śunīmokṣaprāptir
śrutadeva uvāca
tithiṣvetāsu puṇyāsu dvādaśī sitapakṣiṇī ||
vaiśākhamāse rājeṃdra sarvāghaughavināśinī
||1||तिथिष्वेतासु पुण्यासु द्वादशी सितपक्षिणी ॥
वैशाखमासे राजेंद्र सर्वाघौघविनाशिनी
kiṃ dānaiḥ kiṃ tapobhiśca kimupoṣyairvrataiśca kim ||
kimiṣṭaiścaiva pūrtaiśca dvādaśī yairna sevitā
||2||किं दानैः किं तपोभिश्च किमुपोष्यैर्व्रतैश्च किम् ॥
किमिष्टैश्चैव पूर्तैश्च द्वादशी यैर्न सेविता
gaṃgāyāmuparāge tu yo dadyādgosahasrakam ||
tatphalaṃ samavāpnoti prātaḥ snātvā harerdine
||3||गंगायामुपरागे तु यो दद्याद्गोसहस्रकम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति प्रातः स्नात्वा हरेर्दिने
yaddattaṃ cā'rhate cā'nnaṃ dvādaśyāṃ ca site śubhe ||
sikthesikthe bhavettasya koṭibrāhmaṇabhojanam
||4||यद्दत्तं चाऽर्हते चाऽन्नं द्वादश्यां च सिते शुभे ॥
सिक्थेसिक्थे भवेत्तस्य कोटिब्राह्मणभोजनम्
yo dadyāttilapātraṃ tu dvādaśyāṃ madhusaṃyutam ||
nirdhūtā'khilabaṃdhastu viṣṇuloke mahīyate
||5||यो दद्यात्तिलपात्रं तु द्वादश्यां मधुसंयुतम् ॥
निर्धूताऽखिलबंधस्तु विष्णुलोके महीयते
ekādaśyāṃ site pakṣe kuryyājjāgaraṇaṃ hareḥ ||
sa jīvanneva muktaḥ syāttuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ
||6||एकादश्यां सिते पक्षे कुर्य्याज्जागरणं हरेः ॥
स जीवन्नेव मुक्तः स्यात्तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः
koṭīṃdusūryagrahaṇe tīrthānyutplāvya yatphalam ||
tatphalaṃ samavāpnoti prātaḥ snātvā harerdine
||7||कोटींदुसूर्यग्रहणे तीर्थान्युत्प्लाव्य यत्फलम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति प्रातः स्नात्वा हरेर्दिने
tulasyāḥ komalaiḥ patrairdvādaśyāṃ viṣṇumarcayet ||
samastakulamuddhṛtya viṣṇulokā'dhipo bhavet
||8||तुलस्याः कोमलैः पत्रैर्द्वादश्यां विष्णुमर्चयेत् ॥
समस्तकुलमुद्धृत्य विष्णुलोकाऽधिपो भवेत्
( kṣepakaḥ-tulasīpatrapuṣpaiśca vaiśākhe'śvatthapūjanam ||
puṣpādyabhāve dhānyairvā pūjayenmadhusūdanam
||1||( क्षेपकः-तुलसीपत्रपुष्पैश्च वैशाखेऽश्वत्थपूजनम् ॥
पुष्पाद्यभावे धान्यैर्वा पूजयेन्मधुसूदनम्
) yamaṃ pitṝngurūndevānviṣṇumuddiśya mānavaḥ ||
mādhave śukladvādaśyāṃ sodakuṃbhaṃ sadakṣiṇam
||9||) यमं पितॄन्गुरून्देवान्विष्णुमुद्दिश्य मानवः ॥
माधवे शुक्लद्वादश्यां सोदकुंभं सदक्षिणम्
dadhyannaṃ caiva yo dadyāttasya puṇyaphalaṃ śṛṇu ||
prayāge pratyahaṃ caiva kuryādyaḥ koṭibhojanam
||10||दध्यन्नं चैव यो दद्यात्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥
प्रयागे प्रत्यहं चैव कुर्याद्यः कोटिभोजनम्
yāvatsaṃvatsaraṃ puṇyaṃ ṣaḍrasānnairmanoramaiḥ ||
tatphalaṃ samavāpnoti madhuśāsanaśāsanāt
||11||यावत्संवत्सरं पुण्यं षड्रसान्नैर्मनोरमैः ॥
तत्फलं समवाप्नोति मधुशासनशासनात्
śāligrāmaśilādānaṃ yaḥ kuryāddvādaśīdine ||
vaiśākhe śuklapakṣe tu sarvapāpaiḥ pramucyate
||12||शालिग्रामशिलादानं यः कुर्याद्द्वादशीदिने ॥
वैशाखे शुक्लपक्षे तु सर्वपापैः प्रमुच्यते
dvādaśyāṃ payasā yastu snāpayenmadhusūdanam ||
rājasūyā'śvamedhābhyāṃ yatphalaṃ parijāyate
||13||द्वादश्यां पयसा यस्तु स्नापयेन्मधुसूदनम् ॥
राजसूयाऽश्वमेधाभ्यां यत्फलं परिजायते
trayodaśyāṃ yajedviṣṇuṃ payodadhivimiśritaiḥ ||
śarkarāmadhubhirdravyairmadhusūdanaprītaye
||14||त्रयोदश्यां यजेद्विष्णुं पयोदधिविमिश्रितैः ॥
शर्करामधुभिर्द्रव्यैर्मधुसूदनप्रीतये
tatphalaṃ samavāpnoti gaṃgāyāṃ nā'tra saṃśayaḥ ||
paṃcāmṛtaiśca yo viṣṇuṃ bhaktyā saṃsnāpayedvibhum
||15||तत्फलं समवाप्नोति गंगायां नाऽत्र संशयः ॥
पंचामृतैश्च यो विष्णुं भक्त्या संस्नापयेद्विभुम्
sa sarvakulamuddhṛtya viṣṇuloke mahīyate ||
yo dadyātpānakaṃ hyasyāṃ sāyāhne prītaye hareḥ
||16||स सर्वकुलमुद्धृत्य विष्णुलोके महीयते ॥
यो दद्यात्पानकं ह्यस्यां सायाह्ने प्रीतये हरेः
jīrṇapāpaṃ jahātyāśu jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ ||
sāyāhne caiva yo dadyādurvārukarasāyanam
||17||जीर्णपापं जहात्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥
सायाह्ने चैव यो दद्यादुर्वारुकरसायनम्
bhavenmuktaḥ karmabaṃdhādurvārukarasāyanāt ||
ikṣudaṇḍaṃ cūtaphalaṃ dadyāddrākṣāphalāni ca
||18||भवेन्मुक्तः कर्मबंधादुर्वारुकरसायनात् ॥
इक्षुदण्डं चूतफलं दद्याद्द्राक्षाफलानि च
na vicchittiḥ saṃtateḥ syāttasya vai śatapūruṣam ||
yo dadyādgaṃdhalepaṃ tu sāyāhne dvādaśīdine
||19||न विच्छित्तिः संततेः स्यात्तस्य वै शतपूरुषम् ॥
यो दद्याद्गंधलेपं तु सायाह्ने द्वादशीदिने
bāhyopaghātaiḥ sakalairmucyate nā'tra saṃśayaḥ ||
yatkiṃcitkurute puṇyaṃ dvādaśyāṃ rājasattama
||20||बाह्योपघातैः सकलैर्मुच्यते नाऽत्र संशयः ॥
यत्किंचित्कुरुते पुण्यं द्वादश्यां राजसत्तम
mādhave tu site pakṣe tadakṣayyaphalaṃ bhavet ||
prakhyātimasyā vakṣyāmi yena jāteti bhūmipa
||21||माधवे तु सिते पक्षे तदक्षय्यफलं भवेत् ॥
प्रख्यातिमस्या वक्ष्यामि येन जातेति भूमिप
sarveṣāṃ sarvapāpaghnīṃ sarvamaṃgaladāyinīm ||
purā kāśmīradeśe tu dvijo devavratā''hvayaḥ
||22||सर्वेषां सर्वपापघ्नीं सर्वमंगलदायिनीम् ॥
पुरा काश्मीरदेशे तु द्विजो देवव्रताऽऽह्वयः
tasyā''sīnmālinī nāma tanayā cārurūpiṇī ||
dadau tāṃ satyaśīlāya vipravaryāya dhīmate
||23||तस्याऽऽसीन्मालिनी नाम तनया चारुरूपिणी ॥
ददौ तां सत्यशीलाय विप्रवर्याय धीमते
tāmudvāhya yayau dhīmānsvadeśaṃ yavanā''hvayam ||
rūpayauvanasaṃpannā tasya naiva priyā'bhavat
||24||तामुद्वाह्य ययौ धीमान्स्वदेशं यवनाऽऽह्वयम् ॥
रूपयौवनसंपन्ना तस्य नैव प्रियाऽभवत्
sadā vidveṣasaṃyuktastasyāṃ tiṣṭhati niṣṭhuraḥ ||
nā'nyasya kasyaciddveṣṭi tāṃ vinā nṛpate patiḥ
||25||सदा विद्वेषसंयुक्तस्तस्यां तिष्ठति निष्ठुरः ॥
नाऽन्यस्य कस्यचिद्द्वेष्टि तां विना नृपते पतिः
tasminsā krodhasaṃyuktā vaśīkaraṇalaṃpaṭā ||
apṛcchatpramadā rājanyāstyaktāḥ patibhiḥ purā
||26||तस्मिन्सा क्रोधसंयुक्ता वशीकरणलंपटा ॥
अपृच्छत्प्रमदा राजन्यास्त्यक्ताः पतिभिः पुरा
tābhiruktā tu sā bhūpa vaśyo bharttā bhaviṣyati ||
asmākaṃ pratyayo jāto bhartṛtyāgāvamāninām
||27||ताभिरुक्ता तु सा भूप वश्यो भर्त्ता भविष्यति ॥
अस्माकं प्रत्ययो जातो भर्तृत्यागावमानिनाम्
prayujya bheṣajaṃ vaśyaṃ nītā hi patayaḥ purā ||
yoginīṃ tvaṃ tu gacchā'dya dāsyate bheṣajaṃ śubham
||28||प्रयुज्य भेषजं वश्यं नीता हि पतयः पुरा ॥
योगिनीं त्वं तु गच्छाऽद्य दास्यते भेषजं शुभम्
na vikalpastvayā kāryo bhavitā dāsavatpatiḥ ||
yoginīmaṃdire gatvā tāsāṃ vākyena bhūpate
||29||न विकल्पस्त्वया कार्यो भविता दासवत्पतिः ॥
योगिनीमंदिरे गत्वा तासां वाक्येन भूपते
prasādamatulaṃ tasyā lebhe duścāriṇī satī ||
śatastaṃbhasamāyuktāṃ kuṭīṃ bheje tvarānvitā
||30||प्रसादमतुलं तस्या लेभे दुश्चारिणी सती ॥
शतस्तंभसमायुक्तां कुटीं भेजे त्वरान्विता
suvistṛtāṃ suvarcaskāṃ tathaivā'yātayāmikām ||
prāvṛtā dīrghavastreṇa sannidhiṃ tena yoginī
||31||सुविस्तृतां सुवर्चस्कां तथैवाऽयातयामिकाम् ॥
प्रावृता दीर्घवस्त्रेण सन्निधिं तेन योगिनी
dīrghābhiśca saṭābhistu prāvṛtā dīptisaṃyutā ||
paricārasamopetā vīkṣamāṇā śanaiḥśanaiḥ
||32||दीर्घाभिश्च सटाभिस्तु प्रावृता दीप्तिसंयुता ॥
परिचारसमोपेता वीक्षमाणा शनैःशनैः
akṣasūtrakarā sā tu japaṃtī prārthitā tayā ||
dadau vaśyakaraṃ maṃtraṃ kṣobhakaṃ pratyayātmakam
||33||अक्षसूत्रकरा सा तु जपंती प्रार्थिता तया ॥
ददौ वश्यकरं मंत्रं क्षोभकं प्रत्ययात्मकम्
tataḥ sā praṇatā bhūtvā dadyāddravyāṃ'gulīyakam ||
vajramāṇikyasaṃyuktamatiraktaprabhānvitam
||34||ततः सा प्रणता भूत्वा दद्याद्द्रव्यांऽगुलीयकम् ॥
वज्रमाणिक्यसंयुक्तमतिरक्तप्रभान्वितम्
mṛdukāṃcanasaṃyuktaṃ bhānuraśmisamadyuti ||
tato dṛṣṭvā tu saṃtuṣṭā pādasthaṃ cāṃgulīyakam
||35||मृदुकांचनसंयुक्तं भानुरश्मिसमद्युति ॥
ततो दृष्ट्वा तु संतुष्टा पादस्थं चांगुलीयकम्
hṛdayaṃ ca tayā jñātaṃ tatpateravamānajam ||
tadoktā hi tayā bhūpa tāpasyāhitayuktayā
||36||हृदयं च तया ज्ञातं तत्पतेरवमानजम् ॥
तदोक्ता हि तया भूप तापस्याहितयुक्तया
cūrṇo rakṣānvito hyeṣa sarvabhūtavaśaṃkaraḥ ||
cūrṇaṃ bhartari saṃyujya rakṣāṃ grīvāśrayāṃ kuru
||37||चूर्णो रक्षान्वितो ह्येष सर्वभूतवशंकरः ॥
चूर्णं भर्तरि संयुज्य रक्षां ग्रीवाश्रयां कुरु
bhaviṣyati patirvaśyo nā'nyāṃ yāsyati sundarīm ||
nā'priyaṃ vadati kvā'pi duścāriṇyāstavā'pi ca
||38||भविष्यति पतिर्वश्यो नाऽन्यां यास्यति सुन्दरीम् ॥
नाऽप्रियं वदति क्वाऽपि दुश्चारिण्यास्तवाऽपि च
cūrṇarakṣāṃ gṛhītvā sā prāpa bhartṛgṛhaṃ punaḥ ||
pradoṣe payasā yuktaścūrṇo bhartari yojitaḥ
||39||चूर्णरक्षां गृहीत्वा सा प्राप भर्तृगृहं पुनः ॥
प्रदोषे पयसा युक्तश्चूर्णो भर्तरि योजितः
grīvāyāṃ hi kṛtā rakṣā na vicāraḥ kṛtastayā ||
tadā sa pītacūrṇastu bharttā nṛpavarottama
||40||ग्रीवायां हि कृता रक्षा न विचारः कृतस्तया ॥
तदा स पीतचूर्णस्तु भर्त्ता नृपवरोत्तम
taccūrṇātkṣayarogo'bhūtpatiḥ kṣīṇo dinedine ||
guhye tu kṛmayo jātā ghorā duṣṭavraṇodbhavāḥ
||41||तच्चूर्णात्क्षयरोगोऽभूत्पतिः क्षीणो दिनेदिने ॥
गुह्ये तु कृमयो जाता घोरा दुष्टव्रणोद्भवाः
dinaiḥ katipayai rājanpatyurnaiva vyavasthitiḥ ||
uvāsa svecchayā sā'pi puṃścalī duṣṭacāriṇī
||42||दिनैः कतिपयै राजन्पत्युर्नैव व्यवस्थितिः ॥
उवास स्वेच्छया साऽपि पुंश्चली दुष्टचारिणी
hatatejāstato bhartā tāmuvācā''kulendriyaḥ ||
krandamāno divārātrau dāso'smi tava śobhane
||43||हततेजास्ततो भर्ता तामुवाचाऽऽकुलेन्द्रियः ॥
क्रन्दमानो दिवारात्रौ दासोऽस्मि तव शोभने
trāhi māṃ śaraṇaṃ prāptaṃ necche'hamaparāṃ striyam ||
tattasya viditaṃ jñātvā bhītā sā medinīpate
||44||त्राहि मां शरणं प्राप्तं नेच्छेऽहमपरां स्त्रियम् ॥
तत्तस्य विदितं ज्ञात्वा भीता सा मेदिनीपते
alaṃkārakṛte patyurjīvanecchurna vai hitā ||
yoginīṃ ca yayau śīghraṃ tasyai sarvaṃ nyavedayat
||45||अलंकारकृते पत्युर्जीवनेच्छुर्न वै हिता ॥
योगिनीं च ययौ शीघ्रं तस्यै सर्वं न्यवेदयत्
tayā ca bheṣajaṃ dattaṃ dvitīyaṃ dāhaśāṃtaye ||
datte ca bheṣaje tasminsvastho'bhūttatkṣaṇātpatiḥ
||46||तया च भेषजं दत्तं द्वितीयं दाहशांतये ॥
दत्ते च भेषजे तस्मिन्स्वस्थोऽभूत्तत्क्षणात्पतिः
tiṣṭhatyupapatirgehe gṛhakṛtyā'padeśataḥ ||
sarvavarṇasamudbhūtā jārāstiṣṭhaṃti vai gṛhe
||47||तिष्ठत्युपपतिर्गेहे गृहकृत्याऽपदेशतः ॥
सर्ववर्णसमुद्भूता जारास्तिष्ठंति वै गृहे
na kiṃcidvacane śaktirbharturjātā kathaṃcana ||
tatastenaiva doṣeṇa sarvāṃgeṣu ca jajñire
||48||न किंचिद्वचने शक्तिर्भर्तुर्जाता कथंचन ॥
ततस्तेनैव दोषेण सर्वांगेषु च जज्ञिरे
kṛmayaścāsthibhettāraḥ kālāṃtakayamopamāḥ ||
tairnāsājihvayoścā''sīcchedaḥ karṇadvayasya ca
||49||कृमयश्चास्थिभेत्तारः कालांतकयमोपमाः ॥
तैर्नासाजिह्वयोश्चाऽऽसीच्छेदः कर्णद्वयस्य च
stanayoścāṃgulīnāṃ ca paṃgutvaṃ cā'pi cā''gatam ||
tena paṃcatvamāpannā gatā narakayātanāḥ
||50||स्तनयोश्चांगुलीनां च पंगुत्वं चाऽपि चाऽऽगतम् ॥
तेन पंचत्वमापन्ना गता नरकयातनाः
tāmrabhāṃḍe ca sā dagdhā'yutāni daśa paṃca ca ||
śvānayoniṣu saṃjātā śatavāraṃ punaḥpunaḥ
||51||ताम्रभांडे च सा दग्धाऽयुतानि दश पंच च ॥
श्वानयोनिषु संजाता शतवारं पुनःपुनः
chinnanāsā chinnakarṇā kṛmimūrddhā niraṃtaram ||
chinnapucchā bhagnapādā tāḍitā ca gṛhegṛhe
||52||छिन्ननासा छिन्नकर्णा कृमिमूर्द्धा निरंतरम् ॥
छिन्नपुच्छा भग्नपादा ताडिता च गृहेगृहे
paścātsauvīradeśeṣu padmabandhordvijasya ca ||
dāsyā gṛhe śunī jātā bahuduḥkhasamākulā
||53||पश्चात्सौवीरदेशेषु पद्मबन्धोर्द्विजस्य च ॥
दास्या गृहे शुनी जाता बहुदुःखसमाकुला
chinnakarṇā chinnanāsā chinnapucchāṃghrirāturā ||
kṛmipūrṇaśirā nityaṃ kṛmiyoniśca tiṣṭhati
||54||छिन्नकर्णा छिन्ननासा छिन्नपुच्छांघ्रिरातुरा ॥
कृमिपूर्णशिरा नित्यं कृमियोनिश्च तिष्ठति
evaṃ triṃśadgatā varṣā asmiñjanmani bhūmipa ||
daivātkarmavipākena vaiśākhe meṣage ravau
||55||एवं त्रिंशद्गता वर्षा अस्मिञ्जन्मनि भूमिप ॥
दैवात्कर्मविपाकेन वैशाखे मेषगे रवौ
śuklapakṣe tu dvādaśyāṃ padmabaṃdhostanūdbhavaḥ ||
nadyāṃ snātvā śucirbhūtvā sārdravastro gṛhaṃ yayau
||56||शुक्लपक्षे तु द्वादश्यां पद्मबंधोस्तनूद्भवः ॥
नद्यां स्नात्वा शुचिर्भूत्वा सार्द्रवस्त्रो गृहं ययौ
tulasīvedikāṃ prāpya pādāvavanije nijau ||
vedikāyāmadho deśe sā śunī svāpamāgatā
||57||तुलसीवेदिकां प्राप्य पादाववनिजे निजौ ॥
वेदिकायामधो देशे सा शुनी स्वापमागता
prāksūryodayavelāyāṃ pādodakapariplutā ||
sadyo dhvastā'śubhā jātā jātismṛtirabhūtkṣaṇāt
||58||प्राक्सूर्योदयवेलायां पादोदकपरिप्लुता ॥
सद्यो ध्वस्ताऽशुभा जाता जातिस्मृतिरभूत्क्षणात्
smṛtvā karma kṛtaṃ pūrvaṃ sā śunī tāpasaṃ sadā ||
cukrośa karuṇā dīnā mune trāhīti vai punaḥ
||59||स्मृत्वा कर्म कृतं पूर्वं सा शुनी तापसं सदा ॥
चुक्रोश करुणा दीना मुने त्राहीति वै पुनः
svakarma ca munīṃdrāya smṛtvācakhyau bhayā''kulā ||
bharturviṣaprayogaṃ tu svasya duścaritaṃ tathā
||60||स्वकर्म च मुनींद्राय स्मृत्वाचख्यौ भयाऽऽकुला ॥
भर्तुर्विषप्रयोगं तु स्वस्य दुश्चरितं तथा
yā'nyāpi yuvatī brahmanbharturvaśyaṃ samācaret ||
vṛthādharmā durācārā pacyate tāmrabhājane
||61||याऽन्यापि युवती ब्रह्मन्भर्तुर्वश्यं समाचरेत् ॥
वृथाधर्मा दुराचारा पच्यते ताम्रभाजने
bhartā nātho gururbhartā bhartā daivatamuttamam ||
vikriyāṃ kṛtya sādhvī sā kathaṃ sukhamavāpnuyāt
||62||भर्ता नाथो गुरुर्भर्ता भर्ता दैवतमुत्तमम् ॥
विक्रियां कृत्य साध्वी सा कथं सुखमवाप्नुयात्
tiryagyoniśataṃ yāti kṛmikoṭiśatāni ca ||
tasmādbhūsura kartavyaṃ strībhirbharturvacaḥ sadā
||63||तिर्यग्योनिशतं याति कृमिकोटिशतानि च ॥
तस्माद्भूसुर कर्तव्यं स्त्रीभिर्भर्तुर्वचः सदा
sā'haṃ paśye punaryoniṃ kutsitāṃ yātanānvitām ||
yadi noddharase brahmannadya tvaddṛṣṭisaṃmukhām
||64||साऽहं पश्ये पुनर्योनिं कुत्सितां यातनान्विताम् ॥
यदि नोद्धरसे ब्रह्मन्नद्य त्वद्दृष्टिसंमुखाम्
tasmāduddhara māṃ brahmanduṣkṛtāṃ pāpacāriṇīm ||
sukṛtasya pradānena vaiśākhe śuklapakṣake
||65||तस्मादुद्धर मां ब्रह्मन्दुष्कृतां पापचारिणीम् ॥
सुकृतस्य प्रदानेन वैशाखे शुक्लपक्षके
yā kṛtā tu tvayā brahmandvādaśī puṇyavarddhinī ||
tasyāṃ tvayā kṛtaṃ puṇyaṃ snānadānānnabhojanaiḥ
||66||या कृता तु त्वया ब्रह्मन्द्वादशी पुण्यवर्द्धिनी ॥
तस्यां त्वया कृतं पुण्यं स्नानदानान्नभोजनैः
duścāriṇyā api brahmaṃstena muktirbhaviṣyati ||
yasyāṃ tu bhūsuraḥ snātaḥ svagṛhe manujaḥ kila
||67||दुश्चारिण्या अपि ब्रह्मंस्तेन मुक्तिर्भविष्यति ॥
यस्यां तु भूसुरः स्नातः स्वगृहे मनुजः किल
sarvatīrthaphalāvāptiṃ labhate nā'tra saṃśayaḥ ||
taptaṃ dattaṃ hutaṃ yatra kṛtaṃ devārcanādi yat
||68||सर्वतीर्थफलावाप्तिं लभते नाऽत्र संशयः ॥
तप्तं दत्तं हुतं यत्र कृतं देवार्चनादि यत्
tadakṣayyaphalaṃ jñeyaṃ yatkṛtaṃ dvādaśīdine ||
evaṃvidhaphalaṃ yatsyāttaddehi sakalaṃ mama
||69||तदक्षय्यफलं ज्ञेयं यत्कृतं द्वादशीदिने ॥
एवंविधफलं यत्स्यात्तद्देहि सकलं मम
dvādaśyāmupavāsena trayodaśyāṃ tu pāraṇāt ||
yatphalaṃ syāttadapyaddhā tena muktirbhaviṣyati
||70||द्वादश्यामुपवासेन त्रयोदश्यां तु पारणात् ॥
यत्फलं स्यात्तदप्यद्धा तेन मुक्तिर्भविष्यति
dayāṃ kuru mahābhāga dīnāyāṃ dīnavatsala ||
dīnanātho jagannātho yuṣmannātho janārdanaḥ
||71||दयां कुरु महाभाग दीनायां दीनवत्सल ॥
दीननाथो जगन्नाथो युष्मन्नाथो जनार्दनः
tadīyāstādṛśā eva yathā rājā tathā prajāḥ ||
vaivasvatapadadhvaṃsinparitrāhi suduḥkhitām
||72||तदीयास्तादृशा एव यथा राजा तथा प्रजाः ॥
वैवस्वतपदध्वंसिन्परित्राहि सुदुःखिताम्
tvadvāravāsinīṃ dīnāṃ śunīṃ māṃ dīnavatsala ||
brahmahatyāsahasraṃ vā gohatyānāṃ sahasrakam
||73||त्वद्वारवासिनीं दीनां शुनीं मां दीनवत्सल ॥
ब्रह्महत्यासहस्रं वा गोहत्यानां सहस्रकम्
agamyānāṃ ca koṭīśca dahatyeva śubhā tithiḥ ||
tasyāṃ kṛtaṃ mahāpuṇyaṃ mahyaṃ dattvā mahāmune
||74||अगम्यानां च कोटीश्च दहत्येव शुभा तिथिः ॥
तस्यां कृतं महापुण्यं मह्यं दत्त्वा महामुने
māmuddhara samudvignāṃ dīnāṃ nātha samuddhara ||
ante tubhyaṃ dvijedrāya namauktiṃ vadāmyaham
||75||मामुद्धर समुद्विग्नां दीनां नाथ समुद्धर ॥
अन्ते तुभ्यं द्विजेद्राय नमउक्तिं वदाम्यहम्
iti tasyā vacaḥ śrutvā śunīmāha muneḥ sutaḥ ||
svakṛtaṃ jaṃtavośnaṃti sukhaduḥkhātmakaṃ śuni
||76||इति तस्या वचः श्रुत्वा शुनीमाह मुनेः सुतः ॥
स्वकृतं जंतवोश्नंति सुखदुःखात्मकं शुनि
tasmātkimu tvayā kāryaṃ kṣudrayā pāpaśīlayā ||
yayā bhartā vaśaṃ nīto rakṣācūrṇādibhirdvijaḥ
||77||तस्मात्किमु त्वया कार्यं क्षुद्रया पापशीलया ॥
यया भर्ता वशं नीतो रक्षाचूर्णादिभिर्द्विजः
sādhubhyo yatkṛtaṃ pāpaṃ svasya duḥkhakaraṃ bhavet ||
sādhubhyo yatkṛta puṇyaṃ svasya duḥkhaharaṃ bhavet
||78||साधुभ्यो यत्कृतं पापं स्वस्य दुःखकरं भवेत् ॥
साधुभ्यो यत्कृत पुण्यं स्वस्य दुःखहरं भवेत्
ubhayaṃ bhraṃśatāmeti pāpebhyo yatkṛtaṃ bhavet ||
śarkarāmiśritaṃ kṣīraṃ kādraveyaniveditam
||79||उभयं भ्रंशतामेति पापेभ्यो यत्कृतं भवेत् ॥
शर्करामिश्रितं क्षीरं काद्रवेयनिवेदितम्
viṣavṛddhikaraṃ dṛṣṭamevaṃ pāpakaraṃ bhaveta ||
vadatyevaṃ munisute śunī duḥkhaikarūpiṇī
||80||विषवृद्धिकरं दृष्टमेवं पापकरं भवेत ॥
वदत्येवं मुनिसुते शुनी दुःखैकरूपिणी
punaścukośordhvasvaraṃ tatpitre bahubhāṣiṇī ||
padmabandho paritrāhi śunī taddvāravāsinīm
||81||पुनश्चुकोशोर्ध्वस्वरं तत्पित्रे बहुभाषिणी ॥
पद्मबन्धो परित्राहि शुनी तद्द्वारवासिनीम्
tvaducchiṣṭāśinī nityaṃ tvaṃ pāhīti punaḥpunaḥ ||
strapoṣyā ye hi vartaṃte gṛhasthasya mahātmanaḥ
||82||त्वदुच्छिष्टाशिनी नित्यं त्वं पाहीति पुनःपुनः ॥
स्त्रपोष्या ये हि वर्तंते गृहस्थस्य महात्मनः
teṣāmuddharaṇaṃ kāryamiti vedavidāṃ matam ||
caṇḍālā vāyasāścaiva sārameyāśca nityaśaḥ
||83||तेषामुद्धरणं कार्यमिति वेदविदां मतम् ॥
चण्डाला वायसाश्चैव सारमेयाश्च नित्यशः
gṛhasthānāṃ dayāpātraṃ pratyahaṃ balibhojinaḥ ||
aśaktaṃ noddharetpoṣyaṃ rogādyupahataṃ yadi
||84||गृहस्थानां दयापात्रं प्रत्यहं बलिभोजिनः ॥
अशक्तं नोद्धरेत्पोष्यं रोगाद्युपहतं यदि
so'dhaḥ patenna saṃdeha iti vedavidāṃ matam
||85||सोऽधः पतेन्न संदेह इति वेदविदां मतम्
kartāramekaṃ jagatāṃ hi kartā kṛtvātmanā pāti samastajaṃtūn ||
dārādirūpavyapadeśato haristasmāttadājñā khalu poṣyarakṣā
||86||कर्तारमेकं जगतां हि कर्ता कृत्वात्मना पाति समस्तजंतून् ॥
दारादिरूपव्यपदेशतो हरिस्तस्मात्तदाज्ञा खलु पोष्यरक्षा
svapoṣyarakṣāṃ parihṛtya jaṃturdevena klṛptyā yadi vartate'nyadhīḥ ||
sa devadrogdhā sakalasya haṃtā kīnāśalokānanu saṃprayāti
||87||स्वपोष्यरक्षां परिहृत्य जंतुर्देवेन क्लृप्त्या यदि वर्ततेऽन्यधीः ॥
स देवद्रोग्धा सकलस्य हंता कीनाशलोकाननु संप्रयाति
kartavyatvāddayālutvādetāmuddhara durmatim ||
iti tasyā vacaḥ śrutvā duḥkhārtāyā gṛhe sutaḥ ||
niścakrāma gṛhāttūrṇaṃ padmabaṃdhurdayānidhiḥ
||88||कर्तव्यत्वाद्दयालुत्वादेतामुद्धर दुर्मतिम् ॥
इति तस्या वचः श्रुत्वा दुःखार्ताया गृहे सुतः ॥
निश्चक्राम गृहात्तूर्णं पद्मबंधुर्दयानिधिः
kimetaditi tāṃ prāha putraḥ sarvaṃ nyavedayat ||
sa tu putravacaḥ śrutvā tamevaṃ prāha vismitaḥ
||89||किमेतदिति तां प्राह पुत्रः सर्वं न्यवेदयत् ॥
स तु पुत्रवचः श्रुत्वा तमेवं प्राह विस्मितः
padmabandhuruvāca
mamātmaja kathaṃ vākyamīdṛśaṃ vyāhṛtaṃ tvayā ||
na sādhūnāmidaṃ vākyaṃ bhavatīha varānana
||90||ममात्मज कथं वाक्यमीदृशं व्याहृतं त्वया ॥
न साधूनामिदं वाक्यं भवतीह वरानन
ātmasaukhyakarāḥ pāpā bhavaṃti paribhāvitā ||
paśya putra janāḥ sarve paropakaraṇāya vai
||91||आत्मसौख्यकराः पापा भवंति परिभाविता ॥
पश्य पुत्र जनाः सर्वे परोपकरणाय वै
śaśī sūryo'tha pavano rajanī hutabhugjalam ||
caṃdanaṃ pādapāḥ saṃtaḥ paropakaraṇe sthitāḥ
||92||शशी सूर्योऽथ पवनो रजनी हुतभुग्जलम् ॥
चंदनं पादपाः संतः परोपकरणे स्थिताः
asthidānaṃ kṛtaṃ putra kṛpayā hi dadhīcinā ||
devānāmupakārāya jñātvā daityānmahābalān
||93||अस्थिदानं कृतं पुत्र कृपया हि दधीचिना ॥
देवानामुपकाराय ज्ञात्वा दैत्यान्महाबलान्
kapotā'rthe svamāṃsāni śibinā bhūbhujā purā ||
pradattāni mahābhāga śyenāya kṣudhitāni vai
||94||कपोताऽर्थे स्वमांसानि शिबिना भूभुजा पुरा ॥
प्रदत्तानि महाभाग श्येनाय क्षुधितानि वै
jīmūtavāhano rājā purā''sītkṣitimaṃḍale ||
tenā'pi jīvitaṃ dattaṃ garuḍāya mahātmane
||95||जीमूतवाहनो राजा पुराऽऽसीत्क्षितिमंडले ॥
तेनाऽपि जीवितं दत्तं गरुडाय महात्मने
tasmāddayālunā bhāvyaṃ bhūsureṇa vipaścitā ||
śuddhe varṣati devastu kimaśuddhe na varṣati
||96||तस्माद्दयालुना भाव्यं भूसुरेण विपश्चिता ॥
शुद्धे वर्षति देवस्तु किमशुद्धे न वर्षति
kinna dīpayate candraścaṃḍālānāṃ gṛhe sadā ||
tasmādahaṃ śunīmetāṃ yācaṃtīṃ ca punaḥ punaḥ
||97||किन्न दीपयते चन्द्रश्चंडालानां गृहे सदा ॥
तस्मादहं शुनीमेतां याचंतीं च पुनः पुनः
uddhariṣye nijaiḥ puṇyaiḥ paṃkamagnāṃ ca gāṃ yathā ||
iti putraṃ nirākṛtya pratijajñe mahāmatiḥ
||98||उद्धरिष्ये निजैः पुण्यैः पंकमग्नां च गां यथा ॥
इति पुत्रं निराकृत्य प्रतिजज्ञे महामतिः
dattaṃ dattaṃ mahāpuṇyaṃ dvādaśīdinasaṃbhavam ||
śuni gaccha harerdhāma nirdhūtā'khilakalmaṣā
||99||दत्तं दत्तं महापुण्यं द्वादशीदिनसंभवम् ॥
शुनि गच्छ हरेर्धाम निर्धूताऽखिलकल्मषा
tadvākyātsahasā bhūpa divyā''bharaṇabhūṣitā ||
vimucya dehaṃ jīrṇaṃ tu divyarūpadharā śubhā
||100||तद्वाक्यात्सहसा भूप दिव्याऽऽभरणभूषिता ॥
विमुच्य देहं जीर्णं तु दिव्यरूपधरा शुभा
śatā''dityaprabhā jātā sāvitrīpratimā yathā ||
jagāmā''maṃtrya taṃ vipraṃ dyotayantī diśo daśa
||1||शताऽऽदित्यप्रभा जाता सावित्रीप्रतिमा यथा ॥
जगामाऽऽमंत्र्य तं विप्रं द्योतयन्ती दिशो दश
bhuktvā divi mahābhogānpaścājātā mahītale ||
naranārāyaṇāddevādurvaśīnāma nāmataḥ
||2||भुक्त्वा दिवि महाभोगान्पश्चाजाता महीतले ॥
नरनारायणाद्देवादुर्वशीनाम नामतः
vaiśākhaśuddhadvādaśyāḥ prabhāveṇa varāṃganā ||
devānāṃ ca priyā jātā apsarastvaṃ ca sā yayau
||3||वैशाखशुद्धद्वादश्याः प्रभावेण वरांगना ॥
देवानां च प्रिया जाता अप्सरस्त्वं च सा ययौ
yadyogigamyaṃ hutabhukprakāśaṃ varaṃ vareṇyaṃ paramārtharūpam ||
yatprāpya santo'pi hi yāṃti mohaṃ tatprāpa rūpaṃ ca śunī hi devī
||4||यद्योगिगम्यं हुतभुक्प्रकाशं वरं वरेण्यं परमार्थरूपम् ॥
यत्प्राप्य सन्तोऽपि हि यांति मोहं तत्प्राप रूपं च शुनी हि देवी
paścātsa padmabaṃdhurhi tāṃ tithiṃ puṇyavarddhinīm ||
loveṭīṃ khyāpayāmāsa madhudviṭprāṇavallabhām
||5||पश्चात्स पद्मबंधुर्हि तां तिथिं पुण्यवर्द्धिनीम् ॥
लोवेटीं ख्यापयामास मधुद्विट्प्राणवल्लभाम्
koṭīṃdusūryagrahaṇādhikā sā samastarūpādhikapuṇyarūpā ||
yajñaiḥ samastairatiricyamānā dvijena khyātā bhuvanatraye ca
||106||कोटींदुसूर्यग्रहणाधिका सा समस्तरूपाधिकपुण्यरूपा ॥
यज्ञैः समस्तैरतिरिच्यमाना द्विजेन ख्याता भुवनत्रये च
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāmbarīṣasaṃvāde śunīmokṣaprāptirnāma caturviṃśo'dhyāyaḥ || 24 ||