varaṃ dattvā mune tasmin śaṃbhāvaṃtarhite tadā
brahmovāca
varaṃ dattvā mune tasmin śaṃbhāvaṃtarhite tadā |
saṃdhyāpyagacchattatraiva yatra medhātithirmuniḥ
||1||वरं दत्त्वा मुने तस्मिन् शंभावंतर्हिते तदा ।
संध्याप्यगच्छत्तत्रैव यत्र मेधातिथिर्मुनिः
tatra śaṃbhoḥ prasādena na kenāpyupalakṣitā |
sasmāra varṇinaṃ taṃ vai svopadeśakaraṃ tapaḥ
||2||तत्र शंभोः प्रसादेन न केनाप्युपलक्षिता ।
सस्मार वर्णिनं तं वै स्वोपदेशकरं तपः
vasiṣṭhena purā sā tu varṇībhūtvā mahāmune |
upadiṣṭā tapaścartuṃ vacanātparameṣṭhinaḥ
||3||वसिष्ठेन पुरा सा तु वर्णीभूत्वा महामुने ।
उपदिष्टा तपश्चर्तुं वचनात्परमेष्ठिनः
tameva kṛtvā manasā tapaścaryopadeśakam |
patitvena tadā saṃdhyā brāhmaṇaṃ brahmacāriṇam
||4||तमेव कृत्वा मनसा तपश्चर्योपदेशकम् ।
पतित्वेन तदा संध्या ब्राह्मणं ब्रह्मचारिणम्
samiddhegnau mahāyajñe munibhirnopalakṣitā |
dṛṣṭā śaṃbhuprasādena sā viveśa vidheḥ sutā
||5||समिद्धेग्नौ महायज्ञे मुनिभिर्नोपलक्षिता ।
दृष्टा शंभुप्रसादेन सा विवेश विधेः सुता
tasyāḥ puroḍāśamayaṃ śarīraṃ tatkṣaṇāttataḥ |
dagdhaṃ puroḍāśagaṃdhaṃ tastāra yadalakṣitam
||6||तस्याः पुरोडाशमयं शरीरं तत्क्षणात्ततः ।
दग्धं पुरोडाशगंधं तस्तार यदलक्षितम्
vahnistasyāḥ śarīraṃ tu dagdhvā sūryasya maṃḍalam |
śuddhaṃ praveśayāmāsa śaṃbhorevājñayā punaḥ
||7||वह्निस्तस्याः शरीरं तु दग्ध्वा सूर्यस्य मंडलम् ।
शुद्धं प्रवेशयामास शंभोरेवाज्ञया पुनः
sūryo tryarthaṃ vibhajyātha taccharīraṃ tadā rathe |
svakeśaṃ sthāpayāmāsa prītaye pitṛdevayoḥ
||8||सूर्यो त्र्यर्थं विभज्याथ तच्छरीरं तदा रथे ।
स्वकेशं स्थापयामास प्रीतये पितृदेवयोः
tadūrddhvabhāgastasyāstu śarīrasya munīśvara |
prātassaṃdhyābhavatsā tu ahorātrādimadhyagā|
taccheṣabhāgastasyāstu ahorātrāṃtamadhyagā |
sā sāyamabhavatsaṃdhyā pitṛprītipradā sadā |
sūryodayāttu prathamaṃ yadā syādaruṇodayaḥ |
prātassaṃdhyā tadodeti devānāṃ prītikāriṇī
||11||तदूर्द्ध्वभागस्तस्यास्तु शरीरस्य मुनीश्वर ।
प्रातस्संध्याभवत्सा तु अहोरात्रादिमध्यगा।
तच्छेषभागस्तस्यास्तु अहोरात्रांतमध्यगा ।
सा सायमभवत्संध्या पितृप्रीतिप्रदा सदा ।
सूर्योदयात्तु प्रथमं यदा स्यादरुणोदयः ।
प्रातस्संध्या तदोदेति देवानां प्रीतिकारिणी
astaṃ gate tataḥ sūryye śoṇapadmanibhe sadā |
udeti sāyaṃ saṃdhyāpi pitṝṇāṃ modakāriṇī
||12||अस्तं गते ततः सूर्य्ये शोणपद्मनिभे सदा ।
उदेति सायं संध्यापि पितॄणां मोदकारिणी
tasyāḥ prāṇāstu manasā śaṃbhunātha dayālunā |
divyena tu śarīreṇa cakrire hi śarīriṇaḥ
||13||तस्याः प्राणास्तु मनसा शंभुनाथ दयालुना ।
दिव्येन तु शरीरेण चक्रिरे हि शरीरिणः
muneryajñāvasāne tu saṃprāpte muninā tu sā |
prāptā putrī vahnimadhye taptakāṃcanasuprabhā
||14||मुनेर्यज्ञावसाने तु संप्राप्ते मुनिना तु सा ।
प्राप्ता पुत्री वह्निमध्ये तप्तकांचनसुप्रभा
tāṃ jagrāha tadā putrīṃ munurāmodasaṃyutaḥ |
yajñārthaṃ tāntu saṃsnāpya nijakroḍe dadhau mune
||15||तां जग्राह तदा पुत्रीं मुनुरामोदसंयुतः ।
यज्ञार्थं तान्तु संस्नाप्य निजक्रोडे दधौ मुने
aruṃdhatī tu tasyāstu nāma cakre mahāmuniḥ |
śiṣyaiḥ parivṛtastatra mahāmodamavāpa ha
||16||अरुंधती तु तस्यास्तु नाम चक्रे महामुनिः ।
शिष्यैः परिवृतस्तत्र महामोदमवाप ह
viruṇaddhi yato dharmaṃ sā kasmādapi kāraṇāt |
atastriloke viditaṃ nāma saṃprāpa tatsvayam
||17||विरुणद्धि यतो धर्मं सा कस्मादपि कारणात् ।
अतस्त्रिलोके विदितं नाम संप्राप तत्स्वयम्
yajñaṃ samāpya sa muniḥ kṛtakṛtyabhāvamāsādya saṃpadayutastanayā pralaṃbhāt |
tasminnijāśramapade saha śiṣyavargaistāmeva satatamasau dayite surarṣe
||18||यज्ञं समाप्य स मुनिः कृतकृत्यभावमासाद्य संपदयुतस्तनया प्रलंभात् ।
तस्मिन्निजाश्रमपदे सह शिष्यवर्गैस्तामेव सततमसौ दयिते सुरर्षे
atha sā vavṛdhe devī tasminmunivarāśrame |
candrabhāgānadītīre tāpasāraṇyasaṃjñake
||19||अथ सा ववृधे देवी तस्मिन्मुनिवराश्रमे ।
चन्द्रभागानदीतीरे तापसारण्यसंज्ञके
saṃprāpte pañcame varṣe candrabhāgāṃ tadā guṇaiḥ |
tāpasāraṇyamapi sā pavitramakarotsatī
||20||संप्राप्ते पञ्चमे वर्षे चन्द्रभागां तदा गुणैः ।
तापसारण्यमपि सा पवित्रमकरोत्सती
vivāhaṃ kārayāmāsustasyā brahmasutena vai |
vasiṣṭhena hyaruṃdhatyā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
||21||विवाहं कारयामासुस्तस्या ब्रह्मसुतेन वै ।
वसिष्ठेन ह्यरुंधत्या ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
tadvivāhe mahotsāho vabhūva sukhavarddhanaḥ |
sarve surāśca munayassukhamāpuḥ paraṃ muno
||22||तद्विवाहे महोत्साहो वभूव सुखवर्द्धनः ।
सर्वे सुराश्च मुनयस्सुखमापुः परं मुनो
brahmaviṣṇumaheśānāṃ karanissṛtatoyataḥ |
saptanadyassamutpannāśśiprādyāssupavitrakāḥ
||23||ब्रह्मविष्णुमहेशानां करनिस्सृततोयतः ।
सप्तनद्यस्समुत्पन्नाश्शिप्राद्यास्सुपवित्रकाः
aruṃdhatī mahāsādhvī sādhvīnāṃ pravarottamā |
vasiṣṭhaṃ prāpya saṃreje medhātithisutā mune
||24||अरुंधती महासाध्वी साध्वीनां प्रवरोत्तमा ।
वसिष्ठं प्राप्य संरेजे मेधातिथिसुता मुने
yasyāḥ putrāssamutpannāḥ śreṣṭhāśśaktyādayaśśubhāḥ |
vasiṣṭhaṃ prāpya taṃ kāṃtaṃ saṃreje munisattamāḥ
||25||यस्याः पुत्रास्समुत्पन्नाः श्रेष्ठाश्शक्त्यादयश्शुभाः ।
वसिष्ठं प्राप्य तं कांतं संरेजे मुनिसत्तमाः
evaṃ saṃdhyācaritraṃ te kathitaṃ munisattama |
pavitraṃ pāvanaṃ divyaṃ sarvakāmaphalapradam
||26||एवं संध्याचरित्रं ते कथितं मुनिसत्तम ।
पवित्रं पावनं दिव्यं सर्वकामफलप्रदम्
ya idaṃ śṛṇuyānnārī puruṣo vā śubhavrataḥ |
sarvānkāmānavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā
||27||य इदं शृणुयान्नारी पुरुषो वा शुभव्रतः ।
सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvi- satīkhaṃḍe saptamo'dhyāyaḥ || 7 ||