duśśakunadarśanam
brahmovāca
evaṃ pracalite cāsmin vīrabhadre gaṇānvite |
duṣṭacihnāni dakṣeṇa dṛṣṭāni vibudhairapi
||1||एवं प्रचलिते चास्मिन् वीरभद्रे गणान्विते ।
दुष्टचिह्नानि दक्षेण दृष्टानि विबुधैरपि
utpātā vividhāścāsan vīrabhadre gaṇānvite |
trividhā api devarṣe yajñavidhvaṃsasūcakāḥ
||2||उत्पाता विविधाश्चासन् वीरभद्रे गणान्विते ।
त्रिविधा अपि देवर्षे यज्ञविध्वंससूचकाः
dakṣavāmākṣibāhūruvispaṃdassamajāyata |
nānākaṣṭapradastāta sarvathā'śubhasūcakaḥ
||3||दक्षवामाक्षिबाहूरुविस्पंदस्समजायत ।
नानाकष्टप्रदस्तात सर्वथाऽशुभसूचकः
bhūkaṃpassamabhūttatra dakṣayāgasthale tadā |
dakṣopaśyacca madhyāhne nakṣatrāṇyadbhutāni ca
||4||भूकंपस्समभूत्तत्र दक्षयागस्थले तदा ।
दक्षोपश्यच्च मध्याह्ने नक्षत्राण्यद्भुतानि च
diśaścāsansumalināḥ karburobhūddivākaraḥ |
pariveṣasahasreṇa saṃkrāṃtaśca bhayaṃkaraḥ
||5||दिशश्चासन्सुमलिनाः कर्बुरोभूद्दिवाकरः ।
परिवेषसहस्रेण संक्रांतश्च भयंकरः
nakṣatrāṇi pataṃti sma vidyudagniprabhāṇi ca |
nakṣatrāṇāmabhūdvakrā gatiścādhomukhī tadā
||6||नक्षत्राणि पतंति स्म विद्युदग्निप्रभाणि च ।
नक्षत्राणामभूद्वक्रा गतिश्चाधोमुखी तदा
gṛdhrā dakṣa śiraḥ spṛṣṭvā samudbhūtāḥ sahasraśaḥ |
āsīdgṛdhrapakṣacchāyaissacchāyo yāgamaṃḍapaḥ
||7||गृध्रा दक्ष शिरः स्पृष्ट्वा समुद्भूताः सहस्रशः ।
आसीद्गृध्रपक्षच्छायैस्सच्छायो यागमंडपः
vavāśire yāgabhūmau kroṣṭāro netrakastadā |
ulkāvṛṣṭirabhūttatra śvetavṛścikasaṃbhavā
||8||ववाशिरे यागभूमौ क्रोष्टारो नेत्रकस्तदा ।
उल्कावृष्टिरभूत्तत्र श्वेतवृश्चिकसंभवा
kharā vātā vavustatra pāṃśuvṛṣṭisamanvitāḥ |
śalabhāśca samudbhūtā vivartānilakaṃpitāḥ
||9||खरा वाता ववुस्तत्र पांशुवृष्टिसमन्विताः ।
शलभाश्च समुद्भूता विवर्तानिलकंपिताः
rītaiśca pavanai rūrddhvaṃ sa dakṣādhvaramaṃḍapaḥ |
daivānvitena dakṣeṇa yaḥ kṛto nūtanodbhutaḥ
||10||रीतैश्च पवनै रूर्द्ध्वं स दक्षाध्वरमंडपः ।
दैवान्वितेन दक्षेण यः कृतो नूतनोद्भुतः
vemurdakṣādayassarve tadā śoṇitamadbhutam |
vemuśca māṃsakhaṇḍāni saśalyāni muhurmuhuḥ
||11||वेमुर्दक्षादयस्सर्वे तदा शोणितमद्भुतम् ।
वेमुश्च मांसखण्डानि सशल्यानि मुहुर्मुहुः
sakaṃpāśca babhūvuste dīpā vātahatā iva |
duḥkhitāścābhavansarve śastradhārāhatā iva
||12||सकंपाश्च बभूवुस्ते दीपा वातहता इव ।
दुःखिताश्चाभवन्सर्वे शस्त्रधाराहता इव
tadā ninādajātāni bāṣpavarṣāṇi tatkṣaṇe |
prātastuṣāravarṣīṇi padmānīva vanāṃtare
||13||तदा निनादजातानि बाष्पवर्षाणि तत्क्षणे ।
प्रातस्तुषारवर्षीणि पद्मानीव वनांतरे
dakṣādyakṣīṇi jātāni hyakasmādviśadānyapi |
niśāyāṃ kamalāścaiva kumudānīva saṃgave
||14||दक्षाद्यक्षीणि जातानि ह्यकस्माद्विशदान्यपि ।
निशायां कमलाश्चैव कुमुदानीव संगवे
asṛgvavarṣa devaśca timireṇāvṛtā diśaḥ |
digdāhobhūdviśeṣeṇa trāsayan sakalāñjanān
||15||असृग्ववर्ष देवश्च तिमिरेणावृता दिशः ।
दिग्दाहोभूद्विशेषेण त्रासयन् सकलाञ्जनान्
evaṃ vidhānyariṣṭāni dadṛśurvibudhādayaḥ |
bhayamāpedire'tyaṃtaṃ mune viṣṇvādikāstadā
||16||एवं विधान्यरिष्टानि ददृशुर्विबुधादयः ।
भयमापेदिरेऽत्यंतं मुने विष्ण्वादिकास्तदा
bhuvi te mūrchitāḥ peturhā hatāḥ sma itīrayan |
taravastīrasaṃjātā nadīvegahatā iva
||17||भुवि ते मूर्छिताः पेतुर्हा हताः स्म इतीरयन् ।
तरवस्तीरसंजाता नदीवेगहता इव
patitvā te sthitā bhūmau krūrāḥ sarpā hatā iva |
kaṃdukā iva te bhūyaḥ patitāḥ punarutthitāḥ
||18||पतित्वा ते स्थिता भूमौ क्रूराः सर्पा हता इव ।
कंदुका इव ते भूयः पतिताः पुनरुत्थिताः
tataste tāpasaṃtaptā ruruduḥ kurarī iva |
rodanadhvanisaṃkrātoruktipratyuktikā iva
||19||ततस्ते तापसंतप्ता रुरुदुः कुररी इव ।
रोदनध्वनिसंक्रातोरुक्तिप्रत्युक्तिका इव
savaikuṃṭhāstatassarve tadā kuṃṭhitaśaktayaḥ |
svasvopakaṃṭhamākaṃṭhaṃ luluṭhuḥ kamaṭhā iva
||20||सवैकुंठास्ततस्सर्वे तदा कुंठितशक्तयः ।
स्वस्वोपकंठमाकंठं लुलुठुः कमठा इव
etasminnaṃtare tatra saṃjātā cāśarīravāk |
śrāvayatyakhilān devāndakṣaṃ caiva viśeṣataḥ
||21||एतस्मिन्नंतरे तत्र संजाता चाशरीरवाक् ।
श्रावयत्यखिलान् देवान्दक्षं चैव विशेषतः
ākāśavāṇyuvāca
dhik janma tava dakṣādya mahāmūḍhosi pāpadhīḥ |
bhaviṣyati mahadduḥkhamanivāryaṃ harodbhavam
||22||धिक् जन्म तव दक्षाद्य महामूढोसि पापधीः ।
भविष्यति महद्दुःखमनिवार्यं हरोद्भवम्
hāhāpi notra ye mūḍhāstava devādayasthitāḥ |
teṣāmapi mahāduḥkhaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ
||23||हाहापि नोत्र ये मूढास्तव देवादयस्थिताः ।
तेषामपि महादुःखं भविष्यति न संशयः
brahmovāca
tacchrutvākāśavacanaṃ dṛṣṭvāriṣṭāni tāni ca |
dakṣaḥ prāpadbhayaṃ cāti pare devādayopi ha
||24||तच्छ्रुत्वाकाशवचनं दृष्ट्वारिष्टानि तानि च ।
दक्षः प्रापद्भयं चाति परे देवादयोपि ह
vepamānastadā dakṣo vikalaścāti cetasi |
agacchaccharaṇaṃ viṣṇoḥ svaprabhoriṃdirāpateḥ
||25||वेपमानस्तदा दक्षो विकलश्चाति चेतसि ।
अगच्छच्छरणं विष्णोः स्वप्रभोरिंदिरापतेः
supraṇamya bhayāviṣṭaḥ saṃstūya ca vicetanaḥ |
avocaddevadevaṃ taṃ viṣṇuṃ svajanavatsalam
||26||सुप्रणम्य भयाविष्टः संस्तूय च विचेतनः ।
अवोचद्देवदेवं तं विष्णुं स्वजनवत्सलम्
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvitīye satī khaṃḍe duśśakunadarśanaṃ nāma catustriṃśo'dhyāyaḥ || 34 ||