vaiśākhasnānamāhātmyavarṇanam
atha vaiśākhamāsamāhātmya prāraṃbhaḥ ||
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam ||
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet
||1||अथ वैशाखमासमाहात्म्य प्रारंभः ॥
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ॥
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
sūta uvāca
bhūyo'pyaṃgabhuvaṃ rājā brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ ||
puṇyaṃ mādhavamāhātmyaṃ nāradaṃ paryapṛcchata
||1||भूयोऽप्यंगभुवं राजा ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥
पुण्यं माधवमाहात्म्यं नारदं पर्यपृच्छत
aṃvarīṣa uvāca
sarveṣāmapi māsānāṃ tvatto māhātmyamaṃjasā ||
śrutaṃ mayā purā brahmanyadā coktaṃ tadā tvayā
||2||सर्वेषामपि मासानां त्वत्तो माहात्म्यमंजसा ॥
श्रुतं मया पुरा ब्रह्मन्यदा चोक्तं तदा त्वया
vaiśākhaḥ pravaro māso māseṣveteṣu niścitam ||
iti tasmādvistareṇa māhātmyaṃ mādhavasya ca
||3||वैशाखः प्रवरो मासो मासेष्वेतेषु निश्चितम् ॥
इति तस्माद्विस्तरेण माहात्म्यं माधवस्य च
śrotuṃ kautūhalaṃ brahmankathaṃ viṣṇupriyo hyasau ||
ke ca viṣṇupriyā dharmā māse mādhavavallabhe
||4||श्रोतुं कौतूहलं ब्रह्मन्कथं विष्णुप्रियो ह्यसौ ॥
के च विष्णुप्रिया धर्मा मासे माधववल्लभे
tatrāpyasya tu kartavyāḥ ke dharmā viṣṇuvallabhāḥ ||
kiṃ dānaṃ kiṃ phalaṃ tasya kamuddiśyā''caredimān
||5||तत्राप्यस्य तु कर्तव्याः के धर्मा विष्णुवल्लभाः ॥
किं दानं किं फलं तस्य कमुद्दिश्याऽऽचरेदिमान्
kairdravyaiḥ pūjanīyo'sau mādhavo mādhavāgame ||
etannārada vistārya mahyaṃ śraddhāvate vada
||6||कैर्द्रव्यैः पूजनीयोऽसौ माधवो माधवागमे ॥
एतन्नारद विस्तार्य मह्यं श्रद्धावते वद
śrīnārada uvāca
mayā pṛṣṭaḥ purā brahmā māsadharmānpurātanān ||
vyājahāra purā proktaṃ yacchriyai paramātmanā
||7||मया पृष्टः पुरा ब्रह्मा मासधर्मान्पुरातनान् ॥
व्याजहार पुरा प्रोक्तं यच्छ्रियै परमात्मना
tato māsā viśiṣyoktāḥ kārtiko māgha eva ca ||
mādhavasteṣu vaiśākhaṃ māsānāmuttamaṃ vyadhāt
||8||ततो मासा विशिष्योक्ताः कार्तिको माघ एव च ॥
माधवस्तेषु वैशाखं मासानामुत्तमं व्यधात्
māteva sarvajīvānāṃ sadaiveṣṭa pradāyakaḥ ||
dānayajñravratasnānaiḥ sarvapāpavināśanaḥ
||9||मातेव सर्वजीवानां सदैवेष्ट प्रदायकः ॥
दानयज्ञ्रव्रतस्नानैः सर्वपापविनाशनः
dharma yajñakriyāsārastapaḥsāraḥ surārcitaḥ ||
vidyānāṃ vedavidyeva maṃtrāṇāṃ praṇavo yathā
||10||धर्म यज्ञक्रियासारस्तपःसारः सुरार्चितः ॥
विद्यानां वेदविद्येव मंत्राणां प्रणवो यथा
bhūruhāṇāṃ suratarurdhenūnāṃ kāmadhenuvat ||
śeṣavatsarvanāgānāṃ pakṣiṇāṃ garuḍo yathā
||11||भूरुहाणां सुरतरुर्धेनूनां कामधेनुवत् ॥
शेषवत्सर्वनागानां पक्षिणां गरुडो यथा
devānāṃ tu yathā viṣṇurvarṇānāṃ brāhmaṇo yathā ||
prāṇavatpriyavastūnāṃ bhāryeva suhṛdāṃ yathā
||12||देवानां तु यथा विष्णुर्वर्णानां ब्राह्मणो यथा ॥
प्राणवत्प्रियवस्तूनां भार्येव सुहृदां यथा
āpagānāṃ yathā gaṃgā tejasāṃ tu raviryathā ||
āyudhānāṃ yathā cakraṃ dhātūnāṃ kāṃcanaṃ yathā
||13||आपगानां यथा गंगा तेजसां तु रविर्यथा ॥
आयुधानां यथा चक्रं धातूनां कांचनं यथा
vaiṣṇavānāṃ yathā rudro ratnānāṃ kaustubho yathā ||
māsānāṃ dharmahetūnāṃ vaiśākhaścottamastathā
||14||वैष्णवानां यथा रुद्रो रत्नानां कौस्तुभो यथा ॥
मासानां धर्महेतूनां वैशाखश्चोत्तमस्तथा
nānena sadṛśo loke viṣṇuprītividhāyakaḥ ||
vaiśākhasnānanirate meṣe prāgaryamodayāt
||15||नानेन सदृशो लोके विष्णुप्रीतिविधायकः ॥
वैशाखस्नाननिरते मेषे प्रागर्यमोदयात्
lakṣmīsahāyo bhagavānprītiṃ tasminkarotyalam ||
jaṃtūnāṃ prīṇanaṃ yadvadannenaiva hi jāyate
||16||लक्ष्मीसहायो भगवान्प्रीतिं तस्मिन्करोत्यलम् ॥
जंतूनां प्रीणनं यद्वदन्नेनैव हि जायते
tadvadvaiśākhasnānena viṣṇuḥ prīṇātyasaṃśayam ||
vaiśākhasnānaniratāñjanāndṛṣṭvā'numodate
||17||तद्वद्वैशाखस्नानेन विष्णुः प्रीणात्यसंशयम् ॥
वैशाखस्नाननिरताञ्जनान्दृष्ट्वाऽनुमोदते
tāvatāpi vimukto'ghairviṣṇuloke mahīyate ||
sakṛtsnātvā meṣasaṃsthe sūrye prātaḥ kṛtāhnikaḥ
||18||तावतापि विमुक्तोऽघैर्विष्णुलोके महीयते ॥
सकृत्स्नात्वा मेषसंस्थे सूर्ये प्रातः कृताह्निकः
mahāpāpairvimukto'sau viṣṇoḥ sāyujyamāpnuyāt ||
snānārthaṃ māsi vaiśākhe pādamekaṃ caredyadi
||19||महापापैर्विमुक्तोऽसौ विष्णोः सायुज्यमाप्नुयात् ॥
स्नानार्थं मासि वैशाखे पादमेकं चरेद्यदि
so'śvamedhāyutānāṃ ca phalamāpnotyasaṃśayam ||
athavā kūṭacittastu kuryātsaṃkalpamātrakam
||20||सोऽश्वमेधायुतानां च फलमाप्नोत्यसंशयम् ॥
अथवा कूटचित्तस्तु कुर्यात्संकल्पमात्रकम्
so'pi kratuśataṃ puṇyaṃ labhedeva na saṃśayaḥ ||
yo gaccheddhanurāyāmaṃ snātuṃ meṣagate ravau
||21||सोऽपि क्रतुशतं पुण्यं लभेदेव न संशयः ॥
यो गच्छेद्धनुरायामं स्नातुं मेषगते रवौ
sarvabaṃdhavinirmukto viṣṇoḥ sāyujyamāpnuyāt ||
trailokye yāni tīrthāni brahmāṃḍāṃtargatāni ca
||22||सर्वबंधविनिर्मुक्तो विष्णोः सायुज्यमाप्नुयात् ॥
त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि ब्रह्मांडांतर्गतानि च
tāni sarvāṇi rājendra saṃti bāhye'lpake jale ||
tāvallikhitapāpāni garjaṃti yamaśāsane
||23||तानि सर्वाणि राजेन्द्र संति बाह्येऽल्पके जले ॥
तावल्लिखितपापानि गर्जंति यमशासने
yāvanna kurute jaṃturvaiśākhe snānamaṃbhasi ||
tīrthādidevatāḥ sarvā vaiśākhe māsi bhūmipa
||24||यावन्न कुरुते जंतुर्वैशाखे स्नानमंभसि ॥
तीर्थादिदेवताः सर्वा वैशाखे मासि भूमिप
bahirjalaṃ samāśritya sadā sannihitā nṛpa ||
sūryodayaṃ samārabhya yāvatṣaḍghaṭikāvadhi
||25||बहिर्जलं समाश्रित्य सदा सन्निहिता नृप ॥
सूर्योदयं समारभ्य यावत्षड्घटिकावधि
tiṣṭhaṃti cā''jñayā viṣṇornarāṇāṃ hitakāmyayā ||
tāvannāgacchatāṃ puṃsāṃ śāpaṃ dattvā sudāruṇam ||
svasthānaṃ yāṃti rājendra tasmātsnānaṃ samācaret
||26||तिष्ठंति चाऽऽज्ञया विष्णोर्नराणां हितकाम्यया ॥
तावन्नागच्छतां पुंसां शापं दत्त्वा सुदारुणम् ॥
स्वस्थानं यांति राजेन्द्र तस्मात्स्नानं समाचरेत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāmbarīṣasaṃvāde vaiśākhamāsa praśaṃsāpūrvaka vaiśākhasnānamāhātmyavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||