vajrāṃgadasadgativarṇanam
mārkaṃḍeya uvāca
bhagavanbhavamāhātmyaratnākarasudhākaram ||
naṃdīśa citraṃ cāritraṃ śrutaṃ vidyābhṛtordvayoḥ
||1||भगवन्भवमाहात्म्यरत्नाकरसुधाकरम् ॥
नंदीश चित्रं चारित्रं श्रुतं विद्याभृतोर्द्वयोः
kadā vajrāṃgadaḥ siddhaḥ kathaṃ devamapūjayat ||
kathaṃ cānvagrahītprahvaṃ devastamaruṇeśvaraḥ
||2||कदा वज्रांगदः सिद्धः कथं देवमपूजयत् ॥
कथं चान्वग्रहीत्प्रह्वं देवस्तमरुणेश्वरः
naṃdikeśvara uvāca
nivarttanecchāṃ hitvātha nṛpo nijapuraṃ prati ||
tasyaiva pādaparyaṃte svasya vāsamarocayat
||3||निवर्त्तनेच्छां हित्वाथ नृपो निजपुरं प्रति ॥
तस्यैव पादपर्यंते स्वस्य वासमरोचयत्
athāsya mahatī senā vāhamārgānusāriṇī ||
prāptā śatāṃgamātaṃgaturaṃgabhaṭasaṃkulā
||4||अथास्य महती सेना वाहमार्गानुसारिणी ॥
प्राप्ता शतांगमातंगतुरंगभटसंकुला
samadṛśyata bhūpālastādṛśo dhairyasāgaraḥ ||
purodhomaṃtrisāmaṃtasenāpatisuhṛttamaiḥ
||5||समदृश्यत भूपालस्तादृशो धैर्यसागरः ॥
पुरोधोमंत्रिसामंतसेनापतिसुहृत्तमैः
tatastāmāgatāṃ senāmavanīpatirādṛtaḥ ||
aruṇādreśca sīmāyā bahireva nyaveśayat
||6||ततस्तामागतां सेनामवनीपतिरादृतः ॥
अरुणाद्रेश्च सीमाया बहिरेव न्यवेशयत्
svakīyamakhilaṃ kośaṃ deśānapi mahāphalān ||
śoṇādrināthapūjāyai kalpayāmāsa bhaktimān
||7||स्वकीयमखिलं कोशं देशानपि महाफलान् ॥
शोणाद्रिनाथपूजायै कल्पयामास भक्तिमान्
gautamasyāśramābhyāśe svayaṃ kṛtatapovanaḥ ||
purodhoktaḥ sasacivaḥ śivārcanarato'bhavat
||8||गौतमस्याश्रमाभ्याशे स्वयं कृततपोवनः ॥
पुरोधोक्तः ससचिवः शिवार्चनरतोऽभवत्
ratnāṃgadākhyaṃ tanayaṃ sthāpayitvā nije pade ||
tatpreṣitairaparyāptaiḥ śoṇeśaṃ paryatarpayat
||9||रत्नांगदाख्यं तनयं स्थापयित्वा निजे पदे ॥
तत्प्रेषितैरपर्याप्तैः शोणेशं पर्यतर्पयत्
paritaḥ śoṇaśailasya paripūrṇajalāśayān ||
agrahārānbahuphalānbrāhmaṇebhyo'tisṛṣṭavān
||10||परितः शोणशैलस्य परिपूर्णजलाशयान् ॥
अग्रहारान्बहुफलान्ब्राह्मणेभ्योऽतिसृष्टवान्
tejasāruṇanāthasya jvalanastaṃbharūpiṇaḥ ||
dhanvaprāye'pi deśe'smindīrghikāḥ śataśo vyadhāt
||11||तेजसारुणनाथस्य ज्वलनस्तंभरूपिणः ॥
धन्वप्रायेऽपि देशेऽस्मिन्दीर्घिकाः शतशो व्यधात्
sauṃdaryaśālinīrātmaparivāravarāṃganāḥ ||
sevārthaṃ śoṇanāthasya dattavāndīrghadarśanaḥ
||12||सौंदर्यशालिनीरात्मपरिवारवरांगनाः ॥
सेवार्थं शोणनाथस्य दत्तवान्दीर्घदर्शनः
athāgatenāgastyena lopāmudrāsakhena saḥ ||
abhyanaṃdyata śoṇādrināthapūjāparāyaṇaḥ
||13||अथागतेनागस्त्येन लोपामुद्रासखेन सः ॥
अभ्यनंद्यत शोणाद्रिनाथपूजापरायणः
pratyahaṃ navatīrthākhye sarasi snānamācaran ||
pāpanāśapravāleśau prayataḥ paryapūjayat
||14||प्रत्यहं नवतीर्थाख्ये सरसि स्नानमाचरन् ॥
पापनाशप्रवालेशौ प्रयतः पर्यपूजयत्
mahiṣāsurasaṃhārakāriṇī mānaveśvaraḥ ||
nityamārādhayāmāsa durgāṃ durggārtihāriṇīm
||15||महिषासुरसंहारकारिणी मानवेश्वरः ॥
नित्यमाराधयामास दुर्गां दुर्ग्गार्तिहारिणीम्
pratikṣaṇaṃ brahmaviṣṇupūjyasya liṃgarūpiṇaḥ ||
ādidevasya vividhāḥ saparyāḥ paryakalpayat
||16||प्रतिक्षणं ब्रह्मविष्णुपूज्यस्य लिंगरूपिणः ॥
आदिदेवस्य विविधाः सपर्याः पर्यकल्पयत्
pratyuṣasyutthitaḥ snātaḥ pādābhyāmeva pārthivaḥ ||
japanpaṃcākṣarīmaṃtramakārṣīttriḥ pradakṣiṇām
||17||प्रत्युषस्युत्थितः स्नातः पादाभ्यामेव पार्थिवः ॥
जपन्पंचाक्षरीमंत्रमकार्षीत्त्रिः प्रदक्षिणाम्
paurṇamāsyāṃ sa kārttikyāṃ pārvatīvallabhapriyam ||
mahādīpotsavaṃ cakre mahitaṃ bhuvanatraye
||18||पौर्णमास्यां स कार्त्तिक्यां पार्वतीवल्लभप्रियम् ॥
महादीपोत्सवं चक्रे महितं भुवनत्रये
sugaṃdhasārakahlārakarpūrajalapūritaḥ ||
sahasraiḥ svarṇakuṃbhānāmabhyaṣiṃcattriyaṃtrakam
||19||सुगंधसारकह्लारकर्पूरजलपूरितः ॥
सहस्रैः स्वर्णकुंभानामभ्यषिंचत्त्रियंत्रकम्
pratimāsadhvajārohapūrvaṃ tīrthotsavādikam ||
trailokyābhyarhitaṃ cakre rathārohaṃ mahotsavam
||20||प्रतिमासध्वजारोहपूर्वं तीर्थोत्सवादिकम् ॥
त्रैलोक्याभ्यर्हितं चक्रे रथारोहं महोत्सवम्
aṃgaṃ pradakṣiṇaṃ cāsya vidadhe viśadāśayaḥ ||
yojanatritayāyāmavyāpinaḥ śoṇabhūbhṛtaḥ
||21||अंगं प्रदक्षिणं चास्य विदधे विशदाशयः ॥
योजनत्रितयायामव्यापिनः शोणभूभृतः
aruṇācalanātheti karuṇāmṛtasāgaraḥ ||
aruṇāṃvāsanātheti tuṣṭāva ca muhurmuhuḥ
||22||अरुणाचलनाथेति करुणामृतसागरः ॥
अरुणांवासनाथेति तुष्टाव च मुहुर्मुहुः
saṃlipya vividhairdravyairnityaṃ paṃcāmṛtādibhiḥ ||
ācarca yadgaṃdhasārapaṃkaiḥ karpūrapāṃḍuraiḥ
||23||संलिप्य विविधैर्द्रव्यैर्नित्यं पंचामृतादिभिः ॥
आचर्च यद्गंधसारपंकैः कर्पूरपांडुरैः
apūjayata kalhāraiḥ sravanmṛgamadadravaiḥ ||
prā tarārabhya śoṇādrināyakaṃ gaṇarūpiṇam
||24||अपूजयत कल्हारैः स्रवन्मृगमदद्रवैः ॥
प्रा तरारभ्य शोणाद्रिनायकं गणरूपिणम्
iti varṣatrayaṃ tasya vaśino varivasyayā ||
aruṇādrīśvarastuṣṭaḥ pratyakṣatvamagāhata
||25||इति वर्षत्रयं तस्य वशिनो वरिवस्यया ॥
अरुणाद्रीश्वरस्तुष्टः प्रत्यक्षत्वमगाहत
nīhārācalasaṃkāśamārūḍho vṛṣapuṃgavam ||
anvagāsīnayā devyā kṛtagāḍhopagūhanaḥ
||26||नीहाराचलसंकाशमारूढो वृषपुंगवम् ॥
अन्वगासीनया देव्या कृतगाढोपगूहनः
brahmarṣibhirvasiṣṭhādyairnāradādyairmaharṣibhiḥ ||
gaṇairnikuṃbhakuṃbhādyaiḥ kriyamāṇajayastutiḥ
||27||ब्रह्मर्षिभिर्वसिष्ठाद्यैर्नारदाद्यैर्महर्षिभिः ॥
गणैर्निकुंभकुंभाद्यैः क्रियमाणजयस्तुतिः
karuṇāsiṃdhukallolaiḥ kamalāvāsaveśmabhiḥ ||
kaṭākṣapātairjagatāṃ kāluṣyamiva vārayan
||28||करुणासिंधुकल्लोलैः कमलावासवेश्मभिः ॥
कटाक्षपातैर्जगतां कालुष्यमिव वारयन्
dṛṣṭvā ca devadevaṃ tamaṣṭāṃgaṃ nyasya bhūtale ||
praṇanāma paraṃ hṛṣṭo vajrāṃgadamahīpatiḥ
||29||दृष्ट्वा च देवदेवं तमष्टांगं न्यस्य भूतले ॥
प्रणनाम परं हृष्टो वज्रांगदमहीपतिः
vyajñāpayacca bhūpālo maulīkṛtaśatāṃjaliḥ ||
kṣālayanniva daṃtāṃśujālaistatpādapaṃkaje
||30||व्यज्ञापयच्च भूपालो मौलीकृतशतांजलिः ॥
क्षालयन्निव दंतांशुजालैस्तत्पादपंकजे
vajrāṃgada uvāca
deveśa yadahaṃ mohādbahupātakasaṃcayam ||
acāriṣaṃ sa eko'yaṃ kṣamyatāṃ me vyatikramaḥ
||31||देवेश यदहं मोहाद्बहुपातकसंचयम् ॥
अचारिषं स एकोऽयं क्षम्यतां मे व्यतिक्रमः
itivādinamatyaṃtaṃ dīnameva dayānidhiḥ ||
jagāda jagatīnātho devaḥ śoṇācaleśvaraḥ
||32||इतिवादिनमत्यंतं दीनमेव दयानिधिः ॥
जगाद जगतीनाथो देवः शोणाचलेश्वरः
śrīmaheśvara uvāca
mā bhaiṣīrvatsa bhadraṃ te saṃtyaṣṭau mama mūrttayaḥ ||
tāḥ sarvāḥ sarvajaṃtūnāmatyarthaṃ parikalpitāḥ
||33||मा भैषीर्वत्स भद्रं ते संत्यष्टौ मम मूर्त्तयः ॥
ताः सर्वाः सर्वजंतूनामत्यर्थं परिकल्पिताः
purā puraṃdarastvaṃ hi kailāsaśikhare sthitam ||
garvito māmavāmaṃsthāḥ staṃbhitaśca tadā mayā
||34||पुरा पुरंदरस्त्वं हि कैलासशिखरे स्थितम् ॥
गर्वितो मामवामंस्थाः स्तंभितश्च तदा मया
kṣaṇaṃ galitagarvastvaṃ staṃbhanā vrīḍitastadā ||
ayāciṣṭhāḥ śivajñānamakhilaiśvaryakāraṇam
||35||क्षणं गलितगर्वस्त्वं स्तंभना व्रीडितस्तदा ॥
अयाचिष्ठाः शिवज्ञानमखिलैश्वर्यकारणम्
ādiṣṭastvaṃ mayā vajrinnavatīryāvaniṃ bhavān ||
rājā vajrāṃgado bhūtvā lapsyase matkṛpāmiti
||36||आदिष्टस्त्वं मया वज्रिन्नवतीर्यावनिं भवान् ॥
राजा वज्रांगदो भूत्वा लप्स्यसे मत्कृपामिति
jātaṃ tataḥ prabhāveṇa kṣetrametanmadāspadam ||
śikṣitotīva mugdhastvaṃ bhaktosi ca paraṃ mayi
||37||जातं ततः प्रभावेण क्षेत्रमेतन्मदास्पदम् ॥
शिक्षितोतीव मुग्धस्त्वं भक्तोसि च परं मयि
adhunātisaparyābhistvatkṛtābhiraharniśam ||
parituṣṭosmyahaṃ rājannatastvāṃ bodhayāmyaham
||38||अधुनातिसपर्याभिस्त्वत्कृताभिरहर्निशम् ॥
परितुष्टोस्म्यहं राजन्नतस्त्वां बोधयाम्यहम्
khaṃ vāyuranalo vāri bhūḥ sūrya śaśinau pumān ||
iti manmūrttibhirviśvaṃ bhāsate sacarācaram
||39||खं वायुरनलो वारि भूः सूर्य शशिनौ पुमान् ॥
इति मन्मूर्त्तिभिर्विश्वं भासते सचराचरम्
kālo hi kālayāmyarthānsattvānadhvana eva ca ||
tattvātītaḥ śivaścāhaṃ na mattostīha kiṃcana
||40||कालो हि कालयाम्यर्थान्सत्त्वानध्वन एव च ॥
तत्त्वातीतः शिवश्चाहं न मत्तोस्तीह किंचन
aparyaṃtacidānaṃdasiṃdhorme kecidūrmayaḥ ||
vedhomukundarudreṃdramukhānāhuruditvarāḥ
||41||अपर्यंतचिदानंदसिंधोर्मे केचिदूर्मयः ॥
वेधोमुकुन्दरुद्रेंद्रमुखानाहुरुदित्वराः
vāṇīlakṣmīkṣamāśraddhāprajñāsvāhāsvadhādayaḥ ||
asaṃkhyeyamahāśaktermama visṛṣṭiśaktayaḥ
||42||वाणीलक्ष्मीक्षमाश्रद्धाप्रज्ञास्वाहास्वधादयः ॥
असंख्येयमहाशक्तेर्मम विसृष्टिशक्तयः
iyaṃ mama mahāśaktirgaurī māyā jagatprasūḥ ||
anayācchādyate viśvaṃ śaśvadvistāryate'pi ca
||43||इयं मम महाशक्तिर्गौरी माया जगत्प्रसूः ॥
अनयाच्छाद्यते विश्वं शश्वद्विस्तार्यतेऽपि च
śaktyānayānvitaḥ sargarakṣāsaṃhṛtivibhramaḥ ||
vicitrametatpaśyāmi jagaccitraṃ nijecchayā
||44||शक्त्यानयान्वितः सर्गरक्षासंहृतिविभ्रमः ॥
विचित्रमेतत्पश्यामि जगच्चित्रं निजेच्छया
apavāhitamohastvaṃ mahimā me vicāraya ||
ātmānamavibhinnaṃ me taraṃgamiva vāridheḥ
||45||अपवाहितमोहस्त्वं महिमा मे विचारय ॥
आत्मानमविभिन्नं मे तरंगमिव वारिधेः
tato madrūpaśālinyā ādhipatyaṃ kṣitergataḥ ||
matprasādena rājeṃdra bhuṃkṣva bhogānyathāsukham
||46||ततो मद्रूपशालिन्या आधिपत्यं क्षितेर्गतः ॥
मत्प्रसादेन राजेंद्र भुंक्ष्व भोगान्यथासुखम्
punaḥ puraṃdaratvena bhuktadivyasukhaściram ||
madekarūpatāṃ rājanniścayāttvamavāpsyasi
||47||पुनः पुरंदरत्वेन भुक्तदिव्यसुखश्चिरम् ॥
मदेकरूपतां राजन्निश्चयात्त्वमवाप्स्यसि
naṃdikeśvara uvāca
ityuktvāṃtarhite deve rājā vajrāṃgadaḥ kṛtī ||
śoṇeśaṃ pūjayanneva sarvānbhogānavāptavān
||48||इत्युक्त्वांतर्हिते देवे राजा वज्रांगदः कृती ॥
शोणेशं पूजयन्नेव सर्वान्भोगानवाप्तवान्
itthaṃ te kathitaṃ sādho śivabhaktavijṛṃbhaṇam ||
pradakṣiṇāphalaṃ caiva śoṇaśailasya śāśvatam
||49||इत्थं ते कथितं साधो शिवभक्तविजृंभणम् ॥
प्रदक्षिणाफलं चैव शोणशैलस्य शाश्वतम्
kiṃ vācāṃ vistareṇātra śoṇaśailapradakṣiṇā ||
mahatāmaśvamedhānāṃ śatādapi viśiṣyate
||50||किं वाचां विस्तरेणात्र शोणशैलप्रदक्षिणा ॥
महतामश्वमेधानां शतादपि विशिष्यते
viṣuvāyanasaṃkrāti vyatīpātādiparvasu ||
pradakṣiṇācchoṇagirerasaṃkhyeyaṃ phalaṃ labhet
||51||विषुवायनसंक्राति व्यतीपातादिपर्वसु ॥
प्रदक्षिणाच्छोणगिरेरसंख्येयं फलं लभेत्
na kṣetramaruṇādasti nāsti devo'ruṇeśvarāt ||
nāpi pradakṣiṇādanyadvipadyate'bhyadhikaṃ tapaḥ
||52||न क्षेत्रमरुणादस्ति नास्ति देवोऽरुणेश्वरात् ॥
नापि प्रदक्षिणादन्यद्विपद्यतेऽभ्यधिकं तपः
iti kathayati naṃdikeśvaresminpulakitasarvavapurmṛkaṇḍuputraḥ ||
muhuradhigataharṣavāṣpavṛṣṭirmahati nimagna ivābhavatsudhābdhau
||53||इति कथयति नंदिकेश्वरेस्मिन्पुलकितसर्ववपुर्मृकण्डुपुत्रः ॥
मुहुरधिगतहर्षवाष्पवृष्टिर्महति निमग्न इवाभवत्सुधाब्धौ
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmya uttarārdhe vajrāṃgadasadgativarṇanaṃnāma caturviṃśatitamo'dhyāyaḥ || 24 ||