caturdaśīmāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
bhūyopi śivamāhātmyaṃ vakṣyāmi paramādbhutam ||
śṛṇvatāṃ sarvapāpaghnaṃ bhavapāśavimocanam
||1||भूयोपि शिवमाहात्म्यं वक्ष्यामि परमाद्भुतम् ॥
शृण्वतां सर्वपापघ्नं भवपाशविमोचनम्
dustare duritāṃbhodhau majjatāṃ viṣayātmanām ||
śivapūjāṃ vinā kaścitplavo nāsti nirūpitaḥ
||2||दुस्तरे दुरितांभोधौ मज्जतां विषयात्मनाम् ॥
शिवपूजां विना कश्चित्प्लवो नास्ति निरूपितः
śivapūjāṃ sadā kuryādbuddhimāniha mānavaḥ ||
aśaktaścetkṛtā pūjāṃ paśyedbhaktivinamradhīḥ
||3||शिवपूजां सदा कुर्याद्बुद्धिमानिह मानवः ॥
अशक्तश्चेत्कृता पूजां पश्येद्भक्तिविनम्रधीः
aśraddhayāpi yaḥ kuryācchivapūjāṃ vimuktidām ||
paśyedvā sopi kālena prayāti paramaṃ padam
||4||अश्रद्धयापि यः कुर्याच्छिवपूजां विमुक्तिदाम् ॥
पश्येद्वा सोपि कालेन प्रयाति परमं पदम्
āsītkirātadeśeṣu nāmnā rājā vimardanaḥ ||
śūraḥ paramadurddharṣo jitaśatruḥ pratāpavān
||5||आसीत्किरातदेशेषु नाम्ना राजा विमर्दनः ॥
शूरः परमदुर्द्धर्षो जितशत्रुः प्रतापवान्
sarvadā mṛgayāsaktaḥ kṛpaṇo nirghṛṇo balī ||
sarvamāṃsāśanaḥ krūraḥ sarvavarṇāṃganāvṛtaḥ
||6||सर्वदा मृगयासक्तः कृपणो निर्घृणो बली ॥
सर्वमांसाशनः क्रूरः सर्ववर्णांगनावृतः
tathāpi kurute śaṃbhoḥ pūjāṃ nityamataṃdritaḥ ||
caturdaśyāṃ viśeṣeṇa pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ
||7||तथापि कुरुते शंभोः पूजां नित्यमतंद्रितः ॥
चतुर्दश्यां विशेषेण पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः
mahāvibhavasaṃpannāṃ pūjāṃ kṛtvā sa modate ||
harṣeṇa mahatāviṣṭo nṛtyati stauti gāyati
||8||महाविभवसंपन्नां पूजां कृत्वा स मोदते ॥
हर्षेण महताविष्टो नृत्यति स्तौति गायति
tasyaivaṃ vartamānasya nṛpateḥ sarvabhakṣiṇaḥ ||
durācārasya mahiṣī ceṣṭitenānvatapyata
||9||तस्यैवं वर्तमानस्य नृपतेः सर्वभक्षिणः ॥
दुराचारस्य महिषी चेष्टितेनान्वतप्यत
sā vai kumudvatīnāma rājñī śīlaguṇānvitā ||
ekadā patimāsādya rahasye tadapṛcchata
||10||सा वै कुमुद्वतीनाम राज्ञी शीलगुणान्विता ॥
एकदा पतिमासाद्य रहस्ये तदपृच्छत
etatte caritaṃ rājanmahadāścaryakāraṇam ||
kva te mahādurācāraḥ kva bhaktiḥ parameśvare
||11||एतत्ते चरितं राजन्महदाश्चर्यकारणम् ॥
क्व ते महादुराचारः क्व भक्तिः परमेश्वरे
sarvadā sarvabhakṣastvaṃ sarvastrījanalālasaḥ ||
sarvahiṃsāparaḥ krūraḥ kathaṃ bhaktistaveśvare
||12||सर्वदा सर्वभक्षस्त्वं सर्वस्त्रीजनलालसः ॥
सर्वहिंसापरः क्रूरः कथं भक्तिस्तवेश्वरे
iti pṛṣṭaḥ sa bhūpālo vimṛśya suciraṃ tataḥ ||
trikālajñaḥ prahasyaināṃ provāca sukutūhalaḥ
||13||इति पृष्टः स भूपालो विमृश्य सुचिरं ततः ॥
त्रिकालज्ञः प्रहस्यैनां प्रोवाच सुकुतूहलः
rājovāca
ahaṃ pūrvabhave kaścitsārameyo varānane ||
paṃpānagaramāśritya paryaṭāmi samaṃtataḥ
||14||अहं पूर्वभवे कश्चित्सारमेयो वरानने ॥
पंपानगरमाश्रित्य पर्यटामि समंततः
evaṃ kāleṣu gacchatsu tatraiva nagarottame ||
kadācidāgataḥ sohaṃ manojñaṃ śivamaṃdiram
||15||एवं कालेषु गच्छत्सु तत्रैव नगरोत्तमे ॥
कदाचिदागतः सोहं मनोज्ञं शिवमंदिरम्
pūjāyāṃ vartamānāyāṃ caturdaśyāṃ mahātithau ||
apaśyamutsavaṃ dūrādbahirdvāraṃ samāśritaḥ
||16||पूजायां वर्तमानायां चतुर्दश्यां महातिथौ ॥
अपश्यमुत्सवं दूराद्बहिर्द्वारं समाश्रितः
athāhaṃ paramakruddhairdaṃḍahastaiḥ pradhāvitaḥ ||
tasmāddeśādapakrāṃtaḥ prāṇarakṣāparāyaṇaḥ
||17||अथाहं परमक्रुद्धैर्दंडहस्तैः प्रधावितः ॥
तस्माद्देशादपक्रांतः प्राणरक्षापरायणः
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya manojñaṃ śivamaṃdiram ||
dvāradeśaṃ punaḥ prāpya punaścaiva nivāritaḥ
||18||ततः प्रदक्षिणीकृत्य मनोज्ञं शिवमंदिरम् ॥
द्वारदेशं पुनः प्राप्य पुनश्चैव निवारितः
punaḥ pradakṣiṇīkṛtya tadeva śivamandiram ||
balipiṃḍādilobhena punardvāramupāgataḥ
||19||पुनः प्रदक्षिणीकृत्य तदेव शिवमन्दिरम् ॥
बलिपिंडादिलोभेन पुनर्द्वारमुपागतः
evaṃ punaḥpunastatra kṛtvā kṛtvā pradakṣiṇām ||
dvāradeśe samāsīnaṃ nijaghnurniśitaiḥ śaraiḥ
||20||एवं पुनःपुनस्तत्र कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणाम् ॥
द्वारदेशे समासीनं निजघ्नुर्निशितैः शरैः
sa viddhagātraḥ sahasā śivadvāri gatāsukaḥ ||
jāto'smyahaṃ kule rājñāṃ prabhāvācchivasannidheḥ
||21||स विद्धगात्रः सहसा शिवद्वारि गतासुकः ॥
जातोऽस्म्यहं कुले राज्ञां प्रभावाच्छिवसन्निधेः
dṛṣṭvā caturdaśīpūjāṃ dīpamālā vilokitāḥ ||
tena puṇyena mahatā trikālajño'smi bhāmini
||22||दृष्ट्वा चतुर्दशीपूजां दीपमाला विलोकिताः ॥
तेन पुण्येन महता त्रिकालज्ञोऽस्मि भामिनि
prāgjanmavāsanābhiśca sarvabhakṣo'smi nirghṛṇaḥ ||
viduṣāmapi durlaṃghyā prakṛtirvāsanāmayī
||23||प्राग्जन्मवासनाभिश्च सर्वभक्षोऽस्मि निर्घृणः ॥
विदुषामपि दुर्लंघ्या प्रकृतिर्वासनामयी
ato'hamarcayāmīśaṃ caturdaśyāṃ jagadgurum ||
tvamapi śraddhayā bhadre bhaja devaṃ pinākinam
||24||अतोऽहमर्चयामीशं चतुर्दश्यां जगद्गुरुम् ॥
त्वमपि श्रद्धया भद्रे भज देवं पिनाकिनम्
rājñyuvāca
trikālajño'si rājendra prasādādgirijāpateḥ ||
matpūrvajanmacaritaṃ vaktumarhasi tattvataḥ
||25||त्रिकालज्ञोऽसि राजेन्द्र प्रसादाद्गिरिजापतेः ॥
मत्पूर्वजन्मचरितं वक्तुमर्हसि तत्त्वतः
rājovāca
tvaṃ tu pūrvabhave kācitkapotī vyomacāriṇī ||
kvāpi labdhavatī kiṃcinmāṃ sapiṃḍaṃ yadṛcchayā
||26||त्वं तु पूर्वभवे काचित्कपोती व्योमचारिणी ॥
क्वापि लब्धवती किंचिन्मां सपिंडं यदृच्छया
tvadgṛhītamathālokya gṛdhraḥ kopyāmiṣaṃ balī |
nirāmiṣaḥ svayaṃ vegābhidudrāva bhīṣaṇaḥ
||27||त्वद्गृहीतमथालोक्य गृध्रः कोप्यामिषं बली ।
निरामिषः स्वयं वेगाभिदुद्राव भीषणः
tatastaṃ vīkṣya vitrastā vidrutāsi varānane ||
tenānuyātā ghoreṇa māṃsapiṃḍajighṛkṣayā
||28||ततस्तं वीक्ष्य वित्रस्ता विद्रुतासि वरानने ॥
तेनानुयाता घोरेण मांसपिंडजिघृक्षया
diṣṭyā śrīgirimāsādya śrāṃtā tatra śivālayam ||
pradakṣiṇaṃ parikramya dhvajāgre samupasthitā
||29||दिष्ट्या श्रीगिरिमासाद्य श्रांता तत्र शिवालयम् ॥
प्रदक्षिणं परिक्रम्य ध्वजाग्रे समुपस्थिता
athānusṛtya sahasā tīkṣṇatuṃḍo vihaṃgamaḥ ||
tvāṃ nihatya nipātyādho māṃsamādāya jagmivān
||30||अथानुसृत्य सहसा तीक्ष्णतुंडो विहंगमः ॥
त्वां निहत्य निपात्याधो मांसमादाय जग्मिवान्
pradakṣiṇaprakramaṇāddevadevasya śūlinaḥ ||
tasyāgre maraṇāccaiva jātāsīha nṛpāṃganā
||31||प्रदक्षिणप्रक्रमणाद्देवदेवस्य शूलिनः ॥
तस्याग्रे मरणाच्चैव जातासीह नृपांगना
rājñyuvāca
śrutaṃ sarvamaśeṣeṇa prāgjanmacaritaṃ mayā ||
jātaṃ ca mahadāścaryaṃ bhaktiśca mama cetasi ||
athānyacchrotumicchāmi trikālajña mahāmate ||
idaṃ śarīramutsṛjya yāsyāvaḥ kāṃ gatiṃ punaḥ |
|
||32||श्रुतं सर्वमशेषेण प्राग्जन्मचरेितं मया ॥
जातं च महदाश्चर्यं भक्तिश्च मम चेतसि ॥
अथान्यच्छ्रोतुमिच्छामि त्रिकालज्ञ महामते ॥
इदं शरीरमुत्सृज्य यास्यावः कां गतिं पुनः ।
|
rājovāca
ato bhave janiṣye'haṃ dvitīye saiṃdhavo nṛpaḥ
||33||अतो भवे जनिष्येऽहं द्वितीये सैंधवो नृपः
sṛṃjayeśasutā tvaṃ hi māmeva pratipatsyase ||
tṛtīye tu bhave rājā saurāṣṭre bhavitā'smyaham
||34||सृंजयेशसुता त्वं हि मामेव प्रतिपत्स्यसे ॥
तृतीये तु भवे राजा सौराष्ट्रे भविताऽस्म्यहम्
kaliṃgarājatanayā tvaṃ me patnī bhaviṣyasi ||
caturthe tu bhaviṣyāmi bhave gāṃdhārabhūmipaḥ
||35||कलिंगराजतनया त्वं मे पत्नी भविष्यसि ॥
चतुर्थे तु भविष्यामि भवे गांधारभूमिपः
māgadhī rājatanayā tatra tvaṃ mama gehinī ||
paṃcame'vaṃtinātho'haṃ bhaviṣyāmi bhavāṃtare
||36||मागधी राजतनया तत्र त्वं मम गेहिनी ॥
पंचमेऽवंतिनाथोऽहं भविष्यामि भवांतरे
dāśārharājatanayā tvameva mama vallabhā ||
asmāj janmani ṣaṣṭhe'hamānarte bhavitā nṛpaḥ
||37||दाशार्हराजतनया त्वमेव मम वल्लभा ॥
अस्माज् जन्मनि षष्ठेऽहमानर्ते भविता नृपः
yayātivaṃśajā kanyā bhūtvā māmeva yāsyasi ||
pāṃḍyarājakumāro'ham̐ saptame bhavitā bhave
||38||ययातिवंशजा कन्या भूत्वा मामेव यास्यसि ॥
पांड्यराजकुमारोऽहँ सप्तमे भविता भवे
tatra matsadṛśo nānyo rūpaudāryaguṇādibhiḥ ||
sarvaśāstrārthatattvajño balavāndṛḍhavikramaḥ
||39||तत्र मत्सदृशो नान्यो रूपौदार्यगुणादिभिः ॥
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बलवान्दृढविक्रमः
sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvalokamanoramaḥ ||
padmavarṇa iti khyātaḥ padmamitrasamadyutiḥ
||40||सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वलोकमनोरमः ॥
पद्मवर्ण इति ख्यातः पद्ममित्रसमद्युतिः
bhavitā tvaṃ ca vaidarbhī rūpeṇāpratimā bhuvi ||
nāmnā vasumatī khyātā rūpāvayavaśobhinī
||41||भविता त्वं च वैदर्भी रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥
नाम्ना वसुमती ख्याता रूपावयवशोभिनी
sarva rājakumārāṇāṃ manonayananaṃdinī ||
sā tvaṃ svayaṃvare sarvānvihāya nṛpanaṃdanān
||42||सर्व राजकुमाराणां मनोनयननंदिनी ॥
सा त्वं स्वयंवरे सर्वान्विहाय नृपनंदनान्
varaṃ prāpsyasi māmeva damayaṃtīva naiṣadham ||
so'haṃ jitvā nṛpānsarvānprāpya tvāṃ varavarṇinīm
||43||वरं प्राप्स्यसि मामेव दमयंतीव नैषधम् ॥
सोऽहं जित्वा नृपान्सर्वान्प्राप्य त्वां वरवर्णिनीम्
svarāṣṭrastho'khilānbhogānbhokṣye varṣagaṇānbahūn ||
iṣṭvā ca vividhairyajñairvājimedhādibhiḥ śubhaiḥ
||44||स्वराष्ट्रस्थोऽखिलान्भोगान्भोक्ष्ये वर्षगणान्बहून् ॥
इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्वाजिमेधादिभिः शुभैः
saṃtarpya pitṛdevarṣīndānaiśca dvijasattamān ||
saṃpūjya devadeveśaṃ śaṃkaraṃ lokaśaṃkaram
||45||संतर्प्य पितृदेवर्षीन्दानैश्च द्विजसत्तमान् ॥
संपूज्य देवदेवेशं शंकरं लोकशंकरम्
putre rājyadhuraṃ nyasya gaṃtāsmi tapase vanam ||
tatrāgastyānmunivarādbrahmajñānamavāpya ca
||46||पुत्रे राज्यधुरं न्यस्य गंतास्मि तपसे वनम् ॥
तत्रागस्त्यान्मुनिवराद्ब्रह्मज्ञानमवाप्य च
tvayā saha gamiṣyāmi śivasya paramaṃ padam |
caturdaśyāṃ caturdaśyāmevaṃ saṃpūjya śaṃkaram
||47||त्वया सह गमिष्यामि शिवस्य परमं पदम् ।
चतुर्दश्यां चतुर्दश्यामेवं संपूज्य शंकरम्
saptajanmasu rājastvaṃ bhaviṣyati varānane ||
ityetatsukṛtaṃ labdhaṃ pūzādarśanamātrataḥ ||
kva sārameyo duṣṭātmā kvedṛśī bata saṅgatiḥ
||48||सप्तजन्मसु राजस्त्वं भविष्यति वरानने ॥
इत्येतत्सुकृतं लब्धं पूज़ादर्शनमात्रतः ॥
क्व सारमेयो दुष्टात्मा क्वेदृशी बत सङ्गतिः
sūta uvāca
ityukto nijanāthena sā rājñī śubhalakṣaṇā
||49||इत्युक्तो निजनाथेन सा राज्ञी शुभलक्षणा
paraṃ vismayamāpannā pūjayāmāsa taṃ mudā ||
so'pi rājā tayā sārddhaṃ bhuktvā bhogānyathepsitān
||50||परं विस्मयमापन्ना पूजयामास तं मुदा ॥
सोऽपि राजा तया सार्द्धं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान्
jagāma saptajanmāṃte śaṃbhostatparamaṃ padam ||
ya etacchivapūjāyā māhātmyaṃ paramādbhutam ||
śṛṇuyātkīrtayedvāpi sa gacchetparamaṃ padam
||51||जगाम सप्तजन्मांते शंभोस्तत्परमं पदम् ॥
य एतच्छिवपूजाया माहात्म्यं परमाद्भुतम् ॥
शृणुयात्कीर्तयेद्वापि स गच्छेत्परमं पदम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe caturdaśīmāhātmyavarṇanaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ || 4 ||