tejomayaliṃgaprādurbhāvavarṇanam
mārkaṇḍeya uvāca
ājñāpaya vibho mahyaṃ yathā śaṃbhuḥ sanātanaḥ ||
anujagrāha mohāṃdho vaikuṇṭhaparameṣṭhinau
||1||आज्ञापय विभो मह्यं यथा शंभुः सनातनः ॥
अनुजग्राह मोहांधो वैकुण्ठपरमेष्ठिनौ
naṃdikeśvara uvāca
śṛṇuṣva sarvaṃ vakṣyāmi vistareṇa yathātatham ||
yadeva devo vidadhe dayayā bhaktavatsalaḥ
||2||शृणुष्व सर्वं वक्ष्यामि विस्तरेण यथातथम् ॥
यदेव देवो विदधे दयया भक्तवत्सलः
athodasthāttayormadhye tathā vivadamānayoḥ ||
jyotiḥstaṃbhatvamabhyetya rodoraṃdhranirodhakaḥ
||3||अथोदस्थात्तयोर्मध्ये तथा विवदमानयोः ॥
ज्योतिःस्तंभत्वमभ्येत्य रोदोरंध्रनिरोधकः
mahatā jṛṃbhamāṇena tasya brahmāṃḍabhedinaḥ ||
antarikṣamatiśyāmaṃ samutkṣiptamivābhavata
||4||महता जृंभमाणेन तस्य ब्रह्मांडभेदिनः ॥
अन्तरिक्षमतिश्यामं समुत्क्षिप्तमिवाभवत
viṣvagvivarṇatā tasya jyotirliṃgasya tejasā ||
diśo virejire sadyo dūravistāritā iva
||5||विष्वग्विवर्णता तस्य ज्योतिर्लिंगस्य तेजसा ॥
दिशो विरेजिरे सद्यो दूरविस्तारिता इव
tīvraistasya mahājvālaiḥ śoṣitā iva sāgarāḥ ||
vimuktavīcisaṃkṣobhāḥ svāmeva prakṛtiṃ yayuḥ
||6||तीव्रैस्तस्य महाज्वालैः शोषिता इव सागराः ॥
विमुक्तवीचिसंक्षोभाः स्वामेव प्रकृतिं ययुः
vyadyotaṃta divi prāgvadvahāstārāgaṇaiḥ saha ||
tejaḥstaṃbhātsamudbhinnāḥ sphuliṃgā iva kecana
||7||व्यद्योतंत दिवि प्राग्वद्वहास्तारागणैः सह ॥
तेजःस्तंभात्समुद्भिन्नाः स्फुलिंगा इव केचन
tejasā tasya śoṇena gairikeṇeva raṃjitāḥ ||
bhaumaraviśriyaṃ sarve'pyavahannavanībhṛtaḥ
||8||तेजसा तस्य शोणेन गैरिकेणेव रंजिताः ॥
भौमरविश्रियं सर्वेऽप्यवहन्नवनीभृतः
samudrāstatpraticchāyānirbharāśliṣṭa yādasaḥ ||
padmarāgaśilākhaṇḍe ghaṭitā iva rejire
||9||समुद्रास्तत्प्रतिच्छायानिर्भराश्लिष्ट यादसः ॥
पद्मरागशिलाखण्डे घटिता इव रेजिरे
pravālagucchaiḥ pratyagrairlaṃbitā iva pādapāḥ ||
nadyaśca nirbharotphullakahlārā iva rejire
||10||प्रवालगुच्छैः प्रत्यग्रैर्लंबिता इव पादपाः ॥
नद्यश्च निर्भरोत्फुल्लकह्लारा इव रेजिरे
mahī kuṃkumalipteva diśaḥ siṃdūritā iva ||
sarvāruṇamiva vyoma samagatpratyadṛśyata
||11||मही कुंकुमलिप्तेव दिशः सिंदूरिता इव ॥
सर्वारुणमिव व्योम समगत्प्रत्यदृश्यत
brahmāṃḍakarparamabhūttanmahaḥ pūritāṃtaram ||
śoṇiteneva saṃpūrṇaṃ kapālaṃ kṛttivāsasaḥ
||12||ब्रह्मांडकर्परमभूत्तन्महः पूरितांतरम् ॥
शोणितेनेव संपूर्णं कपालं कृत्तिवाससः
evaṃ pravarddhamānena tejaḥstambhena tena ca ||
aruṇākāratāṃ bheje viśvaṃ sthāvarajaṃgamam
||13||एवं प्रवर्द्धमानेन तेजःस्तम्भेन तेन च ॥
अरुणाकारतां भेजे विश्वं स्थावरजंगमम्
tejoliṃgaṃ tadāścaryaṃ dṛṣṭvā tyaktamithaḥ krudhau ||
aciṃtayetāmekaikaṃ caturmukhacaturbhujau
||14||तेजोलिंगं तदाश्चर्यं दृष्ट्वा त्यक्तमिथः क्रुधौ ॥
अचिंतयेतामेकैकं चतुर्मुखचतुर्भुजौ
kimeṣa vasudhāṃ bhittvā śeṣādīnāṃ phaṇābhṛtām ||
phaṇāmāṇikyamahasāṃ rāśirunmukhatāṃ gataḥ
||15||किमेष वसुधां भित्त्वा शेषादीनां फणाभृताम् ॥
फणामाणिक्यमहसां राशिरुन्मुखतां गतः
kiṃ vā kalpāṃtasulabhaprādurbhāvāḥ prabhākarāḥ ||
dvādaśāpi nabhobhūmyormadhye yugapadutthitāḥ
||16||किं वा कल्पांतसुलभप्रादुर्भावाः प्रभाकराः ॥
द्वादशापि नभोभूम्योर्मध्ये युगपदुत्थिताः
āhosvinmegha saṃgharṣādvitatā vyomamadhyataḥ ||
anyonyaṃ militāḥ kṣiprā nipataṃtyavanītale
||17||आहोस्विन्मेघ संघर्षाद्वितता व्योममध्यतः ॥
अन्योन्यं मिलिताः क्षिप्रा निपतंत्यवनीतले
pratighnanneṣa tejobhirakṣṇoḥ śaktimanukṣaṇam ||
svanirviśeṣitāśeṣabhūtajālaḥ pravarddhate
||18||प्रतिघ्नन्नेष तेजोभिरक्ष्णोः शक्तिमनुक्षणम् ॥
स्वनिर्विशेषिताशेषभूतजालः प्रवर्द्धते
eṣa uddīpyamāno'pi saṃtāpāya na kalpate ||
nedīyāṃsyapi bhūtāni na nirdahati vahnivat
||19||एष उद्दीप्यमानोऽपि संतापाय न कल्पते ॥
नेदीयांस्यपि भूतानि न निर्दहति वह्निवत्
etasya kāṃtisaṃkrāṃtyā jagadeva na kevalam ||
madīyamapi śoṇatvamanuprāptamaho vapuḥ
||20||एतस्य कांतिसंक्रांत्या जगदेव न केवलम् ॥
मदीयमपि शोणत्वमनुप्राप्तमहो वपुः
kasmādeṣa samutpannaḥ kiṃ mūlaḥ kimupādhikaḥ ||
kutastyaḥ kimupādānaḥ kayā bhaktyā prakāśate
||21||कस्मादेष समुत्पन्नः किं मूलः किमुपाधिकः ॥
कुतस्त्यः किमुपादानः कया भक्त्या प्रकाशते
kiyānavadhiretasya viṣvaktiryagadhordhvataḥ ||
avagāḍhaśca pātālaṃ kiyanmātramasāviti
||22||कियानवधिरेतस्य विष्वक्तिर्यगधोर्ध्वतः ॥
अवगाढश्च पातालं कियन्मात्रमसाविति
tadetadakhilaṃ jñātuṃ manaḥ paryutsukaṃ muhuḥ ||
icchatyutpatituṃ vyoma praveṣṭuṃ ca rasātalam
||23||तदेतदखिलं ज्ञातुं मनः पर्युत्सुकं मुहुः ॥
इच्छत्युत्पतितुं व्योम प्रवेष्टुं च रसातलम्
iti ciṃtābharākrāṃtau tejaḥstaṃbhāvalokanāt ||
ubhāvapyavakulitau vaikuṇṭhaparameṣṭhinau
||24||इति चिंताभराक्रांतौ तेजःस्तंभावलोकनात् ॥
उभावप्यवकुलितौ वैकुण्ठपरमेष्ठिनौ
abhāṣata ca goviṃdaḥ sutarāmeva garvitam ||
hiraṇyagarbhamālokya smayamānamukhāṃbujaḥ
||25||अभाषत च गोविंदः सुतरामेव गर्वितम् ॥
हिरण्यगर्भमालोक्य स्मयमानमुखांबुजः
viṣṇuruvāca
ayamevāvayorbrahmannanyonyotkarṣakāṃkṣiṇoḥ ||
satyameva parīkṣāyai nikaṣaḥ samupasthitaḥ
||26||अयमेवावयोर्ब्रह्मन्नन्योन्योत्कर्षकांक्षिणोः ॥
सत्यमेव परीक्षायै निकषः समुपस्थितः
amuṣya tejasāṃ rāśeraparicchedyasaṃpadaḥ ||
ādyaṃtau jñātumekena na śakyaṃ dhruvamāvayoḥ
||27||अमुष्य तेजसां राशेरपरिच्छेद्यसंपदः ॥
आद्यंतौ ज्ञातुमेकेन न शक्यं ध्रुवमावयोः
yaḥ paśyenmūlamagraṃ vā tejasosya svayaṃbhuvaḥ ||
sa eva nāvabhyadhiko jagatāṃ nāthako'pi saḥ
||28||यः पश्येन्मूलमग्रं वा तेजसोस्य स्वयंभुवः ॥
स एव नावभ्यधिको जगतां नाथकोऽपि सः
naṃdikeśvara uvāca
ityubhāvapi viniścitāśayau mūlamagramapi tasya vīkṣitum ||
tejasotimahato babhūvatuḥ spardhayā viracitodyamau mithaḥ
||29||इत्युभावपि विनिश्चिताशयौ मूलमग्रमपि तस्य वीक्षितुम् ॥
तेजसोतिमहतो बभूवतुः स्पर्धया विरचितोद्यमौ मिथः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmya uttarārdhe brahmaviṣṇvormadhye tejomayaliṃgaprādurbhāvavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||