bhavatā'nugṛhīto'smi mune pāpo'tiduṣṭadhīḥ
vālmike:pūrva janmasya kathā "vyādha uvāca
bhavatā'nugṛhīto'smi mune pāpo'tiduṣṭadhīḥ ||
dayālavo mahāṃto hi svabhāvādeva sādhavaḥ
||1||भवताऽनुगृहीतोऽस्मि मुने पापोऽतिदुष्टधीः ॥
दयालवो महांतो हि स्वभावादेव साधवः
kva vyādhaścā'kulīno'haṃ kva ca vā matirīdṛśī ||
kevalaṃ bhavatāmeva manye'nugrahamuttamam
||2||क्व व्याधश्चाऽकुलीनोऽहं क्व च वा मतिरीदृशी ॥
केवलं भवतामेव मन्येऽनुग्रहमुत्तमम्
atha sādho ca śiṣyosmi kṛpāpātrosmi mānada ||
anugrāhyo'smi putro'smi kṛpāṃ kuru dayānidhe
||3||अथ साधो च शिष्योस्मि कृपापात्रोस्मि मानद ॥
अनुग्राह्योऽस्मि पुत्रोऽस्मि कृपां कुरु दयानिधे
yathā me na punarbhūyādasanmatiranarthadā ||
sadbhistu saṃgateḥ kvāpi nabhūyo duḥkhamaśnute
||4||यथा मे न पुनर्भूयादसन्मतिरनर्थदा ॥
सद्भिस्तु संगतेः क्वापि नभूयो दुःखमश्नुते
tasmādbodhaya māṃ vipra sūktaistairvṛjināpahaiḥ ||
yena cāddhā tariṣyaṃti saṃsārābdhiṃ mumukṣavaḥ
||5||तस्माद्बोधय मां विप्र सूक्तैस्तैर्वृजिनापहैः ॥
येन चाद्धा तरिष्यंति संसाराब्धिं मुमुक्षवः
sādhūnāṃ samacittānāṃ tathā bhūtadayāvatām ||
na ca hīnottamaḥ kvāpi nātmīyo hi parastathā
||6||साधूनां समचित्तानां तथा भूतदयावताम् ॥
न च हीनोत्तमः क्वापि नात्मीयो हि परस्तथा
aikāgryeṇa viciṃtyātha cittaśuddhiṃ ca pṛcchati ||
sarvadoṣayuto vāpi sarvadharmojjhito'pi vā
||7||ऐकाग्र्येण विचिंत्याथ चित्तशुद्धिं च पृच्छति ॥
सर्वदोषयुतो वापि सर्वधर्मोज्झितोऽपि वा
kṛtānutāpaśca yadā yadā pṛcchati vai gurūn ||
tadaivopadiśaṃtyaddhā jñānaṃ saṃsāramocakam
||8||कृतानुतापश्च यदा यदा पृच्छति वै गुरून् ॥
तदैवोपदिशंत्यद्धा ज्ञानं संसारमोचकम्
yathā gaṃgā manuṣyāṇāṃ pāpanāśasya bhāvinī ||
tathā mandasamuddhārasvabhāvāḥ sādhavaḥ smṛtāḥ
||9||यथा गंगा मनुष्याणां पापनाशस्य भाविनी ॥
तथा मन्दसमुद्धारस्वभावाः साधवः स्मृताः
mā vicāraya māṃ boddhuṃ dayālo bhaktavatsala ||
śuśrūṣutvānnatatvācca śuddhatvāttava saṃgateḥ
||10||मा विचारय मां बोद्धुं दयालो भक्तवत्सल ॥
शुश्रूषुत्वान्नतत्वाच्च शुद्धत्वात्तव संगतेः
iti vyādhavacaḥ śrutvā punarvismitamānasaḥ ||
sādhusādhviti saṃbhāṣya dharmānetānuvāca ha
||11||इति व्याधवचः श्रुत्वा पुनर्विस्मितमानसः ॥
साधुसाध्विति संभाष्य धर्मानेतानुवाच ह
śaṃkha-uvāca
viṣṇuprītikarāndivyānsaṃsārābdhivimocakān ||
kuru dharmāṃśca vaiśākhe yadi vyādha śamicchasi
||12||विष्णुप्रीतिकरान्दिव्यान्संसाराब्धिविमोचकान् ॥
कुरु धर्मांश्च वैशाखे यदि व्याध शमिच्छसि
ātapo bādhate ghoro na cchāyā nāṃbu cātra ca ||
tasmātsthalāṃtaraṃ yāvo yatra cchāyā tu vartate
||13||आतपो बाधते घोरो न च्छाया नांबु चात्र च ॥
तस्मात्स्थलांतरं यावो यत्र च्छाया तु वर्तते
tatra gatvā jalaṃ pītvā succhāyāṃ ca samāśritaḥ ||
tatra te varṇayiṣyāmi māhātmyaṃ pāpanāśanam
||14||तत्र गत्वा जलं पीत्वा सुच्छायां च समाश्रितः ॥
तत्र ते वर्णयिष्यामि माहात्म्यं पापनाशनम्
viṣṇormādhavamāsasya yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam ||
ityukto muninā tena vyādhaḥ prāha kṛtāñjaliḥ
||15||विष्णोर्माधवमासस्य यथादृष्टं यथाश्रुतम् ॥
इत्युक्तो मुनिना तेन व्याधः प्राह कृताञ्जलिः
ito vidūre salilaṃ vartate ca sarovare ||
kapitthāstatra vai santiphalabhāreṇa pīḍitāḥ
||16||इतो विदूरे सलिलं वर्तते च सरोवरे ॥
कपित्थास्तत्र वै सन्तिफलभारेण पीडिताः
gacchāvastatra saṃtuṣṭirbhavitā nātra saṃśayaḥ ||
vyādhenaivaṃ samādiṣṭastena sākaṃ yayau muniḥ
||17||गच्छावस्तत्र संतुष्टिर्भविता नात्र संशयः ॥
व्याधेनैवं समादिष्टस्तेन साकं ययौ मुनिः
kiyaddūraṃ tato gatvā dadarśāgre sarovaram ||
baka kāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam
||18||कियद्दूरं ततो गत्वा ददर्शाग्रे सरोवरम् ॥
बक कारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम्
haṃsasārasakrauṃcādyaiḥ samaṃtātpariśobhitam ||
kīcakaiśca sughoṣaiśca kūjitaṃ bhramarairapi
||19||हंससारसक्रौंचाद्यैः समंतात्परिशोभितम् ॥
कीचकैश्च सुघोषैश्च कूजितं भ्रमरैरपि
nakrakacchapamīnādyairvagāhyaṃ sumanoharam ||
kumudotpalakahlāra puṃḍarīkādibhirmahat
||20||नक्रकच्छपमीनाद्यैर्वगाह्यं सुमनोहरम् ॥
कुमुदोत्पलकह्लार पुंडरीकादिभिर्महत्
śatapatraiḥ kokanadaiḥ samantātpariśobhitam ||
pakṣiṇāṃ ca kalārāvairmukhara nayanotsavam
||21||शतपत्रैः कोकनदैः समन्तात्परिशोभितम् ॥
पक्षिणां च कलारावैर्मुखर नयनोत्सवम्
taṭe kīcakagulmaiśca tathā vṛkṣaiśca śobhitam ||
vaṭaiḥ karaṃjairnīpaiśca ciṃciṇībhistathaiva ca
||22||तटे कीचकगुल्मैश्च तथा वृक्षैश्च शोभितम् ॥
वटैः करंजैर्नीपैश्च चिंचिणीभिस्तथैव च
nimbaplakṣapriyālaiśca campakairbakulaiḥ śubhaiḥ ||
punnāgaistumbaraiścaiva kapitthāmalakairapi
||23||निम्बप्लक्षप्रियालैश्च चम्पकैर्बकुलैः शुभैः ॥
पुन्नागैस्तुम्बरैश्चैव कपित्थामलकैरपि
niṣpeṣaṇaiśca jambūbhiḥ samaṃtātpariśobhitam ||
vanyamātaṃgasāraṃga varāhamahiṣādibhiḥ
||24||निष्पेषणैश्च जम्बूभिः समंतात्परिशोभितम् ॥
वन्यमातंगसारंग वराहमहिषादिभिः
śaśaiśca śallakaiścaiva gavayairupaśobhitam ||
khaṅganābhimṛgādyaiśca vyāghraiḥ siṃhairvṛkairapi
||25||शशैश्च शल्लकैश्चैव गवयैरुपशोभितम् ॥
खङ्गनाभिमृगाद्यैश्च व्याघ्रैः सिंहैर्वृकैरपि
kharāntakaiśca śarabhaiśca marībhiḥ sumaṇḍitam ||
śākhāśākhāntaraṃ śīghraṃ plavamānaiḥ plavaṃgamaiḥ
||26||खरान्तकैश्च शरभैश्च मरीभिः सुमण्डितम् ॥
शाखाशाखान्तरं शीघ्रं प्लवमानैः प्लवंगमैः
mārjāraiścaiva bhallūkairbhīṣaṇaṃ rurubhistathā ||
jhillīśabdaiśca kreṃkāraiḥ kīcakānāṃ ravaistathā
||27||मार्जारैश्चैव भल्लूकैर्भीषणं रुरुभिस्तथा ॥
झिल्लीशब्दैश्च क्रेंकारैः कीचकानां रवैस्तथा
ghoravāyuvinirghātadārubhāraiḥ samanvitam ||
etādṛśaṃ saro divyaṃ vyādhenaiva pradarśitam
||28||घोरवायुविनिर्घातदारुभारैः समन्वितम् ॥
एतादृशं सरो दिव्यं व्याधेनैव प्रदर्शितम्
dadarśa muniśārdūlastṛṣayā bādhito bhṛśam ||
snātvā madhyāhnavelāyāṃ sarasyasminmanorame
||29||ददर्श मुनिशार्दूलस्तृषया बाधितो भृशम् ॥
स्नात्वा मध्याह्नवेलायां सरस्यस्मिन्मनोरमे
vāsasī paridhāyā'tha kṛtvā mādhyāhnikīḥkriyāḥ ||
devapūjāṃ tataḥ kṛtvā bhuktvā phalamatandritaḥ
||30||वाससी परिधायाऽथ कृत्वा माध्याह्निकीःक्रियाः ॥
देवपूजां ततः कृत्वा भुक्त्वा फलमतन्द्रितः
vyādhopanītaṃ susvādu kapitthaṃ śramahāri ca ||
sukhopaviṣṭaḥ papraccha vyādhaṃ dharmarataṃ punaḥ
||31||व्याधोपनीतं सुस्वादु कपित्थं श्रमहारि च ॥
सुखोपविष्टः पप्रच्छ व्याधं धर्मरतं पुनः
kiṃ vaktavyaṃ mayā hyadya tavādau dharmatatpara ||
dharmāśca bahavaḥ saṃti nānāmārgāḥ pṛthagvidhāḥ
||32||किं वक्तव्यं मया ह्यद्य तवादौ धर्मतत्पर ॥
धर्माश्च बहवः संति नानामार्गाः पृथग्विधाः
tatra vaiśākhamāsoktāḥ sūkṣmā api mahārthadāḥ ||
sarveṣāmeva jantūnāmihā'mutra phalapradāḥ
||33||तत्र वैशाखमासोक्ताः सूक्ष्मा अपि महार्थदाः ॥
सर्वेषामेव जन्तूनामिहाऽमुत्र फलप्रदाः
yatpraṣṭavyaṃ manasi te yaccādau tacca pṛcchatām ||
ityukto muninā tena vyādhaḥ prāṃjalirabravīt
||34||यत्प्रष्टव्यं मनसि ते यच्चादौ तच्च पृच्छताम् ॥
इत्युक्तो मुनिना तेन व्याधः प्रांजलिरब्रवीत्
vyādha uvāca
kena vā karmaṇā cā''sīdvyādhajanma tamomayam ||
kena vā cedṛśī buddhiḥ saṃgatirvā mahātmanaḥ
||35||केन वा कर्मणा चाऽऽसीद्व्याधजन्म तमोमयम् ॥
केन वा चेदृशी बुद्धिः संगतिर्वा महात्मनः
etaccānyatsamācakṣva yadi māṃ manyase prabho ||
ityuktaḥ punarapyāha śaṃkho nāma mahāmuniḥ
||36||एतच्चान्यत्समाचक्ष्व यदि मां मन्यसे प्रभो ॥
इत्युक्तः पुनरप्याह शंखो नाम महामुनिः
meghagaṃbhīrayā vācā smayamānamukhāṃbujaḥ ||
śaṃkha uvāca ||
śākale nagare pūrvaṃ dvijastvaṃ vedapāragaḥ
||37||मेघगंभीरया वाचा स्मयमानमुखांबुजः ॥
शंख उवाच ॥
शाकले नगरे पूर्वं द्विजस्त्वं वेदपारगः
stambo nāma mahātejāstathā śrīvatsagotrajaḥ ||
taveṣṭā gaṇikā kācidāsīttatsaṃgadoṣataḥ
||37||स्तम्बो नाम महातेजास्तथा श्रीवत्सगोत्रजः ॥
तवेष्टा गणिका काचिदासीत्तत्संगदोषतः
tyaktvā nityakriyā nityaṃ śūdravadgṛhamāgataḥ ||
śūnyācārasya duṣṭasya parityaktakriyasya ca
||39||त्यक्त्वा नित्यक्रिया नित्यं शूद्रवद्गृहमागतः ॥
शून्याचारस्य दुष्टस्य परित्यक्तक्रियस्य च
brāhmaṇī ca tadā cā''sīdbhāryā kāṃtimatī tava ||
sā tvāṃ paryacaratsubhrūḥ saveśyaṃ brāhmaṇādhamam
||40||ब्राह्मणी च तदा चाऽऽसीद्भार्या कांतिमती तव ॥
सा त्वां पर्यचरत्सुभ्रूः सवेश्यं ब्राह्मणाधमम्
ubhayoḥ kṣālayaṃtī ca pādāṃstvatpriyakāriṇī ||
ubhayorapyadhaḥ śete ubhayorvacane ratā
||41||उभयोः क्षालयंती च पादांस्त्वत्प्रियकारिणी ॥
उभयोरप्यधः शेते उभयोर्वचने रता
veśyayā vāryamāṇā'pi pātivratyavratasthitā ||
evaṃ śuśrūṣayaṃtyā hi bhartāraṃ veśyayā saha
||42||वेश्यया वार्यमाणाऽपि पातिव्रत्यव्रतस्थिता ॥
एवं शुश्रूषयंत्या हि भर्तारं वेश्यया सह
jagāma sumahānkālo duḥkhitāyā mahītale ||
aparasmindine bhartā māṣaṃ ca mūlakānvitam
||43||जगाम सुमहान्कालो दुःखिताया महीतले ॥
अपरस्मिन्दिने भर्ता माषं च मूलकान्वितम्
abhakṣayacchūdradharmānnipāvāṃstilamiśritān ||
tadapathyamaśitvā tu vamaṃścaiva virecayan
||44||अभक्षयच्छूद्रधर्मान्निपावांस्तिलमिश्रितान् ॥
तदपथ्यमशित्वा तु वमंश्चैव विरेचयन्
apathyāddāruṇo rogo vyajāyata bhagaṃdaraḥ ||
sa dahyamāno rogeṇa divārātraṃ tu bhūriśaḥ
||45||अपथ्याद्दारुणो रोगो व्यजायत भगंदरः ॥
स दह्यमानो रोगेण दिवारात्रं तु भूरिशः
yāvadāste gṛhe vittaṃ tāvadveśyā ca saṃsthitā ||
gṛhītvā tasya sā vittaṃ paścānnovāsa maṃdire
||46||यावदास्ते गृहे वित्तं तावद्वेश्या च संस्थिता ॥
गृहीत्वा तस्य सा वित्तं पश्चान्नोवास मंदिरे
anyasya pārśvamāsādya gatā ghorā sunirghṛṇā ||
tataḥ sa dīnavacano vyādhibādhāsupīḍitaḥ
||47||अन्यस्य पार्श्वमासाद्य गता घोरा सुनिर्घृणा ॥
ततः स दीनवचनो व्याधिबाधासुपीडितः
uktavānsa rudanbhāryāṃ rujā vyākulamānasaḥ ||
paripālaya māṃ devi veśyā''saktaṃ suniṣṭhuram ||
na mayopakṛtaṃ kiṃcittvayi suṃdari pāvani ||
ko bhāryāṃ praṇatāṃ pāpo nānumanyeta garhitaḥ
||49||उक्तवान्स रुदन्भार्यां रुजा व्याकुलमानसः ॥
परिपालय मां देवि वेश्याऽऽसक्तं सुनिष्ठुरम् ॥
न मयोपकृतं किंचित्त्वयि सुंदरि पावनि ॥
को भार्यां प्रणतां पापो नानुमन्येत गर्हितः
sa ṣaṃḍho bhavitā bhadre daśa janmasu paṃcasu ||
divārātraṃ mahābhāge nimaditaḥ sādhubhirjanaiḥ
||50||स षंढो भविता भद्रे दश जन्मसु पंचसु ॥
दिवारात्रं महाभागे निमदितः साधुभिर्जनैः
pāpayonimavāpsyāmi tvāṃ sādhvīmavamanya vai ||
ahaṃ krodhena dagdho'smi tavāpamānajena vai
||51||पापयोनिमवाप्स्यामि त्वां साध्वीमवमन्य वै ॥
अहं क्रोधेन दग्धोऽस्मि तवापमानजेन वै
evaṃ bruvāṇaṃ bhartāraṃ kṛtāñjalipuṭā'bravīt ||
na dainyaṃ bhavatā kāryaṃ na vrīḍā kāṃta māṃ prati
||52||एवं ब्रुवाणं भर्तारं कृताञ्जलिपुटाऽब्रवीत् ॥
न दैन्यं भवता कार्यं न व्रीडा कांत मां प्रति
na cā'pi tvayi me krodho yena dagdho vadasyatha ||
purā kṛtāni pāpāni duḥkhānīha bhavaṃti hi
||53||न चाऽपि त्वयि मे क्रोधो येन दग्धो वदस्यथ ॥
पुरा कृतानि पापानि दुःखानीह भवंति हि
tāni yā kṣamate sādhvī puruṣo vā sa uttamaḥ ||
yanmayā pāpayā pāpaṃ kṛtaṃ vai pūrvajanmani
||54||तानि या क्षमते साध्वी पुरुषो वा स उत्तमः ॥
यन्मया पापया पापं कृतं वै पूर्वजन्मनि
tadbhuṃjatyā na me duḥkhaṃ na viṣādaḥ kathaṃcana ||
ityevamuktvā bhartāraṃ sā subhrūstamapālayat
||55||तद्भुंजत्या न मे दुःखं न विषादः कथंचन ॥
इत्येवमुक्त्वा भर्तारं सा सुभ्रूस्तमपालयत्
ānīya janakādvittaṃ bandhubhyo varavarṇinī ||
kṣīrodavāsinaṃ devaṃ bharttāraṃ sā tvaciṃtayat
||56||आनीय जनकाद्वित्तं बन्धुभ्यो वरवर्णिनी ॥
क्षीरोदवासिनं देवं भर्त्तारं सा त्वचिंतयत्
śodhayantī divārātrau purīṣaṃ mūtrameva ca ||
nakhena karṣatī bharttuḥ kṛmīnkaṣṭācchanaiḥśanaiḥ
||57||शोधयन्ती दिवारात्रौ पुरीषं मूत्रमेव च ॥
नखेन कर्षती भर्त्तुः कृमीन्कष्टाच्छनैःशनैः
na sā svapiti rātrau tu na divā varavarṇinī ||
bhartturduḥkhena saṃtaptā duḥkhitedamavocata
||58||न सा स्वपिति रात्रौ तु न दिवा वरवर्णिनी ॥
भर्त्तुर्दुःखेन संतप्ता दुःखितेदमवोचत
devāśca pātu bhartāraṃ pitaro ye ca viśrutāḥ ||
kurvaṃtu rogahīnaṃ me bharttāraṃ gatakalmaṣam
||59||देवाश्च पातु भर्तारं पितरो ये च विश्रुताः ॥
कुर्वंतु रोगहीनं मे भर्त्तारं गतकल्मषम्
caṇḍikāyai pradāsyāmi raktamāṃsasamudbhavam ||
suṣṭhavannaṃ māhiṣopetaṃ bhartturārogyahetave
||60||चण्डिकायै प्रदास्यामि रक्तमांससमुद्भवम् ॥
सुष्ठवन्नं माहिषोपेतं भर्त्तुरारोग्यहेतवे
modakānkārayiṣyāmi vighneśāya mahātmane ||
mandavāre kariṣyāmi copavāsāndaśaiva tu
||61||मोदकान्कारयिष्यामि विघ्नेशाय महात्मने ॥
मन्दवारे करिष्यामि चोपवासान्दशैव तु
nopabhuṃjāmi madhuraṃ nopabhuṃjāmi vai ghṛtam ||
tailābhyaṃgavihīnāhaṃ sthāsye naivātra saṃśayaḥ
||62||नोपभुंजामि मधुरं नोपभुंजामि वै घृतम् ॥
तैलाभ्यंगविहीनाहं स्थास्ये नैवात्र संशयः
jīvatādrogahīno'yaṃ bharttā me śaradāṃ śatam ||
evaṃ sā vyāharaddevī vāsare vāsare gate
||63||जीवताद्रोगहीनोऽयं भर्त्ता मे शरदां शतम् ॥
एवं सा व्याहरद्देवी वासरे वासरे गते
tadā cā''gānmuniḥ kaścinmahātmā devalāhvayaḥ ||
vaiśākhe māsi gharmārtaḥ sāyāhne tasya vai gṛham
||64||तदा चाऽऽगान्मुनिः कश्चिन्महात्मा देवलाह्वयः ॥
वैशाखे मासि घर्मार्तः सायाह्ने तस्य वै गृहम्
tadā vai bhāryayā coktaṃ bhiṣagvai gṛhamāgataḥ ||
tena vai rogahāniḥ syāttasyā''tithya karomyaham
||65||तदा वै भार्यया चोक्तं भिषग्वै गृहमागतः ॥
तेन वै रोगहानिः स्यात्तस्याऽऽतिथ्य करोम्यहम्
jñātvā tvāṃ dharmavimukhaṃ bhiṣagvyājena vaṃcitaḥ ||
pādāvanejanaṃ kṛtvā tajjalaṃ mūrdhni sākṣipat
||66||ज्ञात्वा त्वां धर्मविमुखं भिषग्व्याजेन वंचितः ॥
पादावनेजनं कृत्वा तज्जलं मूर्ध्नि साक्षिपत्
pānakaṃ ca dadau tasmai gharmārtāya mahātmane ||
tvayā'numoditā sāyaṃ gharmatāpanivārakam
||67||पानकं च ददौ तस्मै घर्मार्ताय महात्मने ॥
त्वयाऽनुमोदिता सायं घर्मतापनिवारकम्
sa prātarudite sūrye muniḥ prāyādyathā''gataḥ ||
atha cālpena kālena sannipāto'bhavattava
||68||स प्रातरुदिते सूर्ये मुनिः प्रायाद्यथाऽऽगतः ॥
अथ चाल्पेन कालेन सन्निपातोऽभवत्तव
trikaṭvyāṃ nīyamānāyāṃ bharttāṃgulimakhaṃḍayat ||
ubhayordaṃtayoḥ śleṣaḥ sahasā samapadyata
||69||त्रिकट्व्यां नीयमानायां भर्त्तांगुलिमखंडयत् ॥
उभयोर्दंतयोः श्लेषः सहसा समपद्यत
tatkhaṃḍamaṃgulervaktre sthitaṃ bhartuḥ sukomalam ||
khaṇḍayitvāguliṃ bhartā pañcatvamagamattadā
||70||तत्खंडमंगुलेर्वक्त्रे स्थितं भर्तुः सुकोमलम् ॥
खण्डयित्वागुलिं भर्ता पञ्चत्वमगमत्तदा
śayyāyāṃ sumanojñāyāṃ smaraṃstāṃ puṃścalī śubhām ||
mṛtaṃ vijñāya bharttāraṃ bhāryā kāṃtimatī tava
||71||शय्यायां सुमनोज्ञायां स्मरंस्तां पुंश्चली शुभाम् ॥
मृतं विज्ञाय भर्त्तारं भार्या कांतिमती तव
vikrīya cā'pi valayaṃ gṛhītvā cendhanaṃ bahu ||
cakre citiṃ tena sādhvī madhye kṛtvā patiṃ tadā
||72||विक्रीय चाऽपि वलयं गृहीत्वा चेन्धनं बहु ॥
चक्रे चितिं तेन साध्वी मध्ये कृत्वा पतिं तदा
avaguhya bhujābhyāṃ ca pādau cāśliṣya pādayoḥ ||
mukhe mukhaṃ vinikṣipya hṛdayaṃ hṛdaye tathā
||73||अवगुह्य भुजाभ्यां च पादौ चाश्लिष्य पादयोः ॥
मुखे मुखं विनिक्षिप्य हृदयं हृदये तथा
jaghane jaghanaṃ devī hyātmānaṃ sanniveśya ca ||
dāhayāmāsa kalyāṇī bhartṛdehaṃ rujānvitam ||
ātmanā saha kalyāṇī jvalite jātavedasi
||74||जघने जघनं देवी ह्यात्मानं सन्निवेश्य च ॥
दाहयामास कल्याणी भर्तृदेहं रुजान्वितम् ॥
आत्मना सह कल्याणी ज्वलिते जातवेदसि
vimucya dehaṃ sahasā jagāma patiṃ samāliṃgya murārilokam ||
pānīyadānena ca mādhave'sminpādāvanejādapi yogigamyam
||75||विमुच्य देहं सहसा जगाम पतिं समालिंग्य मुरारिलोकम् ॥
पानीयदानेन च माधवेऽस्मिन्पादावनेजादपि योगिगम्यम्
tvamaṃtakāle gaṇikāviciṃtayā dehaṃ tyaktvā muktasamastakilbiṣaḥ ||
janma vyādhyaṃ prāpyase ghorarūpaṃ hiṃsāsaktaḥ sarvadodvegakārī
||76||त्वमंतकाले गणिकाविचिंतया देहं त्यक्त्वा मुक्तसमस्तकिल्बिषः ॥
जन्म व्याध्यं प्राप्यसे घोररूपं हिंसासक्तः सर्वदोद्वेगकारी
dattā tvayā pānakasyā'pi dāne māse'nujñā mādhave sādhujāne ||
vyādho jātastena jātā subuddhirdharmānpraṣṭuṃ sarvasaukhyaikahetūn
||77||दत्ता त्वया पानकस्याऽपि दाने मासेऽनुज्ञा माधवे साधुजाने ॥
व्याधो जातस्तेन जाता सुबुद्धिर्धर्मान्प्रष्टुं सर्वसौख्यैकहेतून्
dhṛtaṃ mūrdhnā pādaśaucāvaśiṣṭaṃ jalaṃ muneḥ sarvapāpāpahāri ||
teneyaṃ te saṃgatirme vane'sminyayā bhūyaḥ saṃpadaḥ santatiśca
||78||धृतं मूर्ध्ना पादशौचावशिष्टं जलं मुनेः सर्वपापापहारि ॥
तेनेयं ते संगतिर्मे वनेऽस्मिन्यया भूयः संपदः सन्ततिश्च
ityetatsarvamākhyātaṃ pūrvajanmani yatkṛtam ||
karma puṇyaṃ pāpakaṃ ca dṛṣṭaṃ divyena cakṣuṣā
||79||इत्येतत्सर्वमाख्यातं पूर्वजन्मनि यत्कृतम् ॥
कर्म पुण्यं पापकं च दृष्टं दिव्येन चक्षुषा
gopyaṃ vā te pravakṣyāmi yadbhavāñchrotumicchati ||
jātā te cittaśuddhirvai svasti bhūyānmahāmate
||80||गोप्यं वा ते प्रवक्ष्यामि यद्भवाञ्छ्रोतुमिच्छति ॥
जाता ते चित्तशुद्धिर्वै स्वस्ति भूयान्महामते
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāmbarīṣa saṃvāde vyādhopākhyāne vyādhasya pūrvajanmakathanaṃnāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||