yāstisrastithayaḥ puṇyā aṃtimāḥ śuklapakṣake
śrutadeva uvāca
yāstisrastithayaḥ puṇyā aṃtimāḥ śuklapakṣake ||
vaiśākhamāsi rājeṃdra pūrṇimāṃtāḥ śubhāvahāḥ
||1||यास्तिस्रस्तिथयः पुण्या अंतिमाः शुक्लपक्षके ॥
वैशाखमासि राजेंद्र पूर्णिमांताः शुभावहाः
antyāḥ puṣkariṇīsaṃjñāḥ sarvapāpakṣayāvahāḥ ||
mādhave māsi yaḥ pūrṇaṃ snānaṃ karttuṃ na ca kṣamaḥ
||2||अन्त्याः पुष्करिणीसंज्ञाः सर्वपापक्षयावहाः ॥
माधवे मासि यः पूर्णं स्नानं कर्त्तुं न च क्षमः
tithiṣvetāsu sa snāyātpūrṇa meva phalaṃ labhet ||
sarve devāstrayodaśyāṃ sthitvā jaṃtūnpunaṃti hi
||3||तिथिष्वेतासु स स्नायात्पूर्ण मेव फलं लभेत् ॥
सर्वे देवास्त्रयोदश्यां स्थित्वा जंतून्पुनंति हि
pūrṇāyāḥ parvatīrthaiśca viṣṇunā saha saṃsthitāḥ ||
caturdaśyāṃ sayajñāśca devā etānpunaṃti hi
||4||पूर्णायाः पर्वतीर्थैश्च विष्णुना सह संस्थिताः ॥
चतुर्दश्यां सयज्ञाश्च देवा एतान्पुनंति हि
brahmaghnaṃ vā surāpaṃ vā sarvānetānpunaṃti hi ||
ekādaśyāṃ purā jajñe vaiśākhyāmamṛtaṃ śubham
||5||ब्रह्मघ्नं वा सुरापं वा सर्वानेतान्पुनंति हि ॥
एकादश्यां पुरा जज्ञे वैशाख्याममृतं शुभम्
dvādaśyāṃ pālitaṃ tacca viṣṇunā prabhaviṣṇunā ||
trayodaśyāṃ sudhāṃ devānpāyayāmāsa vai hariḥ
||6||द्वादश्यां पालितं तच्च विष्णुना प्रभविष्णुना ॥
त्रयोदश्यां सुधां देवान्पाययामास वै हरिः
jaghāna ca caturdaśyāṃ daityāndevavirodhinaḥ ||
pūrṇāyāṃ sarvadevānāṃ sāmrājyā''ptirbabhūva ha
||7||जघान च चतुर्दश्यां दैत्यान्देवविरोधिनः ॥
पूर्णायां सर्वदेवानां साम्राज्याऽऽप्तिर्बभूव ह
tato devāḥ susaṃtuṣṭā etāsāṃ ca varaṃ daduḥ ||
tisṛṇāṃ ca tithīnāṃ vai prītyotphullavilocanāḥ
||8||ततो देवाः सुसंतुष्टा एतासां च वरं ददुः ॥
तिसृणां च तिथीनां वै प्रीत्योत्फुल्लविलोचनाः
etā vaiśākha māsasya tisraśca tithayaḥ śubhāḥ ||
putrapautrādiphaladā narāṇāṃ pāpahānidāḥ
||9||एता वैशाख मासस्य तिस्रश्च तिथयः शुभाः ॥
पुत्रपौत्रादिफलदा नराणां पापहानिदाः
yo'sminmāse ca saṃpūrṇe na snāto manujādhamaḥ ||
tithitraye tu sa snātvā pūrṇameva phalaṃ labhet
||10||योऽस्मिन्मासे च संपूर्णे न स्नातो मनुजाधमः ॥
तिथित्रये तु स स्नात्वा पूर्णमेव फलं लभेत्
tithitrayepyakurvāṇaḥ snānadānādikaṃ naraḥ ||
cāṃḍālīṃ yonimāsādya paścādrauravamaśnute
||11||तिथित्रयेप्यकुर्वाणः स्नानदानादिकं नरः ॥
चांडालीं योनिमासाद्य पश्चाद्रौरवमश्नुते
uṣṇodakena yaḥ snāti mādhave ca tithitraye ||
rauravaṃ narakaṃ yāti yāvadiṃdrāścaturdaśa
||12||उष्णोदकेन यः स्नाति माधवे च तिथित्रये ॥
रौरवं नरकं याति यावदिंद्राश्चतुर्दश
pitṛndevānsamuddiśya dadhyannaṃ na dadāti yaḥ ||
paiśācīṃ yonimāsādya tiṣṭhatyābhūtasaṃplavam
||13||पितृन्देवान्समुद्दिश्य दध्यन्नं न ददाति यः ॥
पैशाचीं योनिमासाद्य तिष्ठत्याभूतसंप्लवम्
pravṛttānāṃ ca kāmānāṃ mādhave niyame kṛte ||
avaśyaṃ viṣṇusāyujyaṃ yujyate nā'tra saṃśayaḥ
||14||प्रवृत्तानां च कामानां माधवे नियमे कृते ॥
अवश्यं विष्णुसायुज्यं युज्यते नाऽत्र संशयः
āmāsaṃ niyamāsaktaḥ kuryādyadi dinatraye ||
tena pūrṇaphalaṃ prāpya modate viṣṇumaṃdire
||15||आमासं नियमासक्तः कुर्याद्यदि दिनत्रये ॥
तेन पूर्णफलं प्राप्य मोदते विष्णुमंदिरे
yo vai devānpitṝnviṣṇuṃ gurumuddiśya mānavaḥ ||
na snānādi karotyaddhā'muṣya śāpapradā vayam
||16||यो वै देवान्पितॄन्विष्णुं गुरुमुद्दिश्य मानवः ॥
न स्नानादि करोत्यद्धाऽमुष्य शापप्रदा वयम्
niḥsaṃtāno nirāyuśca niḥśreyasko bhavediti ||
iti devā varaṃ dattvā svadhāmāni yayuḥ purā
||17||निःसंतानो निरायुश्च निःश्रेयस्को भवेदिति ॥
इति देवा वरं दत्त्वा स्वधामानि ययुः पुरा
tasmāttithitrayaṃ puṇyaṃ sarvāghaughavināśanam ||
aṃtyaṃ puṣkariṇīsaṃjñaṃ putrapautravivarddhanam
||18||तस्मात्तिथित्रयं पुण्यं सर्वाघौघविनाशनम् ॥
अंत्यं पुष्करिणीसंज्ञं पुत्रपौत्रविवर्द्धनम्
yā nārī subhagā''pūpapāyasaṃ pūrṇimādine ||
brāhmaṇāya sakṛddadyātkīrtimaṃtaṃ sutaṃ labhet
||19||या नारी सुभगाऽऽपूपपायसं पूर्णिमादिने ॥
ब्राह्मणाय सकृद्दद्यात्कीर्तिमंतं सुतं लभेत्
gītāpāṭhaṃ tu yaḥ kuryādaṃtime ca dinatraye ||
dinedine'śvamedhānāṃ phalameti na saṃśayaḥ
||20||गीतापाठं तु यः कुर्यादंतिमे च दिनत्रये ॥
दिनेदिनेऽश्वमेधानां फलमेति न संशयः
sahasranāmapaṭhanaṃ yaḥ kuryyācca dinatraye ||
tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ kaḥ śakto divi vā bhuvi
||21||सहस्रनामपठनं यः कुर्य्याच्च दिनत्रये ॥
तस्य पुण्यफलं वक्तुं कः शक्तो दिवि वा भुवि
sahasranāmabhirdevaṃ pūrṇāyāṃ madhusūdanam ||
payasā snāpya vai yāti viṣṇulokamakalmaṣam
||22||सहस्रनामभिर्देवं पूर्णायां मधुसूदनम् ॥
पयसा स्नाप्य वै याति विष्णुलोकमकल्मषम्
samastavibhavairyastu pūjayenmadhusūdanam ||
na tasya lokāḥ kṣīyante yuga kalpādi vyatyaye
||23||समस्तविभवैर्यस्तु पूजयेन्मधुसूदनम् ॥
न तस्य लोकाः क्षीयन्ते युग कल्पादि व्यत्यये
asnātvā cāpyadattvā ca vaiśākhaśca mato yadi ||
sa brahmahā gurughnaśca pitṝṇāṃ ghātakastathā
||24||अस्नात्वा चाप्यदत्त्वा च वैशाखश्च मतो यदि ॥
स ब्रह्महा गुरुघ्नश्च पितॄणां घातकस्तथा
ślokārddhaṃ ślokapādaṃ vā nityaṃ bhāgavatodbhavam ||
vaiśākhe ca paṭhanmartyo brahmatvaṃ copapadyate
||25||श्लोकार्द्धं श्लोकपादं वा नित्यं भागवतोद्भवम् ॥
वैशाखे च पठन्मर्त्यो ब्रह्मत्वं चोपपद्यते
yo vai bhāgavataṃ śāstraṃ śṛṇotyetaddinatraye ||
na pāpairlipyate kvā'pi padmapatramivāṃbhasā
||26||यो वै भागवतं शास्त्रं शृणोत्येतद्दिनत्रये ॥
न पापैर्लिप्यते क्वाऽपि पद्मपत्रमिवांभसा
devatvaṃ manujaiḥ prāptaṃ kaiścitsiddhatvameva ca ||
kaiścitprāpto brahmabhāvo dinatrayaniṣevaṇāt
||27||देवत्वं मनुजैः प्राप्तं कैश्चित्सिद्धत्वमेव च ॥
कैश्चित्प्राप्तो ब्रह्मभावो दिनत्रयनिषेवणात्
brahmajñānena vai muktiḥ prayāgamaraṇena vā ||
athavā māsi vaiśākhe niyamena jalāpluteḥ
||28||ब्रह्मज्ञानेन वै मुक्तिः प्रयागमरणेन वा ॥
अथवा मासि वैशाखे नियमेन जलाप्लुतेः
nīlavṛṣaṃ samutsṛjya vaiśākhyāṃ ca jalāpluteḥ ||
samastabaṃdhanirmuktaḥ pumānyāti paraṃ padam
||29||नीलवृषं समुत्सृज्य वैशाख्यां च जलाप्लुतेः ॥
समस्तबंधनिर्मुक्तः पुमान्याति परं पदम्
gāṃ savatsāṃ dvijeṃdrāya sīdate ca kuṭumbine ||
ihāpamṛtyunirmuktaḥ paratra ca paraṃ vrajet
||30||गां सवत्सां द्विजेंद्राय सीदते च कुटुम्बिने ॥
इहापमृत्युनिर्मुक्तः परत्र च परं व्रजेत्
snānadānavihīnastu vaiśākhī caiva yo nayet ||
śvānayoniśataṃ prāpya viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ
||31||स्नानदानविहीनस्तु वैशाखी चैव यो नयेत् ॥
श्वानयोनिशतं प्राप्य विष्ठायां जायते कृमिः
tisraḥ koṭyo'rdhakoṭiśca tīrthāni bhuvanatraye ||
saṃbhūya maṃtrayāṃcakruḥ pāpasaṃghātaśaṃkitāḥ
||32||तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानि भुवनत्रये ॥
संभूय मंत्रयांचक्रुः पापसंघातशंकिताः
janā asmāsu pāpiṣṭhā visṛjanti svakaṃ malam ||
tadasmākaṃ kathaṃ gacchediti ciṃtāsamanvitāḥ
||33||जना अस्मासु पापिष्ठा विसृजन्ति स्वकं मलम् ॥
तदस्माकं कथं गच्छेदिति चिंतासमन्विताः
tīrthapādaṃ hariṃ jagmuḥ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ vibhum ||
stutvā ca bahubhiḥ stotraiḥ prārthayāmāsuraṃjasā
||34||तीर्थपादं हरिं जग्मुः शरण्यं शरणं विभुम् ॥
स्तुत्वा च बहुभिः स्तोत्रैः प्रार्थयामासुरंजसा
devadeva jagannātha sarvāghaughavināśana ||
janā asmāsu pāpiṣṭhāḥ snātvā pāpāni sarvaśaḥ
||35||देवदेव जगन्नाथ सर्वाघौघविनाशन ॥
जना अस्मासु पापिष्ठाः स्नात्वा पापानि सर्वशः
visṛjya tvatpadaṃ yāṃti tvadājñādhāriṇo bhuvi ||
asmākaṃ caiva tatpāpaṃ kathaṃ gacchejjanārdana
||36||विसृज्य त्वत्पदं यांति त्वदाज्ञाधारिणो भुवि ॥
अस्माकं चैव तत्पापं कथं गच्छेज्जनार्दन
tadupāyaṃ vadāsmākaṃ tvatpādaśaraṇaiṣiṇām ||
iti tīrthaiḥ prārthitastu bhagavānbhūtabhāvanaḥ
||37||तदुपायं वदास्माकं त्वत्पादशरणैषिणाम् ॥
इति तीर्थैः प्रार्थितस्तु भगवान्भूतभावनः
prahasanprāha tīrthāni meghagambhīrayā girā ||
śrībhagavānuvāca ||
site pakṣe meṣasūrye vaiśākhāntedinatraye
||38||प्रहसन्प्राह तीर्थानि मेघगम्भीरया गिरा ॥
श्रीभगवानुवाच ॥
सिते पक्षे मेषसूर्ये वैशाखान्तेदिनत्रये
sarvatīrthamaye puṇye mamā'pi prāṇavallabhe ||
yūyaṃ bhagodayātpūrvaṃ bahiḥsaṃsthajalāplutāḥ
||39||सर्वतीर्थमये पुण्ये ममाऽपि प्राणवल्लभे ॥
यूयं भगोदयात्पूर्वं बहिःसंस्थजलाप्लुताः
vimuktāghāḥ puṇyarūpā bhavaṃtvāśu sunirmalāḥ ||
bhavadbhiśca vimuktāghairye na snātā dinatraye
||40||विमुक्ताघाः पुण्यरूपा भवंत्वाशु सुनिर्मलाः ॥
भवद्भिश्च विमुक्ताघैर्ये न स्नाता दिनत्रये
teṣu tiṣṭhaṃtu tatpāpaṃ janairyuṣmadvirecitam ||
iti tīrthapado viṣṇustīrthānāṃ ca varaṃ dadau
||41||तेषु तिष्ठंतु तत्पापं जनैर्युष्मद्विरेचितम् ॥
इति तीर्थपदो विष्णुस्तीर्थानां च वरं ददौ
anujñāpya ca tānyogāttatraivāṃtaradhīyata ||
svadhāmāni punaḥ prāpya tāni tīrthāni nityaśaḥ
||42||अनुज्ञाप्य च तान्योगात्तत्रैवांतरधीयत ॥
स्वधामानि पुनः प्राप्य तानि तीर्थानि नित्यशः
prativarṣaṃ tu vaiśākhe tathaivāṃtyadinatraye ||
tenāghaughaṃ vimucyaiva yāṃti nirmalatā maho
||43||प्रतिवर्षं तु वैशाखे तथैवांत्यदिनत्रये ॥
तेनाघौघं विमुच्यैव यांति निर्मलता महो
ye tu snānaṃ na kurvaṃti vaiśākhāṃtadinatraye ||
te bhavantu samastānāṃ janānāṃ pātakā''śrayāḥ
||44||ये तु स्नानं न कुर्वंति वैशाखांतदिनत्रये ॥
ते भवन्तु समस्तानां जनानां पातकाऽऽश्रयाः
iti śāpaṃ ca tīrthāni hyasnātānāṃ vadanti ca ||
na tena sadṛśaḥ pāpo yo na snāto dinatraye
||45||इति शापं च तीर्थानि ह्यस्नातानां वदन्ति च ॥
न तेन सदृशः पापो यो न स्नातो दिनत्रये
vicāriteṣu śāstreṣu na dṛṣṭo na ca vai śrutaḥ ||
tasmāddinatraye kāryaṃ snānadānārcanādikam
||46||विचारितेषु शास्त्रेषु न दृष्टो न च वै श्रुतः ॥
तस्माद्दिनत्रये कार्यं स्नानदानार्चनादिकम्
anyathā narakaṃ yāti yāvadiṃdrāścaturdaśa ||
ityetatsarvamākhyātaṃ śrutakīrte mahāmate
||47||अन्यथा नरकं याति यावदिंद्राश्चतुर्दश ॥
इत्येतत्सर्वमाख्यातं श्रुतकीर्ते महामते
pṛṣṭaṃ vaiśākhamāhātmyaṃ yathā dṛṣṭaṃ yathāśrutam ||
māhātmyasya ca lekho'yaṃ mādhavasya ca varṇitaḥ
||48||पृष्टं वैशाखमाहात्म्यं यथा दृष्टं यथाश्रुतम् ॥
माहात्म्यस्य च लेखोऽयं माधवस्य च वर्णितः
kārtsnyādvaktuṃ ca brahmā'pi nālaṃ varṣaśatairapi ||
purā kailāsaśikhare pārvatyai śaṃkaraḥ svayam
||49||कार्त्स्न्याद्वक्तुं च ब्रह्माऽपि नालं वर्षशतैरपि ॥
पुरा कैलासशिखरे पार्वत्यै शंकरः स्वयम्
āha mādhavamāhātmyaṃ pṛcchaṃtyai śatavatsaram ||
tathāpi nāṃtamagamadaśakto virarāma ha
||50||आह माधवमाहात्म्यं पृच्छंत्यै शतवत्सरम् ॥
तथापि नांतमगमदशक्तो विरराम ह
ko nu varṇayituṃ śaktaḥ kārtsnyānmāhātmyamuttamam ||
vinā viṣṇuṃ jagannāthaṃ nārāyaṇamanāmayam
||51||को नु वर्णयितुं शक्तः कार्त्स्न्यान्माहात्म्यमुत्तमम् ॥
विना विष्णुं जगन्नाथं नारायणमनामयम्
purā sarve'pi ṛṣayo māhātmyaṃ pāpanāśanam ||
leśasya leśaṃ vyācakhyurjanānāṃ hitakāmyayā
||52||पुरा सर्वेऽपि ऋषयो माहात्म्यं पापनाशनम् ॥
लेशस्य लेशं व्याचख्युर्जनानां हितकाम्यया
nāṃtaḥ kenāpi vyākhyāto hyaśaktatvānmahīpate ||
tvaṃ ca māse tu vaiśākhe kuru dānādisatkriyāḥ
||53||नांतः केनापि व्याख्यातो ह्यशक्तत्वान्महीपते ॥
त्वं च मासे तु वैशाखे कुरु दानादिसत्क्रियाः
tena bhuktiṃ ca muktiṃ ca saṃprāpnoṣi na saṃśayaḥ ||
iti taṃ bodhayitvā ca maithilaṃ janakāhvayam
||54||तेन भुक्तिं च मुक्तिं च संप्राप्नोषि न संशयः ॥
इति तं बोधयित्वा च मैथिलं जनकाह्वयम्
śrutadevastamāmaṃtrya gantuṃ cakre manastataḥ ||
jātāhlādaḥ sa rājarṣirgaladvāṣpākulekṣaṇaḥ
||55||श्रुतदेवस्तमामंत्र्य गन्तुं चक्रे मनस्ततः ॥
जाताह्लादः स राजर्षिर्गलद्वाष्पाकुलेक्षणः
utsavaṃ kārayāmāsa svābhivṛddhyai manoramam ||
grāmaṃ pradakṣiṇīkṛtya śibikāmadhiropya tam
||56||उत्सवं कारयामास स्वाभिवृद्ध्यै मनोरमम् ॥
ग्रामं प्रदक्षिणीकृत्य शिबिकामधिरोप्य तम्
caturaṃgabalairyuktaḥ svayaṃ pṛṣṭhamathā'nvagāt ||
punaścāṃtaḥpuraṃ prāpya sakalairvibhavairapi
||57||चतुरंगबलैर्युक्तः स्वयं पृष्ठमथाऽन्वगात् ॥
पुनश्चांतःपुरं प्राप्य सकलैर्विभवैरपि
vastrairābharaṇaiścaiva gobhūtilahiraṇyakaiḥ ||
praṇamya ca parikramya tasthau prāṃjaliragrataḥ
||58||वस्त्रैराभरणैश्चैव गोभूतिलहिरण्यकैः ॥
प्रणम्य च परिक्रम्य तस्थौ प्रांजलिरग्रतः
tataḥ sa tu mahātejāḥ śrutadevo mahāyaśāḥ ||
santuṣṭaḥ paramaprīto yayau dhāma svakaṃ muniḥ
||59||ततः स तु महातेजाः श्रुतदेवो महायशाः ॥
सन्तुष्टः परमप्रीतो ययौ धाम स्वकं मुनिः
trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ ca mādhave ||
snānaṃ dānaṃ pūjanaṃ ca kathāśravaṇameva ca
||60||त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां च माधवे ॥
स्नानं दानं पूजनं च कथाश्रवणमेव च
vaiśākhadharmanirataḥ sa vai mokṣamavāpnuyāt ||
dhanaśarmā brāhmaṇaśca pretāścaiva yathā purā
||61||वैशाखधर्मनिरतः स वै मोक्षमवाप्नुयात् ॥
धनशर्मा ब्राह्मणश्च प्रेताश्चैव यथा पुरा
nārada uvāca
ityetatparamākhyānamaṃbarīṣa tavoditam ||
śravaṇātsarvapāpaghnaṃ sarvasaṃpadvidhāyakam
||62||इत्येतत्परमाख्यानमंबरीष तवोदितम् ॥
श्रवणात्सर्वपापघ्नं सर्वसंपद्विधायकम्
tena bhuktiṃ ca muktiṃ ca jñānaṃ mokṣaṃ ca viṃdati ||
iti tasya vacaḥ śrutvā aṃvarīṣo mahāyaśāḥ
||63||तेन भुक्तिं च मुक्तिं च ज्ञानं मोक्षं च विंदति ॥
इति तस्य वचः श्रुत्वा अंवरीषो महायशाः
prahṛṣṭāṃtaravṛttiśca bāhyavyāpāravarjitaḥ ||
praṇanāma tathā mūrdhnā daṇḍavatpatito bhuvi
||64||प्रहृष्टांतरवृत्तिश्च बाह्यव्यापारवर्जितः ॥
प्रणनाम तथा मूर्ध्ना दण्डवत्पतितो भुवि
vibhavairakhilaiścā'pi pūjayāmāsa taṃ punaḥ ||
saṃpūjitastamāmaṃtrya nārado bhagavānmuniḥ
||65||विभवैरखिलैश्चाऽपि पूजयामास तं पुनः ॥
संपूजितस्तमामंत्र्य नारदो भगवान्मुनिः
lokāṃtaraṃ yayau dhīmāñcchāpānnaikatra saṃsthitiḥ ||
ambarīṣo'pi rājarṣirnāradoktānimāñcchubhān
||66||लोकांतरं ययौ धीमाञ्च्छापान्नैकत्र संस्थितिः ॥
अम्बरीषोऽपि राजर्षिर्नारदोक्तानिमाञ्च्छुभान्
dharmānkṛtvā vilīno'bhūtpare brahmaṇi nirguṇe ||
sūta uvāca ||
ya idaṃ paramākhyānaṃ pāpaghnaṃ puṇyavardhanam
||67||धर्मान्कृत्वा विलीनोऽभूत्परे ब्रह्मणि निर्गुणे ॥
सूत उवाच ॥
य इदं परमाख्यानं पापघ्नं पुण्यवर्धनम्
śṛṇuyādvā paṭhedvā'pi sa yāti paramāṃ gatim ||
likhitaṃ pustakaṃ yeṣāṃ gṛhe tiṣṭhati mānadāḥ
||68||शृणुयाद्वा पठेद्वाऽपि स याति परमां गतिम् ॥
लिखितं पुस्तकं येषां गृहे तिष्ठति मानदाः
teṣāṃ muktiḥ karasthā hi kimu tacchravaṇātmanām
||69||तेषां मुक्तिः करस्था हि किमु तच्छ्रवणात्मनाम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāmbarīṣasaṃvāde phalaśrutikathanaṃnāma paṃcaviśo'dhyāyaḥ || 25 ||
cha || iti śrīskānde mahāpurāṇe dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmyaṃ saṃpūrṇam || śrīsītārāmacaṃdrārpaṇamastu