadrājyaṃ strīgodhanajighṛkṣavaḥ ||
āvṛtya tasya nagarīṃ vajrabāhostu māgadhaḥ
||5||एवं विनाश्य तद्राज्यं स्त्रीगोधनजिघृक्षवः ॥
आवृत्य तस्य नगरीं वज्रबाहोस्तु मागधः
evaṃ paryākulaṃ vīkṣya rājā nagarameva ca ||
yuddhāya nirjagāmāśu vajrabāhuḥ sasai nikaḥ
||6||एवं पर्याकुलं वीक्ष्य राजा नगरमेव च ॥
युद्धाय निर्जगामाशु वज्रबाहुः ससै निकः
vajrabāhuśca bhūpālastathā maṃtripuraḥsarāḥ ||
yuyudhurmāgadhaiḥ sārdhaṃ nijaghnuḥ śatruvāhinīm
||7||वज्रबाहुश्च भूपालस्तथा मंत्रिपुरःसराः ॥
युयुधुर्मागधैः सार्धं निजघ्नुः शत्रुवाहिनीम्
vajrabāhurmaheṣvāso daṃśito rathamāsthitaḥ ||
vikiranbāṇavarṣāṇi cakāra kadanaṃ mahat
||8||वज्रबाहुर्महेष्वासो दंशितो रथमास्थितः ॥
विकिरन्बाणवर्षाणि चकार कदनं महत्
daśārṇarājaṃ yudhyaṃtaṃ dṛṣṭvā yuddhe suduḥsaham ||
tameva tarasā vavruḥ sarve māgadhasainikāḥ
||9||दशार्णराजं युध्यंतं दृष्ट्वा युद्धे सुदुःसहम् ॥
तमेव तरसा वव्रुः सर्वे मागधसैनिकाः
kṛtvā tu suciraṃ yuddhaṃ māgadhā dṛḍhavikramāḥ ||
tatsainyaṃ nāśayāmāsurlebhire ca jayaśriyam
||10||कृत्वा तु सुचिरं युद्धं मागधा दृढविक्रमाः ॥
तत्सैन्यं नाशयामासुर्लेभिरे च जयश्रियम्
kecittasya rathaṃ jaghnuḥ kecittaddhanurācchinam ||
sūtaṃ tasya jaghānaikastvaparaḥ khaḍgamācchinat
||11||केचित्तस्य रथं जघ्नुः केचित्तद्धनुराच्छिनम् ॥
सूतं तस्य जघानैकस्त्वपरः खड्गमाच्छिनत्
saṃchinnakhaḍgadhanvānaṃ virathaṃ hatasārathim ||
balādgṛhītvā balino babaṃdhurnṛpatiṃ ruṣā
||12||संछिन्नखड्गधन्वानं विरथं हतसारथिम् ॥
बलाद्गृहीत्वा बलिनो बबंधुर्नृपतिं रुषा
tasya maṃtrigaṇaṃ sarvaṃ tatsainyaṃ ca vijitya te ||
māgadhāstasya nagarīṃ viviśurjayakāśinaḥ
||13||तस्य मंत्रिगणं सर्वं तत्सैन्यं च विजित्य ते ॥
मागधास्तस्य नगरीं विविशुर्जयकाशिनः
aśvānnarāngajānuṣṭrānpaśūṃścaiva dhanāni ca ||
jagṛhuryuvatīḥ sarvāścārvaṃgīścaiva kanyakāḥ
||14||अश्वान्नरान्गजानुष्ट्रान्पशूंश्चैव धनानि च ॥
जगृहुर्युवतीः सर्वाश्चार्वंगीश्चैव कन्यकाः
rājño babaṃdhurmahiṣīrdāsīścaiva sahasraśaḥ ||
kośaṃ ca ratnasaṃpūrṇaṃ jahruste'pyātatāyinaḥ
||15||राज्ञो बबंधुर्महिषीर्दासीश्चैव सहस्रशः ॥
कोशं च रत्नसंपूर्णं जह्रुस्तेऽप्याततायिनः
evaṃ vināśya nagarīṃ hṛtvā strīgodhanādikam ||
vajrabāhuṃ balādbaddhvā rathe sthāpya viniryayuḥ
||16||एवं विनाश्य नगरीं हृत्वा स्त्रीगोधनादिकम् ॥
वज्रबाहुं बलाद्बद्ध्वा रथे स्थाप्य विनिर्ययुः
evaṃ kolāhale jāte rāṣṭranāśe ca dāruṇe ||
rājaputro'tha bhadrāyustadvārtāmaśṛṇodbalī
||17||एवं कोलाहले जाते राष्ट्रनाशे च दारुणे ॥
राजपुत्रोऽथ भद्रायुस्तद्वार्तामशृणोद्बली
pitaraṃ śatrunirbaddhaṃ pitṛpatnīstathā hṛtāḥ ||
naṣṭaṃ daśārṇarāṣṭraṃ ca śrutvā cukrośa siṃhavat
||18||पितरं शत्रुनिर्बद्धं पितृपत्नीस्तथा हृताः ॥
नष्टं दशार्णराष्ट्रं च श्रुत्वा चुक्रोश सिंहवत्
sa khaḍgaśaṃkhāvādāya vaiśyaputrasahāyavān ||
daṃśito hayamāruhya kumāro vijigīṣayā
||19||स खड्गशंखावादाय वैश्यपुत्रसहायवान् ॥
दंशितो हयमारुह्य कुमारो विजिगीषया
javenāgatya taṃ deśaṃ māgadhairabhipūritam ||
dahyamānaṃ kraṃdamānaṃ hṛtastrīsutagodhanam
||20||जवेनागत्य तं देशं मागधैरभिपूरितम् ॥
दह्यमानं क्रंदमानं हृतस्त्रीसुतगोधनम्
dṛṣṭvā rājajanaṃ sarvaṃ rājyaṃ śūnyaṃ bhayākulam ||
krodhādhmātamanāstūrṇaṃ praviśya ripuvāhinīm ||
ākarṇākṛṣṭakodaṃḍo vavarṣa śarasaṃtatīḥ
||21||दृष्ट्वा राजजनं सर्वं राज्यं शून्यं भयाकुलम् ॥
क्रोधाध्मातमनास्तूर्णं प्रविश्य रिपुवाहिनीम् ॥
आकर्णाकृष्टकोदंडो ववर्ष शरसंततीः
te hanyamānā ripavo rājaputreṇa sāyakaiḥ ||
tamabhidrutya vegena śarairvivyadhurulbaṇaiḥ
||22||ते हन्यमाना रिपवो राजपुत्रेण सायकैः ॥
तमभिद्रुत्य वेगेन शरैर्विव्यधुरुल्बणैः
hanyamāno'strapūgena ripubhiryuddhadurmadaiḥ ||
na cacāla raṇe dhīraḥ śivavarmābhirakṣitaḥ
||23||हन्यमानोऽस्त्रपूगेन रिपुभिर्युद्धदुर्मदैः ॥
न चचाल रणे धीरः शिववर्माभिरक्षितः
so'strakarṣaṃ prasahyāśu praviśya gajalīlayā ||
jaghānāśu rathānnāgānpadātīnapi bhūriśaḥ
||24||सोऽस्त्रकर्षं प्रसह्याशु प्रविश्य गजलीलया ॥
जघानाशु रथान्नागान्पदातीनपि भूरिशः
tatraikaṃ rathinaṃ hatvā sasūtaṃ nṛpanaṃdanaḥ ||
tameva rathamāsthāya vaiśyanaṃdanasārathiḥ ||
vicacāra raṇe dhīraḥ siṃho mṛgakulaṃ yathā
||25||तत्रैकं रथिनं हत्वा ससूतं नृपनंदनः ॥
तमेव रथमास्थाय वैश्यनंदनसारथिः ॥
विचचार रणे धीरः सिंहो मृगकुलं यथा
atha sarve susaṃrabdhāḥ śūrāḥ prodyatakārmukāḥ ||
abhisasrustamevaikaṃ camūpā balaśālinaḥ
||26||अथ सर्वे सुसंरब्धाः शूराः प्रोद्यतकार्मुकाः ॥
अभिसस्रुस्तमेवैकं चमूपा बलशालिनः
teṣāmāpatatāmagre khaḍgamudyamya dāruṇam ||
abhyudyayau mahāvīrāndarśayanniva pauruṣam
||27||तेषामापततामग्रे खड्गमुद्यम्य दारुणम् ॥
अभ्युद्ययौ महावीरान्दर्शयन्निव पौरुषम्
karālāṃtakajihvābhaṃ tasya khaḍgaṃ mahojjvalam ||
dṛṣṭvaiva sahasā mamruśca mūpāstatprabhāvataḥ
||28||करालांतकजिह्वाभं तस्य खड्गं महोज्ज्वलम् ॥
दृष्ट्वैव सहसा मम्रुश्च मूपास्तत्प्रभावतः
yeye paśyaṃti taṃ khaḍgaṃ prasphuraṃtaṃ raṇāṃgaṇe ||
te sarve nidhanaṃ jagmurvajraṃ prāpyeva kīṭakaḥ
||29||येये पश्यंति तं खड्गं प्रस्फुरंतं रणांगणे ॥
ते सर्वे निधनं जग्मुर्वज्रं प्राप्येव कीटकः
athāsau sarvasainyānāṃ vināśāya mahābhujaḥ ||
śaṃkhaṃ dadhmau mahārāvaṃ pūrayanniva rodasī
||30||अथासौ सर्वसैन्यानां विनाशाय महाभुजः ॥
शंखं दध्मौ महारावं पूरयन्निव रोदसी
tena śaṃkhaninādena viṣāktenaiva bhūyasā ||
śrutamātreṇa ripavo mūrcchitāḥ patitā bhuvi
||31||तेन शंखनिनादेन विषाक्तेनैव भूयसा ॥
श्रुतमात्रेण रिपवो मूर्च्छिताः पतिता भुवि
ye'śvapṛṣṭhe rathe ye ca ye ca daṃtiṣu saṃsthitāḥ ||
te visaṃjñāḥ kṣaṇātpetuḥ śaṃkhanādahataujasaḥ
||32||येऽश्वपृष्ठे रथे ये च ये च दंतिषु संस्थिताः ॥
ते विसंज्ञाः क्षणात्पेतुः शंखनादहतौजसः
tānbhūmau patitānsarvānnaṣṭasaṃjñā nnirāyudhān ||
vigaṇayya śavaprāyānanāvadhīddharmaśāstravit
||33||तान्भूमौ पतितान्सर्वान्नष्टसंज्ञा न्निरायुधान् ॥
विगणय्य शवप्रायाननावधीद्धर्मशास्त्रवित्
ātmanaḥ pitaraṃ baddhaṃ mocayitvā raṇājire ||
tatpatnīḥ śatruvaśagāḥ sarvāḥ sadyo vyamocayat
||34||आत्मनः पितरं बद्धं मोचयित्वा रणाजिरे ॥
तत्पत्नीः शत्रुवशगाः सर्वाः सद्यो व्यमोचयत्
patnīśca maṃtrimukhyānāṃ tathānyeṣāṃ puraukasām ||
striyo bālāṃśca kanyāśca godhanādīnyanekaśaḥ
||35||पत्नीश्च मंत्रिमुख्यानां तथान्येषां पुरौकसाम् ॥
स्त्रियो बालांश्च कन्याश्च गोधनादीन्यनेकशः
mocayitvā ripubhayāttamāśvāsayadākulaḥ ||
athārisainyeṣu caraṃsteṣāṃ jagrāha yoṣitaḥ
||36||मोचयित्वा रिपुभयात्तमाश्वासयदाकुलः ॥
अथारिसैन्येषु चरंस्तेषां जग्राह योषितः
marunmanojavānaśvānmātaṃgāngirisannibhān ||
syaṃdanāni ca raukmāṇi dāsīśca rucirānanāḥ
||37||मरुन्मनोजवानश्वान्मातंगान्गिरिसन्निभान् ॥
स्यंदनानि च रौक्माणि दासीश्च रुचिराननाः
yugmam ||
sarvamāhṛtya vegena gṛhītvā taddhanaṃ bahu ||
māgadheśaṃ hemarathaṃ nirbabaṃdha parājitam
||38||युग्मम् ॥
सर्वमाहृत्य वेगेन गृहीत्वा तद्धनं बहु ॥
मागधेशं हेमरथं निर्बबंध पराजितम्
tanmaṃtriṇaśca bhūpāṃśca tatra mukhyāṃśca nāyakān ||
gṛhītvā tarasā baddhvā purīṃ prāveśayaddrutam
||39||तन्मंत्रिणश्च भूपांश्च तत्र मुख्यांश्च नायकान् ॥
गृहीत्वा तरसा बद्ध्वा पुरीं प्रावेशयद्द्रुतम्
pūrvaṃ ye samare bhagnā vivṛttāḥ sarvatodiśam ||
te maṃtrimukhyā viśvastā nāyakāśca samāyayuḥ
||40||पूर्वं ये समरे भग्ना विवृत्ताः सर्वतोदिशम् ॥
ते मंत्रिमुख्या विश्वस्ता नायकाश्च समाययुः
kumāravikramaṃ dṛṣṭvā sarve vismitamānasāḥ ||
taṃ menire suraśreṣṭhaṃ kāraṇādāgataṃ bhuvam
||41||कुमारविक्रमं दृष्ट्वा सर्वे विस्मितमानसाः ॥
तं मेनिरे सुरश्रेष्ठं कारणादागतं भुवम्
aho naḥ sumahābhāgyamaho nastapasaḥ phalam ||
kenāpyanena vīreṇa mṛtāḥ saṃjīvitāḥ khalu
||42||अहो नः सुमहाभाग्यमहो नस्तपसः फलम् ॥
केनाप्यनेन वीरेण मृताः संजीविताः खलु
eṣa kiṃ yogasiddho vā tapaḥsiddho 'thavā'maraḥ ||
amānuṣamida karma yadanena kṛtaṃ mahat
||43||एष किं योगसिद्धो वा तपःसिद्धो ऽथवाऽमरः ॥
अमानुषमिद कर्म यदनेन कृतं महत्
nūnamasya bhavenmātā sā gaurīti śivaḥ pitā ||
akṣauhiṇīnāṃ navakaṃ jigāyānaṃtaśaktidhṛk
||44||नूनमस्य भवेन्माता सा गौरीति शिवः पिता ॥
अक्षौहिणीनां नवकं जिगायानंतशक्तिधृक्
ityāścaryayutairhṛṣṭaiḥ praśaṃsadbhiḥ parasparam ||
pṛṣṭo'mātyajanenāsāvātmānaṃ prāha tattvataḥ
||45||इत्याश्चर्ययुतैर्हृष्टैः प्रशंसद्भिः परस्परम् ॥
पृष्टोऽमात्यजनेनासावात्मानं प्राह तत्त्वतः
samāgataṃ svapitaraṃ vismayāhlādaviplutam ||
muṃcaṃtamānaṃdajalaṃ vavaṃde premavihvalaḥ
||46||समागतं स्वपितरं विस्मयाह्लादविप्लुतम् ॥
मुंचंतमानंदजलं ववंदे प्रेमविह्वलः
sa rājā nijaputreṇa praṇayādabhivaṃditaḥ ||
āśliṣya gāḍhaṃ tarasā babhāṣe premakātaraḥ
||47||स राजा निजपुत्रेण प्रणयादभिवंदितः ॥
आश्लिष्य गाढं तरसा बभाषे प्रेमकातरः
kastvaṃ devo manuṣyo vā gandharvo vā mahāmate ||
kā mātā janakaḥ ko vā ko deśastava nāma kim
||48||कस्त्वं देवो मनुष्यो वा गन्धर्वो वा महामते ॥
का माता जनकः को वा को देशस्तव नाम किम्
kasmānna śatrubhirbaddhānmṛtāniva hataujasaḥ ||
kāruṇyādiha saṃprāpya sapatnīkānmumoca yaḥ
||49||कस्मान्न शत्रुभिर्बद्धान्मृतानिव हतौजसः ॥
कारुण्यादिह संप्राप्य सपत्नीकान्मुमोच यः
kuto labdhamidaṃ śauryaṃ dhairyaṃ tejo balonnatiḥ ||
jigīṣasīva lokāṃstrīnsadevāsuramānuṣān
||50||कुतो लब्धमिदं शौर्यं धैर्यं तेजो बलोन्नतिः ॥
जिगीषसीव लोकांस्त्रीन्सदेवासुरमानुषान्
api janmasahasreṇa tavānṛṇyaṃ mahaujasaḥ ||
kartuṃ nāhaṃ samarthosmi sahaibhirdārabāṃdhavaiḥ
||51||अपि जन्मसहस्रेण तवानृण्यं महौजसः ॥
कर्तुं नाहं समर्थोस्मि सहैभिर्दारबांधवैः
imānputrānimāḥ patnīridaṃ rājyamidaṃ puram ||
sarvaṃ vihāya maccittaṃ tvayyeva premabaṃdhanam
||52||इमान्पुत्रानिमाः पत्नीरिदं राज्यमिदं पुरम् ॥
सर्वं विहाय मच्चित्तं त्वय्येव प्रेमबंधनम्
sarvaṃ kathaya me tāta matprāṇaparirakṣaka ||
etāsāṃ mama patnīnāṃ tvadadhīnaṃ hi jīvitam
||53||सर्वं कथय मे तात मत्प्राणपरिरक्षक ॥
एतासां मम पत्नीनां त्वदधीनं हि जीवितम्
sūta uvāca
iti pṛṣṭaḥ sa bhadrāyuḥ svapitrā tamabhāṣata ||
eṣa vaiśyasuto rājansunayo nāma matsakhā
||54||इति पृष्टः स भद्रायुः स्वपित्रा तमभाषत ॥
एष वैश्यसुतो राजन्सुनयो नाम मत्सखा
ahamasya gṛhe ramye vasāmi sahamātṛkaḥ ||
bhadrāyurnāma madvṛttaṃ paścādvijñāpayāmi te
||55||अहमस्य गृहे रम्ये वसामि सहमातृकः ॥
भद्रायुर्नाम मद्वृत्तं पश्चाद्विज्ञापयामि ते
puraṃ praviśya bhadraṃ te sadāraḥ sasuhṛjjanaḥ ||
tyaktvā bhayamarātibhyo viharasva yathāsukham
||56||पुरं प्रविश्य भद्रं ते सदारः ससुहृज्जनः ॥
त्यक्त्वा भयमरातिभ्यो विहरस्व यथासुखम्
naitānmuṃca ripūṃstāvadyāvadāgamanaṃ mama ||
ahamadya gamiṣyāmi śīghramātmaniveśanam
||57||नैतान्मुंच रिपूंस्तावद्यावदागमनं मम ॥
अहमद्य गमिष्यामि शीघ्रमात्मनिवेशनम्
ityuktvā nṛpamāmaṃtrya bhadrāyurnṛpanaṃdanaḥ ||
ājagāma svabhavanaṃ mātre sarvaṃ nyavedayat
||58||इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य भद्रायुर्नृपनंदनः ॥
आजगाम स्वभवनं मात्रे सर्वं न्यवेदयत्
sāpi hṛṣṭā svatanayaṃ parirebhe'śrulocanā ||
sa ca vaiśyapatiḥ premṇā pariṣvajyābhyapūjayat
||59||सापि हृष्टा स्वतनयं परिरेभेऽश्रुलोचना ॥
स च वैश्यपतिः प्रेम्णा परिष्वज्याभ्यपूजयत्
vajrabāhuśca rājeṃdraḥ praviṣṭo nijamaṃdiram ||
strīputrāmātya sahitaḥ praharṣamatulaṃ yayau
||60||वज्रबाहुश्च राजेंद्रः प्रविष्टो निजमंदिरम् ॥
स्त्रीपुत्रामात्य सहितः प्रहर्षमतुलं ययौ
tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāmṛṣabho yogināṃ varaḥ ||
caṃdrāṃgadaṃ samāgatya sīmaṃtinyāḥ patiṃ nṛpam
||61||तस्यां निशायां व्युष्टायामृषभो योगिनां वरः ॥
चंद्रांगदं समागत्य सीमंतिन्याः पतिं नृपम्
bhadrāyuṣaḥ samutpattiṃ tasya karmāpyamānuṣam ||
āvedya rahasi premṇā tvatsutāṃ kīrtimālinīm
||62||भद्रायुषः समुत्पत्तिं तस्य कर्माप्यमानुषम् ॥
आवेद्य रहसि प्रेम्णा त्वत्सुतां कीर्तिमालिनीम्
bhadrāyuṣe prayaccheti bodhayitvā ca naiṣadham ||
ṛṣabho nirjagāmātha deśakālārthatattvavit
||63||भद्रायुषे प्रयच्छेति बोधयित्वा च नैषधम् ॥
ऋषभो निर्जगामाथ देशकालार्थतत्त्ववित्
viśeṣakam ||
atha caṃdrāṃgado rājā muhūrtte maṃgalocite ||
bhadrāyuṣaṃ samāhūya prāyacchatkīrttimālinīm
||64||विशेषकम् ॥
अथ चंद्रांगदो राजा मुहूर्त्ते मंगलोचिते ॥
भद्रायुषं समाहूय प्रायच्छत्कीर्त्तिमालिनीम्
kṛtodvāhaḥ sa rājeṃdratanayaḥ saha bhāryayā ||
hemāsanasthaḥ śuśubhe rohiṇyeva niśākaraḥ
||65||कृतोद्वाहः स राजेंद्रतनयः सह भार्यया ॥
हेमासनस्थः शुशुभे रोहिण्येव निशाकरः
vajrabāhuṃ tatpitaraṃ samāhūya sa naiṣadhaḥ ||
puraṃ praveśya sāmātyaḥ pratyudgamyābhyapūjayat
||66||वज्रबाहुं तत्पितरं समाहूय स नैषधः ॥
पुरं प्रवेश्य सामात्यः प्रत्युद्गम्याभ्यपूजयत्
tatrāpaśyatkṛtodvāhaṃ bhadrāyuṣamariṃdamam ||
pādayoḥ patitaṃ premṇā harṣāttaṃ pariṣasvaje
||67||तत्रापश्यत्कृतोद्वाहं भद्रायुषमरिंदमम् ॥
पादयोः पतितं प्रेम्णा हर्षात्तं परिषस्वजे
eṣa me prāṇado vīra eṣa śatruniṣūdanaḥ ||
athāpyajñātavaṃśo'yaṃ mayānaṃtaparākramaḥ
||68||एष मे प्राणदो वीर एष शत्रुनिषूदनः ॥
अथाप्यज्ञातवंशोऽयं मयानंतपराक्रमः
eṣa te nṛpa jāmātā caṃdrāṃgada mahābalaḥ ||
asya vaṃśamathotpattiṃ śrotumicchāmi tattvataḥ
||69||एष ते नृप जामाता चंद्रांगद महाबलः ॥
अस्य वंशमथोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
itthaṃ daśārṇarājena prārthito niṣadhādhipaḥ ||
vivikta upasaṃgamya prahasannidamabravīt
||70||इत्थं दशार्णराजेन प्रार्थितो निषधाधिपः ॥
विविक्त उपसंगम्य प्रहसन्निदमब्रवीत्
eṣa te tanayo rājañchaiśave rogapīḍitaḥ ||
tvayā vane parityaktaḥ saha mātrā rujārtayā
||71||एष ते तनयो राजञ्छैशवे रोगपीडितः ॥
त्वया वने परित्यक्तः सह मात्रा रुजार्तया
paribhramaṃtī vipine sā nārī śiśunāmunā ||
daivādvaiśyagṛhaṃ prāptā tena vaiśyena rakṣitā
||72||परिभ्रमंती विपिने सा नारी शिशुनामुना ॥
दैवाद्वैश्यगृहं प्राप्ता तेन वैश्येन रक्षिता
athāsau bahurogārto mṛtastava kumārakaḥ ||
kenāpi yogirājena mṛtaḥ saṃjīvitaḥ punaḥ
||73||अथासौ बहुरोगार्तो मृतस्तव कुमारकः ॥
केनापि योगिराजेन मृतः संजीवितः पुनः
ṛṣabhākhyasya tasyaiva prabhāvācchivayoginaḥ ||
rūpaṃ ca devasadṛśaṃ prāptau mātṛkumārakau
||74||ऋषभाख्यस्य तस्यैव प्रभावाच्छिवयोगिनः ॥
रूपं च देवसदृशं प्राप्तौ मातृकुमारकौ
tena dattena khaḍgena śaṃkhena ripughātinā ||
jigāya samare śatrūñchivavarmābhirakṣitaḥ
||75||तेन दत्तेन खड्गेन शंखेन रिपुघातिना ॥
जिगाय समरे शत्रूञ्छिववर्माभिरक्षितः
dviṣaṭsahasranāgānāṃ balameko bibhartyasau ||
sarvavidyāsu niṣṇāto mama jāmātṛtāṃ gataḥ
||76||द्विषट्सहस्रनागानां बलमेको बिभर्त्यसौ ॥
सर्वविद्यासु निष्णातो मम जामातृतां गतः
ata enaṃ samādāya mātaraṃ cāsya suvratām ||
gacchasva nagarīṃ rājanprāpsyasi śreya uttamam
||77||अत एनं समादाय मातरं चास्य सुव्रताम् ॥
गच्छस्व नगरीं राजन्प्राप्स्यसि श्रेय उत्तमम्
iti caṃdrāṃgadaḥ sarvamākhyāyāṃtargṛhe sthitām ||
tasyāgra patnīmāhūya darśayāmāsa bhūṣitām
||78||इति चंद्रांगदः सर्वमाख्यायांतर्गृहे स्थिताम् ॥
तस्याग्र पत्नीमाहूय दर्शयामास भूषिताम्
ityādi sarvamākarṇya dṛṣṭvā ca sa mahīpatiḥ ||
vrīḍito nitarāṃ mauḍhyātsvakṛtaṃ karma garhayan ||
79 !|
prāptaśca paramānandaṃ tayordarśanakautukāt ||
pulakāṃkitasarvāṃgastāvubhau pariṣasvaje
||80||इत्यादि सर्वमाकर्ण्य दृष्ट्वा च स महीपतिः ॥
व्रीडितो नितरां मौढ्यात्स्वकृतं कर्म गर्हयन् ॥
७९ !।
प्राप्तश्च परमानन्दं तयोर्दर्शनकौतुकात् ॥
पुलकांकितसर्वांगस्तावुभौ परिषस्वजे
yugmam ||
evaṃ niṣadharājena pūjitaścābhinanditaḥ ||
sa bhojayitvā taṃ samyaksvayaṃ ca saha maṃtribhiḥ
||81||युग्मम् ॥
एवं निषधराजेन पूजितश्चाभिनन्दितः ॥
स भोजयित्वा तं सम्यक्स्वयं च सह मंत्रिभिः
tāmātmanogramahiṣīṃ putraṃ tamapi tāṃ snuṣām ||
ādāya saparīvāro vajrabāhuḥ purīṃ yayau
||82||तामात्मनोग्रमहिषीं पुत्रं तमपि तां स्नुषाम् ॥
आदाय सपरीवारो वज्रबाहुः पुरीं ययौ
sa saṃbhrameṇa mahatā bhadrāyuḥ pitṛmaṃdiram ||
saṃprāpya paramānaṃdaṃ cakre sarvapuraukasām
||83||स संभ्रमेण महता भद्रायुः पितृमंदिरम् ॥
संप्राप्य परमानंदं चक्रे सर्वपुरौकसाम्
kālena divamārūḍhe pitari prāptayauvanaḥ ||
bhadrāyuḥ pṛthivīṃ sarvāṃ śaśāsādbhutavikramaḥ
||84||कालेन दिवमारूढे पितरि प्राप्तयौवनः ॥
भद्रायुः पृथिवीं सर्वां शशासाद्भुतविक्रमः
māgadheśaṃ hemarathaṃ mocayāmāsa baṃdhanāt ||
saṃdhāya maitrīṃ paramāṃ brahmarṣīṇāṃ ca sannidhau
||85||मागधेशं हेमरथं मोचयामास बंधनात् ॥
संधाय मैत्रीं परमां ब्रह्मर्षीणां च सन्निधौ
itthaṃ trilokamahitāṃ śivayogipūjāṃ kṛtvā purātanabhave'pi sa rājasūnuḥ ||
nistīrya duḥsahavipadgaṇamāptarājyaścaṃdrāṃgadasya sutayā saha sādhu reme
||86||इत्थं त्रिलोकमहितां शिवयोगिपूजां कृत्वा पुरातनभवेऽपि स राजसूनुः ॥
निस्तीर्य दुःसहविपद्गणमाप्तराज्यश्चंद्रांगदस्य सुतया सह साधु रेमे
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṃḍe bhadrāyuvivāhakathanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||