pitṛbhāvavarṇanam
bhīṣma uvāca
mārkaṇḍeya mahāprājña pitṛbhaktibhṛtāṃ vara |
kiṃ jātaṃ tu tato brūhi kṛpayā munisattama
||1||मार्कण्डेय महाप्राज्ञ पितृभक्तिभृतां वर ।
किं जातं तु ततो ब्रूहि कृपया मुनिसत्तम
mārkaṇḍeya uvāca
te dharmayoganiratāssapta mānasacāriṇaḥ |
vāyvaṃbubhakṣāssatataṃ śarīramupaśoṣayan
||2||ते धर्मयोगनिरतास्सप्त मानसचारिणः ।
वाय्वंबुभक्षास्सततं शरीरमुपशोषयन्
sa rājāṃtaḥpuravṛto nandane maghavā iva |
krīḍitvā suciraṃ tatra sabhāryyassvapuraṃ yayau
||3||स राजांतःपुरवृतो नन्दने मघवा इव ।
क्रीडित्वा सुचिरं तत्र सभार्य्यस्स्वपुरं ययौ
anūho nāma tasyāsītputraḥ paramadhārmikaḥ |
taṃ vaibhrājaḥ sutaṃ rājye sthāpayitvā vanaṃ yayau
||4||अनूहो नाम तस्यासीत्पुत्रः परमधार्मिकः ।
तं वैभ्राजः सुतं राज्ये स्थापयित्वा वनं ययौ
tapaḥ kartuṃ samārebhe yatra te sahacāriṇaḥ |
sa vai tatra nirāhāro vāyubhakṣo mahātapāḥ
||5||तपः कर्तुं समारेभे यत्र ते सहचारिणः ।
स वै तत्र निराहारो वायुभक्षो महातपाः
tato vibhrājitaṃ tena vibhrājaṃ nāma tadvanam |
babhūva suprasiddhaṃ hi yogasiddhipradāyakam
||6||ततो विभ्राजितं तेन विभ्राजं नाम तद्वनम् ।
बभूव सुप्रसिद्धं हि योगसिद्धिप्रदायकम्
tatraiva te hi śakunāścatvāro yogadharmiṇaḥ |
yogabhraṣṭāstrayaścaiva dehatyāgakṛto'bhavan
||7||तत्रैव ते हि शकुनाश्चत्वारो योगधर्मिणः ।
योगभ्रष्टास्त्रयश्चैव देहत्यागकृतोऽभवन्
kāṃpilye nagare te tu brahmadattapurogamāḥ |
jātāssaptamahātmānassarve vigatakalmaṣāḥ
||8||कांपिल्ये नगरे ते तु ब्रह्मदत्तपुरोगमाः ।
जातास्सप्तमहात्मानस्सर्वे विगतकल्मषाः
smṛtimaṃto'tra catvārastrayastu parimohitāḥ |
svatantrasyāhvayo jāto brahmadatto mahaujasaḥ
||9||स्मृतिमंतोऽत्र चत्वारस्त्रयस्तु परिमोहिताः ।
स्वतन्त्रस्याह्वयो जातो ब्रह्मदत्तो महौजसः
chidradarśī sunetrastu vedavedāṃgapāragau |
jātau śrotriyadāyādau pūrvajātisahāṣitau
||10||छिद्रदर्शी सुनेत्रस्तु वेदवेदांगपारगौ ।
जातौ श्रोत्रियदायादौ पूर्वजातिसहाषितौ
paṃcālo bahvṛcastvāsīdācāryatvaṃ cakāra ha |
dvivedaḥ puṃḍarīkaśca chaṃdogo'dhvaryureva ca
||11||पंचालो बह्वृचस्त्वासीदाचार्यत्वं चकार ह ।
द्विवेदः पुंडरीकश्च छंदोगोऽध्वर्युरेव च
tato rājā sutaṃ dṛṣṭvā brahmadattamakalmaṣam |
abhiṣicya svarājye tu parāṃ gatimavāptavān
||12||ततो राजा सुतं दृष्ट्वा ब्रह्मदत्तमकल्मषम् ।
अभिषिच्य स्वराज्ये तु परां गतिमवाप्तवान्
paṃcālaḥ puṇḍarīkastu putrau saṃsthāpya mandire |
viviśaturvanaṃ tatra gatau paramikāṃ gatim
||13||पंचालः पुण्डरीकस्तु पुत्रौ संस्थाप्य मन्दिरे ।
विविशतुर्वनं तत्र गतौ परमिकां गतिम्
brahmadattasya bhāryyā tu sannitirmāma bhārata |
sā tvekabhāvasaṃyuktā reme bhartrā sahaiva tu
||14||ब्रह्मदत्तस्य भार्य्या तु सन्नितिर्माम भारत ।
सा त्वेकभावसंयुक्ता रेमे भर्त्रा सहैव तु
śeṣāstu cakravākā vai kāṃpilye sahacāriṇaḥ |
jātāḥ śrotriyadāyādā daridrasya kule nṛpa
||15||शेषास्तु चक्रवाका वै कांपिल्ये सहचारिणः ।
जाताः श्रोत्रियदायादा दरिद्रस्य कुले नृप
dhṛtimānsumahātmā ca tattvadarśīṃ nirutsukaḥ |
vedādhyayana sampannāścatvāraśchidradarśinaḥ
||16||धृतिमान्सुमहात्मा च तत्त्वदर्शीं निरुत्सुकः ।
वेदाध्ययन सम्पन्नाश्चत्वारश्छिद्रदर्शिनः
te yoganiratāssiddhāḥ prasthitāssarva eva hi |
āmaṃtrya ca mithaḥ śaṃbhoḥ padāmbhojaṃ praṇamya tu
||17||ते योगनिरतास्सिद्धाः प्रस्थितास्सर्व एव हि ।
आमंत्र्य च मिथः शंभोः पदाम्भोजं प्रणम्य तु
śūrā ye samprapadyante apunarbhavakāṃkṣiṇaḥ |
pāpampraṇāśayantvadya tacchambhoḥ paramampadam
||18||शूरा ये सम्प्रपद्यन्ते अपुनर्भवकांक्षिणः ।
पापम्प्रणाशयन्त्वद्य तच्छम्भोः परमम्पदम्
śārīre mānase caiva pāpe vāgje mahāmune |
kṛte samyagidambhaktyā paṭhecchraddhāsamanvitaḥ
||19||शारीरे मानसे चैव पापे वाग्जे महामुने ।
कृते सम्यगिदम्भक्त्या पठेच्छ्रद्धासमन्वितः
mucyate sarvapāpebhyaśśivanāmānukīrtanāt |
uccāryamāṇa etasmindevadevasya tasya vai
||20||मुच्यते सर्वपापेभ्यश्शिवनामानुकीर्तनात् ।
उच्चार्यमाण एतस्मिन्देवदेवस्य तस्य वै
vilayaṃ pāpamāyāti hyāmabhāṇḍamivāmbhasi |
tasmāttatsaṃcite pāpe samanaṃtarameva ca
||21||विलयं पापमायाति ह्यामभाण्डमिवाम्भसि ।
तस्मात्तत्संचिते पापे समनंतरमेव च
japtavyametatpāpasya praśamāya mahāmune |
naraiḥ śraddhālubhibhūryassarvakāmaphalāptaye
||22||जप्तव्यमेतत्पापस्य प्रशमाय महामुने ।
नरैः श्रद्धालुभिभूर्यस्सर्वकामफलाप्तये
puṣṭyarthamimamadhyāyaṃ paṭhedenaṃ śṛṇoti vā |
mucyate sarvapāpebhyo mokṣaṃ yāti na saṃśayaḥ
||23||पुष्ट्यर्थमिममध्यायं पठेदेनं शृणोति वा ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यो मोक्षं याति न संशयः
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ pitṛkalpe pitṛbhāvavarṇanaṃ nāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 42 ||