pradoṣamahimāvarṇanam
sūta uvāca
ityuktā muninā sādhvī sā vipravanitā punaḥ ||
taṃ praṇamyātha papraccha śivapūjāvidheḥ kramam
||1||इत्युक्ता मुनिना साध्वी सा विप्रवनिता पुनः ॥
तं प्रणम्याथ पप्रच्छ शिवपूजाविधेः क्रमम्
śāṃḍilya uvāca
pakṣadvaye trayodaśyāṃ nirāhāro bhavedyadā ||
ghaṭītrayādastamayātpūrvaṃ snānaṃ samācaret
||2||पक्षद्वये त्रयोदश्यां निराहारो भवेद्यदा ॥
घटीत्रयादस्तमयात्पूर्वं स्नानं समाचरेत्
śuklāṃbaradharo dhīro vāgyato niyamānvitaḥ ||
kṛtasaṃdhyājapavidhiḥ śivapūjāṃ samārabhet
||3||शुक्लांबरधरो धीरो वाग्यतो नियमान्वितः ॥
कृतसंध्याजपविधिः शिवपूजां समारभेत्
devasya purataḥ samyagupalipya navāṃbhasā ||
vidhāya maṃḍalaṃ ramyaṃ dhautavastrādibhirbudhaḥ
||4||देवस्य पुरतः सम्यगुपलिप्य नवांभसा ॥
विधाय मंडलं रम्यं धौतवस्त्रादिभिर्बुधः
vitānādyairalaṃkṛtya phalapuṣpanavāṃkuraiḥ ||
vicitrapadmamuddhṛtya varṇapaṃcakasaṃyutam
||5||वितानाद्यैरलंकृत्य फलपुष्पनवांकुरैः ॥
विचित्रपद्ममुद्धृत्य वर्णपंचकसंयुतम्
tatropaviśya suśubhe bhaktiyuktaḥ sthirāsane ||
samyaksaṃpāditāśeṣa pūjopakaraṇaḥ śuciḥ
||6||तत्रोपविश्य सुशुभे भक्तियुक्तः स्थिरासने ॥
सम्यक्संपादिताशेष पूजोपकरणः शुचिः
āgamoktena maṃtreṇa pīṭhamāmaṃtrayetsudhīḥ ||
tataḥ kṛtvātmaśuddhiṃ ca bhūtaśuddhyādikaṃ kramāt
||7||आगमोक्तेन मंत्रेण पीठमामंत्रयेत्सुधीः ॥
ततः कृत्वात्मशुद्धिं च भूतशुद्ध्यादिकं क्रमात्
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā bījavarṇaiḥ sabiṃdukaiḥ ||
mātṛkā nyasya vidhivaddhyātvā tāṃ devatāṃ parām
||8||प्राणायामत्रयं कृत्वा बीजवर्णैः सबिंदुकैः ॥
मातृका न्यस्य विधिवद्ध्यात्वा तां देवतां पराम्
samāpya mātṛkā bhūyo dhyātvā caiva paraṃ śivam ||
vāmabhāge guruṃ natvā dakṣiṇe gaṇapaṃ namet
||9||समाप्य मातृका भूयो ध्यात्वा चैव परं शिवम् ॥
वामभागे गुरुं नत्वा दक्षिणे गणपं नमेत्
aṃsoruyugme dharmādīnnyasya nābhau ca pārśvayoḥ ||
adharmādīnanaṃtādīnhṛdi pīṭhe manuṃ nyaset
||10||अंसोरुयुग्मे धर्मादीन्न्यस्य नाभौ च पार्श्वयोः ॥
अधर्मादीननंतादीन्हृदि पीठे मनुं न्यसेत्
ādhāraśaktimārabhya jñānātmānamanukramāt ||
uktakrameṇa vinyasya hṛtpadme sādhubhāvite
||11||आधारशक्तिमारभ्य ज्ञानात्मानमनुक्रमात् ॥
उक्तक्रमेण विन्यस्य हृत्पद्मे साधुभाविते
navaśaktimaye ramye dhyāyeddevamumāpatim ||
candrakoṭipratīkāśaṃ trinetraṃ candraśekharam
||12||नवशक्तिमये रम्ये ध्यायेद्देवमुमापतिम् ॥
चन्द्रकोटिप्रतीकाशं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्
āpiṃgalajaṭājūṭaṃ ratnamaulivirājitam ||
nīlagrīvamudārāṃgaṃ nāgahāropaśobhitam
||13||आपिंगलजटाजूटं रत्नमौलिविराजितम् ॥
नीलग्रीवमुदारांगं नागहारोपशोभितम्
varadābhayahastaṃ ca dhāriṇaṃ ca paraśvadham ||
dadhānaṃ nāgavalayakeyūrāṃgadamudrikam
||14||वरदाभयहस्तं च धारिणं च परश्वधम् ॥
दधानं नागवलयकेयूरांगदमुद्रिकम्
vyāghracarmaparīdhānaṃ ratnasiṃhāsane sthitam ||
dhyātvā tadvāma bhāge ca ciṃtayedgirikanyakām
||15||व्याघ्रचर्मपरीधानं रत्नसिंहासने स्थितम् ॥
ध्यात्वा तद्वाम भागे च चिंतयेद्गिरिकन्यकाम्
bhāsvajjapāprasūnābhāmudayārkasamaprabhām ||
vidyutpuṃjanibhāṃ tanvīṃ manonayananaṃdinīm
||16||भास्वज्जपाप्रसूनाभामुदयार्कसमप्रभाम् ॥
विद्युत्पुंजनिभां तन्वीं मनोनयननंदिनीम्
bāleṃdu śekharāṃ snigdhāṃ nīlakuṃcitakuntalām ||
bhṛṃgasaṃghātarucirāṃ nīlālakavirājitām
||17||बालेंदु शेखरां स्निग्धां नीलकुंचितकुन्तलाम् ॥
भृंगसंघातरुचिरां नीलालकविराजिताम्
maṇikuṃḍalavidyotanmukhamaṃḍalavibhramām ||
navakumkumapaṃkāṃka kapoladaladarpaṇām
||18||मणिकुंडलविद्योतन्मुखमंडलविभ्रमाम् ॥
नवकुम्कुमपंकांक कपोलदलदर्पणाम्
madhurasmitavibhrājadaruṇādharapallavām ||
kaṃbukaṃṭhīṃ śivāmudyatkucapaṃkajakuḍmalām
||19||मधुरस्मितविभ्राजदरुणाधरपल्लवाम् ॥
कंबुकंठीं शिवामुद्यत्कुचपंकजकुड्मलाम्
pāśāṃkuśābhayābhīṣṭavila satsu caturbhujām ||
anekaratnavilasatkaṃkaṇāṃkitamudrikām
||20||पाशांकुशाभयाभीष्टविल सत्सु चतुर्भुजाम् ॥
अनेकरत्नविलसत्कंकणांकितमुद्रिकाम्
valitrayeṇa vilasaddhemakāṃcīguṇānvitām ||
raktamālyāṃbaradharāṃ divyacaṃdanaca rcitām
||21||वलित्रयेण विलसद्धेमकांचीगुणान्विताम् ॥
रक्तमाल्यांबरधरां दिव्यचंदनच र्चिताम्
dikpālavanitāmaulisannatāṃghrisaroruhām ||
ratnasiṃhāsanārūḍhāṃ sarparājaparicchadām
||21||दिक्पालवनितामौलिसन्नतांघ्रिसरोरुहाम् ॥
रत्नसिंहासनारूढां सर्पराजपरिच्छदाम्
evaṃ dhyātvā mahādevaṃ devīṃ ca giri kanyakām ||
nyāsakrameṇa saṃpūjya devaṃ gaṃdhādibhiḥ kramāt
||23||एवं ध्यात्वा महादेवं देवीं च गिरि कन्यकाम् ॥
न्यासक्रमेण संपूज्य देवं गंधादिभिः क्रमात्
paṃcabhirbrahmabhiḥ kuryātproktasthāneṣu vā hṛdi ||
pṛthakpuṣpāṃjaliṃ dehe mūlena ca hadi tridhā
||24||पंचभिर्ब्रह्मभिः कुर्यात्प्रोक्तस्थानेषु वा हृदि ॥
पृथक्पुष्पांजलिं देहे मूलेन च हदि त्रिधा
punaḥ svayaṃ śivo bhūtvā mūlamaṃtreṇa sādhakaḥ ||
tataḥ saṃpūjayeddevaṃ bāhyapīṭhe punaḥ kramāt
||25||पुनः स्वयं शिवो भूत्वा मूलमंत्रेण साधकः ॥
ततः संपूजयेद्देवं बाह्यपीठे पुनः क्रमात्
saṃkalpaṃ pravadettatra pūjāraṃbhe samāhitaḥ ||
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā ciṃtayeddhṛdi śaṃkaram
||26||संकल्पं प्रवदेत्तत्र पूजारंभे समाहितः ॥
कृतांजलिपुटो भूत्वा चिंतयेद्धृदि शंकरम्
ṛṇapātakadaurbhāgyadāridryavinivṛttaye ||
aśeṣāghavināśāya prasīda mama śaṃkara
||27||ऋणपातकदौर्भाग्यदारिद्र्यविनिवृत्तये ॥
अशेषाघविनाशाय प्रसीद मम शंकर
duḥkhaśokāgnisaṃtaptaṃ saṃsārabhayapīḍitam ||
bahurogākulaṃ dīnaṃ trāhi māṃ vṛṣavāhana
||28||दुःखशोकाग्निसंतप्तं संसारभयपीडितम् ॥
बहुरोगाकुलं दीनं त्राहि मां वृषवाहन
āgaccha devadeveśa mahādevābhayaṃkara ||
gṛhāṇa saha pārvatyā tava pūjāṃ mayā kṛtām
||29||आगच्छ देवदेवेश महादेवाभयंकर ॥
गृहाण सह पार्वत्या तव पूजां मया कृताम्
iti saṃkalpya vidhivadbrāhmapūjāṃ samācaret ||
guruṃ gaṇapatiṃ caiva yajetsavyāpasavyayoḥ
||30||इति संकल्प्य विधिवद्ब्राह्मपूजां समाचरेत् ॥
गुरुं गणपतिं चैव यजेत्सव्यापसव्ययोः
kṣetreśamīśakoṇe tu yajedvāstoṣpatiṃ kramāt ||
vāgdevīṃ ca yajettatra tataḥ kātyāyanīṃ yajet
||31||क्षेत्रेशमीशकोणे तु यजेद्वास्तोष्पतिं क्रमात् ॥
वाग्देवीं च यजेत्तत्र ततः कात्यायनीं यजेत्
dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca namoṃ'takaiḥ ||
svarairīśādikoṇeṣu pīṭhapādānanukramāt ||
ābhyāṃ biṃduvisargābhyāmadharmādīnprapūjayet
||32||धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च नमोंऽतकैः ॥
स्वरैरीशादिकोणेषु पीठपादाननुक्रमात् ॥
आभ्यां बिंदुविसर्गाभ्यामधर्मादीन्प्रपूजयेत्
sattvarūpaiścaturdikṣu madhye'naṃtaṃ satārakam ||
sattvādīṃstriguṇāṃstaṃ tu rūpānpīṭheṣu vinyaset
||33||सत्त्वरूपैश्चतुर्दिक्षु मध्येऽनंतं सतारकम् ॥
सत्त्वादींस्त्रिगुणांस्तं तु रूपान्पीठेषु विन्यसेत्
ata ūrdhvacchade māyāṃ saha lakṣmyā śivena ca
||34||अत ऊर्ध्वच्छदे मायां सह लक्ष्म्या शिवेन च
tadaṃte cāṃbujaṃ bhūyaḥ sakalaṃ maṃḍalatrayam ||
patrakesarakiṃjalkavyāptaṃ tārākṣaraiḥ kramāt
||35||तदंते चांबुजं भूयः सकलं मंडलत्रयम् ॥
पत्रकेसरकिंजल्कव्याप्तं ताराक्षरैः क्रमात्
padmatrayaṃ tathābhyarcya madhye maṃḍalamādarāt ||
vāmāṃ jyeṣṭhāṃ ca raudrīṃ ca bhāgādyairdikṣu pūjayet
||36||पद्मत्रयं तथाभ्यर्च्य मध्ये मंडलमादरात् ॥
वामां ज्येष्ठां च रौद्रीं च भागाद्यैर्दिक्षु पूजयेत्
vāmādyā nava śaktīśca navasvarayutā yajet ||
hṛdi bījatrayādyena pīṭhamaṃtreṇa cārcayet
||37||वामाद्या नव शक्तीश्च नवस्वरयुता यजेत् ॥
हृदि बीजत्रयाद्येन पीठमंत्रेण चार्चयेत्
āvṛttaiḥ prathamāṃgaiśca paṃcabhirmūrttiśaktibhiḥ ||
triśaktimūrttibhiścānyairnidhidvayasamanvitaiḥ
||38||आवृत्तैः प्रथमांगैश्च पंचभिर्मूर्त्तिशक्तिभिः ॥
त्रिशक्तिमूर्त्तिभिश्चान्यैर्निधिद्वयसमन्वितैः
anaṃtādyaiḥ parītāśca mātṛbhiśca vṛṣādibhiḥ ||
siddhibhiścāṇimādyābhiriṃdrādyaiśca sahāyudhaiḥ
||39||अनंताद्यैः परीताश्च मातृभिश्च वृषादिभिः ॥
सिद्धिभिश्चाणिमाद्याभिरिंद्राद्यैश्च सहायुधैः
vṛṣabhakṣetracaṃḍeśadurgāśca skaṃdanaṃdinau ||
gaṇeśaḥ sainyapaścaiva svasvalakṣaṇalakṣitāḥ
||40||वृषभक्षेत्रचंडेशदुर्गाश्च स्कंदनंदिनौ ॥
गणेशः सैन्यपश्चैव स्वस्वलक्षणलक्षिताः
aṇimā mahimā caiva garimā laghimā tathā ||
īśitvaṃ ca vaśitvaṃ ca prāptiḥ prākāmyameva ca
||41||अणिमा महिमा चैव गरिमा लघिमा तथा ॥
ईशित्वं च वशित्वं च प्राप्तिः प्राकाम्यमेव च
aṣṭaiśvaryāṇi coktāni tejorūpāṇi kevalam ||
paṃcabhirbrahmabhiḥ pūrvaṃ hṛllekhādyādibhiḥ kramāta
||42||अष्टैश्वर्याणि चोक्तानि तेजोरूपाणि केवलम् ॥
पंचभिर्ब्रह्मभिः पूर्वं हृल्लेखाद्यादिभिः क्रमात
aṃgairumādyairiṃdrādyaiḥ pūjoktā munibhistu taiḥ ||
umācaṃḍeśvarādīṃśca pūjayeduttarāditaḥ
||43||अंगैरुमाद्यैरिंद्राद्यैः पूजोक्ता मुनिभिस्तु तैः ॥
उमाचंडेश्वरादींश्च पूजयेदुत्तरादितः
evamāvaraṇairyuktaṃ tejorūpaṃ sadāśivam ||
umayā sahitaṃ devamupacāraiḥ prapūjayet
||44||एवमावरणैर्युक्तं तेजोरूपं सदाशिवम् ॥
उमया सहितं देवमुपचारैः प्रपूजयेत्
supratiṣṭhitaśaṃkhasya tīrthaiḥ paṃcāmṛtairapi ||
abhiṣicya mahādevaṃ rudrasūktaiḥ samāhitaḥ
||45||सुप्रतिष्ठितशंखस्य तीर्थैः पंचामृतैरपि ॥
अभिषिच्य महादेवं रुद्रसूक्तैः समाहितः
kalpayedvividhairmaṃtrairāsanādyupacārakān ||
āsanaṃ kalpayeddhaimaṃ divyavastrasamanvitam
||46||कल्पयेद्विविधैर्मंत्रैरासनाद्युपचारकान् ॥
आसनं कल्पयेद्धैमं दिव्यवस्त्रसमन्वितम्
arghyamaṣṭaguṇopetaṃ pādyaśuddhodakena ca ||
tenaivācamanaṃ dadyānmadhuparkaṃ madhūttaram
||47||अर्घ्यमष्टगुणोपेतं पाद्यशुद्धोदकेन च ॥
तेनैवाचमनं दद्यान्मधुपर्कं मधूत्तरम्
punarācamanaṃ dattvā snānaṃ maṃtrai prakalpayet ||
upavītaṃ tathā vāso bhūṣaṇāni nivedayet ||
gaṃdhamaṣṭāṃgasaṃyuktaṃ supūtaṃ vinivedayet
||48||पुनराचमनं दत्त्वा स्नानं मंत्रै प्रकल्पयेत् ॥
उपवीतं तथा वासो भूषणानि निवेदयेत् ॥
गंधमष्टांगसंयुक्तं सुपूतं विनिवेदयेत्
tataśca bilvamaṃdārakahlārasarasīruham ||
dhattūrakaṃ karṇikāraṃ śaṇapuṣpaṃ ca mallikām
||49||ततश्च बिल्वमंदारकह्लारसरसीरुहम् ॥
धत्तूरकं कर्णिकारं शणपुष्पं च मल्लिकाम्
kuśāpāmārgatulasīmādhavīcaṃpakādikam ||
bṛhatīkaravīrāṇi yathālabdhāni sādhakaḥ
||50||कुशापामार्गतुलसीमाधवीचंपकादिकम् ॥
बृहतीकरवीराणि यथालब्धानि साधकः
nivedayetsugaṃdhīni mālyāni vividhāni ca ||
dhūpaṃ kālāgarūtpannaṃ dīpaṃ ca vimalaṃ śubham
||51||निवेदयेत्सुगंधीनि माल्यानि विविधानि च ॥
धूपं कालागरूत्पन्नं दीपं च विमलं शुभम्
viśeṣakam ||
atha pāyasanaivedyaṃ saghṛtaṃ sopadaṃśakam ||
modakāpūpasaṃyuktaṃ śarkarāguḍasaṃyutam
||52||विशेषकम् ॥
अथ पायसनैवेद्यं सघृतं सोपदंशकम् ॥
मोदकापूपसंयुक्तं शर्करागुडसंयुतम्
madhunāktaṃ dadhiyutaṃ jalapānasamanvitam ||
tenaiva haviṣā vahnau juhuyānmaṃtrabhāvite
||53||मधुनाक्तं दधियुतं जलपानसमन्वितम् ॥
तेनैव हविषा वह्नौ जुहुयान्मंत्रभाविते
āgamoktena vidhinā guruvākyaniyaṃtritaḥ ||
naivedyaṃ śaṃbhave bhūyo dattvā tāṃbūlamuttamam
||54||आगमोक्तेन विधिना गुरुवाक्यनियंत्रितः ॥
नैवेद्यं शंभवे भूयो दत्त्वा तांबूलमुत्तमम्
dhūpaṃ nīrājanaṃ ramyaṃ chatraṃ darpaṇamuttamam ||
samarpayitvā vidhivanmaṃtrairvedikatāṃtrikaiḥ
||55||धूपं नीराजनं रम्यं छत्रं दर्पणमुत्तमम् ॥
समर्पयित्वा विधिवन्मंत्रैर्वेदिकतांत्रिकैः
yadyaśaktaḥ svayaṃ niḥsvo yathāvibhavamarcayet ||
bhakttyā dattena gaurīśaḥ puṣpamātreṇa tuṣyati
||56||यद्यशक्तः स्वयं निःस्वो यथाविभवमर्चयेत् ॥
भक्त्त्या दत्तेन गौरीशः पुष्पमात्रेण तुष्यति
athāṃgabhūtānsakalāngaṇeśādīnprapūjayet ||
stavairnānāvidhaiḥ stutvā sāṣṭāṃgaṃ praṇamedbudhaḥ
||57||अथांगभूतान्सकलान्गणेशादीन्प्रपूजयेत् ॥
स्तवैर्नानाविधैः स्तुत्वा साष्टांगं प्रणमेद्बुधः
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya vṛṣacaṃḍeśvarādikān ||
pūjāṃ samarpya vidhivatprārthayedgirijāpatim
||58||ततः प्रदक्षिणीकृत्य वृषचंडेश्वरादिकान् ॥
पूजां समर्प्य विधिवत्प्रार्थयेद्गिरिजापतिम्
jaya deva jagannātha jaya śaṃkara śāśvata ||
jaya sarva surādhyakṣa jaya sarvasurārcita
||59||जय देव जगन्नाथ जय शंकर शाश्वत ॥
जय सर्व सुराध्यक्ष जय सर्वसुरार्चित
jaya sarvaguṇātīta jaya sarvavaraprada ||
jaya nitya nirādhāra jaya viśvaṃbharāvyaya
||60||जय सर्वगुणातीत जय सर्ववरप्रद ॥
जय नित्य निराधार जय विश्वंभराव्यय
jaya viśvaikavedyeśa jaya nāgeṃdrabhūṣaṇa ||
jaya gaurīpate śaṃbho jaya caṃdrārdhaśekhara
||61||जय विश्वैकवेद्येश जय नागेंद्रभूषण ॥
जय गौरीपते शंभो जय चंद्रार्धशेखर
jaya koṭyarkasaṃkāśa jayānaṃtaguṇāśraya
||62||जय कोट्यर्कसंकाश जयानंतगुणाश्रय
jaya rudra virūpākṣa jayāciṃtya niraṃjana ||
jaya nātha kṛpāsiṃdho jaya bhaktārtibhañjana ||
jaya dustarasaṃsārasāgarottāraṇa prabho
||63||जय रुद्र विरूपाक्ष जयाचिंत्य निरंजन ॥
जय नाथ कृपासिंधो जय भक्तार्तिभञ्जन ॥
जय दुस्तरसंसारसागरोत्तारण प्रभो
prasīda me mahādeva saṃsārārttasya khidyataḥ ||
sarvapāpabhayaṃ hṛtvā rakṣa māṃ parameśvara
||64||प्रसीद मे महादेव संसारार्त्तस्य खिद्यतः ॥
सर्वपापभयं हृत्वा रक्ष मां परमेश्वर
mahādāridryamagnasya mahāpāpahatasya ca ||
mahāśokavinaṣṭasya mahārogāturasya ca
||65||महादारिद्र्यमग्नस्य महापापहतस्य च ॥
महाशोकविनष्टस्य महारोगातुरस्य च
ṛṇabhāraparītasya dahyamānasya karmabhiḥ ||
grahaiḥ prapīḍyamānasya prasīda mama śaṃkara
||66||ऋणभारपरीतस्य दह्यमानस्य कर्मभिः ॥
ग्रहैः प्रपीड्यमानस्य प्रसीद मम शंकर
daridraḥ prārthayedevaṃ pūjāṃte girijāpatim ||
arthāḍhyo vāpi rājā vā prārthayeddevamīśvaram
||67||दरिद्रः प्रार्थयेदेवं पूजांते गिरिजापतिम् ॥
अर्थाढ्यो वापि राजा वा प्रार्थयेद्देवमीश्वरम्
dīrghamāyuḥ sadārogyaṃ kośavṛddhirbalonnatiḥ ||
mamāstu nityamānandaḥ prasādāttava śaṃkara
||68||दीर्घमायुः सदारोग्यं कोशवृद्धिर्बलोन्नतिः ॥
ममास्तु नित्यमानन्दः प्रसादात्तव शंकर
śatravaḥ saṃkṣayaṃ yāṃtu prasīdantu mama grahāḥ ||
naśyantu dasyavo rāṣṭre janāḥ saṃtu nirāpadaḥ
||69||शत्रवः संक्षयं यांतु प्रसीदन्तु मम ग्रहाः ॥
नश्यन्तु दस्यवो राष्ट्रे जनाः संतु निरापदः
durbhikṣamārīsaṃtāpāḥ śamaṃ yāṃtu mahītale ||
sarvasasyasamṛddhiśca bhūyātsukhamayā diśaḥ
||70||दुर्भिक्षमारीसंतापाः शमं यांतु महीतले ॥
सर्वसस्यसमृद्धिश्च भूयात्सुखमया दिशः
evamārādhayeddevaṃ pradoṣe girijāpatim ||
brāhmaṇānbhojayetpaścāddakṣiṇābhiśca toṣayet
||71||एवमाराधयेद्देवं प्रदोषे गिरिजापतिम् ॥
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्दक्षिणाभिश्च तोषयेत्
sarvapāpakṣayakarī sarvadāridryanāśinī ||
śivapūjā mayā khyātā sarvābhīṣṭavarapradā
||72||सर्वपापक्षयकरी सर्वदारिद्र्यनाशिनी ॥
शिवपूजा मया ख्याता सर्वाभीष्टवरप्रदा
mahāpātakasaṃghātamadhikaṃ copapātakam ||
śivadravyāpaharaṇādanyatsarvaṃ nivārayet
||73||महापातकसंघातमधिकं चोपपातकम् ॥
शिवद्रव्यापहरणादन्यत्सर्वं निवारयेत्
brahmahatyādipāpānāṃ purāṇeṣu smṛtiṣvapi ||
prāyaścittāni dṛṣṭāni na śivadravyahāriṇām
||74||ब्रह्महत्यादिपापानां पुराणेषु स्मृतिष्वपि ॥
प्रायश्चित्तानि दृष्टानि न शिवद्रव्यहारिणाम्
bahunātra kimuktena ślokārdhena bravīmyaham ||
brahmahatyāśataṃ vāpi śivapūjā vināśayet
||75||बहुनात्र किमुक्तेन श्लोकार्धेन ब्रवीम्यहम् ॥
ब्रह्महत्याशतं वापि शिवपूजा विनाशयेत्
mayā kathitametatte pradoṣe śivapūjanam ||
rahasyaṃ sarvajaṃtūnāmatra nāstyeva saṃśayaḥ
||76||मया कथितमेतत्ते प्रदोषे शिवपूजनम् ॥
रहस्यं सर्वजंतूनामत्र नास्त्येव संशयः
etābhyāmapi bālābhyāmevaṃ pūjā vidhīyatām ||
ataḥ saṃvatsarādeva parāṃ siddhimavāpsyatha
||77||एताभ्यामपि बालाभ्यामेवं पूजा विधीयताम् ॥
अतः संवत्सरादेव परां सिद्धिमवाप्स्यथ
iti śāṃḍilyavacanamākarṇya dvijabhāminī ||
tābhyāṃ tu saha bālābhyāṃ praṇanāma muneḥ padam
||78||इति शांडिल्यवचनमाकर्ण्य द्विजभामिनी ॥
ताभ्यां तु सह बालाभ्यां प्रणनाम मुनेः पदम्
viprastryuvāca
ahamadya kṛtārthāsmi tava darśanamātrataḥ ||
etau kumārau bhagavaṃstvāmeva śaraṇaṃ gatau
||79||अहमद्य कृतार्थास्मि तव दर्शनमात्रतः ॥
एतौ कुमारौ भगवंस्त्वामेव शरणं गतौ
eṣa me tanayo brahmañchucivrata itīritaḥ ||
eṣa rājasuto nāmnā dharmaguptaḥ kṛto mayā
||80||एष मे तनयो ब्रह्मञ्छुचिव्रत इतीरितः ॥
एष राजसुतो नाम्ना धर्मगुप्तः कृतो मया
etāvahaṃ ca bhagavanbhavaccaraṇakiṃkarāḥ ||
samuddharāsminpatitānghore dāridryasāgare
||81||एतावहं च भगवन्भवच्चरणकिंकराः ॥
समुद्धरास्मिन्पतितान्घोरे दारिद्र्यसागरे
iti prapannāṃ śaraṇaṃ dvijāṃganāmāśvāsya vākyairamṛtopamānaiḥ ||
upādideśātha tayoḥ kumārayormuniḥ śivārādhanamaṃtra vidyām
||82||इति प्रपन्नां शरणं द्विजांगनामाश्वास्य वाक्यैरमृतोपमानैः ॥
उपादिदेशाथ तयोः कुमारयोर्मुनिः शिवाराधनमंत्र विद्याम्
athopadiṣṭau muninā kumārau brāhmaṇī ca sā ||
taṃ praṇamya samāmaṃtrya jagmuste śivamaṃdirāt
||83||अथोपदिष्टौ मुनिना कुमारौ ब्राह्मणी च सा ॥
तं प्रणम्य समामंत्र्य जग्मुस्ते शिवमंदिरात्
tataḥ prabhṛti tau bālau munivaryopadeśataḥ ||
pradoṣe pārvatīśasya pūjāṃ cakraturaṃjasā
||84||ततः प्रभृति तौ बालौ मुनिवर्योपदेशतः ॥
प्रदोषे पार्वतीशस्य पूजां चक्रतुरंजसा
evaṃ pūjayatordevaṃ dvijarājakumārayoḥ ||
sukhenaiva vyatīyāya tayormāsacatuṣṭayam
||85||एवं पूजयतोर्देवं द्विजराजकुमारयोः ॥
सुखेनैव व्यतीयाय तयोर्मासचतुष्टयम्
kadācidrājaputreṇa vināsau dvijanaṃdanaḥ ||
snātuṃ gato nadītīre cacāra bahulīlayā
||86||कदाचिद्राजपुत्रेण विनासौ द्विजनंदनः ॥
स्नातुं गतो नदीतीरे चचार बहुलीलया
tatra nirjharanirghātanirbhinne vapra kuṭṭime ||
nidhānakalaśaṃ sthūlaṃ prasphuraṃtaṃ dadarśa ha
||87||तत्र निर्झरनिर्घातनिर्भिन्ने वप्र कुट्टिमे ॥
निधानकलशं स्थूलं प्रस्फुरंतं ददर्श ह
taṃ dṛṣṭvā sahasāgatya harṣakautukavihvalaḥ ||
daivopapannaṃ manvāno gṛhītvā śirasā yayau
||88||तं दृष्ट्वा सहसागत्य हर्षकौतुकविह्वलः ॥
दैवोपपन्नं मन्वानो गृहीत्वा शिरसा ययौ
sasaṃbhramaṃ samānīya nidhāya kalaśaṃ balāt ||
nidhāya bhavanasyāṃte mātaraṃ samabhāṣata
||89||ससंभ्रमं समानीय निधाय कलशं बलात् ॥
निधाय भवनस्यांते मातरं समभाषत
mātarmātarimaṃ paśya prasādaṃ girijāpateḥ ||
nidhānaṃ kumbharūpeṇa darśitaṃ karuṇātmanā
||90||मातर्मातरिमं पश्य प्रसादं गिरिजापतेः ॥
निधानं कुम्भरूपेण दर्शितं करुणात्मना
atha sā vismitā sādhvī samāhūya nṛpātmajam ||
svaputraṃ pratinaṃdyāha mānayantī śivārcanam
||91||अथ सा विस्मिता साध्वी समाहूय नृपात्मजम् ॥
स्वपुत्रं प्रतिनंद्याह मानयन्ती शिवार्चनम्
śṛṇutāṃ me vacaḥ putrau nidhānakalaśīmimām ||
samaṃ vibhajya gṛhṇītaṃ mama śāsanagauravāt
||92||शृणुतां मे वचः पुत्रौ निधानकलशीमिमाम् ॥
समं विभज्य गृह्णीतं मम शासनगौरवात्
iti māturvacaḥ śrutvā tutoṣa dvija naṃdanaḥ ||
pratyāha rājaputrastāṃ visrabdhaḥ śaṃkarārcane
||93||इति मातुर्वचः श्रुत्वा तुतोष द्विज नंदनः ॥
प्रत्याह राजपुत्रस्तां विस्रब्धः शंकरार्चने
mātastava sutasyaiva sukṛtena samāgatam ||
nāhaṃ grahītumicchāmi vibhaktaṃ dhanasaṃca yam
||94||मातस्तव सुतस्यैव सुकृतेन समागतम् ॥
नाहं ग्रहीतुमिच्छामि विभक्तं धनसंच यम्
ātmanaḥ sukṛtāllabdhaṃ svayameva bhunaktvasau ||
sa eva bhagavānīśaḥ kariṣyati kṛpāṃ mayi
||95||आत्मनः सुकृताल्लब्धं स्वयमेव भुनक्त्वसौ ॥
स एव भगवानीशः करिष्यति कृपां मयि
evamarcayatoḥ śaṃbhuṃ bhūyopi parayā mudā ||
saṃvatsaro vyatīyāya tasminneva gṛhe tayoḥ
||96||एवमर्चयतोः शंभुं भूयोपि परया मुदा ॥
संवत्सरो व्यतीयाय तस्मिन्नेव गृहे तयोः
athaikadā rājasūnuḥ saha tena dvijanmanā ||
vasaṃtasamaye prāpte vijahāra vanāṃ tare
||97||अथैकदा राजसूनुः सह तेन द्विजन्मना ॥
वसंतसमये प्राप्ते विजहार वनां तरे
atha dūraṃ gatau kvāpi vane dvijanṛpātmajau ||
gandharvakanyāḥ krīḍaṃtī śataśastāvapaśyatām
||98||अथ दूरं गतौ क्वापि वने द्विजनृपात्मजौ ॥
गन्धर्वकन्याः क्रीडंती शतशस्तावपश्यताम्
tāḥ sarvāścārusarvāṃgyo viharaṃtyo manoharam ||
dṛṣṭvā dvijātmajo dūrāduvāca nṛpanaṃdanam
||99||ताः सर्वाश्चारुसर्वांग्यो विहरंत्यो मनोहरम् ॥
दृष्ट्वा द्विजात्मजो दूरादुवाच नृपनंदनम्
itaḥ puro na gaṃtavyaṃ viharaṃtyagrataḥ striyaḥ ||
strīsaṃnnidhānaṃ vibudhāstyajaṃti vimalāśayāḥ
||100||इतः पुरो न गंतव्यं विहरंत्यग्रतः स्त्रियः ॥
स्त्रीसंन्निधानं विबुधास्त्यजंति विमलाशयाः
etāḥ kaitavakāriṇyo dhanayauvanadurmadāḥ |
mohayantyo janaṃ dṛṣṭvā vācānunayakovidāḥ
||1||एताः कैतवकारिण्यो धनयौवनदुर्मदाः ।
मोहयन्त्यो जनं दृष्ट्वा वाचानुनयकोविदाः
ataḥ parityajettstrīṇāṃ sannidhiṃ sahabhāṣaṇam |
nizadharmarato vidvanbrahmacārī viśeṣataḥ
||3||अतः परित्यजेत्त्स्त्रीणां सन्निधिं सहभाषणम् ।
निज़धर्मरतो विद्वन्ब्रह्मचारी विशेषतः
atohaṃ notsahe gantuṃ krīḍāsthānaṃ mṛgīdṛśām ||
ityuktvā dvijaputrastu nivṛtto dūrataḥ sthitaḥ
||3||अतोहं नोत्सहे गन्तुं क्रीडास्थानं मृगीदृशाम् ॥
इत्युक्त्वा द्विजपुत्रस्तु निवृत्तो दूरतः स्थितः
athāsau rājaputrastu kautukāviṣṭamānasaḥ ||
tāsāṃ vihārapadavīmeka evābhayo yayau
||1||अथासौ राजपुत्रस्तु कौतुकाविष्टमानसः ॥
तासां विहारपदवीमेक एवाभयो ययौ
tatra gaṃdharvakanyānāṃ madhye tvekā varānanā ||
dṛṣṭvā''yāṃtaṃ rājaputraṃ ciṃtayāmāsa cetasā
||9||तत्र गंधर्वकन्यानां मध्ये त्वेका वरानना ॥
दृष्ट्वाऽऽयांतं राजपुत्रं चिंतयामास चेतसा
aho koyamudārāṃgo yuvā sarvāṃgasundaraḥ ||
mattamātaṃga gamano lāvaṇyāmṛtavāridhiḥ
||6||अहो कोयमुदारांगो युवा सर्वांगसुन्दरः ॥
मत्तमातंग गमनो लावण्यामृतवारिधिः
līlālolaviśālākṣī madhurasmitapeśalaḥ ||
madanopamarūpaśrīḥ sukumārāṃgalakṣaṇaḥ
||7||लीलालोलविशालाक्षी मधुरस्मितपेशलः ॥
मदनोपमरूपश्रीः सुकुमारांगलक्षणः
ityāścaryayutā bālā dūrāddṛṣṭvā nṛpātmajam ||
sarvāḥ sakhīḥ samālokya vacanaṃ cedamabravīt
||8||इत्याश्चर्ययुता बाला दूराद्दृष्ट्वा नृपात्मजम् ॥
सर्वाः सखीः समालोक्य वचनं चेदमब्रवीत्
ito vidūre he sakhyo vanamastyekamuttamam ||
vicitracaṃpakāśokapunnāgabakulairyutam
||9||इतो विदूरे हे सख्यो वनमस्त्येकमुत्तमम् ॥
विचित्रचंपकाशोकपुन्नागबकुलैर्युतम्
tatra gatvā vanaṃ sarvāḥ saṃcīya kusumotkaram ||
bhavatyaḥ punarāyāṃtu tāvattiṣṭhāmyahaṃ tviha
||110||तत्र गत्वा वनं सर्वाः संचीय कुसुमोत्करम् ॥
भवत्यः पुनरायांतु तावत्तिष्ठाम्यहं त्विह
ityādiṣṭaḥ sakhīvargo jagāma vipināṃtaram ||
sāpi gaṃdharvajā tasthau nyastadṛṣṭirnṛpātmaje
||11||इत्यादिष्टः सखीवर्गो जगाम विपिनांतरम् ॥
सापि गंधर्वजा तस्थौ न्यस्तदृष्टिर्नृपात्मजे
tāṃ samālokya tanvaṃgīṃ navayauvanaśālinīm ||
bālāṃ svarūpasaṃpattyā paribhūtatilottamām
||12||तां समालोक्य तन्वंगीं नवयौवनशालिनीम् ॥
बालां स्वरूपसंपत्त्या परैिभूततिलोत्तमाम्
rājaputraḥ samāgamya kautukotphullalocanaḥ ||
avāpa daivayogena madanasya śaravyathām
||13||राजपुत्रः समागम्य कौतुकोत्फुल्ललोचनः ॥
अवाप दैवयोगेन मदनस्य शरव्यथाम्
gandharvatanayā sāpi prāptāya nṛpasūnave ||
utthāya tarasā tasmai pradadau pallavāsanam
||14||गन्धर्वतनया सापि प्राप्ताय नृपसूनवे ॥
उत्थाय तरसा तस्मै प्रददौ पल्लवासनम्
kṛtopacāramāsīnaṃ tamāsādya sumadhyamā ||
papraccha tadrūpaguṇairdhvastadhairyākuleṃdriyā ||
kastvaṃ kamalapatrākṣa kasmāddeśādihāgataḥ ||
kasya putra iti premṇā pṛṣṭaḥ sarvaṃ nyavedayat
||16||कृतोपचारमासीनं तमासाद्य सुमध्यमा ॥
पप्रच्छ तद्रूपगुणैर्ध्वस्तधैर्याकुलेंद्रिया ॥
कस्त्वं कमलपत्राक्ष कस्माद्देशादिहागतः ॥
कस्य पुत्र इति प्रेम्णा पृष्टः सर्वं न्यवेदयत्
vidarbha rājatanayaṃ vidhvastapitṛmātṛkam ||
śatrubhiśca hṛtasthānamātmānaṃ pararāṣṭragam
||17||विदर्भ राजतनयं विध्वस्तपितृमातृकम् ॥
शत्रुभिश्च हृतस्थानमात्मानं परराष्ट्रगम्
sarvamāvedya bhūyastāṃ papraccha nṛpanaṃdanaḥ ||
kā tvaṃ vāmoru kiṃ cātra kāryaṃ te kasya cātmajā
||18||सर्वमावेद्य भूयस्तां पप्रच्छ नृपनंदनः ॥
का त्वं वामोरु किं चात्र कार्यं ते कस्य चात्मजा
kimavadhyāyasi hṛdā kiṃ vā vaktumihecchasi ||
ityuktā sā punaḥ prāha śṛṇu rājeṃdrasattama
||19||किमवध्यायसि हृदा किं वा वक्तुमिहेच्छसि ॥
इत्युक्ता सा पुनः प्राह शृणु राजेंद्रसत्तम
astyeko dravikonāma gaṃdharvāṇāṃ kulāgraṇīḥ ||
tasyāhamasmi tanayā nāmnā cāṃśumatī smṛtā
||120||अस्त्येको द्रविकोनाम गंधर्वाणां कुलाग्रणीः ॥
तस्याहमस्मि तनया नाम्ना चांशुमती स्मृता
tvāmāyāṃtaṃ vilokyāhaṃ tvatsaṃbhāṣaṇa lālasā ||
tyaktvā sakhījanaṃ sarvamekaivāsmi mahāmate
||21||त्वामायांतं विलोक्याहं त्वत्संभाषण लालसा ॥
त्यक्त्वा सखीजनं सर्वमेकैवास्मि महामते
sarvasaṃgītavidyāsu na matto'nyāsti kācana ||
mama yogena tuṣyaṃti sarvā api surastriyaḥ
||22||सर्वसंगीतविद्यासु न मत्तोऽन्यास्ति काचन ॥
मम योगेन तुष्यंति सर्वा अपि सुरस्त्रियः
sāhaṃ sarvakalābhijñā jñātasarvajaneṃgitā ||
tavāhamīpsitaṃ vedmi mayi te saṃgataṃ manaḥ
||23||साहं सर्वकलाभिज्ञा ज्ञातसर्वजनेंगिता ॥
तवाहमीप्सितं वेद्मि मयि ते संगतं मनः
tathā mamāpi cautsukyaṃ daivena pratipāditam ||
āvayoḥ snehabhedo'tra nābhibhūyāditaḥ param
||24||तथा ममापि चौत्सुक्यं दैवेन प्रतिपादितम् ॥
आवयोः स्नेहभेदोऽत्र नाभिभूयादितः परम्
iti saṃbhāṣya tenāśu premṇā gandharvanaṃdinī ||
muktāhāraṃ dadau tasmai svakucāṃtarabhūṣaṇam
||25||इति संभाष्य तेनाशु प्रेम्णा गन्धर्वनंदिनी ॥
मुक्ताहारं ददौ तस्मै स्वकुचांतरभूषणम्
tamādāyādbhutaṃ hāraṃ sa tasyāḥ praṇayākulaḥ ||
gāḍhaharṣabharotsiktāmidamāha nṛpātmajaḥ
||26||तमादायाद्भुतं हारं स तस्याः प्रणयाकुलः ॥
गाढहर्षभरोत्सिक्तामिदमाह नृपात्मजः
satyamuktaṃ tvayā bhīru tathāpyekaṃ vadāmyaham ||
tyaktarājyasya niḥsvasya kathaṃ me bhavasi priyā
||27||सत्यमुक्तं त्वया भीरु तथाप्येकं वदाम्यहम् ॥
त्यक्तराज्यस्य निःस्वस्य कथं मे भवसि प्रिया
sā tvaṃ pitṛmatī bālā vilaṃghya pitṛśāsanam ||
svacchaṃdā caraṇaṃ kartuṃ mūḍheva kathamarhasi
||28||सा त्वं पितृमती बाला विलंघ्य पितृशासनम् ॥
स्वच्छंदा चरणं कर्तुं मूढेव कथमर्हसि
iti tasya vacaḥ śrutvā taṃ pratyāha śucismitā ||
astu nāma tathaivāhaṃ kariṣye paśya kautukam
||29||इति तस्य वचः श्रुत्वा तं प्रत्याह शुचिस्मिता ॥
अस्तु नाम तथैवाहं करिष्ये पश्य कौतुकम्
gaccha svabhavanaṃ kāṃta paraśvaḥ prātareva tu ||
āgaccha punaratraiva kāryamasti ca no mṛṣā
||130||गच्छ स्वभवनं कांत परश्वः प्रातरेव तु ॥
आगच्छ पुनरत्रैव कार्यमस्ति च नो मृषा
ityuktvā taṃ nṛpasutaṃ sā saṃgatasakhījanā ||
apākrāmata cārvaṃgī sa cāpi nṛpanandanaḥ
||31||इत्युक्त्वा तं नृपसुतं सा संगतसखीजना ॥
अपाक्रामत चार्वंगी स चापि नृपनन्दनः
sa samabhyetya harṣeṇa dvijaputrasya sannidhim ||
sarvamākhyāya tenaiva sārdhaṃ svabhavanaṃ yayau
||32||स समभ्येत्य हर्षेण द्विजपुत्रस्य सन्निधिम् ॥
सर्वमाख्याय तेनैव सार्धं स्वभवनं ययौ
tāṃ ca viprasatīṃ bhūyo harṣayitvā nṛpātmajaḥ ||
paraśvo dvijaputreṇa sārdhaṃ tena vanaṃ yayau
||33||तां च विप्रसतीं भूयो हर्षयित्वा नृपात्मजः ॥
परश्वो द्विजपुत्रेण सार्धं तेन वनं ययौ
sa tayā pūrvanirdiṣṭaṃ sthānaṃ prāpya nṛpātmajaḥ ||
gandharvarājamadrākṣītsvaduhitrā samanvitam
||34||स तया पूर्वनिर्दिष्टं स्थानं प्राप्य नृपात्मजः ॥
गन्धर्वराजमद्राक्षीत्स्वदुहित्रा समन्वितम्
sa gaṃdharvapatiḥ prāptāvabhinaṃdya kumārakau ||
upaveśyāsane ramye rājaputramabhāṣata
||35||स गंधर्वपतिः प्राप्तावभिनंद्य कुमारकौ ॥
उपवेश्यासने रम्ये राजपुत्रमभाषत
gaṃdharva uvāca
rājeṃdraputra pūrvedyuḥ kailāsaṃ gatavānaham ||
tatrāpaśyaṃ mahādevaṃ pārvatyā sahitaṃ prabhum
||36||राजेंद्रपुत्र पूर्वेद्युः कैलासं गतवानहम् ॥
तत्रापश्यं महादेवं पार्वत्या सहितं प्रभुम्
āhūya māṃ sa deveśaḥ sarveṣāṃ tridivaukasām ||
sannidhāvāha bhagavānkaruṇāmṛtavāridhiḥ
||37||आहूय मां स देवेशः सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् ॥
सन्निधावाह भगवान्करुणामृतवारिधिः
dharmaguptāhvayaḥ kaścidrājaputro'sti bhūtale ||
akiñcano bhraṣṭarājyo hṛtadeśaśca śatrubhiḥ
||38||धर्मगुप्ताह्वयः कश्चिद्राजपुत्रोऽस्ति भूतले ॥
अकिञ्चनो भ्रष्टराज्यो हृतदेशश्च शत्रुभिः
sa bālo guruvākyena madarccāyāṃ rataḥ sadā ||
adya tatpitaraḥ sarve māṃ prāptāstatprabhāvataḥ
||39||स बालो गुरुवाक्येन मदर्च्चायां रतः सदा ॥
अद्य तत्पितरः सर्वे मां प्राप्तास्तत्प्रभावतः
tasya tvamapi sāhāyyaṃ kuru gandharvasattama ||
athāsau nijarājyastho hataśatrurbhaviṣyati
||140||तस्य त्वमपि साहाय्यं कुरु गन्धर्वसत्तम ॥
अथासौ निजराज्यस्थो हतशत्रुर्भविष्यति
ityājñapto maheśena saṃprāpto nijamadiram ||
anayā madduhitrā ca bahuśo'bhyarthitastathā
||41||इत्याज्ञप्तो महेशेन संप्राप्तो निजमदिरम् ॥
अनया मद्दुहित्रा च बहुशोऽभ्यर्थितस्तथा
jñātvemaṃ sakalaṃ śaṃbhorniyogaṃ karuṇātmanaḥ ||
ādāyemāṃ duhitaraṃ prāpto'smīdaṃ vanāṃtaram
||42||ज्ञात्वेमं सकलं शंभोर्नियोगं करुणात्मनः ॥
आदायेमां दुहितरं प्राप्तोऽस्मीदं वनांतरम्
ata enāṃ prayacchāmi kanyāmaṃśumatīṃ tava ||
hatvā śatrūnsvarāṣṭe tvāṃ sthāpayāmi śivājñayā
||43||अत एनां प्रयच्छामि कन्यामंशुमतीं तव ॥
हत्वा शत्रून्स्वराष्टे त्वां स्थापयामि शिवाज्ञया
tasminpure tvamanayā bhuktvā bhogānyathepsitān ||
daśavarṣasahasrānte gantāsi giriśālayam ||
tatrāpi mama kanyeyaṃ tvāmeva pratipatsyate ||
anenaiva svadehena divyena śivasannidhau
||45||तस्मिन्पुरे त्वमनया भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् ॥
दशवर्षसहस्रान्ते गन्तासि गिरिशालयम् ॥
तत्रापि मम कन्येयं त्वामेव प्रतिपत्स्यते ॥
अनेनैव स्वदेहेन दिव्येन शिवसन्निधौ
iti gandharvarājastamābhāṣya nṛpanandanam ||
tasminvane svaduhituḥ pāṇigrahamakārayat
||46||इति गन्धर्वराजस्तमाभाष्य नृपनन्दनम् ॥
तस्मिन्वने स्वदुहितुः पाणिग्रहमकारयत्
pāribarhamadāttasmai ratnabhārānmahojjvalān ||
cūḍāmaṇiṃ candranibhaṃ muktāhārāṃśca bhāsurān
||47||पारिबर्हमदात्तस्मै रत्नभारान्महोज्ज्वलान् ॥
चूडामणिं चन्द्रनिभं मुक्ताहारांश्च भासुरान्
divyālaṃkāravāsāṃsi kārttasvaraparicchadān ||
gajānāmayutaṃ bhūyo niyutaṃ nīlavājinām
||48||दिव्यालंकारवासांसि कार्त्तस्वरपरिच्छदान् ॥
गजानामयुतं भूयो नियुतं नीलवाजिनाम्
syandanānāṃ sahasrāṇi sauvarṇāni mahāṃti ca ||
punarekaṃ rathaṃ divyaṃ dhanuścendrāyudhopamam
||49||स्यन्दनानां सहस्राणि सौवर्णानि महांति च ॥
पुनरेकं रथं दिव्यं धनुश्चेन्द्रायुधोपमम्
astrāṇāṃ ca sahasrāṇi tūṇī cākṣayyasāyakau ||
abhedyaṃ varma sauvarṇaṃ śaktiṃ ca ripumardinīm
||150||अस्त्राणां च सहस्राणि तूणी चाक्षय्यसायकौ ॥
अभेद्यं वर्म सौवर्णं शक्तिं च रिपुमर्दिनीम्
duhituḥ paricaryārthaṃ dāsīpañcasahasrakam ||
dadau prītamanāstasmai dhanāni vividhāni ca
||51||दुहितुः परिचर्यार्थं दासीपञ्चसहस्रकम् ॥
ददौ प्रीतमनास्तस्मै धनानि विविधानि च
gaṃdharvasainyamatyugraṃ caturaṃgasamamanvitam ||
punaśca tatsahāyārthe gandharvādhipatirdadau
||52||गंधर्वसैन्यमत्युग्रं चतुरंगसममन्वितम् ॥
पुनश्च तत्सहायार्थे गन्धर्वाधिपतिर्ददौ
itthaṃ rājendratanayaḥ saṃprāptaḥ śriyamuttamām ||
abhīṣṭajāyāsahito mumude nijasaṃpadā
||53||इत्थं राजेन्द्रतनयः संप्राप्तः श्रियमुत्तमाम् ॥
अभीष्टजायासहितो मुमुदे निजसंपदा
kārayitvā svaduhiturvivāhaṃ samayocitam ||
yayau vimānamāruhya gaṃdharvādhipatirdivam
||54||कारयित्वा स्वदुहितुर्विवाहं समयोचितम् ॥
ययौ विमानमारुह्य गंधर्वाधिपतिर्दिवम्
dharmaguptaḥ kṛtodvāhaḥ saha gaṃdharvasenayā ||
punaḥ svanagaraṃ prāpya jaghāna ripuvāhinīm
||55||धर्मगुप्तः कृतोद्वाहः सह गंधर्वसेनया ॥
पुनः स्वनगरं प्राप्य जघान रिपुवाहिनीम्
durdharṣaṇaṃ raṇe hatvā śaktyā gaṃdharvasenayā ||
niḥ śeṣitārātibalaḥ praviveśa nijaṃ puram
||56||दुर्धर्षणं रणे हत्वा शक्त्या गंधर्वसेनया ॥
निः शेषितारातिबलः प्रविवेश निजं पुरम्
tatobhiṣiktaḥ sacivairbrāhmaṇaiśca mahottamaiḥ ||
ratnasiṃhāsanārūḍhaścakre rājyamakaṇṭakam
||57||ततोभिषिक्तः सचिवैर्ब्राह्मणैश्च महोत्तमैः ॥
रत्नसिंहासनारूढश्चक्रे राज्यमकण्टकम्
yā vipravanitā pūrvaṃ tamapuṣṇātsvaputravat ||
saiva mātābhavattasya sa bhrātā dvijanandanaḥ
||58||या विप्रवनिता पूर्वं तमपुष्णात्स्वपुत्रवत् ॥
सैव माताभवत्तस्य स भ्राता द्विजनन्दनः
gaṃdharvatanayā jāyā vidarbhanagareśvaraḥ ||
ārādhya devaṃ giriśaṃ dharmagupto nṛpo'bhavat
||59||गंधर्वतनया जाया विदर्भनगरेश्वरः ॥
आराध्य देवं गिरिशं धर्मगुप्तो नृपोऽभवत्
evamanye samārādhya pradoṣe girijāpatim ||
labhaṃtebhīpsitānkāmāndehāṃte tu parāṃ gatim
||160||एवमन्ये समाराध्य प्रदोषे गिरिजापतिम् ॥
लभंतेभीप्सितान्कामान्देहांते तु परां गतिम्
sūta uvāca
etanmahāvrataṃ puṇyaṃ pradoṣe śaṃkarārcanam ||
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yadetatsādhanaṃ param
||61||एतन्महाव्रतं पुण्यं प्रदोषे शंकरार्चनम् ॥
धर्मार्थकाममोक्षाणां यदेतत्साधनं परम्
ya etacchṛṇuyātpuṇyaṃ māhātmyaṃ paramādbhutam ||
pradoṣe śivapūjāṃte kathayedvā samāhitaḥ
||62||य एतच्छृणुयात्पुण्यं माहात्म्यं परमाद्भुतम् ॥
प्रदोषे शिवपूजांते कथयेद्वा समाहितः
bhavenna tasya dāridryaṃ janmāntaraśateṣvapi ||
jñānaiśvaryasamāyuktaḥ sonte śivapuraṃ vrajet
||63||भवेन्न तस्य दारिद्र्यं जन्मान्तरशतेष्वपि ॥
ज्ञानैश्वर्यसमायुक्तः सोन्ते शिवपुरं व्रजेत्
ye prāpya durlabhataraṃ manujāḥ śarīraṃ kurvaṃti haṃta parameśvarapādapūjām ||
dhanyāsta eva nijapuṇyajitatrilokāsteṣāṃ padāṃbujarajo bhuvanaṃ punāti
||164||ये प्राप्य दुर्लभतरं मनुजाः शरीरं कुर्वंति हंत परमेश्वरपादपूजाम् ॥
धन्यास्त एव निजपुण्यजितत्रिलोकास्तेषां पदांबुजरजो भुवनं पुनाति
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe pradoṣamahimāvarṇanaṃ nāma saptamo 'dhyāyaḥ || 7 ||