śivacaturdaśīgokarṇamāhātmyavarṇanam
rājovāca
kiṃ dṛṣṭaṃ bhavatā brahmannāścaryaṃ pathi kutra vā ||
tanmamākhyāhi yenāhaṃ kṛtakṛtyatvamāpnuyām
||1||किं दृष्टं भवता ब्रह्मन्नाश्चर्यं पथि कुत्र वा ॥
तन्ममाख्याहि येनाहं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाम्
gautama uvāca
gokarṇādahamāgacchankvāpi deśe viśāṃpate ||
jāte madhyāhnasamaye labdha vānvimalaṃ saraḥ
||2||गोकर्णादहमागच्छन्क्वापि देशे विशांपते ॥
जाते मध्याह्नसमये लब्ध वान्विमलं सरः
tatropaspṛśya salilaṃ vinīya ca pathiśramam ||
susnigdhaśītalacchāyaṃ nyagrodhaṃ samupāśrayam
||3||तत्रोपस्पृश्य सलिलं विनीय च पथिश्रमम् ॥
सुस्निग्धशीतलच्छायं न्यग्रोधं समुपाश्रयम्
athāvidūre cāṃḍālīṃ vṛddhāmaṃdhāṃ kṛśākṛtim ||
śuṣyanmukhīṃ nirāhārāṃ bahuroganipīḍitām
||4||अथाविदूरे चांडालीं वृद्धामंधां कृशाकृतिम् ॥
शुष्यन्मुखीं निराहारां बहुरोगनिपीडिताम्
kuṣṭhavraṇaparītāṃgīmudyatkṛmikulākulām ||
pūyaśoṇitasaṃsaktajaratpaṭala satkaṭīm
||5||कुष्ठव्रणपरीतांगीमुद्यत्कृमिकुलाकुलाम् ॥
पूयशोणितसंसक्तजरत्पटल सत्कटीम्
mahāyakṣmagalasthena kaṃṭhasaṃrodhavihvalām ||
vinaṣṭadaṃtāmavyaktāṃ viluṭhaṃtīṃ muhurmuhuḥ
||6||महायक्ष्मगलस्थेन कंठसंरोधविह्वलाम् ॥
विनष्टदंतामव्यक्तां विलुठंतीं मुहुर्मुहुः
caṃḍārkakiraṇaspṛṣṭakharoṣṇarajasāplutām ||
viṇmūtrapūyadigdhāṃgīmasṛggaṃdhadurāsadām
||7||चंडार्ककिरणस्पृष्टखरोष्णरजसाप्लुताम् ॥
विण्मूत्रपूयदिग्धांगीमसृग्गंधदुरासदाम्
kapharogabahuśvāsaślathannāḍībahuvyathām ||
vidhvastakeśāvayavāmapaśyaṃ maraṇonmukhīm
||8||कफरोगबहुश्वासश्लथन्नाडीबहुव्यथाम् ॥
विध्वस्तकेशावयवामपश्यं मरणोन्मुखीम्
tādṛgvyathāṃ ca tāṃ vīkṣya kṛpayāhaṃ pariplutaḥ ||
pratīkṣanmaraṇaṃ tasyāḥ kṣaṇaṃ tatraiva saṃsthitaḥ
||9||तादृग्व्यथां च तां वीक्ष्य कृपयाहं परिप्लुतः ॥
प्रतीक्षन्मरणं तस्याः क्षणं तत्रैव संस्थितः
athāṃtarikṣapadavīṃ siṃcaṃtamiva raśmibhiḥ ||
divyaṃ vimānamānītamadrākṣaṃ śivakiṃkaraiḥ
||10||अथांतरिक्षपदवीं सिंचंतमिव रश्मिभिः ॥
दिव्यं विमानमानीतमद्राक्षं शिवकिंकरैः
tasminravīṃduvahnīnāṃ tejasāmiva paṃjare ||
vimāne sūryasaṃkāśānapaśyaṃ śivakiṃkarān
||11||तस्मिन्रवींदुवह्नीनां तेजसामिव पंजरे ॥
विमाने सूर्यसंकाशानपश्यं शिवकिंकरान्
te vai triśūlakhaṭvāṃgaṭaṃkacarmāsipāṇayaḥ ||
caṃdrārdhabhūṣaṇāḥ sāṃdracaṃdrakuṃdoruvarcasaḥ
||12||ते वै त्रिशूलखट्वांगटंकचर्मासिपाणयः ॥
चंद्रार्धभूषणाः सांद्रचंद्रकुंदोरुवर्चसः
kirīṭakuṃḍalabhrājanmahāhivalayojjvalāḥ ||
śivānugā mayā dṛṣṭā ścatvāraḥ śubhalakṣaṇāḥ
||13||किरीटकुंडलभ्राजन्महाहिवलयोज्ज्वलाः ॥
शिवानुगा मया दृष्टा श्चत्वारः शुभलक्षणाः
tānāpatata ālokya vimānasthānsuvismitaḥ ||
upasṛtyāṃtike vegādapṛcchaṃ gagane sthitān
||14||तानापतत आलोक्य विमानस्थान्सुविस्मितः ॥
उपसृत्यांतिके वेगादपृच्छं गगने स्थितान्
namonamo vastridaśottamebhyastrilocanaśrīcaraṇānugebhyaḥ ||
trilokarakṣāvidhimāvahadbhyastriśūlacarmāsigadādharebhyaḥ
||15||नमोनमो वस्त्रिदशोत्तमेभ्यस्त्रिलोचनश्रीचरणानुगेभ्यः ॥
त्रिलोकरक्षाविधिमावहद्भ्यस्त्रिशूलचर्मासिगदाधरेभ्यः
viditā hi mayā yūyaṃ maheśvarapadā nugāḥ ||
iyaṃ vo lokarakṣārthā gatirāho vinodajā
||6||विदिता हि मया यूयं महेश्वरपदा नुगाः ॥
इयं वो लोकरक्षार्था गतिराहो विनोदजा
uta sarvajanāghaughavijayāya kṛtodyamāḥ ||
brūta kāruṇyato mahyaṃ yasmādyūyamihāgatāḥ
||17||उत सर्वजनाघौघविजयाय कृतोद्यमाः ॥
ब्रूत कारुण्यतो मह्यं यस्माद्यूयमिहागताः
śivadūtā ūcuḥ
eṣāgre dṛśyate vṛddhā cāṃḍālī maraṇonmukhī ||
etāmānetumāyātāḥ saṃdiṣṭā prabhuṇā vayam
||18||एषाग्रे दृश्यते वृद्धा चांडाली मरणोन्मुखी ॥
एतामानेतुमायाताः संदिष्टा प्रभुणा वयम्
ityukte śivadūtaistairapṛcchaṃ punarapyaham ||
vismayāviṣṭacittastānkṛtāṃjaliravasthitaḥ
||19||इत्युक्ते शिवदूतैस्तैरपृच्छं पुनरप्यहम् ॥
विस्मयाविष्टचित्तस्तान्कृतांजलिरवस्थितः
aho pāpīyasī ghorā cāṃḍālī kathamarhati ||
divyaṃ vimānamāroḍhuṃ śunīvādhvaramaṃḍalam
||20||अहो पापीयसी घोरा चांडाली कथमर्हति ॥
दिव्यं विमानमारोढुं शुनीवाध्वरमंडलम्
ājanmato'śuciprāyā pāpāṃ pāpā nugāminīm ||
kathamenāṃ durācārāṃ śivalokaṃ ninīṣatha
||21||आजन्मतोऽशुचिप्राया पापां पापा नुगामिनीम् ॥
कथमेनां दुराचारां शिवलोकं निनीषथ
asyā nāsti śivajñānaṃ nāsti ghorataraṃ tapaḥ ||
satyaṃ nāsti dayā nāsti kathamenāṃ ninīṣatha
||22||अस्या नास्ति शिवज्ञानं नास्ति घोरतरं तपः ॥
सत्यं नास्ति दया नास्ति कथमेनां निनीषथ
paśumāṃsakṛtāhārā vāruṇīpūritodarām ||
jīvahiṃsāratāṃ nityaṃ kathamenāṃ ninīṣatha
||23||पशुमांसकृताहारा वारुणीपूरितोदराम् ॥
जीवहिंसारतां नित्यं कथमेनां निनीषथ
na ca paṃcākṣarī japtā na kṛtaṃ śivapūjanam ||
na dhyāto bhagavāñchaṃbhuḥ kathamenāṃ ninīṣatha
||24||न च पंचाक्षरी जप्ता न कृतं शिवपूजनम् ॥
न ध्यातो भगवाञ्छंभुः कथमेनां निनीषथ
nopoṣitā śivatithirna kṛtaṃ śivapūjanam ||
bhūtasauhṛdaṃ na jānāti na ca bilvaśivārpaṇam ||
neṣṭāpūrtādikaṃ vāpi kathamenāṃ ninīṣatha
||25||नोपोषिता शिवतिथिर्न कृतं शिवपूजनम् ॥
भूतसौहृदं न जानाति न च बिल्वशिवार्पणम् ॥
नेष्टापूर्तादिकं वापि कथमेनां निनीषथ
na ca snātāni tīrthāni na dānāni kṛtāni ca ||
na ca vratāni cīrṇāni kathamenāṃ ninīṣatha
||26||न च स्नातानि तीर्थानि न दानानि कृतानि च ॥
न च व्रतानि चीर्णानि कथमेनां निनीषथ
īkṣaṇe pariharttavyā kimu saṃbhāṣaṇādiṣu ||
satsaṃgarahitāṃ caṃḍāṃ kathamenāṃ ninīṣatha
||27||ईक्षणे परिहर्त्तव्या किमु संभाषणादिषु ॥
सत्संगरहितां चंडां कथमेनां निनीषथ
janmāṃtarārjitaṃ kiṃcidasyāḥ sukṛtamasti vā ||
tatkathaṃ kuṣṭharogaṇa kṛmibhiḥ paribhūyate
||28||जन्मांतरार्जितं किंचिदस्याः सुकृतमस्ति वा ॥
तत्कथं कुष्ठरोगण कृमिभिः परिभूयते
aho īśvaracaryeyaṃ durvibhāvyā śarīriṇām ||
pāpātmāno'pi nīyaṃte kāruṇyātparamaṃ padam
||29||अहो ईश्वरचर्येयं दुर्विभाव्या शरीरिणाम् ॥
पापात्मानोऽपि नीयंते कारुण्यात्परमं पदम्
ityuktāste mayā dūtā devadevasya śūlinaḥ ||
pratyūcurmāmatha prītyā sarvasaṃśayabhedinaḥ
||30||इत्युक्तास्ते मया दूता देवदेवस्य शूलिनः ॥
प्रत्यूचुर्मामथ प्रीत्या सर्वसंशयभेदिनः
śivadūtā ūcuḥ
brahmansumahadāścaryaṃ śṛṇu kautūhalaṃ yadi ||
imāmuddiśya cāṃḍālīṃ yaduktaṃ bhavatādhunā
||31||ब्रह्मन्सुमहदाश्चर्यं शृणु कौतूहलं यदि ॥
इमामुद्दिश्य चांडालीं यदुक्तं भवताधुना
āsīdiyaṃ pūrvabhave kācidbrāhmaṇakanyakā ||
sumitrānāma saṃpūrṇasomabimbasamānanā
||32||आसीदियं पूर्वभवे काचिद्ब्राह्मणकन्यका ॥
सुमित्रानाम संपूर्णसोमबिम्बसमानना
utphullamallikādāmasukumārāṃgalakṣaṇā ||
kaikeyadvijamukhyasya kasyacittanayā satī
||33||उत्फुल्लमल्लिकादामसुकुमारांगलक्षणा ॥
कैकेयद्विजमुख्यस्य कस्यचित्तनया सती
tāṃ sarvalakṣaṇopetāṃ ratermūrtimivāparām ||
varddhamānāṃ piturgehe vīkṣyāsanvismitā janāḥ
||34||तां सर्वलक्षणोपेतां रतेर्मूर्तिमिवापराम् ॥
वर्द्धमानां पितुर्गेहे वीक्ष्यासन्विस्मिता जनाः
dinedine vardhamānā baṃdhubhirlālitā bhṛśam ||
sā śanairyauvanaṃ bheje smarasyeva mahādhanuḥ
||35||दिनेदिने वर्धमाना बंधुभिर्लालिता भृशम् ॥
सा शनैर्यौवनं भेजे स्मरस्येव महाधनुः
atha sā baṃdhuvargaiśca sametena kumārikā ||
pitrā pradattā kasmaicidvidhinā dvijasūnave
||36||अथ सा बंधुवर्गैश्च समेतेन कुमारिका ॥
पित्रा प्रदत्ता कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे
sā bharttāramanuprāpya navayauvanaśālinī ||
kaṃcitkālaṃ śubhācārā reme baṃdhubhirāvṛtā
||37||सा भर्त्तारमनुप्राप्य नवयौवनशालिनी ॥
कंचित्कालं शुभाचारा रेमे बंधुभिरावृता
atha kālavaśāttasyāḥ patistīvra rujārditaḥ ||
rūpayauvanakāṃtopi paṃcatvamagamanmune
||38||अथ कालवशात्तस्याः पतिस्तीव्र रुजार्दितः ॥
रूपयौवनकांतोपि पंचत्वमगमन्मुने
mṛte bharttari duḥkhena vidagdhahadayā satī ||
uvāsa katicinmāsānsuśīlā vijiteṃ driyā
||39||मृते भर्त्तरि दुःखेन विदग्धहदया सती ॥
उवास कतिचिन्मासान्सुशीला विजितें द्रिया
atha yauvanabhāreṇa jṛṃbhamāṇena nityaśaḥ ||
babhūva hṛdayaṃ tasyāḥ kaṃdaparparikaṃpitam
||40||अथ यौवनभारेण जृंभमाणेन नित्यशः ॥
बभूव हृदयं तस्याः कंदपर्परिकंपितम्
sā guptā bandhuvargeṇa śāsitāpi mahottamaiḥ ||
na śaśāka mano roddhaṃ madanākṛṣṭamaṃganā
||41||सा गुप्ता बन्धुवर्गेण शासितापि महोत्तमैः ॥
न शशाक मनो रोद्धं मदनाकृष्टमंगना
sā tīvramanmathāviṣṭā rūpayauvanaśālinī ||
vidhavāpi viśeṣeṇa jāramārgaratābhavat
||42||सा तीव्रमन्मथाविष्टा रूपयौवनशालिनी ॥
विधवापि विशेषेण जारमार्गरताभवत्
na jñātā kenacidapi jāriṇīti vicakṣaṇā ||
jugūhātmadurācāraṃ kaṃcitkālamasattamā
||43||न ज्ञाता केनचिदपि जारिणीति विचक्षणा ॥
जुगूहात्मदुराचारं कंचित्कालमसत्तमा
tāṃ dohadasamākrāṃtāṃ ghananīlamukhastanīm ||
kālena baṃdhuvargopi bubodha viṭadūṣitām
||44||तां दोहदसमाक्रांतां घननीलमुखस्तनीम् ॥
कालेन बंधुवर्गोपि बुबोध विटदूषिताम्
iti bhīto mahākleśācciṃtā lebhe duratyayām ||
striyaḥ kāmena naśyaṃti brāhmaṇā hīnasevayā
||45||इति भीतो महाक्लेशाच्चिंता लेभे दुरत्ययाम् ॥
स्त्रियः कामेन नश्यंति ब्राह्मणा हीनसेवया
rājāno brahmadaṃḍena yatayo bhogasaṃgrahāt ||
līḍhaṃ śunā tathaivānnaṃ surayā vārpitaṃ payaḥ
||46||राजानो ब्रह्मदंडेन यतयो भोगसंग्रहात् ॥
लीढं शुना तथैवान्नं सुरया वार्पितं पयः
rūpaṃ kuṣṭharujāviṣṭaṃ kulaṃ naśyati kustriyā ||
iti sarve samālocya sametāḥ patisodarāḥ
||47||रूपं कुष्ठरुजाविष्टं कुलं नश्यति कुस्त्रिया ॥
इति सर्वे समालोच्य समेताः पतिसोदराः
tatyajurgotrato dūraṃ gṛhītvā sakacagraham ||
saghaṭotsargamutsṛṣṭā sā nārī sarvabandhubhiḥ ||
48 vicaraṃtī ca śūdreṇa ramamāṇā ratipriyā ||
sā yayau strī bahiryāmā dṛṣṭā śūdreṇa kenacit
||49||तत्यजुर्गोत्रतो दूरं गृहीत्वा सकचग्रहम् ॥
सघटोत्सर्गमुत्सृष्टा सा नारी सर्वबन्धुभिः ॥
४८ विचरंती च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया ॥
सा ययौ स्त्री बहिर्यामा दृष्टा शूद्रेण केनचित्
sa tāṃ dṛṣṭvā varārohām̐ pīnonnatapayodharām ||
gṛhaṃ nināya sāmnā ca vidhavāṃ śūdranāyakaḥ ||
sā nārī tasya mahiṣī bhūtvā tena divāniśam
||50||स तां दृष्ट्वा वरारोहाँ पीनोन्नतपयोधराम् ॥
गृहं निनाय साम्ना च विधवां शूद्रनायकः ॥
सा नारी तस्य महिषी भूत्वा तेन दिवानिशम्
ramamāṇā kvaciddeśe nyavasadgṛhavallabhā ||
tatra sā piśitāhārā nityamāpītavāruṇī
||51||रममाणा क्वचिद्देशे न्यवसद्गृहवल्लभा ॥
तत्र सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी
lebhe sutaṃ ca śūdreṇa ramamāṇā ratipriyā ||
kadācidbharttari kvāpi yāte pītasurā tu sā
||52||लेभे सुतं च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया ॥
कदाचिद्भर्त्तरि क्वापि याते पीतसुरा तु सा
iyeṣa piśitāhāraṃ madirāmadavihvalā ||
atha meṣeṣu baddheṣu gobhiḥ saha bahirvraje
||53||इयेष पिशिताहारं मदिरामदविह्वला ॥
अथ मेषेषु बद्धेषु गोभिः सह बहिर्व्रजे
yayau kṛpāṇamādāya sā tamīṃdhe niśāmukhe ||
avimṛśya madāveśānmeṣabuddhyāmiṣapriyā
||54||ययौ कृपाणमादाय सा तमींधे निशामुखे ॥
अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्ध्यामिषप्रिया
ekaṃ jaghānaṃ govatsaṃ krośaṃtaṃ niśi durbhagā ||
nihataṃ gṛhamānīya jñātvā govatsamaṃganā
||55||एकं जघानं गोवत्सं क्रोशंतं निशि दुर्भगा ॥
निहतं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना
bhītā śivaśivetyāha kenacitpuṇyakarmaṇā ||
sā muhūrtamiti dhyātvā piśitāsavalālasā
||56||भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा ॥
सा मुहूर्तमिति ध्यात्वा पिशितासवलालसा
chittvā tameva govatsaṃ cakārāhāramīpsitam ||
govatsārdhaśarīreṇa kṛtāhārātha sā punaḥ
||57||छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम् ॥
गोवत्सार्धशरीरेण कृताहाराथ सा पुनः
tadardhadehaṃ nikṣipya bahiścukrośa kaitavāt ||
aho vyāghreṇa bhagno'yaṃ jagdho govatsako vraje
||58||तदर्धदेहं निक्षिप्य बहिश्चुक्रोश कैतवात् ॥
अहो व्याघ्रेण भग्नोऽयं जग्धो गोवत्सको व्रजे
iti tasyāḥ samākraṃdaḥ sarvageheṣu śuśruve |
atha sarve śūdrajanāḥ samāgamyāṃtike sthitāḥ
||59||इति तस्याः समाक्रंदः सर्वगेहेषु शुश्रुवे ।
अथ सर्वे शूद्रजनाः समागम्यांतिके स्थिताः
hataṃ govatsamālokya vyāghreṇeti śucaṃ yayuḥ ||
gateṣu teṣu sarveṣu vyuṣṭāyāṃ ca tato niśi
||60||हतं गोवत्समालोक्य व्याघ्रेणेति शुचं ययुः ॥
गतेषु तेषु सर्वेषु व्युष्टायां च ततो निशि
tadbhartā gṛhamāgatya dṛṣṭavāngṛhaviḍvaram |
evaṃ bahutithe kāle gate sā śūdvavallabhā ||
kālasya vaśamāpannā jagāma yamamaṃdiram |
yamopi dharmamālokya tasyāḥ karma ca paurvikam
||62||तद्भर्ता गृहमागत्य दृष्टवान्गृहविड्वरम् ।
एवं बहुतिथे काले गते सा शूद्ववल्लभा ॥
कालस्य वशमापन्ना जगाम यममंदिरम् ।
यमोपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम्
nirvatrya nirayāvāsāñcakre caṃḍālajātikām ||
sāpi bhraṣṭā yamapurāccāṃḍālīgarbhamāśritā
||63||निर्वत्र्य निरयावासाञ्चक्रे चंडालजातिकाम् ॥
सापि भ्रष्टा यमपुराच्चांडालीगर्भमाश्रिता
tato babhūva jātyaṃdhā praśāṃtāṃgāramecakā ||
tatpitā kopi cāṃḍālo deśe kutracidāsthitaḥ
||64||ततो बभूव जात्यंधा प्रशांतांगारमेचका ॥
तत्पिता कोपि चांडालो देशे कुत्रचिदास्थितः
tāṃ tādṛśīmapi sutāṃ kṛpayā paryapoṣayat ||
abhojyena kadannena śunā līḍhena pūtinā
||65||तां तादृशीमपि सुतां कृपया पर्यपोषयत् ॥
अभोज्येन कदन्नेन शुना लीढेन पूतिना
apeyaiśca rasairmātrā poṣitā sā dinedine ||
jātyaṃdhā sāpi kālena bālye kuṣṭharujārditā
||66||अपेयैश्च रसैर्मात्रा पोषिता सा दिनेदिने ॥
जात्यंधा सापि कालेन बाल्ये कुष्ठरुजार्दिता
ūḍhā na kenacidvāpi cāṃḍālenātidurbhagā ||
atītabālye sā kāle vidhvastapitṛmātṛkā
||67||ऊढा न केनचिद्वापि चांडालेनातिदुर्भगा ॥
अतीतबाल्ये सा काले विध्वस्तपितृमातृका
durbhageti parityaktā baṃdhubhiśca sahodaraiḥ ||
tataḥ kṣudhārditā dīnā śocantī vigatekṣaṇā
||68||दुर्भगेति परित्यक्ता बंधुभिश्च सहोदरैः ॥
ततः क्षुधार्दिता दीना शोचन्ती विगतेक्षणा
gṛhītayaṣṭiḥ kṛcchreṇa saṃcacāla saloṣṭikā ||
pattaneṣvapi sarveṣu yācamānā dinedine
||69||गृहीतयष्टिः कृच्छ्रेण संचचाल सलोष्टिका ॥
पत्तनेष्वपि सर्वेषु याचमाना दिनेदिने
cāṃḍālocchiṣṭapiṃḍena jaṭharāgnimatarpayat ||
evaṃ kṛcchreṇa mahatā nītvā subahulaṃ vayaḥ
||70||चांडालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतर्पयत् ॥
एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा सुबहुलं वयः
jarayā grastasarvāṃgī duḥkhamāpa duratyayam ||
nirannapānavasanā sā kadācinmahājanān
||71||जरया ग्रस्तसर्वांगी दुःखमाप दुरत्ययम् ॥
निरन्नपानवसना सा कदाचिन्महाजनान्
āyāsyaṃtyāṃ śivatithau gacchato bubudhe'dhvagān ||
tasyāṃ tu devayātrāyāṃ deśadeśāṃtayāyinām
||72||आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽध्वगान् ॥
तस्यां तु देवयात्रायां देशदेशांतयायिनाम्
viprāṇāṃ sāgnihotrāṇāṃ sastrīkāṇāṃ mahātmanām ||
rājñāṃ ca sāvarodhānāṃ sahastirathavājinām
||73||विप्राणां साग्निहोत्राणां सस्त्रीकाणां महात्मनाम् ॥
राज्ञां च सावरोधानां सहस्तिरथवाजिनाम्
saparīvāraghoṣāṇāṃ yānacchatrādiśobhinām ||
tathānyeṣāṃ ca viṭśūdrasaṃkīrṇānāṃ sahasraśaḥ
||74||सपरीवारघोषाणां यानच्छत्रादिशोभिनाम् ॥
तथान्येषां च विट्शूद्रसंकीर्णानां सहस्रशः
hasatāṃ gāyatāṃ kvāpi nṛtyatāmatha dhāvatām ||
jighratāṃ pibatāṃ kāmādgacchatāṃ pratigarjatām
||75||हसतां गायतां क्वापि नृत्यतामथ धावताम् ॥
जिघ्रतां पिबतां कामाद्गच्छतां प्रतिगर्जताम्
saṃprayāṇe manuṣyāṇāṃ saṃbhramaḥ sumahānabhūt ||
iti sarveṣu gacchatsu gokarṇaṃ śivamaṃdiram
||76||संप्रयाणे मनुष्याणां संभ्रमः सुमहानभूत् ॥
इति सर्वेषु गच्छत्सु गोकर्णं शिवमंदिरम्
paśyaṃti divijāḥ sarve vimānasthāḥ sakautukāḥ ||
atheyamapi cāṃḍālī vasanāśanatṛṣṇayā
||77||पश्यंति दिविजाः सर्वे विमानस्थाः सकौतुकाः ॥
अथेयमपि चांडाली वसनाशनतृष्णया
mahājanānyācayituṃ cacāla ca śanaiḥśanaiḥ ||
karāvalaṃbenānyasyāḥ prāgjanmārjitakarmaṇā ||
dinaiḥ katipayairyātī gokarṇaṃ kṣetramāyayau
||78||महाजनान्याचयितुं चचाल च शनैःशनैः ॥
करावलंबेनान्यस्याः प्राग्जन्मार्जितकर्मणा ॥
दिनैः कतिपयैर्याती गोकर्णं क्षेत्रमाययौ
tato vidūre mārgasya niṣaṇṇā vivṛtāṃjaliḥ ||
yācamānā muhuḥ pāṃthānbabhāṣe kṛpaṇaṃ vacaḥ
||79||ततो विदूरे मार्गस्य निषण्णा विवृतांजलिः ॥
याचमाना मुहुः पांथान्बभाषे कृपणं वचः
prāgjanmārjitapāpaughaiḥ pīḍitāyāściraṃ mama ||
āhāramātradānena dayāṃ kuruta bho janāḥ
||80||प्राग्जन्मार्जितपापौघैः पीडितायाश्चिरं मम ॥
आहारमात्रदानेन दयां कुरुत भो जनाः
trātāraḥ paramārtānāṃ dātāraḥ paramāśiṣām ||
kartāro bahupuṇyānāṃ dayāṃ kuruta bho janāḥ ||
ra1 ||
vasanāśanahīnāyāṃ svapitāyāṃ mahītale ||
mahāpāṃsunimagnāyāṃ dayāṃ kuruta bho janāḥ
||82||त्रातारः परमार्तानां दातारः परमाशिषाम् ॥
कर्तारो बहुपुण्यानां दयां कुरुत भो जनाः ॥
र१ ॥
वसनाशनहीनायां स्वपितायां महीतले ॥
महापांसुनिमग्नायां दयां कुरुत भो जनाः
mahāśītātapārttāyāṃ pīḍitāyāṃ mahārujā ||
andhāyāṃ mayi vṛddhāyāṃ dayāṃ kuruta bho janāḥ
||83||महाशीतातपार्त्तायां पीडितायां महारुजा ॥
अन्धायां मयि वृद्धायां दयां कुरुत भो जनाः
ciropavāsadīptāyāṃ jaṭharāgnivivardhanaiḥ ||
saṃdahyamānasarvāṃgyāṃ dayāṃ kuruta bho janāḥ
||84||चिरोपवासदीप्तायां जठराग्निविवर्धनैः ॥
संदह्यमानसर्वांग्यां दयां कुरुत भो जनाः
anupārjitapuṇyāyāṃ janmāṃtaraśateṣvapi ||
pāpāyāṃ maṃdabhāgyāyāṃ dayāṃ kuruta bho janāḥ
||85||अनुपार्जितपुण्यायां जन्मांतरशतेष्वपि ॥
पापायां मंदभाग्यायां दयां कुरुत भो जनाः
evamabhyarthayaṃtyāstu cāṃḍālyāḥ prasṛteṃ'jalau ||
ekaḥ puṇyatamaḥ pāṃthaḥ prākṣipadbilvamaṃjarīm
||86||एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृतेंऽजलौ ॥
एकः पुण्यतमः पांथः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्
tāmaṃcalau nipatitāṃ sā vimṛśya punaḥ punaḥ ||
abhakṣyetyeva matvātha dūre prākṣipadāturā
||87||तामंचलौ निपतितां सा विमृश्य पुनः पुनः ॥
अभक्ष्येत्येव मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा
tasyāḥ kareṇa nirmuktā rātrau sā bilvamaṃjarī ||
papāta kasyaciddiṣṭyā śivaliṃgasya mastake
||88||तस्याः करेण निर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी ॥
पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके
saivaṃ śivacaturdaśyāṃ rātrau pāṃthajanānmuhuḥ ||
yācamānāpi yatkiṃcinna lebhe daivayogataḥ
||89||सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पांथजनान्मुहुः ॥
याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः
tatroṣitānayā rātrirbhadrakālyāstu pṛṣṭhataḥ ||
kiṃciduttarataḥ sthānaṃ tadardhenātidūrataḥ
||90||तत्रोषितानया रात्रिर्भद्रकाल्यास्तु पृष्ठतः ॥
किंचिदुत्तरतः स्थानं तदर्धेनातिदूरतः
tataḥ prabhāte bhraṣṭāśā śokena mahatāplutā ||
śanairnivavṛte dīnā svadeśāyaiva kevalā
||91||ततः प्रभाते भ्रष्टाशा शोकेन महताप्लुता ॥
शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवला
śrāṃtā ciropavāsena nipatantī padepade ||
kraṃdaṃtī vahurogārtā vepamānā bhṛśāturā
||92||श्रांता चिरोपवासेन निपतन्ती पदेपदे ॥
क्रंदंती वहुरोगार्ता वेपमाना भृशातुरा
dahyamānārkatāpena nagnadehā sayaṣṭikā ||
atītyaitāvatīṃ bhūmiṃ nipapāta vicetanā
||93||दह्यमानार्कतापेन नग्नदेहा सयष्टिका ॥
अतीत्यैतावतीं भूमिं निपपात विचेतना
atha viśveśvaraḥ śaṃbhuḥ karuṇāmṛtavāridhiḥ ||
enāmānayatettyasmānyuyuje savimānakān
||94||अथ विश्वेश्वरः शंभुः करुणामृतवारिधिः ॥
एनामानयतेत्त्यस्मान्युयुजे सविमानकान्
eṣā pravṛttiścāṃḍālyāstaveha parikīrttitā ||
tathā saṃdarśitā śaṃbhoḥ kṛpaṇeṣu kṛpālutā ||
karmaṇaḥ paripākotthāṃ gatiṃ paśya mahāmate ||
adhamāpi paraṃ sthānamārohati nirāmayam
||96||एषा प्रवृत्तिश्चांडाल्यास्तवेह परिकीर्त्तिता ॥
तथा संदर्शिता शंभोः कृपणेषु कृपालुता ॥
कर्मणः परिपाकोत्थां गतिं पश्य महामते ॥
अधमापि परं स्थानमारोहति निरामयम्
yadetayā pūrvabhave nānnadānādikaṃ kṛtam ||
kṣutpipāsādibhiḥ kleśaistasmādiha nipīḍyate
||97||यदेतया पूर्वभवे नान्नदानादिकं कृतम् ॥
क्षुत्पिपासादिभिः क्लेशैस्तस्मादिह निपीड्यते
yadeṣā madavegāṃdhā cakre pāpaṃ maholbaṇam ||
karmaṇā tena jātyaṃdhā babhūvātraiva janmani
||98||यदेषा मदवेगांधा चक्रे पापं महोल्बणम् ॥
कर्मणा तेन जात्यंधा बभूवात्रैव जन्मनि
api vijñāya govatsaṃ yadeṣā'bhakṣayatpurā ||
karmaṇā tena cāṃḍālī babhūveha vigarhitā
||99||अपि विज्ञाय गोवत्सं यदेषाऽभक्षयत्पुरा ॥
कर्मणा तेन चांडाली बभूवेह विगर्हिता
yadeṣāryapathaṃ hitvā jāramārgaratā purā ||
tena pāpena kenāpi durvṛttā durbhagāpi vā
||100||यदेषार्यपथं हित्वा जारमार्गरता पुरा ॥
तेन पापेन केनापि दुर्वृत्ता दुर्भगापि वा
yadāśliṣya madāviṣṭā jāreṇa vidhavā purā ||
tena pāpena mahatā bahukuṣṭhavraṇānvitā
||101||यदाश्लिष्य मदाविष्टा जारेण विधवा पुरा ॥
तेन पापेन महता बहुकुष्ठव्रणान्विता
kāmārttā yadiyaṃ svairaṃ śūdreṇa ramitā purā ||
mahāsṛkpūyakṛmibhiḥ pīḍyate tena pāpmanā
||2||कामार्त्ता यदियं स्वैरं शूद्रेण रमिता पुरा ॥
महासृक्पूयकृमिभिः पीड्यते तेन पाप्मना
suvratāni na cīrṇāni neṣṭāpūtārdikaṃ kṛtam ||
sarvabhogavihīneyaṃ dūyate tena pāpmanā
||3||सुव्रतानि न चीर्णानि नेष्टापूतार्दिकं कृतम् ॥
सर्वभोगविहीनेयं दूयते तेन पाप्मना
yadetayā pūrvabhave surā pītā vimūḍhayā ||
mahāyakṣmārtihṛcchūlaiḥ pīḍyate tena pāpmanā
||4||यदेतया पूर्वभवे सुरा पीता विमूढया ॥
महायक्ष्मार्तिहृच्छूलैः पीड्यते तेन पाप्मना
atraiva sarvamartyeṣu pāpacihnāni kṛtsnaśaḥ ||
lakṣyate muniśārdūla savivekairmahātmabhiḥ
||5||अत्रैव सर्वमर्त्येषु पापचिह्नानि कृत्स्नशः ॥
लक्ष्यते मुनिशार्दूल सविवेकैर्महात्मभिः
atra ye bahurogārttā ye putradhanavarjitāḥ
||6||अत्र ये बहुरोगार्त्ता ये पुत्रधनवर्जिताः
ye ca durlakṣaṇakliṣṭā yācakā vigatahriyaḥ ||
vāsonnapānaśayanabhūṣaṇābhyaṃjanādibhiḥ
||7||ये च दुर्लक्षणक्लिष्टा याचका विगतह्रियः ॥
वासोन्नपानशयनभूषणाभ्यंजनादिभिः
hīnā virūpā nirvidyā vikalāṃgāḥ kubhojanāḥ ||
ye durbhāgyā niṃditāśca ye cānye parasevakāḥ
||8||हीना विरूपा निर्विद्या विकलांगाः कुभोजनाः ॥
ये दुर्भाग्या निंदिताश्च ये चान्ये परसेवकाः
ete pūrvabhave sarve sumahatpāpakāriṇaḥ ||
evaṃ vimṛśya yatnena dṛṣṭvā lokajanasthitim
||9||एते पूर्वभवे सर्वे सुमहत्पापकारिणः ॥
एवं विमृश्य यत्नेन दृष्ट्वा लोकजनस्थितिम्
budho na kurute pāpaṃ yadi kuryātsa ātmahā ||
deho'yaṃ mānuṣo jaṃtorbahukarmaikabhājanam
||110||बुधो न कुरुते पापं यदि कुर्यात्स आत्महा ॥
देहोऽयं मानुषो जंतोर्बहुकर्मैकभाजनम्
sadā satkarma seveta duṣkarma satataṃ tyajet ||
puṇyaṃ sukhārthī kurvīta duḥkhārthī pāpamācaret
||11||सदा सत्कर्म सेवेत दुष्कर्म सततं त्यजेत् ॥
पुण्यं सुखार्थी कुर्वीत दुःखार्थी पापमाचरेत्
dvayorekatare loke gṛhīte kuśalo janaḥ ||
imaṃ mānuṣamāśritya dehaṃ paramadurlabham
||12||द्वयोरेकतरे लोके गृहीते कुशलो जनः ॥
इमं मानुषमाश्रित्य देहं परमदुर्लभम्
ya ātmahitavānkaściddevamekaṃ samāśrayet ||
atha pāpāni sarvāṇi kurvannapi sadā naraḥ
||13||य आत्महितवान्कश्चिद्देवमेकं समाश्रयेत् ॥
अथ पापानि सर्वाणि कुर्वन्नपि सदा नरः
śivamekamatirdhyāyetsa saṃtarati pātakam ||
mṛtā pūrvabhave tveṣā yadā prāptā yamālaye
||14||शिवमेकमतिर्ध्यायेत्स संतरति पातकम् ॥
मृता पूर्वभवे त्वेषा यदा प्राप्ता यमालये
tadā vitarkaḥ sumahānāsīdyamasabhāsadām ||
yadyapi brāhmaṇī tveṣā satkulācāradūṣitā
||15||तदा वितर्कः सुमहानासीद्यमसभासदाम् ॥
यद्यपि ब्राह्मणी त्वेषा सत्कुलाचारदूषिता
ato'smābhirihānītā nirayaṃ yātu vā na vā ||
anayā sādhito bālye puṇyaleśo'sti vā na vā
||16||अतोऽस्माभिरिहानीता निरयं यातु वा न वा ॥
अनया साधितो बाल्ये पुण्यलेशोऽस्ति वा न वा
athāpi suvimṛśyaivaṃ dhāryo daṃḍo'tra nānyathā ||
bahujanmasahasreṣu kṛtapuṇyavipākataḥ
||17||अथापि सुविमृश्यैवं धार्यो दंडोऽत्र नान्यथा ॥
बहुजन्मसहस्रेषु कृतपुण्यविपाकतः
nṛṇāṃ brahmakule janma labhyate hi kathaṃcana ||
atosyāḥ pūrvapūrveṣu kṛtāghaṃ nāsti janmasu
||18||नृणां ब्रह्मकुले जन्म लभ्यते हि कथंचन ॥
अतोस्याः पूर्वपूर्वेषु कृताघं नास्ति जन्मसु
anyathā satkule janma kathameṣā prapadyate ||
atraiva janmanyanayā kṛtamaṃho duratyayam
||19||अन्यथा सत्कुले जन्म कथमेषा प्रपद्यते ॥
अत्रैव जन्मन्यनया कृतमंहो दुरत्ययम्
athāpi narakāvāsaṃ prāyaśo neyamarhati ||
kiṃtu govatsakaṃ hatvā vimṛśyāgatasādhvasā
||120||अथापि नरकावासं प्रायशो नेयमर्हति ॥
किंतु गोवत्सकं हत्वा विमृश्यागतसाध्वसा
eṣā śivaśivetyāha prāgjanmārjitakarmaṇā ||
yadeṣā pāpavicchittyai sakṛdapyurumaṃgalam
||21||एषा शिवशिवेत्याह प्राग्जन्मार्जितकर्मणा ॥
यदेषा पापविच्छित्त्यै सकृदप्युरुमंगलम्
śivanāma vadedbhaktyā tarhi gacchetparaṃ padam ||
ekajanmakṛtasyāsya dāruṇasyāpi yatphalam
||22||शिवनाम वदेद्भक्त्या तर्हि गच्छेत्परं पदम् ॥
एकजन्मकृतस्यास्य दारुणस्यापि यत्फलम्
krameṇānubhavatveṣā bhūtvā cāṃḍālajātikā ||
asmādanyatamaḥ ko vā narako'sti nṛṇā miha
||23||क्रमेणानुभवत्वेषा भूत्वा चांडालजातिका ॥
अस्मादन्यतमः को वा नरकोऽस्ति नृणा मिह
anekakleśasaṃghātairyanmuhuḥ paripīḍanam ||
duṣkule janma dāridryaṃ mahāvyādhirvimūḍhatā
||24||अनेकक्लेशसंघातैर्यन्मुहुः परिपीडनम् ॥
दुष्कुले जन्म दारिद्र्यं महाव्याधिर्विमूढता
ekaika eva narakaḥ sarve vā cātha kiṃ punaḥ ||
prāgjanmapuṇyabhāreṇa yannāma vivaśā'bravīt
||25||एकैक एव नरकः सर्वे वा चाथ किं पुनः ॥
प्राग्जन्मपुण्यभारेण यन्नाम विवशाऽब्रवीत्
tenaiṣānyabhave bhūri puṇyamaṃte kariṣyati ||
tena puṇyena mahatā nistīryāghaughayā tanāḥ
||26||तेनैषान्यभवे भूरि पुण्यमंते करिष्यति ॥
तेन पुण्येन महता निस्तीर्याघौघया तनाः
nītā tatpuruṣairaṃte prayāsyati paraṃ padam ||
etādṛśānāṃ martyānāṃ śāstāro na vayaṃ kvacit ||
vicārya svayameveśo yadyuktaṃ tatkarotu saḥ
||27||नीता तत्पुरुषैरंते प्रयास्यति परं पदम् ॥
एतादृशानां मर्त्यानां शास्तारो न वयं क्वचित् ॥
विचार्य स्वयमेवेशो यद्युक्तं तत्करोतु सः
evaṃ vaivasvatapure sarvairyamapurogamaiḥ ||
vimṛśya citraguptādyairiyaṃ muktā'patadbhuvi
||28||एवं वैवस्वतपुरे सर्वैर्यमपुरोगमैः ॥
विमृश्य चित्रगुप्ताद्यैरियं मुक्ताऽपतद्भुवि
ādau yadeṣā śivanāma nārī pramādato vāpya satī jagāda ||
teneha bhūyaḥ sukṛtena śaṃbhorbilvāṃkurārādhanapuṇyamāpa
||29||आदौ यदेषा शिवनाम नारी प्रमादतो वाप्य सती जगाद ॥
तेनेह भूयः सुकृतेन शंभोर्बिल्वांकुराराधनपुण्यमाप
śrīgokarṇe śivatithāvupoṣya śivamastake ||
kṛtvā jāgaraṇaṃ hyeṣā cakre bilvārpaṇaṃ niśi
||130||श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके ॥
कृत्वा जागरणं ह्येषा चक्रे बिल्वार्पणं निशि
akāmataḥ kṛtasyāsya puṇyasyaiva ca yatphalam ||
adyaiva bhokṣyate seyaṃ paśyatastava no mṛṣā
||31||अकामतः कृतस्यास्य पुण्यस्यैव च यत्फलम् ॥
अद्यैव भोक्ष्यते सेयं पश्यतस्तव नो मृषा
gautama uvāca
ityuktvā śivadūtāste tasyāścāṃḍālayonitaḥ ||
jīvaleśaṃ samākṛṣya yuyujurdivyatejasā
||32||इत्युक्त्वा शिवदूतास्ते तस्याश्चांडालयोनितः ॥
जीवलेशं समाकृष्य युयुजुर्दिव्यतेजसा
tāṃ divyadehasaṃkrāṃtāṃ tejorāśisamujjvalām ||
vimāne sthāpayāmāsuḥ prītāste śivakiṃkarāḥ
||33||तां दिव्यदेहसंक्रांतां तेजोराशिसमुज्ज्वलाम् ॥
विमाने स्थापयामासुः प्रीतास्ते शिवकिंकराः
atha sā paramodārarūpalāvaṇyaśālinī ||
divyabhūṣaṇadīptāṃgī divyāṃbaravidhāriṇī
||34||अथ सा परमोदाररूपलावण्यशालिनी ॥
दिव्यभूषणदीप्तांगी दिव्यांबरविधारिणी
dehena divyagaṃdhena divyatejovikāśinā ||
divyamālyāvataṃsena virarāja vimānagā
||35||देहेन दिव्यगंधेन दिव्यतेजोविकाशिना ॥
दिव्यमाल्यावतंसेन विरराज विमानगा
ratnacchatrapatākādyairgītavāditranisvanaiḥ ||
madhye sā śivadūtānāṃ modamānā varānanā
||36||रत्नच्छत्रपताकाद्यैर्गीतवादित्रनिस्वनैः ॥
मध्ये सा शिवदूतानां मोदमाना वरानना
anubhūtāni janmāni smṛtvāsmṛtvā punaḥpunaḥ ||
bhītā trastā dṛḍhā ścaryaṃ dṛṣṭvā svapnamivotthitā
||37||अनुभूतानि जन्मानि स्मृत्वास्मृत्वा पुनःपुनः ॥
भीता त्रस्ता दृढा श्चर्यं दृष्ट्वा स्वप्नमिवोत्थिता
kāhaṃ ke'mī mahāsiddhāḥ koyaṃ loko manoramaḥ ||
kva gataṃ me vapuḥ kaṣṭaṃ caṃḍacāṃḍālagotrajam
||38||काहं केऽमी महासिद्धाः कोयं लोको मनोरमः ॥
क्व गतं मे वपुः कष्टं चंडचांडालगोत्रजम्
aho sumahadāścaryaṃ dṛṣṭaṃ māyāvilāsajam ||
yanme bhavasahasreṣu bhrātaṃbhrāṃtaṃ punaḥpunaḥ
||39||अहो सुमहदाश्चर्यं दृष्टं मायाविलासजम् ॥
यन्मे भवसहस्रेषु भ्रातंभ्रांतं पुनःपुनः
aho īśvarapūjāyā māhātmyaṃ vismayāvaham ||
patramātreṇa saṃtuṣṭo yo dadāti nijaṃ padam
||140||अहो ईश्वरपूजाया माहात्म्यं विस्मयावहम् ॥
पत्रमात्रेण संतुष्टो यो ददाति निजं पदम्
iti tāṃ jātanirvedāṃ smarantīṃ bhagavatpadam ||
divyaṃ vimānamāropya te maheśvarakiṃkarāḥ
||41||इति तां जातनिर्वेदां स्मरन्तीं भगवत्पदम् ॥
दिव्यं विमानमारोप्य ते महेश्वरकिंकराः
ālokayatsu sarveṣu lokeśeṣu savismayam ||
āmaṃtrya tāmathāninyuḥ parameśvarasannidhim
||42||आलोकयत्सु सर्वेषु लोकेशेषु सविस्मयम् ॥
आमंत्र्य तामथानिन्युः परमेश्वरसन्निधिम्
rājansumahadāścaryamākhyātaṃ girijā pateḥ ||
māhātmyaṃ bhaktileśasya sarvāghaughavināśanam
||43||राजन्सुमहदाश्चर्यमाख्यातं गिरिजा पतेः ॥
माहात्म्यं भक्तिलेशस्य सर्वाघौघविनाशनम्
rājovāca
bhagavanparameśasya kīdṛśo loka uttamaḥ ||
tasya me lakṣaṇaṃ brūhi yadyasti mayi te dayā
||44||भगवन्परमेशस्य कीदृशो लोक उत्तमः ॥
तस्य मे लक्षणं ब्रूहि यद्यस्ति मयि ते दया
gautama uvāca
brahmādisuranāthānāṃ lokeṣvapi sudurlabhaḥ ||
ya ānaṃdaḥ sadā yatra sa lokaḥ pārameśvaraḥ
||45||ब्रह्मादिसुरनाथानां लोकेष्वपि सुदुर्लभः ॥
य आनंदः सदा यत्र स लोकः पारमेश्वरः
sarvātigamanaṃ yatra jyotiryatra pratiṣṭhitam ||
kvāpi nāsti tamoyogaḥ sa lokaḥ pārameśvaraḥ
||46||सर्वातिगमनं यत्र ज्योतिर्यत्र प्रतिष्ठितम् ॥
क्वापि नास्ति तमोयोगः स लोकः पारमेश्वरः
guṇavṛtti vinistīrya saṃprāptā yatra yoginaḥ ||
na pateyuḥ punaḥ sarve sa lokaḥ pārameśvaraḥ
||47||गुणवृत्ति विनिस्तीर्य संप्राप्ता यत्र योगिनः ॥
न पतेयुः पुनः सर्वे स लोकः पारमेश्वरः
yatra vāsaṃ na kurvaṃti krodhalobhamadādayaḥ ||
yatrāvasthā na janmādyāḥ sa lokaḥ pārameśvaraḥ
||48||यत्र वासं न कुर्वंति क्रोधलोभमदादयः ॥
यत्रावस्था न जन्माद्याः स लोकः पारमेश्वरः
sarveṣāṃ nigamānāṃ ca yadekaṃ kṣetramucyate ||
yasmānnāsti paraṃ vittaṃ tatpadaṃ pārameśvaram
||49||सर्वेषां निगमानां च यदेकं क्षेत्रमुच्यते ॥
यस्मान्नास्ति परं वित्तं तत्पदं पारमेश्वरम्
pratyāhārāsana dhyānaprāṇasaṃyamanādibhiḥ ||
yatra yogapathaiḥ prāptuṃ yatate yoginaḥ sadā
||150||प्रत्याहारासन ध्यानप्राणसंयमनादिभिः ॥
यत्र योगपथैः प्राप्तुं यतते योगिनः सदा
yatra devaḥ sadānaṃdanirmalajñānarūpayā ||
asti devyā saha krīḍañsa lokaḥ pārameśvaraḥ
||51||यत्र देवः सदानंदनिर्मलज्ञानरूपया ॥
अस्ति देव्या सह क्रीडञ्स लोकः पारमेश्वरः
janmānekasahasreṣu saṃbhṛtaiḥ puṇyarāśibhiḥ ||
ārūḍhāḥ puruṣā nāryaḥ krīḍante yatra saṃgatāḥ
||52||जन्मानेकसहस्रेषु संभृतैः पुण्यराशिभिः ॥
आरूढाः पुरुषा नार्यः क्रीडन्ते यत्र संगताः
tejo rāśau samālīnā durvibhāvye manorame ||
ahorātrādisaṃsthānaṃ na viṃdaṃti kadācana
||53||तेजो राशौ समालीना दुर्विभाव्ये मनोरमे ॥
अहोरात्रादिसंस्थानं न विंदंति कदाचन
sa lokaḥ parameśasya durlabho hi kuyoginaḥ ||
etadbhakti supūrṇā ye taireva pratipadyate
||54||स लोकः परमेशस्य दुर्लभो हि कुयोगिनः ॥
एतद्भक्ति सुपूर्णा ये तैरेव प्रतिपद्यते
ye tatkathāśravaṇakīrtanajātaharṣā ye sarvabhūtasuhṛdaḥ praśamaikaniṣṭhāḥ ||
saṃsāracakramativāhya nirastamohāste śāṃkaraṃ padamavāpya sukhaṃ ramante
||55||ये तत्कथाश्रवणकीर्तनजातहर्षा ये सर्वभूतसुहृदः प्रशमैकनिष्ठाः ॥
संसारचक्रमतिवाह्य निरस्तमोहास्ते शांकरं पदमवाप्य सुखं रमन्ते
tathā tvamapi rājeṃdra gokarṇaṃ giriśālayam ||
gatvā praśamitāghaughaḥ kṛtakṛtyatvamāpnuhi
||56||तथा त्वमपि राजेंद्र गोकर्णं गिरिशालयम् ॥
गत्वा प्रशमिताघौघः कृतकृत्यत्वमाप्नुहि
tatra sarveṣu kāleṣu snātvābhyarcya mahābalam ||
kṛtvā śivacaturdaśyāmupavāsaṃ samāhitaḥ
||57||तत्र सर्वेषु कालेषु स्नात्वाभ्यर्च्य महाबलम् ॥
कृत्वा शिवचतुर्दश्यामुपवासं समाहितः
kṛtvā jāgaraṇaṃ rātrau bilvairabhyarcya śaṃkaram ||
sarvapāpavinirmuktaḥ śivalokamavāpsyasi
||58||कृत्वा जागरणं रात्रौ बिल्वैरभ्यर्च्य शंकरम् ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकमवाप्स्यसि
eṣa te vimalo rājannupadeśo mayā kṛtaḥ ||
svasti te'stu gamiṣyāmi mithilādhipateḥ purīm
||59||एष ते विमलो राजन्नुपदेशो मया कृतः ॥
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि मिथिलाधिपतेः पुरीम्
ityāmantrya muniḥ prītyā gautamo mithilāṃ yayau ||
so'pi hṛṣṭamanā rājā gokarṇaṃ pratyapadyata
||160||इत्यामन्त्र्य मुनिः प्रीत्या गौतमो मिथिलां ययौ ॥
सोऽपि हृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत
tatra dṛṣṭvā mahādevaṃ snātvābhyarcya mahābalam ||
nirdhūtāśeṣapāpaugho lebhe śambhoḥ paraṃ padam
||61||तत्र दृष्ट्वा महादेवं स्नात्वाभ्यर्च्य महाबलम् ॥
निर्धूताशेषपापौघो लेभे शम्भोः परं पदम्
ya imāṃ śṛṇuyānnityaṃ kathāṃ śaivīṃ manoharām ||
śrāvayedvā jano bhaktyā sa yāti paramāṃ gatim
||62||य इमां शृणुयान्नित्यं कथां शैवीं मनोहराम् ॥
श्रावयेद्वा जनो भक्त्या स याति परमां गतिम्
śraddadhānaḥ sakṛdvāpi ya imāṃ śṛṇuyātkathām ||
triḥsaptakulajaiḥ sārdhaṃ śivalokamavāpnuyāt
||63||श्रद्दधानः सकृद्वापि य इमां शृणुयात्कथाम् ॥
त्रिःसप्तकुलजैः सार्धं शिवलोकमवाप्नुयात्
iti kathitamaśeṣaṃ śreyasāmādibījaṃ bhavaśataduritaghnaṃ dhvastamohāṃdhakāram ||
caritamamarageyaṃ manmathārerudāraṃ satatamapi niṣevyaṃ svastimadbhiśca lokaiḥ
||164||इति कथितमशेषं श्रेयसामादिबीजं भवशतदुरितघ्नं ध्वस्तमोहांधकारम् ॥
चरितममरगेयं मन्मथारेरुदारं सततमपि निषेव्यं स्वस्तिमद्भिश्च लोकैः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe śivacaturdaśīgokarṇamāhātmyavarṇanaṃnāma tṛtīyo'dhyāyaḥ || 3 ||