etasminnantare tatra nabhovāṇī munīśvara
brahmovāca
etasminnantare tatra nabhovāṇī munīśvara |
avocacchṛṇvatāṃ dakṣasurādīnāṃ yathārthataḥ
||1||एतस्मिन्नन्तरे तत्र नभोवाणी मुनीश्वर ।
अवोचच्छृण्वतां दक्षसुरादीनां यथार्थतः
vyomavāṇyuvāca
re re dakṣa durācāra daṃbhācāraparāyaṇa |
kiṃ kṛtaṃ te mahāmūḍha karma cānarthakārakam
||2||रे रे दक्ष दुराचार दंभाचारपरायण ।
किं कृतं ते महामूढ कर्म चानर्थकारकम्
na kṛtaṃ śaivarājasya dadhīcervacanasya hi |
pramāṇaṃ tatkṛte mūḍha sarvānaṃdakaraṃ śubham
||3||न कृतं शैवराजस्य दधीचेर्वचनस्य हि ।
प्रमाणं तत्कृते मूढ सर्वानंदकरं शुभम्
nirgataste makhādvipraḥ śāpaṃ dattvā sudussaham |
tatopi buddhaṃ kiṃcinno tvayā mūḍhena cetasi
||4||निर्गतस्ते मखाद्विप्रः शापं दत्त्वा सुदुस्सहम् ।
ततोपि बुद्धं किंचिन्नो त्वया मूढेन चेतसि
tataḥ kṛtaḥ kathaṃ no vai svaputryāstvādaraḥ paraḥ |
samāgatāyāssatyāśca maṃgalāyā gṛhaṃ svataḥ
||5||ततः कृतः कथं नो वै स्वपुत्र्यास्त्वादरः परः ।
समागतायास्सत्याश्च मंगलाया गृहं स्वतः
satībhavau nārcitau hi kimidaṃ jñānadurbala |
brahmaputra iti vṛthā garvitosi vimohitaḥ
||6||सतीभवौ नार्चितौ हि किमिदं ज्ञानदुर्बल ।
ब्रह्मपुत्र इति वृथा गर्वितोसि विमोहितः
sā satyeva sadārādhyā sarvā pāpaphalapradā |
trilokamātā kalyāṇī śaṃkarārddhāṃgabhāginī
||7||सा सत्येव सदाराध्या सर्वा पापफलप्रदा ।
त्रिलोकमाता कल्याणी शंकरार्द्धांगभागिनी
sā satyevārcitā nityaṃ sarvasaubhāgyadāyinī |
māheśvarī svabhaktānāṃ sarvamaṃgaladāyinī
||8||सा सत्येवार्चिता नित्यं सर्वसौभाग्यदायिनी ।
माहेश्वरी स्वभक्तानां सर्वमंगलदायिनी
sā satyevārcitā nityaṃ saṃsārabhayanāśinī |
manobhīṣṭapradā daivī sarvopadravahāriṇī
||9||सा सत्येवार्चिता नित्यं संसारभयनाशिनी ।
मनोभीष्टप्रदा दैवी सर्वोपद्रवहारिणी
sā satyevārcitā nityaṃ kīrtisaṃpatpradāyinī |
paramā parameśānī bhuktimuktipradāyinī
||10||सा सत्येवार्चिता नित्यं कीर्तिसंपत्प्रदायिनी ।
परमा परमेशानी भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
sā satyeva jagaddhātrī jagadrakṣaṇakāriṇī |
anādiśaktiḥ kalpānte jagatsaṃhārakāriṇī
||11||सा सत्येव जगद्धात्री जगद्रक्षणकारिणी ।
अनादिशक्तिः कल्पान्ते जगत्संहारकारिणी
sā satyeva jaganmātā viṣṇu mātāvilāsinī |
brahmendracandravahnyarkadevādijananī smṛtā
||12||सा सत्येव जगन्माता विष्णु माताविलासिनी ।
ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवह्न्यर्कदेवादिजननी स्मृता
sā satyeva tapodharmadātādiphaladāyinī |
śaṃbhuśaktirmahādevī duṣṭahaṃtrī parātparā
||13||सा सत्येव तपोधर्मदातादिफलदायिनी ।
शंभुशक्तिर्महादेवी दुष्टहंत्री परात्परा
īdṛgvidhā satī devī yasya patnī sadā priyā |
tasyai bhāgo na dattaste mūḍhena kuvicāriṇā
||14||ईदृग्विधा सती देवी यस्य पत्नी सदा प्रिया ।
तस्यै भागो न दत्तस्ते मूढेन कुविचारिणा
śaṃbhurhi parameśānassarvasvāmī parātparaḥ |
viṣṇubrahmādisaṃsevyaḥ sarvakalyāṇakārakaḥ |
tapyate hi tapaḥ siddhairetaddarśanakāṃkṣibhiḥ |
yujyate yogibhiryogairetaddarśanakāṃkṣibhiḥ
||16||शंभुर्हि परमेशानस्सर्वस्वामी परात्परः ।
विष्णुब्रह्मादिसंसेव्यः सर्वकल्याणकारकः ।
तप्यते हि तपः सिद्धैरेतद्दर्शनकांक्षिभिः ।
युज्यते योगिभिर्योगैरेतद्दर्शनकांक्षिभिः
anaṃtadhanadhānyānāṃ yāgādīnāṃ tathaiva ca |
darśanaṃ śaṃkarasyaiva mahatphalamudāhṛtam
||17||अनंतधनधान्यानां यागादीनां तथैव च ।
दर्शनं शंकरस्यैव महत्फलमुदाहृतम्
śiva eva jagaddhātā sarvavidyāpatiḥ prabhuḥ |
ādividyāvarasvāmī sarvamaṃgalamaṃgalaḥ
||18||शिव एव जगद्धाता सर्वविद्यापतिः प्रभुः ।
आदिविद्यावरस्वामी सर्वमंगलमंगलः
tacchakterna kṛto yasmātsatkarodya tvayā khala |
ataevā'dhvarasyāsya vināśo hi bhaviṣyati
||19||तच्छक्तेर्न कृतो यस्मात्सत्करोद्य त्वया खल ।
अतएवाऽध्वरस्यास्य विनाशो हि भविष्यति
amaṃgalaṃ bhavatyeva pūjārhāṇāmapūjayā |
pūjyamānā ca nāsau hi yataḥ pūjyatamā śivā
||20||अमंगलं भवत्येव पूजार्हाणामपूजया ।
पूज्यमाना च नासौ हि यतः पूज्यतमा शिवा
sahasreṇāpi śirasāṃ śeṣo yatpādajaṃ rajaḥ |
vahatyaharahaḥ prītyā tasya śaktiḥ śivā satī
||21||सहस्रेणापि शिरसां शेषो यत्पादजं रजः ।
वहत्यहरहः प्रीत्या तस्य शक्तिः शिवा सती
yatpādapadmamaniśaṃ dhyātvā saṃpūjya sādaram |
viṣṇuviṣṇutvamāpannastasya śaṃbhoḥ priyā satī
||22||यत्पादपद्ममनिशं ध्यात्वा संपूज्य सादरम् ।
विष्णुविष्णुत्वमापन्नस्तस्य शंभोः प्रिया सती
yatpādapadmamaniśaṃ dhyātvā saṃpūjya sādaram |
brahmā brahmatvamāpannastasya śaṃbhoḥ priyā satī
||23||यत्पादपद्ममनिशं ध्यात्वा संपूज्य सादरम् ।
ब्रह्मा ब्रह्मत्वमापन्नस्तस्य शंभोः प्रिया सती
yatpādapadmamaniśaṃ dhyātvā saṃpūjya sādaram |
indrādayo lokapālāḥ prāpussvaṃ svaṃ paraṃ padam
||24||यत्पादपद्ममनिशं ध्यात्वा संपूज्य सादरम् ।
इन्द्रादयो लोकपालाः प्रापुस्स्वं स्वं परं पदम्
jagatpitā śivaśśaktirjaganmātā ca sā satī |
satkṛtau na tvayā mūḍha kathaṃ śreyo bhaviṣyati
||25||जगत्पिता शिवश्शक्तिर्जगन्माता च सा सती ।
सत्कृतौ न त्वया मूढ कथं श्रेयो भविष्यति
daurbhāgyaṃ tvayi saṃkrāṃtaṃ saṃkrāṃtāstvayi cāpadaḥ |
yau cānārādhitau bhaktyā bhavānīśaṃkarau ca tau
||26||दौर्भाग्यं त्वयि संक्रांतं संक्रांतास्त्वयि चापदः ।
यौ चानाराधितौ भक्त्या भवानीशंकरौ च तौ
anabhyarcya śivaṃ śaṃbhuṃ kalyāṇaṃ prāpnuyāmiti |
kimasti garvo durvārassa garvodya vinaśyati
||27||अनभ्यर्च्य शिवं शंभुं कल्याणं प्राप्नुयामिति ।
किमस्ति गर्वो दुर्वारस्स गर्वोद्य विनश्यति
sarveśavimukho bhūtvā deveṣveteṣu kastava |
kariṣyati sahāyaṃ taṃ na te paśyāmi sarvathā
||28||सर्वेशविमुखो भूत्वा देवेष्वेतेषु कस्तव ।
करिष्यति सहायं तं न ते पश्यामि सर्वथा
yadi devāḥ kariṣyaṃti sāhāyyamadhunā tava |
tadā nāśaṃ samāpsyaṃti śalabhā iva vahninā
||29||यदि देवाः करिष्यंति साहाय्यमधुना तव ।
तदा नाशं समाप्स्यंति शलभा इव वह्निना
jvalatvadya mukhaṃ te vai yajñadhvaṃso bhavatvati |
sahāyāstava yāvaṃtaste jvalaṃtvadya satvaram
||30||ज्वलत्वद्य मुखं ते वै यज्ञध्वंसो भवत्वति ।
सहायास्तव यावंतस्ते ज्वलंत्वद्य सत्वरम्
amarāṇāṃ ca sarveṣāṃ śapatho'maṃgalāya te |
kariṣyaṃtyadya sāhāyyaṃ yadetasya durātmanaḥ
||31||अमराणां च सर्वेषां शपथोऽमंगलाय ते ।
करिष्यंत्यद्य साहाय्यं यदेतस्य दुरात्मनः
nirgacchaṃtvamarāssvokametadadhvaramaṃḍapāt |
anyathā bhavato nāśo bhaviṣyatyadya sarvathā
||32||निर्गच्छंत्वमरास्स्वोकमेतदध्वरमंडपात् ।
अन्यथा भवतो नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा
nirgacchaṃtvapare sarve munināgādayo makhāt |
anyathā bhavatāṃ nāśo bhaviṣyatyadya sarvathā
||33||निर्गच्छंत्वपरे सर्वे मुनिनागादयो मखात् ।
अन्यथा भवतां नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा
nirgaccha tvaṃ hare śīghrametadadhvaramaṃḍapāt |
anyathā bhavato nāśo bhaviṣyatyadya sarvathā
||34||निर्गच्छ त्वं हरे शीघ्रमेतदध्वरमंडपात् ।
अन्यथा भवतो नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा
nirgaccha tvaṃ vidhe śīghrametadadhvaramaṃḍapāt |
anyathā bhavato nāśo bhaviṣyatyadya sarvathā
||35||निर्गच्छ त्वं विधे शीघ्रमेतदध्वरमंडपात् ।
अन्यथा भवतो नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा
brahmovāca
ityuktvādhvaraśālāyāmakhilāyāṃ susaṃsthitān |
vyaramatsā nabhovāṇī sarvakalyāṇakāriṇī
||36||इत्युक्त्वाध्वरशालायामखिलायां सुसंस्थितान् ।
व्यरमत्सा नभोवाणी सर्वकल्याणकारिणी
tacchrutvā vyomavacanaṃ sarve haryādayassurāḥ |
akārṣurvismayaṃ tāta munayaśca tathā pare
||37||तच्छ्रुत्वा व्योमवचनं सर्वे हर्यादयस्सुराः ।
अकार्षुर्विस्मयं तात मुनयश्च तथा परे
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvitīye satīkhaṃḍe satyupākhyāne nabhovāṇīvarṇanaṃ nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ || 51 ||