kaśyapavaṃśavarṇanam
sūta uvāca
aditirditiśca surasāriṣṭelā danureva ca |
surabhirvinatā celā tāmrā krodhavaśā tathā
||1||अदितिर्दितिश्च सुरसारिष्टेला दनुरेव च ।
सुरभिर्विनता चेला ताम्रा क्रोधवशा तथा
kadūrmuniśca viprendra tāsvapatyāni me śṛṇu |
pūrvamanvaṃtare śreṣṭhe dvādaśāsansurottamāḥ
||2||कदूर्मुनिश्च विप्रेन्द्र तास्वपत्यानि मे शृणु ।
पूर्वमन्वंतरे श्रेष्ठे द्वादशासन्सुरोत्तमाः
tuṣitā nāma te'nyonyamūcurvaivasvateṃtare |
upasthite suyaśasaścākṣuṣasyāṃtare manoḥ
||3||तुषिता नाम तेऽन्योन्यमूचुर्वैवस्वतेंतरे ।
उपस्थिते सुयशसश्चाक्षुषस्यांतरे मनोः
hitāya sarvalokānāṃ samāgamya parasparam |
āgacchatastu tānūcuraditiṃ ca praviśya vai
||4||हिताय सर्वलोकानां समागम्य परस्परम् ।
आगच्छतस्तु तानूचुरदितिं च प्रविश्य वै
manvaṃtare prasūyāmassatāṃ śreyo bhaviṣyati |
evamuktāstu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ
||5||मन्वंतरे प्रसूयामस्सतां श्रेयो भविष्यति ।
एवमुक्तास्तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः
mārīcātkaśyapājjātāste'dityāṃ dakṣakanyayā |
tatra viṣṇuśca śakraśca jajñāte punareva hi
||6||मारीचात्कश्यपाज्जातास्तेऽदित्यां दक्षकन्यया ।
तत्र विष्णुश्च शक्रश्च जज्ञाते पुनरेव हि
aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca |
vivasvānsavitā caiva mitrāvaruṇa eva ca
||7||अर्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च ।
विवस्वान्सविता चैव मित्रावरुण एव च
aṃśo bhagaścātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ |
pūrvamāsanye tuṣitāssurāḥ
||8||अंशो भगश्चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः ।
पूर्वमासन्ये तुषितास्सुराः
puraiva tasyāṃtare tu ādityā dvādaśa smṛtāḥ |
iti proktāni kramaśo'dityapatyāni śaunaka
||9||पुरैव तस्यांतरे तु आदित्या द्वादश स्मृताः ।
इति प्रोक्तानि क्रमशोऽदित्यपत्यानि शौनक
saptaviṃśati yāḥ proktāssomapatnyo'tha suvratāḥ |
tāsāmapatyānyabhavandīptayo'mitatejasaḥ
||10||सप्तविंशति याः प्रोक्तास्सोमपत्न्योऽथ सुव्रताः ।
तासामपत्यान्यभवन्दीप्तयोऽमिततेजसः
ariṣṭanemipatnīnāmapatyānīha ṣoḍaśa |
bahuputrasya viduṣaścatasro yāssutāḥ smṛtāḥ
||11||अरिष्टनेमिपत्नीनामपत्यानीह षोडश ।
बहुपुत्रस्य विदुषश्चतस्रो यास्सुताः स्मृताः
kṛśāśvasya tu devarṣe devapraharaṇāḥ smṛtāḥ |
bhārmyāyāmarciṣi mune dhūmrakeśastathaiva ca
||12||कृशाश्वस्य तु देवर्षे देवप्रहरणाः स्मृताः ।
भार्म्यायामर्चिषि मुने धूम्रकेशस्तथैव च
svadhā satī ca dve patnyau svadhā jyeṣṭhā satī parā |
svadhāsūta pitṝnvedamatharvāṅgirasaṃ satī
||13||स्वधा सती च द्वे पत्न्यौ स्वधा ज्येष्ठा सती परा ।
स्वधासूत पितॄन्वेदमथर्वाङ्गिरसं सती
ete yugasahasrāṃte jāyaṃte punareva hi |
sarvadevanikāyāśca trayastriṃśattu kāmajāḥ
||14||एते युगसहस्रांते जायंते पुनरेव हि ।
सर्वदेवनिकायाश्च त्रयस्त्रिंशत्तु कामजाः
yathā sūryyasya nityaṃ hi udayāstamayāviha |
evaṃ devānikāste ca saṃbhavaṃti yugeyuge
||15||यथा सूर्य्यस्य नित्यं हि उदयास्तमयाविह ।
एवं देवानिकास्ते च संभवंति युगेयुगे
dityāṃ babhūvatuḥ putrau kaśyapāditi naḥ śrutam |
hiraṇyakaśipuścaiva hiraṇyākṣaśca vīryavān
||16||दित्यां बभूवतुः पुत्रौ कश्यपादिति नः श्रुतम् ।
हिरण्यकशिपुश्चैव हिरण्याक्षश्च वीर्यवान्
siṃhikā hyabhavatkanyā vipracitteḥ parigrahaḥ |
hiraṇyakaśipoḥ putrāścatvāraḥ prathitaujasaḥ
||17||सिंहिका ह्यभवत्कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः ।
हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः प्रथितौजसः
anuhrādaśca hrādaśca saṃhrādaścaiva vīryavān |
prahrādaścānujastatra viṣṇubhaktivicāradhīḥ
||18||अनुह्रादश्च ह्रादश्च संह्रादश्चैव वीर्यवान् ।
प्रह्रादश्चानुजस्तत्र विष्णुभक्तिविचारधीः
anuhrādasya sūryāyāṃ pulomā mahiṣastathā |
hrādasya dhamanirbhāryāsūta vātāpimilvalam
||19||अनुह्रादस्य सूर्यायां पुलोमा महिषस्तथा ।
ह्रादस्य धमनिर्भार्यासूत वातापिमिल्वलम्
saṃhrādasya kṛtirbhāryāsūtaḥ paṃcajanaṃ tataḥ |
virocanastu prāhrādirdevyāstasyābhavadbaliḥ
||20||संह्रादस्य कृतिर्भार्यासूतः पंचजनं ततः ।
विरोचनस्तु प्राह्रादिर्देव्यास्तस्याभवद्बलिः
baleḥ putraśataṃ tvāsīdaśanāyāṃ munīśvara |
balirāsīnmahāśaivaḥ śivabhaktiparāyaṇaḥ
||21||बलेः पुत्रशतं त्वासीदशनायां मुनीश्वर ।
बलिरासीन्महाशैवः शिवभक्तिपरायणः
dānaśīla udāraśca puṇyakīrti tapāḥ smṛtaḥ |
tatputro bāṇanāmā yatso'ṣi śaivavarassudhīḥ |
yassaṃtoṣya śivaṃ samyaggāṇapatyamavāpa ha
||22||दानशील उदारश्च पुण्यकीर्ति तपाः स्मृतः ।
तत्पुत्रो बाणनामा यत्सोऽषि शैववरस्सुधीः ।
यस्संतोष्य शिवं सम्यग्गाणपत्यमवाप ह
sā kathā śrutapūrvā te bāṇasya hi mahātmanaḥ |
kṛṣṇaṃ yassamare vīrassuprasannaṃ cakāra ha
||23||सा कथा श्रुतपूर्वा ते बाणस्य हि महात्मनः ।
कृष्णं यस्समरे वीरस्सुप्रसन्नं चकार ह
hiraṇyākṣasutāḥ paṃca paṃḍitāstu mahābalāḥ |
kukuraḥ śakuniścaiva bhūtasaṃtāpanastathā |
24 mahānādaśca vikrāṃtaḥ kālanābhastathaiva ca |
ityuktā ditiputrāśca danoḥ putrānmune śṛṇu
||25||हिरण्याक्षसुताः पंच पंडितास्तु महाबलाः ।
कुकुरः शकुनिश्चैव भूतसंतापनस्तथा ।
२४ महानादश्च विक्रांतः कालनाभस्तथैव च ।
इत्युक्ता दितिपुत्राश्च दनोः पुत्रान्मुने शृणु
abhavandanuputrāśca śataṃ tīvraparākramāḥ |
ayomukhaśśaṃbaraśca kapolo vāmanastathā
||26||अभवन्दनुपुत्राश्च शतं तीव्रपराक्रमाः ।
अयोमुखश्शंबरश्च कपोलो वामनस्तथा
vaiśvānaraḥ pulomā ca vidrāvaṇamahāśirau |
svarbhānurvṛṣaparvā ca vipracittiśca vīryavān
||27||वैश्वानरः पुलोमा च विद्रावणमहाशिरौ ।
स्वर्भानुर्वृषपर्वा च विप्रचित्तिश्च वीर्यवान्
ete sarve danoḥ putrāḥ kaśyapādanujajñire |
eṣāṃ putrāñcchṛṇu mune prasaṃgādvacmi te'nagha
||28||एते सर्वे दनोः पुत्राः कश्यपादनुजज्ञिरे ।
एषां पुत्राञ्च्छृणु मुने प्रसंगाद्वच्मि तेऽनघ
svabhārnostu prabhā kanyā pulomnastu śacī sutā |
upadānavī hayaśirā śarmmiṣṭhā vārṣaparvaṇī
||29||स्वभार्नोस्तु प्रभा कन्या पुलोम्नस्तु शची सुता ।
उपदानवी हयशिरा शर्म्मिष्ठा वार्षपर्वणी
pulomā pulomikā caiva vaiśvānarasute ubhe |
bahvapatye mahāvīryye mārīcestu parigrahaḥ
||30||पुलोमा पुलोमिका चैव वैश्वानरसुते उभे ।
बह्वपत्ये महावीर्य्ये मारीचेस्तु परिग्रहः
tayoḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭirdānavanandanāḥ |
marīcirjanayāmāsa mahatā tapasānvitaḥ
||31||तयोः पुत्रसहस्राणि षष्टिर्दानवनन्दनाः ।
मरीचिर्जनयामास महता तपसान्वितः
paulomāḥ kālakhaṃjāśca dānavānāṃ mahābalā |
avadhyā devatānāṃ ca hiraṇyapuravāsinaḥ
||32||पौलोमाः कालखंजाश्च दानवानां महाबला ।
अवध्या देवतानां च हिरण्यपुरवासिनः
pitāmahaprasādena ye hatāḥ savyasācinā |
siṃhikāyāmathotpannā vipracittessutāstathā
||33||पितामहप्रसादेन ये हताः सव्यसाचिना ।
सिंहिकायामथोत्पन्ना विप्रचित्तेस्सुतास्तथा
daityadānavasaṃyogājjātāstīvraparākramāḥ |
saiṃhikeyā iti khyātāstrayodaśa mahābalāḥ
||34||दैत्यदानवसंयोगाज्जातास्तीव्रपराक्रमाः ।
सैंहिकेया इति ख्यातास्त्रयोदश महाबलाः
rāhuḥ śalyo subalino balaścaiva mahābalaḥ |
vātāpirnamuciścaivāthelvalaḥ svasṛpastathā
||35||राहुः शल्यो सुबलिनो बलश्चैव महाबलः ।
वातापिर्नमुचिश्चैवाथेल्वलः स्वसृपस्तथा
ajiko narakaścaiva kālanābhastathaiva ca |
śaramāṇaśśarakalpaśca ete vaṃśavivarddhanāḥ
||36||अजिको नरकश्चैव कालनाभस्तथैव च ।
शरमाणश्शरकल्पश्च एते वंशविवर्द्धनाः
eṣāṃ putrāśca pautrāśca danuvaṃśavivarddhanāḥ |
bahavaśca samudbhūtā vistaratvānna varṇitāḥ .
||37||एषां पुत्राश्च पौत्राश्च दनुवंशविवर्द्धनाः ।
बहवश्च समुद्भूता विस्तरत्वान्न वर्णिताः .
saṃhrādasya tu daiteyā nivātakavacāḥ kule |
utpannā marutastasmiṃstapasā bhāvitātmanaḥ
||38||संह्रादस्य तु दैतेया निवातकवचाः कुले ।
उत्पन्ना मरुतस्तस्मिंस्तपसा भावितात्मनः
ṣaṇmukhādyā mahāsattvāstāmrāyāḥ parikīrtitāḥ |
kākī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī ca śukī tathā
||39||षण्मुखाद्या महासत्त्वास्ताम्रायाः परिकीर्तिताः ।
काकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी च शुकी तथा
gṛddhrikāśvī hyulūkī ca tāmrā kanyāḥ prakīrtitāḥ |
kākī kākānajanayadulūkī pratyulūkakān
||40||गृद्ध्रिकाश्वी ह्युलूकी च ताम्रा कन्याः प्रकीर्तिताः ।
काकी काकानजनयदुलूकी प्रत्युलूककान्
śyenī śyenāṃstathā bhāsī bhāsā ngṛddhī tu gṛdhrakān |
śukī śukānajanayatsugrīvī śubhapakṣiṇaḥ
||41||श्येनी श्येनांस्तथा भासी भासा न्गृद्धी तु गृध्रकान् ।
शुकी शुकानजनयत्सुग्रीवी शुभपक्षिणः
aśvānuṣṭrāngardabhāṃśca tāmrā ca kaśyapapriyā |
janayāmāsa cetyevaṃ tāmrāvaṃśāḥ prakīrtitāḥ
||42||अश्वानुष्ट्रान्गर्दभांश्च ताम्रा च कश्यपप्रिया ।
जनयामास चेत्येवं ताम्रावंशाः प्रकीर्तिताः
vinatāyāśca putrau dvāvaruṇo garuḍastathā |
suparṇaḥ patatāṃ śreṣṭho nāruṇassvena karmaṇā
||43||विनतायाश्च पुत्रौ द्वावरुणो गरुडस्तथा ।
सुपर्णः पततां श्रेष्ठो नारुणस्स्वेन कर्मणा
surasāyāssahasraṃ tu sarpāṇāmamitaujasām |
anekaśirasāṃ teṣāṃ khecarāṇāṃ mahātmanām
||44||सुरसायास्सहस्रं तु सर्पाणाममितौजसाम् ।
अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्
yeṣāṃ pradhānā rājānaḥ śeṣavāsukitakṣakāḥ |
airāvato mahāpadmaḥ kaṃbalāśvatarāvubhau
||45||येषां प्रधाना राजानः शेषवासुकितक्षकाः ।
ऐरावतो महापद्मः कंबलाश्वतरावुभौ
ailāputrastathā padmaḥ karkoṭakadhanaṃjayau |
mahānīlamahākarṇau dhṛtarāṣṭro balāhakaḥ
||46||ऐलापुत्रस्तथा पद्मः कर्कोटकधनंजयौ ।
महानीलमहाकर्णौ धृतराष्ट्रो बलाहकः
kuharaḥ puṣpadantaśca durmukhāssumukhastathā |
bahuśaḥ khararomā ca pāṇirityevamādayaḥ
||47||कुहरः पुष्पदन्तश्च दुर्मुखास्सुमुखस्तथा ।
बहुशः खररोमा च पाणिरित्येवमादयः
gaṇāḥ krodhavaśāyāśca tasyāssarve ca daṃṣṭriṇaḥ |
aṃḍajāḥ pakṣiṇo'bjāśca varāhyāḥ paśavo matāḥ
||48||गणाः क्रोधवशायाश्च तस्यास्सर्वे च दंष्ट्रिणः ।
अंडजाः पक्षिणोऽब्जाश्च वराह्याः पशवो मताः
anāyuṣāyāḥ putrāśca paṃcāśacca mahābalāḥ |
abhavanbalavṛkṣau ca vikṣaro'tha bṛhaṃstathā
||49||अनायुषायाः पुत्राश्च पंचाशच्च महाबलाः ।
अभवन्बलवृक्षौ च विक्षरोऽथ बृहंस्तथा
śaśāṃstu janayāmāsa surabhirmahiṣāṃstathā |
ilā vṛkṣām̐llatā vallīstṛṇajātīstu sarvaśaḥ
||50||शशांस्तु जनयामास सुरभिर्महिषांस्तथा ।
इला वृक्षाँल्लता वल्लीस्तृणजातीस्तु सर्वशः
khaśā tu yakṣarakṣāṃsi munirapsarasastathā |
ariṣṭāsūta sarpāṃśca prabhāvairmānavottamān
||51||खशा तु यक्षरक्षांसि मुनिरप्सरसस्तथा ।
अरिष्टासूत सर्पांश्च प्रभावैर्मानवोत्तमान्
ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāste munīśvara |
yeṣāṃ putrāśca pautrāśca śataśo'tha sahasraśaḥ
||52||एते कश्यपदायादाः कीर्तितास्ते मुनीश्वर ।
येषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशोऽथ सहस्रशः
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyā mumāsaṃhitāyāṃ kaśyapavaṃśavarṇanaṃ nāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ || 32 ||