narakagativarṇanam
sanatkumāra uvāca
eṣu pāpāḥ prapacyaṃte śoṣyaṃte narakāgniṣu |
yātanābhirvicitrābhirāsvakarmmakṣayādbhṛśam
||1||एषु पापाः प्रपच्यंते शोष्यंते नरकाग्निषु ।
यातनाभिर्विचित्राभिरास्वकर्म्मक्षयाद्भृशम्
svamalaprakṣayādyadvadagnau dhāsyaṃti dhātavaḥ |
tatra pāpakṣayātpāpā narāḥ karmānurūpataḥ
||2||स्वमलप्रक्षयाद्यद्वदग्नौ धास्यंति धातवः ।
तत्र पापक्षयात्पापा नराः कर्मानुरूपतः
sugāḍhaṃ hastayorbaddhvā tataśśṛṃkhalayā narāḥ |
mahāvṛkṣāgraśākhāsu lambyante yamakiṃkaraiḥ
||3||सुगाढं हस्तयोर्बद्ध्वा ततश्शृंखलया नराः ।
महावृक्षाग्रशाखासु लम्ब्यन्ते यमकिंकरैः
tataste sarvayatnena kṣiptā dolaṃti kiṃkaraiḥ |
dolaṃtaścātivegena visaṃjñā yāṃti yojanam
||4||ततस्ते सर्वयत्नेन क्षिप्ता दोलंति किंकरैः ।
दोलंतश्चातिवेगेन विसंज्ञा यांति योजनम्
aṃtarikṣasthitānāṃ ca lohabhāraśataṃ punaḥ |
pādayorbadhyate teṣāṃ yamadūtairmahābalaiḥ
||5||अंतरिक्षस्थितानां च लोहभारशतं पुनः ।
पादयोर्बध्यते तेषां यमदूतैर्महाबलैः
tena bhāreṇa mahatā prabhṛśaṃ tāḍitā narāḥ |
dhyāyaṃti svāni karmāṇi tūṣṇīṃ tiṣṭhanti niścalāḥ
||6||तेन भारेण महता प्रभृशं ताडिता नराः ।
ध्यायंति स्वानि कर्माणि तूष्णीं तिष्ठन्ति निश्चलाः
tatoṃ'kuśairagnivarṇairloha daṇḍaiśca dāruṇaiḥ |
hanyaṃte kiṃkaraighoraissamantātpāpakarmmiṇaḥ
||7||ततोंऽकुशैरग्निवर्णैर्लोह दण्डैश्च दारुणैः ।
हन्यंते किंकरैघोरैस्समन्तात्पापकर्म्मिणः
tataḥ kṣāreṇa dīptena vahnerapi viśeṣataḥ |
samaṃtataḥ pralipyaṃte tīveṇa tu punaḥ punaḥ
||8||ततः क्षारेण दीप्तेन वह्नेरपि विशेषतः ।
समंततः प्रलिप्यंते तीवेण तु पुनः पुनः
drutenātyaṃtaliptena kṛttāṃgā jarjarīkṛtāḥ |
punarvidāryya cāṃgāni śirasaḥ prabhṛti kramāt
||9||द्रुतेनात्यंतलिप्तेन कृत्तांगा जर्जरीकृताः ।
पुनर्विदार्य्य चांगानि शिरसः प्रभृति क्रमात्
vṛtākavatprapacyaṃte taptalohakaṭāhakaiḥ |
viṣṭhāpūrṇe tathā kūpe kṛmīṇāṃ nicaye punaḥ
||10||वृताकवत्प्रपच्यंते तप्तलोहकटाहकैः ।
विष्ठापूर्णे तथा कूपे कृमीणां निचये पुनः
medo'sṛkpūyapūrṇāyāṃ vāpyāṃ kṣipyaṃti te punaḥ |
bhakṣyaṃte kṛmibhistīkṣṇairloṃhatuṃḍaiśca vāyasaiḥ
||11||मेदोऽसृक्पूयपूर्णायां वाप्यां क्षिप्यंति ते पुनः ।
भक्ष्यंते कृमिभिस्तीक्ष्णैर्लोंहतुंडैश्च वायसैः
śvabhirddaṃśairvṛkairvyāghrairraudraiśca vikṛtānanaiḥ |
pacyaṃte matsyavaccāpi pradīptāṃgārarāśiṣu
||12||श्वभिर्द्दंशैर्वृकैर्व्याघ्रैर्रौद्रैश्च विकृताननैः ।
पच्यंते मत्स्यवच्चापि प्रदीप्तांगारराशिषु
bhinnāḥ śūlaistu tīkṣṇaiśca narāḥ pāpena karmmaṇā |
tailayantreṣu cākramya ghoraiḥ karmmabhirātmanaḥ
||13||भिन्नाः शूलैस्तु तीक्ष्णैश्च नराः पापेन कर्म्मणा ।
तैलयन्त्रेषु चाक्रम्य घोरैः कर्म्मभिरात्मनः
tilā iva prapīḍyaṃte cakrākhye janapiṃḍakāḥ |
bhrajyaṃte cātape tapte lohabhāṇḍeṣvanekadhā
||14||तिला इव प्रपीड्यंते चक्राख्ये जनपिंडकाः ।
भ्रज्यंते चातपे तप्ते लोहभाण्डेष्वनेकधा
tailapūrṇakaṭāheṣu sutapteṣu punaḥpunaḥ |
bahudhā pacyate jihvā prapīḍyorasi pādayoḥ
||15||तैलपूर्णकटाहेषु सुतप्तेषु पुनःपुनः ।
बहुधा पच्यते जिह्वा प्रपीड्योरसि पादयोः
yātanāśca mahatyo'tra śarīrasyāti sarvataḥ |
niśśeṣanarakeṣvevaṃ kramaṃti kramaśo narāḥ
||16||यातनाश्च महत्योऽत्र शरीरस्याति सर्वतः ।
निश्शेषनरकेष्वेवं क्रमंति क्रमशो नराः
narakeṣu ca sarveṣu vicitrā yamayātanā |
yāmyaiśca dīyate vyāsa sarvāṃgeṣu sukaṣṭadā
||17||नरकेषु च सर्वेषु विचित्रा यमयातना ।
याम्यैश्च दीयते व्यास सर्वांगेषु सुकष्टदा
jvaladaṃgāramādāya mukhamāpūryya tāḍyate |
tataḥ kṣāreṇa dīptena tāmreṇa ca punaḥpunaḥ
||18||ज्वलदंगारमादाय मुखमापूर्य्य ताड्यते ।
ततः क्षारेण दीप्तेन ताम्रेण च पुनःपुनः
ghṛtenātyantataptena tadā tailena tanmukham |
itastataḥ pīḍayitvā bhṛśamāpūryya hanyate
||19||घृतेनात्यन्ततप्तेन तदा तैलेन तन्मुखम् ।
इतस्ततः पीडयित्वा भृशमापूर्य्य हन्यते
viṣṭhābhiḥ kṛmibhiścāpi pūryamāṇāḥ kvacitkvacit |
pariṣvajaṃti cātyugrāṃ pradīptāṃ lohaśālmalīm
||20||विष्ठाभिः कृमिभिश्चापि पूर्यमाणाः क्वचित्क्वचित् ।
परिष्वजंति चात्युग्रां प्रदीप्तां लोहशाल्मलीम्
hanyaṃte pṛṣṭhadeśe ca punardīptairmahāghanaiḥ |
dantureṇādikaṃṭhena krakacena balīsayā
||21||हन्यंते पृष्ठदेशे च पुनर्दीप्तैर्महाघनैः ।
दन्तुरेणादिकंठेन क्रकचेन बलीसया
śiraḥprabhṛti pīḍyaṃte ghoraiḥ karmabhirātmajaiḥ |
khādyaṃte ca svamāṃsāni pīyate śoṇitaṃ svakam
||22||शिरःप्रभृति पीड्यंते घोरैः कर्मभिरात्मजैः ।
खाद्यंते च स्वमांसानि पीयते शोणितं स्वकम्
annaṃ pānaṃ na dattaṃ yaissarvadā svātmapoṣakaiḥ |
ikṣuvatte prapīḍyaṃte jarjarīkṛtya mudgaraiḥ
||23||अन्नं पानं न दत्तं यैस्सर्वदा स्वात्मपोषकैः ।
इक्षुवत्ते प्रपीड्यंते जर्जरीकृत्य मुद्गरैः
asitālavane ghore chidyante khaṇḍaśastataḥ |
sūcībhirbhinnasarvāṅgāstaptaśūlāgraropitāḥ
||24||असितालवने घोरे छिद्यन्ते खण्डशस्ततः ।
सूचीभिर्भिन्नसर्वाङ्गास्तप्तशूलाग्ररोपिताः
saṃcālyamānā bahuśaḥ kliśyaṃte na mriyanti ca |
tathā ca taccharīrāṇi sukhaduḥkhasahāni ca
||25||संचाल्यमाना बहुशः क्लिश्यंते न म्रियन्ति च ।
तथा च तच्छरीराणि सुखदुःखसहानि च
dehādutpāṭya māṃsāni bhidyaṃte svaiśca mudgaraiḥ |
daṃturākṛtibhirrghorairyamadūtairbalotkaṭaiḥ
||26||देहादुत्पाट्य मांसानि भिद्यंते स्वैश्च मुद्गरैः ।
दंतुराकृतिभिर्र्घोरैर्यमदूतैर्बलोत्कटैः
nirucchvāse niruchvāsāstiṣṭhaṃti narake ciram |
uttāḍyaṃte tathochvāse vālukāsadane narāḥ
||27||निरुच्छ्वासे निरुछ्वासास्तिष्ठंति नरके चिरम् ।
उत्ताड्यंते तथोछ्वासे वालुकासदने नराः
raurave rodamānāśca pīḍyaṃte vividhai vadhaiḥ |
mahārauravapīḍābhirmahāṃto'pi rudaṃti ca
||28||रौरवे रोदमानाश्च पीड्यंते विविधै वधैः ।
महारौरवपीडाभिर्महांतोऽपि रुदंति च
patsu vaktre gude muṃḍe netrayoścaiva mastake |
nihanyaṃte ghanaistīkṣṇaissutaptairloha śaṃkubhiḥ
||29||पत्सु वक्त्रे गुदे मुंडे नेत्रयोश्चैव मस्तके ।
निहन्यंते घनैस्तीक्ष्णैस्सुतप्तैर्लोह शंकुभिः
sutaptāvālukāyāṃ tu prayojyaṃte muhurmuhuḥ |
jaṃtupaṃke bhṛśaṃ tapte kṣiptāḥ krandaṃti visvaram
||30||सुतप्तावालुकायां तु प्रयोज्यंते मुहुर्मुहुः ।
जंतुपंके भृशं तप्ते क्षिप्ताः क्रन्दंति विस्वरम्
kuṃbhīpākeṣu ca tathā taptataileṣu vai mune |
pāpinaḥ kūrakarmmāṇo'sahyeṣu sarvathā punaḥ
||31||कुंभीपाकेषु च तथा तप्ततैलेषु वै मुने ।
पापिनः कूरकर्म्माणोऽसह्येषु सर्वथा पुनः
lālābhakṣeṣu pāpāste pātyaṃte duḥkhadeṣu vai |
nānāsthāneṣu pacyaṃte narakeṣu punaḥpunaḥ
||32||लालाभक्षेषु पापास्ते पात्यंते दुःखदेषु वै ।
नानास्थानेषु पच्यंते नरकेषु पुनःपुनः
sūcīmukhe mahākleśe narake pātyate naraḥ |
pāpī puṇyavihīnaśca tāḍyate yamakiṃkaraiḥ
||33||सूचीमुखे महाक्लेशे नरके पात्यते नरः ।
पापी पुण्यविहीनश्च ताड्यते यमकिंकरैः
lauhakumbhe viniḥkṣiptāḥ śvasantaśca śanaiḥśanaiḥ |
mahāgninā prapacyaṃte svapāpaireva mānavāḥ
||34||लौहकुम्भे विनिःक्षिप्ताः श्वसन्तश्च शनैःशनैः ।
महाग्निना प्रपच्यंते स्वपापैरेव मानवाः
dṛḍhaṃ rajjvādibhirbaddhvā prapīḍyaṃte śilāsu ca |
kṣipyaṃte cāndhakūpeṣu daśyaṃte bhramarairbhṛśam
||35||दृढं रज्ज्वादिभिर्बद्ध्वा प्रपीड्यंते शिलासु च ।
क्षिप्यंते चान्धकूपेषु दश्यंते भ्रमरैर्भृशम्
kṛmibhirbhinnasarvāṃgāśśataśo jarjarīkṛtāḥ |
sutīkṣṇakṣārakūpeṣu kṣipyaṃte tadanaṃtaram
||36||कृमिभिर्भिन्नसर्वांगाश्शतशो जर्जरीकृताः ।
सुतीक्ष्णक्षारकूपेषु क्षिप्यंते तदनंतरम्
mahājvāle'tra narake pāpāḥ krandaṃti duḥkhitāḥ |
itaścetaśca dhāvaṃti dahyamānāstadarciṣā
||37||महाज्वालेऽत्र नरके पापाः क्रन्दंति दुःखिताः ।
इतश्चेतश्च धावंति दह्यमानास्तदर्चिषा
pṛṣṭhe cānīya tuṇḍābhyāṃ vinyasta skaṃdhayojite |
tayormadhyena vākṛṣya bāhupṛṣṭhena gāḍhataḥ
||38||पृष्ठे चानीय तुण्डाभ्यां विन्यस्त स्कंधयोजिते ।
तयोर्मध्येन वाकृष्य बाहुपृष्ठेन गाढतः
baddhvā parasparaṃ sarve subhṛśaṃ pāparajjubhiḥ |
baddhapiṃḍāstu dṛśyaṃte mahā jvāle tu yātanāḥ
||39||बद्ध्वा परस्परं सर्वे सुभृशं पापरज्जुभिः ।
बद्धपिंडास्तु दृश्यंते महा ज्वाले तु यातनाः
rajjubhirveṣṭitāścaiva praliptāḥ karddamena ca |
karīṣatuṣavahnau ca pacyaṃte na mriyaṃti ca
||40||रज्जुभिर्वेष्टिताश्चैव प्रलिप्ताः कर्द्दमेन च ।
करीषतुषवह्नौ च पच्यंते न म्रियंति च
sutīkṣṇaṃ caritāste hi karkaśāsu śilāsu ca |
āsphālya śataśaḥ pāpāḥ pacyaṃte tṛṇavattataḥ
||41||सुतीक्ष्णं चरितास्ते हि कर्कशासु शिलासु च ।
आस्फाल्य शतशः पापाः पच्यंते तृणवत्ततः
śarīrābhyaṃtaragataiḥ prabhūtaiḥ kṛmibhirnarāḥ |
bhakṣyaṃte tīkṣṇavadanairātmadehakṣayādbhṛśam
||42||शरीराभ्यंतरगतैः प्रभूतैः कृमिभिर्नराः ।
भक्ष्यंते तीक्ष्णवदनैरात्मदेहक्षयाद्भृशम्
kṛmīṇāṃ nicaye kṣiptāḥ pūyamāṃsāsthirāśiṣu |
tiṣṭhaṃtyudvignahṛdayāḥ parvatābhyāṃ nipīḍitāḥ
||43||कृमीणां निचये क्षिप्ताः पूयमांसास्थिराशिषु ।
तिष्ठंत्युद्विग्नहृदयाः पर्वताभ्यां निपीडिताः
taptena vajralepena śarīramanulipyate |
adhomukhordhvapādāśca tātapyaṃte sma vahninā
||44||तप्तेन वज्रलेपेन शरीरमनुलिप्यते ।
अधोमुखोर्ध्वपादाश्च तातप्यंते स्म वह्निना
vadanāṃtaḥ pravinyastāṃ suprataptāmayogadām |
te khādanti parādhīnāstaistāḍyaṃte samudgaraiḥ
||45||वदनांतः प्रविन्यस्तां सुप्रतप्तामयोगदाम् ।
ते खादन्ति पराधीनास्तैस्ताड्यंते समुद्गरैः
itthaṃ vyāsa kukarmmāṇo narakeṣu pacaṃti hi |
varṇayāmi vivarṇatvaṃ teṣāṃ tattvāya karmmiṇām
||46||इत्थं व्यास कुकर्म्माणो नरकेषु पचंति हि ।
वर्णयामि विवर्णत्वं तेषां तत्त्वाय कर्म्मिणाम्
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ sāmānyato narakagativarṇanaṃnāma navamo'dhyāyaḥ || 9 ||