dakṣavaraprāptivarṇanaḥ
nārada uvāca
brahman śaṃbhuvara prājña samyaguktaṃ tvayānagha |
śivāśivacaritraṃ ca pāvitaṃ janma me hitam
||1||ब्रह्मन् शंभुवर प्राज्ञ सम्यगुक्तं त्वयानघ ।
शिवाशिवचरित्रं च पावितं जन्म मे हितम्
idānīṃ vada dakṣastu tapaḥ kṛtvā dṛḍhavrataḥ |
kaṃ varaṃ prāpa devyāstu kathaṃ sā dakṣajā'bhavat
||2||इदानीं वद दक्षस्तु तपः कृत्वा दृढव्रतः ।
कं वरं प्राप देव्यास्तु कथं सा दक्षजाऽभवत्
brahmovāca
śṛṇu nārada dhanyastvaṃ munibhirbhaktitokhilaiḥ |
yathā tepe tapo dakṣo varaṃ prāpa ca suvrataḥ
||3||शृणु नारद धन्यस्त्वं मुनिभिर्भक्तितोखिलैः ।
यथा तेपे तपो दक्षो वरं प्राप च सुव्रतः
madājñaptassudhīrdakṣassamādhāya mahādhipaḥ |
apādyaṣṭuṃ ca tāṃ devīṃ tatkāmo jagadaṃbikām
||4||मदाज्ञप्तस्सुधीर्दक्षस्समाधाय महाधिपः ।
अपाद्यष्टुं च तां देवीं तत्कामो जगदंबिकाम्
kṣīrodottaratīrasthāṃ tāṃ kṛtvā hṛdayasthitām |
tapastaptuṃ samārebhe druṣṭuṃ pratyakṣatombikām
||5||क्षीरोदोत्तरतीरस्थां तां कृत्वा हृदयस्थिताम् ।
तपस्तप्तुं समारेभे द्रुष्टुं प्रत्यक्षतोम्बिकाम्
divyavarṣeṇa dakṣastu sahasrāṇāṃ trayaṃ samāḥ |
tapaścacāra niyatassaṃ yatātmā dṛḍhavrataḥ
||6||दिव्यवर्षेण दक्षस्तु सहस्राणां त्रयं समाः ।
तपश्चचार नियतस्सं यतात्मा दृढव्रतः
mārutāśī nirāhāro jalāhārī ca parṇabhuk |
evaṃ nināya taṃ kālaṃ ciṃtayantāṃ jaganmayīm
||7||मारुताशी निराहारो जलाहारी च पर्णभुक् ।
एवं निनाय तं कालं चिंतयन्तां जगन्मयीम्
durgādhyānasamāsaktaściraṃ kālaṃ taporataḥ |
niyamairbahubhirdevīmārādhayati suvrataḥ
||8||दुर्गाध्यानसमासक्तश्चिरं कालं तपोरतः ।
नियमैर्बहुभिर्देवीमाराधयति सुव्रतः
tato yamādiyuktasya dakṣasya munisattama |
jagadambā pūjayataḥ pratyakṣamabhavacchivā
||9||ततो यमादियुक्तस्य दक्षस्य मुनिसत्तम ।
जगदम्बा पूजयतः प्रत्यक्षमभवच्छिवा
tataḥ pratyakṣato dṛṣṭvā jagadambāṃ jaganmayīm |
kṛtakṛtyamathātmānaṃ mene dakṣaḥ prajāpatiḥ
||10||ततः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा जगदम्बां जगन्मयीम् ।
कृतकृत्यमथात्मानं मेने दक्षः प्रजापतिः
siṃhasthāṃ kālikāṃ kṛṣṇāṃ cāruvaktrāṃ caturbhujām |
varadābhayanīlābjakhaḍgahastāṃ manoharām
||11||सिंहस्थां कालिकां कृष्णां चारुवक्त्रां चतुर्भुजाम् ।
वरदाभयनीलाब्जखड्गहस्तां मनोहराम्
āraktanayanāṃ cārumuktakeśīṃ jagatprasūm |
tuṣṭāva vāgbhiścitrābhiḥ supraṇamyātha suprabhām
||12||आरक्तनयनां चारुमुक्तकेशीं जगत्प्रसूम् ।
तुष्टाव वाग्भिश्चित्राभिः सुप्रणम्याथ सुप्रभाम्
dakṣa uvāca
jagadeva mahāmāye jagadīśe maheśvari |
kṛpāṃ kṛtvā namastestu darśitaṃ svavapurmama
||13||जगदेव महामाये जगदीशे महेश्वरि ।
कृपां कृत्वा नमस्तेस्तु दर्शितं स्ववपुर्मम
prasīda bhagavatyādye prasīda śivarūpiṇam |
prasīda bhaktavarade jaganmāye namostu te
||14||प्रसीद भगवत्याद्ये प्रसीद शिवरूपिणम् ।
प्रसीद भक्तवरदे जगन्माये नमोस्तु ते
brahmovāca
iti stutā maheśānī dakṣeṇa prayatātmanā |
uvāca dakṣaṃ jñātvāpi svayaṃ tasyepsitaṃ mune
||15||इति स्तुता महेशानी दक्षेण प्रयतात्मना ।
उवाच दक्षं ज्ञात्वापि स्वयं तस्येप्सितं मुने
devyuvāca
tuṣṭāhaṃ dakṣa bhavatassadbhaktyā hyanayā bhṛśam |
varaṃ vṛṇīṣva svābhīṣṭaṃ nādeyaṃ vidyate tava
||16||तुष्टाहं दक्ष भवतस्सद्भक्त्या ह्यनया भृशम् ।
वरं वृणीष्व स्वाभीष्टं नादेयं विद्यते तव
brahmovāca
jagadambāvacaśśrutvā tato dakṣaḥ prajāpatiḥ |
suprahṛṣṭataraḥ prāha nāmaṃ nāmaṃ ca tāṃ śivām
||17||जगदम्बावचश्श्रुत्वा ततो दक्षः प्रजापतिः ।
सुप्रहृष्टतरः प्राह नामं नामं च तां शिवाम्
dakṣa uvāca
jagadambā mahāmāye yadi tvaṃ varadā mama |
madvacaḥ śṛṇu suprītyā mama kāmaṃ prapūraya
||18||जगदम्बा महामाये यदि त्वं वरदा मम ।
मद्वचः शृणु सुप्रीत्या मम कामं प्रपूरय
mama svāmī śivo yo hi sa jāto brahmaṇastutaḥ |
rudranāmā pūrṇarūpāvatāraḥ paramātmanaḥ
||19||मम स्वामी शिवो यो हि स जातो ब्रह्मणस्तुतः ।
रुद्रनामा पूर्णरूपावतारः परमात्मनः
tavāvatāro no jātaḥ kā tatpatnī bhavedataḥ |
taṃ mohaya maheśānamavatīrya kṣitau śive
||20||तवावतारो नो जातः का तत्पत्नी भवेदतः ।
तं मोहय महेशानमवतीर्य क्षितौ शिवे
tvadṛte tasya mohāya na śaktānyā kadācana |
tasmānmama sutā bhūtvā harajāyābhavā'dhunā
||21||त्वदृते तस्य मोहाय न शक्तान्या कदाचन ।
तस्मान्मम सुता भूत्वा हरजायाभवाऽधुना
itthaṃ kṛtvā sulīlā ca bhava tvaṃ hara mohinī |
mamaivaiṣa varo devi satyamuktaṃ tavāgrataḥ
||22||इत्थं कृत्वा सुलीला च भव त्वं हर मोहिनी ।
ममैवैष वरो देवि सत्यमुक्तं तवाग्रतः
kevalaṃ svārthamiti ca sarveṣāṃ jagatāmapi |
brahmaviṣṇuśivānāṃ ca brahmaṇā prerito hyaham
||23||केवलं स्वार्थमिति च सर्वेषां जगतामपि ।
ब्रह्मविष्णुशिवानां च ब्रह्मणा प्रेरितो ह्यहम्
brahmovāca
ityākarṇya prajeśasya vacanaṃ jagadambikā |
pratyuvāca vihasyeti smṛtvā taṃ manasā śivam
||24||इत्याकर्ण्य प्रजेशस्य वचनं जगदम्बिका ।
प्रत्युवाच विहस्येति स्मृत्वा तं मनसा शिवम्
devyuvāca
tāta prajāpate dakṣa śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |
satyaṃ bravīmi tvadbhaktyā suprasannākhilapradā
||25||तात प्रजापते दक्ष शृणु मे परमं वचः ।
सत्यं ब्रवीमि त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नाखिलप्रदा
ahaṃ tava sutā dakṣa tvajjāyāyāṃ maheśvarī |
bhaviṣyāmi na saṃdehastvadbhaktivaśavartinī
||26||अहं तव सुता दक्ष त्वज्जायायां महेश्वरी ।
भविष्यामि न संदेहस्त्वद्भक्तिवशवर्तिनी
tathā yatnaṃ kariṣyāmi tapaḥ kṛtvā sudussaham |
harajāyā bhaviṣyāmi tadvaraṃ prāpya cānagha
||27||तथा यत्नं करिष्यामि तपः कृत्वा सुदुस्सहम् ।
हरजाया भविष्यामि तद्वरं प्राप्य चानघ
nānyathā kāryasiddhirhi nirvikārī ca sa prabhuḥ |
vidherviṣṇośca saṃsevyaḥ pūrṇa eva sadāśivaḥ
||28||नान्यथा कार्यसिद्धिर्हि निर्विकारी च स प्रभुः ।
विधेर्विष्णोश्च संसेव्यः पूर्ण एव सदाशिवः
ahaṃ tasya sadā dāsī priyā janmani janmani |
mama svāmī sa vai śaṃbhurnānārūpadharopi ha
||29||अहं तस्य सदा दासी प्रिया जन्मनि जन्मनि ।
मम स्वामी स वै शंभुर्नानारूपधरोपि ह
varaprabhāvādbhrukuṭeravatīrṇo vidhesma ca |
ahaṃ tadvaratopīhāvatariṣye tadājñayā
||30||वरप्रभावाद्भ्रुकुटेरवतीर्णो विधेस्म च ।
अहं तद्वरतोपीहावतरिष्ये तदाज्ञया
gaccha svabhavanaṃ tāta mayā jñātā tu dūtikā |
harajāyā bhaviṣyāmi bhūtā te tanayācirāt
||31||गच्छ स्वभवनं तात मया ज्ञाता तु दूतिका ।
हरजाया भविष्यामि भूता ते तनयाचिरात्
ityuktvā sadvaco dakṣaṃ śivājñāṃ prāpya cetasi |
punaḥ provāca sā devī smṛtvā śivapadāmbujam
||32||इत्युक्त्वा सद्वचो दक्षं शिवाज्ञां प्राप्य चेतसि ।
पुनः प्रोवाच सा देवी स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
parantu paṇa ādheyo manasā te prajāpate |
śrāvayiṣyāmi te taṃ vai satyaṃ jānīhi no mṛṣā
||33||परन्तु पण आधेयो मनसा ते प्रजापते ।
श्रावयिष्यामि ते तं वै सत्यं जानीहि नो मृषा
yadā bhavān mayi punarbhavenmaṃdādarastapā |
dehaṃ tyakṣye nijaṃ satyaṃ svātmanyasmyatha vetaram
||34||यदा भवान् मयि पुनर्भवेन्मंदादरस्तपा ।
देहं त्यक्ष्ये निजं सत्यं स्वात्मन्यस्म्यथ वेतरम्
eṣa dattastava varaḥ pratisargaṃ prajāpate |
ahaṃ tava sutā bhūtvā bhaviṣyāmi harapriyā
||35||एष दत्तस्तव वरः प्रतिसर्गं प्रजापते ।
अहं तव सुता भूत्वा भविष्यामि हरप्रिया
brahmovāca
evamuktvā maheśānī dakṣaṃ mukhyaprajāpatim |
aṃtardadhe drutaṃ tatra samyag dakṣasya paśyataḥ
||36||एवमुक्त्वा महेशानी दक्षं मुख्यप्रजापतिम् ।
अंतर्दधे द्रुतं तत्र सम्यग् दक्षस्य पश्यतः
aṃtarhitāyāṃ durgāyāṃ sa dakṣopi nijāśramam |
jagāma ca mudaṃ lebhe bhaviṣyati suteti sā
||37||अंतर्हितायां दुर्गायां स दक्षोपि निजाश्रमम् ।
जगाम च मुदं लेभे भविष्यति सुतेति सा
iti śrīśivamahā purāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvitīye satīkhaṃḍe dakṣavaraprāptivarṇano nāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||