sāyujyaprāptir
śrutadeva uvāca
taddarśanāhlādapariplutāśayaḥ sadyaḥ samutthāya nanāma mūrdhnā ||
ciraṃ nirīkṣyā''kulalocano hyamuṃ viśvātmadevaṃ jagatāmadhīśam
||1||तद्दर्शनाह्लादपरिप्लुताशयः सद्यः समुत्थाय ननाम मूर्ध्ना ॥
चिरं निरीक्ष्याऽऽकुललोचनो ह्यमुं विश्वात्मदेवं जगतामधीशम्
dadhāra pādāvavanijya tajjalaṃ yatpādajā''brahma jagatpunāti ||
samarcayāmāsa mahāvibhūtibhirmahārhavastrābharaṇānulepanaiḥ
||2||दधार पादाववनिज्य तज्जलं यत्पादजाऽऽब्रह्म जगत्पुनाति ॥
समर्चयामास महाविभूतिभिर्महार्हवस्त्राभरणानुलेपनैः
sragdhūpadīpāmṛtabhakṣaṇādibhistvaggātravittātmasamarpaṇena ||
tuṣṭāva viṣṇuṃ puruṣaṃ purāṇaṃ nārāyaṇaṃ nirguṇamadvitīyam
||3||स्रग्धूपदीपामृतभक्षणादिभिस्त्वग्गात्रवित्तात्मसमर्पणेन ॥
तुष्टाव विष्णुं पुरुषं पुराणं नारायणं निर्गुणमद्वितीयम्
niraṃjanaṃ viśvasṛjāmadhīśaṃ vande paraṃ padmabhavādivaṃditam ||
yanmāyayā tattvaviduttamā janā vimohitā viśvasṛjāmadhīśvaram
||4||निरंजनं विश्वसृजामधीशं वन्दे परं पद्मभवादिवंदितम् ॥
यन्मायया तत्त्वविदुत्तमा जना विमोहिता विश्वसृजामधीश्वरम्
muhyaṃti māyācariteṣu mūḍhā guṇeṣu citraṃ bhagavadviceṣṭitam ||
anīha etadbahudhaika ātmanā sṛjatyavatyatti na sajjate'pyatha
||5||मुह्यंति मायाचरितेषु मूढा गुणेषु चित्रं भगवद्विचेष्टितम् ॥
अनीह एतद्बहुधैक आत्मना सृजत्यवत्यत्ति न सज्जतेऽप्यथ
samastadevāsurasaukhyaduḥkhaprāptyai bhavānpūrṇamanoratho'pi ||
tatrā'pi kāle svajanābhiguptyai bibharṣi sattvaṃ khalanigrahāya
||6||समस्तदेवासुरसौख्यदुःखप्राप्त्यै भवान्पूर्णमनोरथोऽपि ॥
तत्राऽपि काले स्वजनाभिगुप्त्यै बिभर्षि सत्त्वं खलनिग्रहाय
tamoguṇaṃ rākṣasa bandhanāya rajoguṇaṃ nirguṇa viśvamūrte ||
diṣṭyā tvadaṃghriḥ praṇatāghanāśanastīrthāspadaṃ hṛdi dhṛtaḥ suvipakvayogaiḥ
||7||तमोगुणं राक्षस बन्धनाय रजोगुणं निर्गुण विश्वमूर्ते ॥
दिष्ट्या त्वदंघ्रिः प्रणताघनाशनस्तीर्थास्पदं हृदि धृतः सुविपक्वयोगैः
utsiktabhaktyupahṛtāśaya jīvabhāvāḥ prāpurgatiṃ tava padasmṛtimātrato ye ||
bhavākhyakāloragapāśabandhaḥ punaḥpunarjanmajarādiduḥkhaiḥ
||8||उत्सिक्तभक्त्युपहृताशय जीवभावाः प्रापुर्गतिं तव पदस्मृतिमात्रतो ये ॥
भवाख्यकालोरगपाशबन्धः पुनःपुनर्जन्मजरादिदुःखैः
bhramāmi yoniṣvahamākhubhakṣyavatpravṛddhatarṣastava pādavismṛteḥ ||
nūnaṃ na dattaṃ na ca te kathā śrutā na sādhavo jātu mayā'pi sevitāḥ
||9||भ्रमामि योनिष्वहमाखुभक्ष्यवत्प्रवृद्धतर्षस्तव पादविस्मृतेः ॥
नूनं न दत्तं न च ते कथा श्रुता न साधवो जातु मयाऽपि सेविताः
tenāribhirdhvastaparārdhyalakṣmīrvanaṃ praviṣṭaḥ svaguruhyaghaṃ smaran ||
smṛtau ca tau māṃ samupetya duḥkhātsaṃbodhayāṃcakraturārtabaṃdhū
||10||तेनारिभिर्ध्वस्तपरार्ध्यलक्ष्मीर्वनं प्रविष्टः स्वगुरुह्यघं स्मरन् ॥
स्मृतौ च तौ मां समुपेत्य दुःखात्संबोधयांचक्रतुरार्तबंधू
vaiśākhadharmaiḥ śruticoditaiḥ śubhaiḥ svargāpavargādi pumarthahetubhiḥ ||
tadbodhato'haṃ kṛtavānsamastāñcchubhāvahānmādhavamāsadharmān
||11||वैशाखधर्मैः श्रुतिचोदितैः शुभैः स्वर्गापवर्गादि पुमर्थहेतुभिः ॥
तद्बोधतोऽहं कृतवान्समस्ताञ्च्छुभावहान्माधवमासधर्मान्
tasmādabhūnme paramaḥ prasādastenākhilāḥ saṃpada ūrjitā imāḥ ||
nāgnirna sūryo na ca candratārakā na bhūrjalaṃ khaṃ śvasano'tha vāṅmanaḥ
||12||तस्मादभून्मे परमः प्रसादस्तेनाखिलाः संपद ऊर्जिता इमाः ॥
नाग्निर्न सूर्यो न च चन्द्रतारका न भूर्जलं खं श्वसनोऽथ वाङ्मनः
upāsitāste'pi haratyaghaṃ cirādvipaścito ghnanti muhūrtasevayā ||
yānmanyase tvaṃ bhavino'pi bhūriśastyakteṣaṇāṃstvatpadanyastacittān
||13||उपासितास्तेऽपि हरत्यघं चिराद्विपश्चितो घ्नन्ति मुहूर्तसेवया ॥
यान्मन्यसे त्वं भविनोऽपि भूरिशस्त्यक्तेषणांस्त्वत्पदन्यस्तचित्तान्
namaḥ svataṃtrāya vicitrakarmaṇe namaḥ parasmai sadanugrahāya ||
tvanmāyayā mohito'haṃ guṇeṣu dārārtharūpeṣu bhramāmyanarthadṛk
||14||नमः स्वतंत्राय विचित्रकर्मणे नमः परस्मै सदनुग्रहाय ॥
त्वन्मायया मोहितोऽहं गुणेषु दारार्थरूपेषु भ्रमाम्यनर्थदृक्
tvatpādapadme sati mūlanāśane samastapāpāpaharaṃ sunirmalam ||
sukhecchayānarthanidānabhūtaiḥ sutātmadārairmamatābhiyuktaḥ
||15||त्वत्पादपद्मे सति मूलनाशने समस्तपापापहरं सुनिर्मलम् ॥
सुखेच्छयानर्थनिदानभूतैः सुतात्मदारैर्ममताभियुक्तः
na kvāpi nidrāṃ labhate na śarma pravṛddhatarṣaḥ punareva tasmin ||
labdhvā durāpaṃ naradevajanma tvaṃ yatnataḥ sarvapumarthahetuḥ
||16||न क्वापि निद्रां लभते न शर्म प्रवृद्धतर्षः पुनरेव तस्मिन् ॥
लब्ध्वा दुरापं नरदेवजन्म त्वं यत्नतः सर्वपुमर्थहेतुः
padāravindaṃ na bhajāmi deva saṃmūḍhacetā viṣayeṣu lālasaḥ ||
karomi karmāṇi suniṣṭhitaḥ sanpravṛddhatarṣastadapekṣayā dadat
||17||पदारविन्दं न भजामि देव संमूढचेता विषयेषु लालसः ॥
करोमि कर्माणि सुनिष्ठितः सन्प्रवृद्धतर्षस्तदपेक्षया ददत्
punaśca bhūyāmahamadya bhūyāmityeva cintāśatalolamānasaḥ ||
tadaiva jīvasya bhavetkṛpā vibho duraṃtaśaktestava viśvamūrte
||18||पुनश्च भूयामहमद्य भूयामित्येव चिन्ताशतलोलमानसः ॥
तदैव जीवस्य भवेत्कृपा विभो दुरंतशक्तेस्तव विश्वमूर्ते
samāgamaḥ syānmahatāṃ hi puṃsāṃ bhavāṃbudhiryena hi goṣpadāyate ||
satsaṃgamo deva yadaiva bhūyāttarhīśa deve tvayi jāyate matiḥ
||19||समागमः स्यान्महतां हि पुंसां भवांबुधिर्येन हि गोष्पदायते ॥
सत्संगमो देव यदैव भूयात्तर्हीश देवे त्वयि जायते मतिः
samastarājyāpagamaṃ hi manye hyanugrahaṃ te mayi jātamañjasā ||
yathārya te brahmasurāsurādyairnivṛttatarṣairapi haṃsayūthaiḥ
||20||समस्तराज्यापगमं हि मन्ये ह्यनुग्रहं ते मयि जातमञ्जसा ॥
यथार्य ते ब्रह्मसुरासुराद्यैर्निवृत्ततर्षैरपि हंसयूथैः
itaḥ smarāmyacyutameva sādaraṃ bhavāpahaṃ pādasaroruhaṃ vibho ||
akiṃcanaprārthyamamandabhāgyadaṃ na kāmaye'nyattava pādapadmāt
||21||इतः स्मराम्यच्युतमेव सादरं भवापहं पादसरोरुहं विभो ॥
अकिंचनप्रार्थ्यममन्दभाग्यदं न कामयेऽन्यत्तव पादपद्मात्
ato na rājyaṃ na sutādikośaṃ dehena śaśvatpatatā rajobhuvā ||
bhajāmi nityaṃ tadupāsitavyaṃ pādāraviṃdaṃ munibhirvicintyam
||22||अतो न राज्यं न सुतादिकोशं देहेन शश्वत्पतता रजोभुवा ॥
भजामि नित्यं तदुपासितव्यं पादारविंदं मुनिभिर्विचिन्त्यम्
prasīda deveśa jagannivāsa smṛtiryathā syāttava pādapadme ||
saktiḥ sadā gacchatu dārakośaputrātmacihneṣu gaṇeṣu me prabho
||23||प्रसीद देवेश जगन्निवास स्मृतिर्यथा स्यात्तव पादपद्मे ॥
सक्तिः सदा गच्छतु दारकोशपुत्रात्मचिह्नेषु गणेषु मे प्रभो
bhūyānmanaḥ kṛṣṇapadāravindayorvacāṃsi te divyakathānuvarṇane ||
netre mameme tava vigrahekṣaṇe śrotre kathāyāṃ rasanā tadarpite
||24||भूयान्मनः कृष्णपदारविन्दयोर्वचांसि ते दिव्यकथानुवर्णने ॥
नेत्रे ममेमे तव विग्रहेक्षणे श्रोत्रे कथायां रसना तदर्पिते
ghrāṇaṃ ca tvapādasarojasaurabhe tvadbhaktagandhādivilepane sakṛt ||
syātāṃ ca hastau tava mandire vibho saṃmārjjanādau mama nityadaiva
||25||घ्राणं च त्वपादसरोजसौरभे त्वद्भक्तगन्धादिविलेपने सकृत् ॥
स्यातां च हस्तौ तव मन्दिरे विभो संमार्ज्जनादौ मम नित्यदैव
pādau vibho kṣetrakathā'nusarpaṇe mūrdhā ca me syāttava vandane'niśam ||
kāmaśca me syāttava satkathāyāṃ buddhiśca me syāttava ciṃtane'niśam
||26||पादौ विभो क्षेत्रकथाऽनुसर्पणे मूर्धा च मे स्यात्तव वन्दनेऽनिशम् ॥
कामश्च मे स्यात्तव सत्कथायां बुद्धिश्च मे स्यात्तव चिंतनेऽनिशम्
dināni me syustava satkathodayairudgīyamānairmunibhirgṛhāgataiḥ ||
hīnaḥ prasaṃgastava me na bhūyātkṣaṇaṃ nimeṣārddhamathā'pi viṣṇo
||27||दिनानि मे स्युस्तव सत्कथोदयैरुद्गीयमानैर्मुनिभिर्गृहागतैः ॥
हीनः प्रसंगस्तव मे न भूयात्क्षणं निमेषार्द्धमथाऽपि विष्णो
na pārameṣṭhyaṃ na ca sārvabhaumaṃ na cāpavargaṃ spṛhayāmi viṣṇo ||
tvatpādasevāṃ ca sadaiva kāmaye prārthyāṃ śriyā brahmabhavādibhiḥ suraiḥ
||28||न पारमेष्ठ्यं न च सार्वभौमं न चापवर्गं स्पृहयामि विष्णो ॥
त्वत्पादसेवां च सदैव कामये प्रार्थ्यां श्रिया ब्रह्मभवादिभिः सुरैः
iti rājñā stuto viṣṇuḥ prasannaḥ kamalekṣaṇaḥ ||
meghagambhīrayā vācā tamuvāca kṣitīśvaram
||29||इति राज्ञा स्तुतो विष्णुः प्रसन्नः कमलेक्षणः ॥
मेघगम्भीरया वाचा तमुवाच क्षितीश्वरम्
śrībhagavānuvāca
jāne tvāṃ dāsavaryaṃ me niṣkāmukamakalmaṣam ||
athā'pi te pradāsyāmi varaṃ daivatadurlabham
||30||जाने त्वां दासवर्यं मे निष्कामुकमकल्मषम् ॥
अथाऽपि ते प्रदास्यामि वरं दैवतदुर्लभम्
āyuṣyaṃ cāyutaṃ divyaṃ saṃpadaśca nareśvara ||
bhaktirmayi dṛḍhā bhūyādante sāyujyameva ca
||31||आयुष्यं चायुतं दिव्यं संपदश्च नरेश्वर ॥
भक्तिर्मयि दृढा भूयादन्ते सायुज्यमेव च
tvayā kṛtena stotreṇa māṃ stuvanti ca ye bhuvi ||
teṣāṃ tuṣṭaḥ pradāsyāmi bhuktiṃ muktiṃ na saṃśayaḥ
||32||त्वया कृतेन स्तोत्रेण मां स्तुवन्ति च ये भुवि ॥
तेषां तुष्टः प्रदास्यामि भुक्तिं मुक्तिं न संशयः
tṛtīyaiṣā'kṣayānāma bhuvi khyātā bhaviṣyati ||
yasyāṃ tava prasanno'haṃ bhuktimuktiphalapradaḥ
||33||तृतीयैषाऽक्षयानाम भुवि ख्याता भविष्यति ॥
यस्यां तव प्रसन्नोऽहं भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
ye kurvaṃti narā mūḍhāḥ snānadānādikāḥ kriyā ||
vyājenā'pi svabhāvādvā yāṃti matpadamavyayam
||34||ये कुर्वंति नरा मूढाः स्नानदानादिकाः क्रिया ॥
व्याजेनाऽपि स्वभावाद्वा यांति मत्पदमव्ययम्
ye cā'kṣayatṛtīyāyāṃ pitṝnuddiśya mānavāḥ ||
śrāddhaṃ kurvaṃti teṣāṃ vai tadānaṃtyāya kalpate
||35||ये चाऽक्षयतृतीयायां पितॄनुद्दिश्य मानवाः ॥
श्राद्धं कुर्वंति तेषां वै तदानंत्याय कल्पते
na cānayā tithirloke samā vā nādhikā bhuvi ||
asyāṃ kṛtaṃ svalpamapi tadakṣayyaphalaṃ bhavet
||36||न चानया तिथिर्लोके समा वा नाधिका भुवि ॥
अस्यां कृतं स्वल्पमपि तदक्षय्यफलं भवेत्
yo gāṃ dadyānnṛpaśreṣṭha brāhmaṇāya kuṭuṃbine ||
sarvasaṃpatpravarṣākhyā bhuktimuktiḥ kare sthitā
||37||यो गां दद्यान्नृपश्रेष्ठ ब्राह्मणाय कुटुंबिने ॥
सर्वसंपत्प्रवर्षाख्या भुक्तिमुक्तिः करे स्थिता
yo hi dadyādanaḍvāhaṃ sarvapāpavināśanam ||
kālamṛtyuvimuktaḥ sandīrghāyuṣyamavāpnuyāt
||38||यो हि दद्यादनड्वाहं सर्वपापविनाशनम् ॥
कालमृत्युविमुक्तः सन्दीर्घायुष्यमवाप्नुयात्
vaiśākhamāse yo dharmānkurute matpriyāvahān ||
teṣāṃ mṛtyujarājanmabhayaṃ pāpaṃ harāmyaham
||39||वैशाखमासे यो धर्मान्कुरुते मत्प्रियावहान् ॥
तेषां मृत्युजराजन्मभयं पापं हराम्यहम्
yathā vaiśākhadharmaistu tuṣṭaḥ syāṃ sakalairapi ||
māsadharmairna tuṣṭaḥ syāṃ māso me mādhavaḥ priyaḥ
||40||यथा वैशाखधर्मैस्तु तुष्टः स्यां सकलैरपि ॥
मासधर्मैर्न तुष्टः स्यां मासो मे माधवः प्रियः
sarvadhamojjhitā vāpi brahmacaryavivarjitāḥ ||
vaiśākhamāsaniratā yāṃti matpadamavyayam
||41||सर्वधमोज्झिता वापि ब्रह्मचर्यविवर्जिताः ॥
वैशाखमासनिरता यांति मत्पदमव्ययम्
yaddurāpaṃ tapobhiśca sāṃkhyayogairmakhairapi ||
taddhāma paramaṃ yāṃti vaiśākhaniratā narāḥ
||42||यद्दुरापं तपोभिश्च सांख्ययोगैर्मखैरपि ॥
तद्धाम परमं यांति वैशाखनिरता नराः
api pāpasahasraṃ vā māso'yaṃ harate'nagha ||
prāyaścittavihīnaṃ vā matpādasmaraṇaṃ yathā
||43||अपि पापसहस्रं वा मासोऽयं हरतेऽनघ ॥
प्रायश्चित्तविहीनं वा मत्पादस्मरणं यथा
gurūpadiṣṭaḥ kāṃtāre vaiśākhe nirato bhavān ||
samārādhya jagannāthaṃ tenāptamakhilaṃ nṛpa
||44||गुरूपदिष्टः कांतारे वैशाखे निरतो भवान् ॥
समाराध्य जगन्नाथं तेनाप्तमखिलं नृप
dharmeṇānena saṃprītaḥ pratyakṣo'haṃ bhavāmi te ||
bhuktvā bhogānyathākāmāndevairapisudurlabhān
||45||धर्मेणानेन संप्रीतः प्रत्यक्षोऽहं भवामि ते ॥
भुक्त्वा भोगान्यथाकामान्देवैरपिसुदुर्लभान्
iti tasmai varaṃ dattvā devadevo janārdanaḥ ||
paśyatāmeva sarveṣāṃ tatraivāṃtaradhīyata
||46||इति तस्मै वरं दत्त्वा देवदेवो जनार्दनः ॥
पश्यतामेव सर्वेषां तत्रैवांतरधीयत
tato bhūpālavaryo'sau babhūvātyaṃtavismitaḥ ||
hṛṣṭapuṣṭatanurbhūpa labdhanaṣṭadhano yathā
||47||ततो भूपालवर्योऽसौ बभूवात्यंतविस्मितः ॥
हृष्टपुष्टतनुर्भूप लब्धनष्टधनो यथा
tataḥ śaśāsa pṛthivīṃ taccittastatparāyaṇaḥ ||
mahadbhirbodhito nityaṃ gurubhiśca niraṃtaram
||48||ततः शशास पृथिवीं तच्चित्तस्तत्परायणः ॥
महद्भिर्बोधितो नित्यं गुरुभिश्च निरंतरम्
nānyaṃ priyatamaṃ mene vāsudevamṛte nṛpaḥ ||
yatsaṃparkātpriyā āsandārāmātyasutādayaḥ
||49||नान्यं प्रियतमं मेने वासुदेवमृते नृपः ॥
यत्संपर्कात्प्रिया आसन्दारामात्यसुतादयः
sarvāndharmāṃścakārā'sau vaiśākhoktānpunaḥpunaḥ ||
tena puṇyaprabhāvena putrapautrādibhirvṛtaḥ
||50||सर्वान्धर्मांश्चकाराऽसौ वैशाखोक्तान्पुनःपुनः ॥
तेन पुण्यप्रभावेन पुत्रपौत्रादिभिर्वृतः
bhuktvā manorathānsarvāndevānāmapi durlabhān ||
aṃte jagāma sāyujyaṃ viṣṇordevasya cakriṇaḥ
||51||भुक्त्वा मनोरथान्सर्वान्देवानामपि दुर्लभान् ॥
अंते जगाम सायुज्यं विष्णोर्देवस्य चक्रिणः
ya idaṃ paramākhyānaṃ śṛṇvanti śrāvayaṃti ca ||
te sarve pāpanirmuktā yāṃti viṣṇoḥ paraṃ padam
||52||य इदं परमाख्यानं शृण्वन्ति श्रावयंति च ॥
ते सर्वे पापनिर्मुक्ता यांति विष्णोः परं पदम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāmvarīṣasaṃvāde pāṃcālādhipateḥ sāyujyaprāptirnāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ || 16 ||