gopakumāracaritavarṇanam
sūta uvāca
śivo guruḥ śivo devaḥ śivo baṃdhuḥ śarīriṇām ||
śiva ātmā śivo jīvaḥśivādanyanna kiñcana
||1||शिवो गुरुः शिवो देवः शिवो बंधुः शरीरिणाम् ॥
शिव आत्मा शिवो जीवःशिवादन्यन्न किञ्चन
śivamuddiśya yatkiṃciddattaṃ japtaṃ hutaṃ kṛtam ||
tadanaṃtaphalaṃ proktaṃ sarvāgamaviniścitam
||2||शिवमुद्दिश्य यत्किंचिद्दत्तं जप्तं हुतं कृतम् ॥
तदनंतफलं प्रोक्तं सर्वागमविनिश्चितम्
bhaktyā niveditaṃ śaṃbhoḥ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam ||
alpādalpataraṃ vāpi tadānaṃtyāya kalpate
||3||भक्त्या निवेदितं शंभोः पत्रं पुष्पं फलं जलम् ॥
अल्पादल्पतरं वापि तदानंत्याय कल्पते
vihāya sakalāndharmānsakalāgamaniścitān ||
śivamekaṃ bhajedyastu mucyate sarvabandhanāt
||4||विहाय सकलान्धर्मान्सकलागमनिश्चितान् ॥
शिवमेकं भजेद्यस्तु मुच्यते सर्वबन्धनात्
yā prītirātmanaḥ putre yā kalatre dhanepi sā ||
kṛtā cecchivapūjāyāṃ trāyatīti kimadbhutam
||5||या प्रीतिरात्मनः पुत्रे या कलत्रे धनेपि सा ॥
कृता चेच्छिवपूजायां त्रायतीति किमद्भुतम्
tasmātkecinmahātmānaḥ sakalānviṣayāsavān ||
tyajaṃti śivapūjārthe svadehamapi dustyajam
||6||तस्मात्केचिन्महात्मानः सकलान्विषयासवान् ॥
त्यजंति शिवपूजार्थे स्वदेहमपि दुस्त्यजम्
sā jihvā yā śivaṃ stauti tanmano dhyāyate śivam ||
tau karṇau tatkathālolau tau hastau tasya pūjakau
||7||सा जिह्वा या शिवं स्तौति तन्मनो ध्यायते शिवम् ॥
तौ कर्णौ तत्कथालोलौ तौ हस्तौ तस्य पूजकौ
te netre paśyataḥ pūjāṃ tacchiraḥ praṇataṃ śive ||
tau pādau yau śivakṣetraṃ bhaktyā paryaṭataḥ sadā
||8||ते नेत्रे पश्यतः पूजां तच्छिरः प्रणतं शिवे ॥
तौ पादौ यौ शिवक्षेत्रं भक्त्या पर्यटतः सदा
yasyendriyāṇi sarvāṇi vartaṃte śivakarmasu ||
sa nistarati saṃsāraṃ bhuktiṃ muktiṃ ca viṃdati
||9||यस्येन्द्रियाणि सर्वाणि वर्तंते शिवकर्मसु ॥
स निस्तरति संसारं भुक्तिं मुक्तिं च विंदति
śivabhaktiyuto martyaścāṃḍālaḥ pulkasopi ca ||
nārī naro vā ṣaṃḍho vā sadyo mucyeta saṃsṛteḥ
||10||शिवभक्तियुतो मर्त्यश्चांडालः पुल्कसोपि च ॥
नारी नरो वा षंढो वा सद्यो मुच्येत संसृतेः
kiṃ kulena kimācāraiḥ kiṃśīlena guṇena vā ||
bhaktileśayutaḥ śaṃbhoḥ sa vaṃdyaḥ sarvadehinām
||11||किं कुलेन किमाचारैः किंशीलेन गुणेन वा ॥
भक्तिलेशयुतः शंभोः स वंद्यः सर्वदेहिनाम्
ujjayinyāmabhūdrājā candrasenasamāhvayaḥ ||
jāto mānavarūpeṇa dvitīya iva vāsavaḥ
||12||उज्जयिन्यामभूद्राजा चन्द्रसेनसमाह्वयः ॥
जातो मानवरूपेण द्वितीय इव वासवः
tasminpure mahākālaṃ vasaṃtaṃ parameśvaram ||
saṃpūjayatyasau bhaktyā candraseno nṛpottamaḥ
||13||तस्मिन्पुरे महाकालं वसंतं परमेश्वरम् ॥
संपूजयत्यसौ भक्त्या चन्द्रसेनो नृपोत्तमः
tasyābhavatsakhā rājñaḥ śivapāriṣadāgraṇīḥ ||
maṇibhadro jitābhadraḥ sarvalokanamaskṛtaḥ
||14||तस्याभवत्सखा राज्ञः शिवपारिषदाग्रणीः ॥
मणिभद्रो जिताभद्रः सर्वलोकनमस्कृतः
tasyai kadā mahībhartuḥ prasannaḥ śaṃkarānugaḥ ||
cintāmaṇiṃ dadau divyaṃ maṇibhadro mahāmatiḥ
||15||तस्यै कदा महीभर्तुः प्रसन्नः शंकरानुगः ॥
चिन्तामणिं ददौ दिव्यं मणिभद्रो महामतिः
sa maṇiḥ kaustubha iva dyotamānorkasannibhaḥ ||
dṛṣṭaḥ śruto vā dhyāto vā nṛṇāṃ yacchati ciṃtitam
||16||स मणिः कौस्तुभ इव द्योतमानोर्कसन्निभः ॥
दृष्टः श्रुतो वा ध्यातो वा नृणां यच्छति चिंतितम्
tasya kāṃtilavaspṛṣṭaṃ kāṃsyaṃ tāmramayastrapu ||
pāṣāṇādikamanyadvā sadyo bhavati kāṃcanam
||17||तस्य कांतिलवस्पृष्टं कांस्यं ताम्रमयस्त्रपु ॥
पाषाणादिकमन्यद्वा सद्यो भवति कांचनम्
sa taṃ cintāmaṇiṃ kaṃṭhe bibhradrājāsanaṃ gataḥ ||
rarāja rājā devānāṃ madhye bhānuriva svayam
||18||स तं चिन्तामणिं कंठे बिभ्रद्राजासनं गतः ॥
रराज राजा देवानां मध्ये भानुरिव स्वयम्
sadā cintāmaṇigrīvaṃ taṃ śrutvā rājasattamam ||
pravṛddhatarṣā rājānaḥ sarve kṣubdhahṛdo'bhavan
||19||सदा चिन्तामणिग्रीवं तं श्रुत्वा राजसत्तमम् ॥
प्रवृद्धतर्षा राजानः सर्वे क्षुब्धहृदोऽभवन्
snehātkecidayācaṃta dhārṣṭyātkecana durmadāḥ ||
daivalabdhamajānaṃto maṇiṃ matsariṇo nṛpāḥ
||20||स्नेहात्केचिदयाचंत धार्ष्ट्यात्केचन दुर्मदाः ॥
दैवलब्धमजानंतो मणिं मत्सरिणो नृपाः
sarveṣāṃ bhūbhṛtāṃ yāñcā yadā vyarthīkṛtāmunā ||
rājānaḥ sarvadeśānāṃ saṃraṃbhaṃ cakrire tadā
||21||सर्वेषां भूभृतां याञ्चा यदा व्यर्थीकृतामुना ॥
राजानः सर्वदेशानां संरंभं चक्रिरे तदा
saurāṣṭrāḥ kaikayāḥ śālvāḥ kaliṃgaśakamadrakāḥ ||
pāṃcālāvaṃtisauvīrā māgadhā matsyasṛṃjayāḥ
||22||सौराष्ट्राः कैकयाः शाल्वाः कलिंगशकमद्रकाः ॥
पांचालावंतिसौवीरा मागधा मत्स्यसृंजयाः
ete cānye ca rājānaḥ sahāśvarathakumajarāḥ ||
candrasenaṃ mṛdhe jetumudyamaṃ cakrurojasā
||23||एते चान्ये च राजानः सहाश्वरथकुमजराः ॥
चन्द्रसेनं मृधे जेतुमुद्यमं चक्रुरोजसा
te tu sarve susaṃrabdhāḥ kaṃpayaṃto vasundharām ||
ujjayinyāścaturdvāraṃ rurudhurbahusainikāḥ
||24||ते तु सर्वे सुसंरब्धाः कंपयंतो वसुन्धराम् ॥
उज्जयिन्याश्चतुर्द्वारं रुरुधुर्बहुसैनिकाः
saṃrudhyamāno svapurīṃ dṛṣṭvā rājabhiruddhataiḥ ||
caṃdraseno mahākālaṃ tameva śaraṇaṃ yayau
||25||संरुध्यमानो स्वपुरीं दृष्ट्वा राजभिरुद्धतैः ॥
चंद्रसेनो महाकालं तमेव शरणं ययौ
nirvikalpo nirāhāraḥ sa rājā dṛḍhaniścayaḥ ||
arcayāmāsa gaurīśaṃ divā nakta mananyadhīḥ
||26||निर्विकल्पो निराहारः स राजा दृढनिश्चयः ॥
अर्चयामास गौरीशं दिवा नक्त मनन्यधीः
etasminnaṃtare gopī kācittatpuravāsinī ||
ekaputrā bhartṛhīnā tatraivāsīcciraṃtanā
||27||एतस्मिन्नंतरे गोपी काचित्तत्पुरवासिनी ॥
एकपुत्रा भर्तृहीना तत्रैवासीच्चिरंतना
sā paṃcahāyanaṃ bālaṃ vahaṃtī gata bhartṛkā ||
rājñā kṛtāṃ mahāpūjāṃ dadarśa girijāpateḥ
||28||सा पंचहायनं बालं वहंती गत भर्तृका ॥
राज्ञा कृतां महापूजां ददर्श गिरिजापतेः
sā dṛṣṭvā sarvamāścaryaṃ śivapūjāmahodayam ||
praṇipatya svaśibiraṃ punarevābhyapadyata
||29||सा दृष्ट्वा सर्वमाश्चर्यं शिवपूजामहोदयम् ॥
प्रणिपत्य स्वशिबिरं पुनरेवाभ्यपद्यत
etatsarvamaśeṣeṇa sa dṛṣṭvā ballavīsutaḥ ||
kutūhalena vidadhe śivapūjāṃ viraktidām
||30||एतत्सर्वमशेषेण स दृष्ट्वा बल्लवीसुतः ॥
कुतूहलेन विदधे शिवपूजां विरक्तिदाम्
ānīya hṛdyaṃ pāṣāṇaṃ śūnye tu śibirottame ||
nātidūre svaśibirācchivaliṃgamakalpayat
||31||आनीय हृद्यं पाषाणं शून्ये तु शिबिरोत्तमे ॥
नातिदूरे स्वशिबिराच्छिवलिंगमकल्पयत्
yāni kāni ca puṣpāṇi hastalabhyāni cātmanaḥ ||
ānīya snāpya talliṃgaṃ pūjayāmāsa bhaktitaḥ
||32||यानि कानि च पुष्पाणि हस्तलभ्यानि चात्मनः ॥
आनीय स्नाप्य तल्लिंगं पूजयामास भक्तितः
gaṃdhālaṃkāravāsāṃsi dhūpadīpākṣatādikam ||
vidhāya kṛtrimairdivyairnaivedyaṃ cāpyakalpayat
||33||गंधालंकारवासांसि धूपदीपाक्षतादिकम् ॥
विधाय कृत्रिमैर्दिव्यैर्नैवेद्यं चाप्यकल्पयत्
bhūyobhūyaḥ samabhyarcya patraiḥ puṣpairmanoramaiḥ ||
nṛtyaṃ ca vividhaṃ kṛtvā praṇanāma punaḥpunaḥ
||34||भूयोभूयः समभ्यर्च्य पत्रैः पुष्पैर्मनोरमैः ॥
नृत्यं च विविधं कृत्वा प्रणनाम पुनःपुनः
evaṃ pūjāṃ prakurvāṇaṃ śivasyānanyamānasam ||
sā putraṃ praṇayādgopī bhojanāya samā hvayat
||35||एवं पूजां प्रकुर्वाणं शिवस्यानन्यमानसम् ॥
सा पुत्रं प्रणयाद्गोपी भोजनाय समा ह्वयत्
mātrāhūtopi bahuśaḥ sa pūjāsaktamānasaḥ ||
bālopi bhojanaṃ nacchattadā mātā svayaṃ yayau
||36||मात्राहूतोपि बहुशः स पूजासक्तमानसः ॥
बालोपि भोजनं नच्छत्तदा माता स्वयं ययौ
taṃ vilokya śivasyāgre niṣaṇṇaṃ mī litekṣaṇam ||
cakarṣa pāṇiṃ saṃgṛhya kopena samatāḍayat
||37||तं विलोक्य शिवस्याग्रे निषण्णं मी लितेक्षणम् ॥
चकर्ष पाणिं संगृह्य कोपेन समताडयत्
ākṛṣṭastāḍito vāpi nāgacchatsvasuto yadā ||
tāṃ pūjāṃ nāśayāmāsa kṣiptvā liṃgaṃ vidūrataḥ
||38||आकृष्टस्ताडितो वापि नागच्छत्स्वसुतो यदा ॥
तां पूजां नाशयामास क्षिप्त्वा लिंगं विदूरतः
hāheti rudamānaṃ taṃ nirbhartsya svasutaṃ tadā ||
punarviveśa svagṛhaṃ gopī roṣasamanvitā
||39||हाहेति रुदमानं तं निर्भर्त्स्य स्वसुतं तदा ॥
पुनर्विवेश स्वगृहं गोपी रोषसमन्विता
mātrā vināśitāṃ pūjāṃ dṛṣṭvā devasya śūlinaḥ ||
devadeveti cukrośa nipapāta sa bālakaḥ
||40||मात्रा विनाशितां पूजां दृष्ट्वा देवस्य शूलिनः ॥
देवदेवेति चुक्रोश निपपात स बालकः
pranaṣṭasaṃjñaḥ sahasā bāṣpapūrapariplutaḥ ||
labdhasaṃjño muhūrtena cakṣuṣī udamīlayat
||41||प्रनष्टसंज्ञः सहसा बाष्पपूरपरिप्लुतः ॥
लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन चक्षुषी उदमीलयत्
tato maṇistaṃbhavirājamānaṃ hiraṇmayadvārakapāṭatoraṇam ||
mahārhanīlāmalavajravedikaṃ tadeva jātaṃ śibiraṃ śivālayam
||42||ततो मणिस्तंभविराजमानं हिरण्मयद्वारकपाटतोरणम् ॥
महार्हनीलामलवज्रवेदिकं तदेव जातं शिबिरं शिवालयम्
saṃtaptahema kalaśairbahubhirvicitraiḥ prodbhāsitasphaṭikasaudhatalābhirāmam ||
ramyaṃ ca tacchivapuraṃ varapīṭhamadhye liṃgaṃ ca ratnasahitaṃ sa dadarśa bālaḥ
||43||संतप्तहेम कलशैर्बहुभिर्विचित्रैः प्रोद्भासितस्फटिकसौधतलाभिरामम् ॥
रम्यं च तच्छिवपुरं वरपीठमध्ये लिंगं च रत्नसहितं स ददर्श बालः
sa dṛṣṭvā sahasotthāya bhītavismitamānasaḥ ||
nimagna iva saṃtoṣātparamānaṃdasāgare
||44||स दृष्ट्वा सहसोत्थाय भीतविस्मितमानसः ॥
निमग्न इव संतोषात्परमानंदसागरे
vijñāya śivapūjāyā māhātmyaṃ tatprabhāvataḥ ||
nanāma daṃḍavadbhūmau svamāturaghaśāṃtaye
||45||विज्ञाय शिवपूजाया माहात्म्यं तत्प्रभावतः ॥
ननाम दंडवद्भूमौ स्वमातुरघशांतये
deva kṣamasva duritaṃ mama māturumāpate ||
mūḍhāyāstvāmajānaṃtyāḥ prasanno bhava śaṃkara
||46||देव क्षमस्व दुरितं मम मातुरुमापते ॥
मूढायास्त्वामजानंत्याः प्रसन्नो भव शंकर
yadyasti mayi yatkiṃcitpuṇyaṃ tvadbhaktisaṃbhavam ||
tenāpi śiva me mātā tava kāruṇyamāpnuyāt
||47||यद्यस्ति मयि यत्किंचित्पुण्यं त्वद्भक्तिसंभवम् ॥
तेनापि शिव मे माता तव कारुण्यमाप्नुयात्
iti prasādya giriśaṃ bhūyobhūyaḥ praṇamya ca ||
sūrye cāstaṃ gate bālo nirjagāma śivālayāt
||48||इति प्रसाद्य गिरिशं भूयोभूयः प्रणम्य च ॥
सूर्ये चास्तं गते बालो निर्जगाम शिवालयात्
athāpaśyatsvaśibiraṃ puraṃdarapuropamam ||
sadyo hiraṇmayībhūtaṃ vicitravibhavojjvalam
||49||अथापश्यत्स्वशिबिरं पुरंदरपुरोपमम् ॥
सद्यो हिरण्मयीभूतं विचित्रविभवोज्ज्वलम्
soṃtaḥ praviśya bhavanaṃ modamāno niśāmukhe ||
mahāmaṇigaṇākīrṇaṃ hemarāśisamujjvalam
||50||सोंतः प्रविश्य भवनं मोदमानो निशामुखे ॥
महामणिगणाकीर्णं हेमराशिसमुज्ज्वलम्
tatrāpaśyatsvajananīṃ smaraṃtīmakutobhayām ||
mahārharatna paryaṃke sitaśayyāmadhiśritām
||51||तत्रापश्यत्स्वजननीं स्मरंतीमकुतोभयाम् ॥
महार्हरत्न पर्यंके सितशय्यामधिश्रिताम्
ratnālaṃkāradīptāṃgīṃ divyāṃbaravirājinīm ||
divyalakṣaṇasaṃpannāṃ sākṣātsuravadhūmiva
||52||रत्नालंकारदीप्तांगीं दिव्यांबरविराजिनीम् ॥
दिव्यलक्षणसंपन्नां साक्षात्सुरवधूमिव
javenotthāpayāmāsa saṃbhramotphullalocanaḥ ||
aṃba jāgṛhi bhadraṃ te paśyedaṃ mahadadbhutam
||53||जवेनोत्थापयामास संभ्रमोत्फुल्ललोचनः ॥
अंब जागृहि भद्रं ते पश्येदं महदद्भुतम्
iti prabodhitā gopī svaputreṇa mahātmanā ||
tato'paśyatsvajananī smayantī mukuṭojjvalā
||54||इति प्रबोधिता गोपी स्वपुत्रेण महात्मना ॥
ततोऽपश्यत्स्वजननी स्मयन्ती मुकुटोज्ज्वला
sasaṃbhramaṃ samutthāya tatsarvaṃ pratyavekṣata ||
apūrvamiva cātmānamapūrvamiva bālakam
||55||ससंभ्रमं समुत्थाय तत्सर्वं प्रत्यवेक्षत ॥
अपूर्वमिव चात्मानमपूर्वमिव बालकम्
apūrvaṃ ca svasadanaṃ dṛṣṭvā sītsukhavihvalā ||
śrutvā putramukhātsarvaṃ prasādaṃ girijāpateḥ
||56||अपूर्वं च स्वसदनं दृष्ट्वा सीत्सुखविह्वला ॥
श्रुत्वा पुत्रमुखात्सर्वं प्रसादं गिरिजापतेः
rājñe vijñāpayāmāsa yo bhajatyaniśaṃ śivam ||
sa rājā sahasāgatya samāpta niyamo niśi
||57||राज्ञे विज्ञापयामास यो भजत्यनिशं शिवम् ॥
स राजा सहसागत्य समाप्त नियमो निशि
dadarśa gopikāsūnoḥ prabhāvaṃ śivatoṣajam ||
hiraṇmayaṃ śivasthānaṃ liṃgaṃ maṇimayaṃ tathā
||58||ददर्श गोपिकासूनोः प्रभावं शिवतोषजम् ॥
हिरण्मयं शिवस्थानं लिंगं मणिमयं तथा
gopavadhvāśca sadanaṃ māṇi kyavarakojjvalam ||
dṛṣṭvā mahīpatiḥ sarvaṃ sāmātyaḥ sapurohitaḥ
||59||गोपवध्वाश्च सदनं माणि क्यवरकोज्ज्वलम् ॥
दृष्ट्वा महीपतिः सर्वं सामात्यः सपुरोहितः
muhūrtaṃ vismitadhṛtiḥ paramānaṃdanirbharaḥ ||
premṇā vāṣpajalaṃ muṃcanparirebhe tama rbhakam
||60||मुहूर्तं विस्मितधृतिः परमानंदनिर्भरः ॥
प्रेम्णा वाष्पजलं मुंचन्परिरेभे तम र्भकम्
evamatyadbhutākārācchivamāhātmyakīrttanāt ||
paurāṇāṃ saṃbhramāccaiva sā rātriḥ kṣaṇatāmagāt
||61||एवमत्यद्भुताकाराच्छिवमाहात्म्यकीर्त्तनात् ॥
पौराणां संभ्रमाच्चैव सा रात्रिः क्षणतामगात्
atha prabhāte yuddhāya puraṃ saṃrudhya saṃsthitāḥ ||
rājānaścāravaktrebhyaḥ śuśruvuḥ paramādbhutam
||62||अथ प्रभाते युद्धाय पुरं संरुध्य संस्थिताः ॥
राजानश्चारवक्त्रेभ्यः शुश्रुवुः परमाद्भुतम्
te tyaktavairāḥ sahasā rājānaścakitā bhṛśam ||
nyastaśastrā niviviśuścaṃdrasenānumoditāḥ
||63||ते त्यक्तवैराः सहसा राजानश्चकिता भृशम् ॥
न्यस्तशस्त्रा निविविशुश्चंद्रसेनानुमोदिताः
tāṃ praviśya purīṃ ramyāṃ mahākālaṃ praṇamya ca ||
tadgopavanitāgehamājagmuḥ sarvabhūbhṛtaḥ
||64||तां प्रविश्य पुरीं रम्यां महाकालं प्रणम्य च ॥
तद्गोपवनितागेहमाजग्मुः सर्वभूभृतः
te tatra caṃdrasenena pratyudgamyābhi pūjitāḥ ||
mahārhaviṣṭaragatāḥ prītyānaṃdansuvismitāḥ
||65||ते तत्र चंद्रसेनेन प्रत्युद्गम्याभि पूजिताः ॥
महार्हविष्टरगताः प्रीत्यानंदन्सुविस्मिताः
gopasūnoḥ prasādāya prādurbhūtaṃ śivālayam ||
liṃgaṃ ca vīkṣya sumahacchive cakruḥ parāṃ matim
||66||गोपसूनोः प्रसादाय प्रादुर्भूतं शिवालयम् ॥
लिंगं च वीक्ष्य सुमहच्छिवे चक्रुः परां मतिम्
tasmai gopakumārāya prītāste sarvabhūbhujaḥ ||
vāsohiraṇyaratnāni gomahiṣyādikaṃ dhanam
||67||तस्मै गोपकुमाराय प्रीतास्ते सर्वभूभुजः ॥
वासोहिरण्यरत्नानि गोमहिष्यादिकं धनम्
gajānaśvānrathānraukmāñchatra yānaparicchadān ||
dāsāndāsīranekāśca daduḥ śivakṛpārthinaḥ
||68||गजानश्वान्रथान्रौक्माञ्छत्र यानपरिच्छदान् ॥
दासान्दासीरनेकाश्च ददुः शिवकृपार्थिनः
yeye sarveṣu deśeṣu gopāstiṣṭhaṃti bhūriśaḥ ||
teṣāṃ tameva rājānaṃ cakrire sarva pārthivāḥ
||69||येये सर्वेषु देशेषु गोपास्तिष्ठंति भूरिशः ॥
तेषां तमेव राजानं चक्रिरे सर्व पार्थिवाः
athāsminnaṃtare sarvaistridaśairabhipūjitaḥ ||
prādurbabhūva tejasvī hanūmānvānareśvaraḥ
||70||अथास्मिन्नंतरे सर्वैस्त्रिदशैरभिपूजितः ॥
प्रादुर्बभूव तेजस्वी हनूमान्वानरेश्वरः
tasyābhigamanādeva rājāno jātasaṃbhramāḥ ||
pratyutthāya namaścakrurbhaktinamrātmamūrttayaḥ
||71||तस्याभिगमनादेव राजानो जातसंभ्रमाः ॥
प्रत्युत्थाय नमश्चक्रुर्भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः
teṣāṃ madhye samāsīnaḥ pūjitaḥ plavageśvaraḥ ||
gopātmajaṃ samāśliṣya rājño vīkṣyedamavavīt
||72||तेषां मध्ये समासीनः पूजितः प्लवगेश्वरः ॥
गोपात्मजं समाश्लिष्य राज्ञो वीक्ष्येदमववीत्
sarve śṛṇuta bhadraṃ vo rājāno ye ca dehinaḥ ||
śivapūjāmṛte nānyā gatirasti śarīriṇāma
||73||सर्वे शृणुत भद्रं वो राजानो ये च देहिनः ॥
शिवपूजामृते नान्या गतिरस्ति शरीरिणाम
eṣa gopasuto diṣṭyā pradoṣe maṃdavā sare ||
amaṃtreṇāpi saṃpūjya śivaṃ śivamavāptavān
||74||एष गोपसुतो दिष्ट्या प्रदोषे मंदवा सरे ॥
अमंत्रेणापि संपूज्य शिवं शिवमवाप्तवान्
maṃdavāre pradoṣo'yaṃ durlabhaḥ sarvadehinām ||
tatrāpi durlabhataraḥ kṛṣṇapakṣe samāgate
||75||मंदवारे प्रदोषोऽयं दुर्लभः सर्वदेहिनाम् ॥
तत्रापि दुर्लभतरः कृष्णपक्षे समागते
eṣa puṇyatamo loke gopānāṃ kīrtivardhanaḥ ||
asya vaṃśe'ṣṭamo bhāvī naṃdonāma mahāyaśāḥ ||
prāpsyate tasya putratvaṃ kṛṣṇo nārā yaṇaḥ svayam
||76||एष पुण्यतमो लोके गोपानां कीर्तिवर्धनः ॥
अस्य वंशेऽष्टमो भावी नंदोनाम महायशाः ॥
प्राप्स्यते तस्य पुत्रत्वं कृष्णो नारा यणः स्वयम्
adyaprabhṛti lokesminneṣa gopālanaṃdanaḥ ||
nāmnā śrīkara ityuccairloke khyātiṃ gamiṣyati
||77||अद्यप्रभृति लोकेस्मिन्नेष गोपालनंदनः ॥
नाम्ना श्रीकर इत्युच्चैर्लोके ख्यातिं गमिष्यति
sūta uvāca
evamuktvāṃjanīsūnustasmai gopakasūnave ||
upadiśya śivācāraṃ tatraivāṃtaradhīyata
||78||एवमुक्त्वांजनीसूनुस्तस्मै गोपकसूनवे ॥
उपदिश्य शिवाचारं तत्रैवांतरधीयत
te ca sarve mahīpālāḥ saṃhṛṣṭāḥ pratipūjitāḥ ||
candrasenaṃ samāmaṃtrya pratijagmuryathāgatam
||79||ते च सर्वे महीपालाः संहृष्टाः प्रतिपूजिताः ॥
चन्द्रसेनं समामंत्र्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्
śrīkaro'pi mahātejā upadiṣṭo hanūmatā ||
brāhmaṇaiḥ saha dharmajñaiścakre śambhoḥ samarhaṇam
||80||श्रीकरोऽपि महातेजा उपदिष्टो हनूमता ॥
ब्राह्मणैः सह धर्मज्ञैश्चक्रे शम्भोः समर्हणम्
kālena śrīkaraḥ so'pi caṃdrasenaśca bhūpatiḥ ||
samārādhya śivaṃ bhaktyā prāpatuḥ paramaṃ padam
||81||कालेन श्रीकरः सोऽपि चंद्रसेनश्च भूपतिः ॥
समाराध्य शिवं भक्त्या प्रापतुः परमं पदम्
idaṃ rahasyaṃ paramaṃ pavitraṃ yaśaskaraṃ puṇyamaharddhivardhanam ||
ākhyānamākhyātamaghaughanāśanaṃ gaurīśapādāṃbujabhaktivardhanam
||82||इदं रहस्यं परमं पवित्रं यशस्करं पुण्यमहर्द्धिवर्धनम् ॥
आख्यानमाख्यातमघौघनाशनं गौरीशपादांबुजभक्तिवर्धनम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottara khaṇḍe gopakumāracaritavarṇanaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ || 5 ||