tripuravarṇanam
śrīgaṇeśāya namaḥ
śrīgaurīśaṃkarābhyāṃ namaḥ
nārada uvāca
śrutamasmābhirānaṃdapradaṃ caritamuttamam |
gṛhasthasyaiva śaṃbhośca gaṇaskaṃdādisatkatham
||1||श्रुतमस्माभिरानंदप्रदं चरितमुत्तमम् ।
गृहस्थस्यैव शंभोश्च गणस्कंदादिसत्कथम्
idānīṃ brūhi suprītyā caritaṃ varamuttamam |
śaṃkaro hi yathā rudro jaghāna viharankhalān
||2||इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या चरितं वरमुत्तमम् ।
शंकरो हि यथा रुद्रो जघान विहरन्खलान्
kathaṃ dadāha bhagavānnagarāṇi suradviṣām |
trīṇyekena ca bāṇena yugapatkena vīryavān
||3||कथं ददाह भगवान्नगराणि सुरद्विषाम् ।
त्रीण्येकेन च बाणेन युगपत्केन वीर्यवान्
etatsarvaṃ samācakṣva caritaṃ śaśimaulinaḥ |
devarṣisukhadaṃ śaśvanmāyāviharataḥ prabhoḥ
||4||एतत्सर्वं समाचक्ष्व चरितं शशिमौलिनः ।
देवर्षिसुखदं शश्वन्मायाविहरतः प्रभोः
brahmovāca
evametatpurā pṛṣṭo vyāsena ṛṣisattamaḥ |
sanatkumāraṃ provāca tadeva kathayāmyaham
||5||एवमेतत्पुरा पृष्टो व्यासेन ऋषिसत्तमः ।
सनत्कुमारं प्रोवाच तदेव कथयाम्यहम्
sanatkumāra uvāca
śṛṇu vyāsa mahāprājña caritaṃ śaśimaulinaḥ |
yathā dadāha tripuraṃ bāṇenaikena viśva hṛt
||6||शृणु व्यास महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः ।
यथा ददाह त्रिपुरं बाणेनैकेन विश्व हृत्
śivātmajena skandena nihate tārakāsure |
tatputrāstu trayo daityāḥ paryatapyanmunīśvara
||7||शिवात्मजेन स्कन्देन निहते तारकासुरे ।
तत्पुत्रास्तु त्रयो दैत्याः पर्यतप्यन्मुनीश्वर
tārakākhyastu tajjeṣṭho vidyunmālī ca madhyamaḥ |
kamalākṣaḥ kanīyāṃśca sarve tulyabalāssadā
||8||तारकाख्यस्तु तज्जेष्ठो विद्युन्माली च मध्यमः ।
कमलाक्षः कनीयांश्च सर्वे तुल्यबलास्सदा
jitendriyāssasannaddhāssaṃyatāssatyavādinaḥ |
dṛḍhacittā mahāvīrā devadrohiṇa eva ca
||9||जितेन्द्रियास्ससन्नद्धास्संयतास्सत्यवादिनः ।
दृढचित्ता महावीरा देवद्रोहिण एव च
te tu meruguhāṃ gatvā tapaścakrurmahādbhutam |
trayassarvānsubhogāṃśca vihāya sumanoharān
||10||ते तु मेरुगुहां गत्वा तपश्चक्रुर्महाद्भुतम् ।
त्रयस्सर्वान्सुभोगांश्च विहाय सुमनोहरान्
vasaṃte sarvakāmāṃśca gītavāditranissvanam |
vihāya sotsavaṃ tepustrayaste tārakātmajāḥ
||11||वसंते सर्वकामांश्च गीतवादित्रनिस्स्वनम् ।
विहाय सोत्सवं तेपुस्त्रयस्ते तारकात्मजाः
grīṣme sūryaprabhāṃ jitvā dikṣu prajvālya pāvakam |
tanmadhyasaṃsthāḥ siddhyarthaṃ juhuvurhavyamādarāt
||12||ग्रीष्मे सूर्यप्रभां जित्वा दिक्षु प्रज्वाल्य पावकम् ।
तन्मध्यसंस्थाः सिद्ध्यर्थं जुहुवुर्हव्यमादरात्
mahāpratāpapatitāssarvepyāsan sumūrchitāḥ |
varṣāsu gatasaṃtrāsā vṛṣṭiṃ mūrddhanyadhārayan
||13||महाप्रतापपतितास्सर्वेप्यासन् सुमूर्छिताः ।
वर्षासु गतसंत्रासा वृष्टिं मूर्द्धन्यधारयन्
śaratkāle prasūtaṃ tu bhojanaṃ tu bubhukṣitāḥ |
ramyaṃ snigdhaṃ sthiraṃ hṛdyaṃ phalaṃ mūlamanuttamam
||14||शरत्काले प्रसूतं तु भोजनं तु बुभुक्षिताः ।
रम्यं स्निग्धं स्थिरं हृद्यं फलं मूलमनुत्तमम्
saṃyamātkṣuttṛṣo jitvā pānānyuccāvacānyapi |
bubhukṣitebhyo dattvā tu bubhūvurupalā iva
||15||संयमात्क्षुत्तृषो जित्वा पानान्युच्चावचान्यपि ।
बुभुक्षितेभ्यो दत्त्वा तु बुभूवुरुपला इव
saṃsthitāste mahātmāno nirādhārāścaturdiśam |
hemaṃte girimāśritya dhairyeṇa parameṇa tu
||16||संस्थितास्ते महात्मानो निराधाराश्चतुर्दिशम् ।
हेमंते गिरिमाश्रित्य धैर्येण परमेण तु
tuṣāradehasaṃchannā jalaklinnena vāsasā |
āsādya dehaṃ kṣaumeṇa śiśire toyamadhyagāḥ
||17||तुषारदेहसंछन्ना जलक्लिन्नेन वाससा ।
आसाद्य देहं क्षौमेण शिशिरे तोयमध्यगाः
anirviṇṇāstatassarve kramaśo'varddhayaṃstapaḥ |
tepustrayaste tatputrā vidhimuddiśya sattamāḥ
||18||अनिर्विण्णास्ततस्सर्वे क्रमशोऽवर्द्धयंस्तपः ।
तेपुस्त्रयस्ते तत्पुत्रा विधिमुद्दिश्य सत्तमाः
tapa ugraṃ samāsthāya niyame parame sthitā |
tapasā karṣayāmāsurdehān svān dānavottamāḥ
||19||तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिता ।
तपसा कर्षयामासुर्देहान् स्वान् दानवोत्तमाः
varṣāṇāṃ śatakaṃ caiva padamekaṃ nidhāya ca |
bhūmau sthitvā paraṃ tatra tepuste balavattarāḥ
||20||वर्षाणां शतकं चैव पदमेकं निधाय च ।
भूमौ स्थित्वा परं तत्र तेपुस्ते बलवत्तराः
te sahasraṃ tu varṣāṇāṃ vātabhakṣāssudāruṇāḥ |
tapastepurdurātmānaḥ paraṃ tāpamupāgatāḥ
||21||ते सहस्रं तु वर्षाणां वातभक्षास्सुदारुणाः ।
तपस्तेपुर्दुरात्मानः परं तापमुपागताः
varṣāṇāṃ tu sahasraṃ vai mastakenāsthitāstathā |
varṣāṇāṃ tu śatenaiva ūrddhvabāhava āsitāḥ
||22||वर्षाणां तु सहस्रं वै मस्तकेनास्थितास्तथा ।
वर्षाणां तु शतेनैव ऊर्द्ध्वबाहव आसिताः
evaṃ duḥkhaṃ paraṃ prāptā durāgrahaparā ime |
īdṛkte saṃsthitā daityā divārātramataṃdritā
||23||एवं दुःखं परं प्राप्ता दुराग्रहपरा इमे ।
ईदृक्ते संस्थिता दैत्या दिवारात्रमतंद्रिता
evaṃ teṣāṃ gataḥ kālo mahān sutapatāṃ mune |
brahmātmanāṃ tārakāṇāṃ dharmeṇeti matirmama
||24||एवं तेषां गतः कालो महान् सुतपतां मुने ।
ब्रह्मात्मनां तारकाणां धर्मेणेति मतिर्मम
prādurāsīttato brahmā surāsuragururmahān |
saṃtuṣṭastapasā teṣāṃ varaṃ dātuṃ mahāyaśāḥ
||25||प्रादुरासीत्ततो ब्रह्मा सुरासुरगुरुर्महान् ।
संतुष्टस्तपसा तेषां वरं दातुं महायशाः
munidevāsuraissārddhaṃ sāṃtvapūrvamidaṃ vacaḥ |
tatastānabravītsarvān sarvabhūtapitāmahaḥ
||26||मुनिदेवासुरैस्सार्द्धं सांत्वपूर्वमिदं वचः ।
ततस्तानब्रवीत्सर्वान् सर्वभूतपितामहः
brahmovāca
prasanno'smi mahādaityā yuṣmākaṃ tapasā mune |
sarvaṃ dāsyāmi yuṣmabhyaṃ varaṃ brūta yadīpsitam
||27||प्रसन्नोऽस्मि महादैत्या युष्माकं तपसा मुने ।
सर्वं दास्यामि युष्मभ्यं वरं ब्रूत यदीप्सितम्
kimarthaṃ sutapastaptaṃ kathayadhvaṃ suradviṣāṃ |
sarveṣāṃ tapaso dātā sarvakartāsmi sarvadā
||28||किमर्थं सुतपस्तप्तं कथयध्वं सुरद्विषां ।
सर्वेषां तपसो दाता सर्वकर्तास्मि सर्वदा
sanatkumāra uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā śanaiste svātmano gatam |
ūcuḥ prāṃjalayassarve praṇipatya pitāmaham
||29||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शनैस्ते स्वात्मनो गतम् ।
ऊचुः प्रांजलयस्सर्वे प्रणिपत्य पितामहम्
daityā ūcuḥ
yadi prasanno deveśa yadi deyo varastvayā |
avadhyatvaṃ ca sarveṣāṃ sarvabhūteṣu dehinaḥ
||30||यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरस्त्वया ।
अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु देहिनः
sthirān kuru jagannātha pāṃtu naḥ paripaṃthinaḥ |
jarārogādayassarve nāsmānmṛtyuragāt kvacit
||31||स्थिरान् कुरु जगन्नाथ पांतु नः परिपंथिनः ।
जरारोगादयस्सर्वे नास्मान्मृत्युरगात् क्वचित्
ajarāścāmarāssarve bhavāma iti no matam |
samṛtyavaḥ kariṣyāmassarvānanyāṃstrilokake
||32||अजराश्चामरास्सर्वे भवाम इति नो मतम् ।
समृत्यवः करिष्यामस्सर्वानन्यांस्त्रिलोकके
lakṣmyā kiṃ tadvipulayā kiṃ kāryaṃ hi purottamaiḥ |
anyaiśca vipulairbhogaissthānaiśvaryeṇa vā punaḥ
||33||लक्ष्म्या किं तद्विपुलया किं कार्यं हि पुरोत्तमैः ।
अन्यैश्च विपुलैर्भोगैस्स्थानैश्वर्येण वा पुनः
yatraiva mṛtyunā grasto niyataṃ paṃcabhirdinaiḥ |
vyarthaṃ tasyākhilaṃ brahman niścitaṃ na itīva hi
||34||यत्रैव मृत्युना ग्रस्तो नियतं पंचभिर्दिनैः ।
व्यर्थं तस्याखिलं ब्रह्मन् निश्चितं न इतीव हि
sanatkumāra uvāca
iti śrutvā vacasteṣāṃ daityānāṃ ca tapasvinām |
pratyuvāca śivaṃ smṛtvā svaprabhuṃ giriśaṃ vidhiḥ
||35||इति श्रुत्वा वचस्तेषां दैत्यानां च तपस्विनाम् ।
प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा स्वप्रभुं गिरिशं विधिः
brahmovāca
nāsti sarvāmaratvaṃ ca nivartadhvamato'surāḥ |
anyaṃ varaṃ vṛṇīdhvaṃ vai yādṛśo vo hi rocate
||36||नास्ति सर्वामरत्वं च निवर्तध्वमतोऽसुराः ।
अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशो वो हि रोचते
jāto janiṣyate nūnaṃ jaṃtuḥ kopyasurāḥ kvacit |
ajaraścāmaro loke na bhaviṣyati bhūtale
||37||जातो जनिष्यते नूनं जंतुः कोप्यसुराः क्वचित् ।
अजरश्चामरो लोके न भविष्यति भूतले
ṛte tu khaṃḍaparaśoḥ kālakālāddharestathā |
tau dharmādharmaparamāvavyaktau vyaktarūpiṇau
||38||ऋते तु खंडपरशोः कालकालाद्धरेस्तथा ।
तौ धर्माधर्मपरमावव्यक्तौ व्यक्तरूपिणौ
saṃpīḍanāya jagato yadi sa kriyate tapaḥ |
saphalaṃ tadgataṃ vedyaṃ tasmātsuvihitaṃ tapaḥ
||39||संपीडनाय जगतो यदि स क्रियते तपः ।
सफलं तद्गतं वेद्यं तस्मात्सुविहितं तपः
tadvicārya svayaṃ buddhyā na śakyaṃ yatsurāsuraiḥ |
durlabhaṃ vā sudussādhyaṃ mṛtyuṃ vaṃcayatānaghāḥ
||40||तद्विचार्य स्वयं बुद्ध्या न शक्यं यत्सुरासुरैः ।
दुर्लभं वा सुदुस्साध्यं मृत्युं वंचयतानघाः
tatkiṃcinmaraṇe hetuṃ vṛṇīdhvaṃ sattvamāśritāḥ |
yena mṛtyurnaiva vṛto rakṣatastatpṛthak pṛthak
||41||तत्किंचिन्मरणे हेतुं वृणीध्वं सत्त्वमाश्रिताः ।
येन मृत्युर्नैव वृतो रक्षतस्तत्पृथक् पृथक्
sanatkumāra uvāca
etadvidhivacaḥ śrutvā muhūrttaṃ dhyānamāsthitāḥ |
procuste ciṃtayitvātha sarvalokapitāmaham
||42||एतद्विधिवचः श्रुत्वा मुहूर्त्तं ध्यानमास्थिताः ।
प्रोचुस्ते चिंतयित्वाथ सर्वलोकपितामहम्
daityā ūcuḥ
bhagavannāsti no veśma parākramavatāmapi |
adhṛṣyāḥ śātravānāṃ tu yanna vatsyāmahe sukham
||43||भगवन्नास्ति नो वेश्म पराक्रमवतामपि ।
अधृष्याः शात्रवानां तु यन्न वत्स्यामहे सुखम्
purāṇi trīṇi no dehi nirmāyātyadbhutāni hi |
sarvasaṃpatsamṛddhānya pradhṛṣyāṇi divaukasām
||44||पुराणि त्रीणि नो देहि निर्मायात्यद्भुतानि हि ।
सर्वसंपत्समृद्धान्य प्रधृष्याणि दिवौकसाम्
vayaṃ purāṇi trīṇyeva samāsthāya mahīmimām |
cariṣyāmo hi lokeśa tvatprasādājjagadguro
||45||वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् ।
चरिष्यामो हि लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो
tārakākṣastataḥ prāha yadabhedyaṃ surairapi |
karoti viśvakarmā tanmama hemamayaṃ puram
||46||तारकाक्षस्ततः प्राह यदभेद्यं सुरैरपि ।
करोति विश्वकर्मा तन्मम हेममयं पुरम्
yayāce kamalākṣastu rājataṃ sumahatpuram |
vidyunmālī ca saṃhṛṣṭo vajrāyasamayaṃ mahat
||47||ययाचे कमलाक्षस्तु राजतं सुमहत्पुरम् ।
विद्युन्माली च संहृष्टो वज्रायसमयं महत्
pureṣveteṣu bho brahmannekasthānasthiteṣu ca |
madhyāhnābhijite kāle śītāṃśau puṣpa saṃsthite
||48||पुरेष्वेतेषु भो ब्रह्मन्नेकस्थानस्थितेषु च ।
मध्याह्नाभिजिते काले शीतांशौ पुष्प संस्थिते
uparyuparyadṛṣṭeṣu vyomni līlābhrasaṃsthite |
varṣatsu kālamegheṣu puṣkarāvartanāmasu
||49||उपर्युपर्यदृष्टेषु व्योम्नि लीलाभ्रसंस्थिते ।
वर्षत्सु कालमेघेषु पुष्करावर्तनामसु
tathā varṣasahasrāte sameṣyāmaḥ parasparam |
ekībhāvaṃ gamiṣyaṃti purāṇyetāni nānyathā
||50||तथा वर्षसहस्राते समेष्यामः परस्परम् ।
एकीभावं गमिष्यंति पुराण्येतानि नान्यथा
sarvadevamayo devassarveṣāṃ me kuhelayā |
asaṃbhave rathe tiṣṭhan sarvopaskaraṇānvite
||51||सर्वदेवमयो देवस्सर्वेषां मे कुहेलया ।
असंभवे रथे तिष्ठन् सर्वोपस्करणान्विते
asaṃbhāvyaikakāṃḍena bhinattu nagarāṇi naḥ |
nirvairaḥ kṛttivāsāstu yosmākamiti nityaśaḥ |
vaṃdyaḥ pūjyobhivādyaśca sosmākaṃ nirdahetkatham |
iti cetasi saṃdhāya tādṛśo bhuvi durlabhaḥ
||53||असंभाव्यैककांडेन भिनत्तु नगराणि नः ।
निर्वैरः कृत्तिवासास्तु योस्माकमिति नित्यशः ।
वंद्यः पूज्योभिवाद्यश्च सोस्माकं निर्दहेत्कथम् ।
इति चेतसि संधाय तादृशो भुवि दुर्लभः
sanatkumāra uvāca
etacchrutvā vacasteṣāṃ brahmā lokapitāmahaḥ |
evamastīti tān prāha sṛṣṭikartā smarañśivam
||54||एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः ।
एवमस्तीति तान् प्राह सृष्टिकर्ता स्मरञ्शिवम्
ājñāṃ dadau mayasyāpi kutra tvaṃ nagaratrayam |
kāṃcanaṃ rājataṃ caiva āyasaṃ ceti bho maya
||55||आज्ञां ददौ मयस्यापि कुत्र त्वं नगरत्रयम् ।
कांचनं राजतं चैव आयसं चेति भो मय
ityādiśya mayaṃ brahmā pratyakṣaṃ prāviśaddivam |
teṣāṃ tārakaputrāṇāṃ paśyatāṃ nijadhāma hi
||56||इत्यादिश्य मयं ब्रह्मा प्रत्यक्षं प्राविशद्दिवम् ।
तेषां तारकपुत्राणां पश्यतां निजधाम हि
tato mayaśca tapasā cakre dhīraḥ purāṇyatha |
kāṃcanaṃ tārakākṣasya kamalākṣasya rājatam
||57||ततो मयश्च तपसा चक्रे धीरः पुराण्यथ ।
कांचनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्
vidyunmālyāyasaṃ caiva trividhaṃ durgamuttamam |
svarge vyomni ca bhūmau ca kramājjñeyāni tāni vai
||58||विद्युन्माल्यायसं चैव त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् ।
स्वर्गे व्योम्नि च भूमौ च क्रमाज्ज्ञेयानि तानि वै
datvā tebhyo surebhyaśca purāṇi trīṇi vai mayaḥ |
praviveśa svayaṃ tatra hitakāmaparāyaṇaḥ
||59||दत्वा तेभ्यो सुरेभ्यश्च पुराणि त्रीणि वै मयः ।
प्रविवेश स्वयं तत्र हितकामपरायणः
evaṃ putratrayaṃ prāpya praviṣṭāstārakātmajāḥ |
bubhujussakalānbhogānmahābalaparākramāḥ
||60||एवं पुत्रत्रयं प्राप्य प्रविष्टास्तारकात्मजाः ।
बुभुजुस्सकलान्भोगान्महाबलपराक्रमाः
kalpadrumaiśca saṃkīrṇaṃ gajavājisamākulam |
nānāprāsādasaṃkīrṇaṃ maṇijālasamā vṛtam
||61||कल्पद्रुमैश्च संकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् ।
नानाप्रासादसंकीर्णं मणिजालसमा वृतम्
sūryamaṇḍalasaṃkāśairvimānaissarvatomukhaiḥ |
padmarāgamayaiścaiva śobhitaṃ candrasannibhaiḥ
||62||सूर्यमण्डलसंकाशैर्विमानैस्सर्वतोमुखैः ।
पद्मरागमयैश्चैव शोभितं चन्द्रसन्निभैः
prāsādairgopurairdivyaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ |
divyastrījanasaṃkīrṇairgaṃdharvaissiddhacāraṇaiḥ
||63||प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः ।
दिव्यस्त्रीजनसंकीर्णैर्गंधर्वैस्सिद्धचारणैः
rudrālayaiḥ pratigṛhamagnihotraiḥ pratiṣṭhitaiḥ |
dvijottamaiśśāstra jñaiśśivabhaktirataissadā
||64||रुद्रालयैः प्रतिगृहमग्निहोत्रैः प्रतिष्ठितैः ।
द्विजोत्तमैश्शास्त्र ज्ञैश्शिवभक्तिरतैस्सदा
vāpīkūpataḍāgaiśca dīrghikābhissuśobhitam |
udyānavanavṛkṣaiśca svargacyuta guṇottamaiḥ
||65||वापीकूपतडागैश्च दीर्घिकाभिस्सुशोभितम् ।
उद्यानवनवृक्षैश्च स्वर्गच्युत गुणोत्तमैः
nadīnadasarinmukhyapuṣkaraiḥ śobhitaṃ sadā |
sarvakāmaphalādyaiścānekairvṛkṣairmanoharam
||66||नदीनदसरिन्मुख्यपुष्करैः शोभितं सदा ।
सर्वकामफलाद्यैश्चानेकैर्वृक्षैर्मनोहरम्
mattamātaṃgayūthaiśca turaṃgaiśca suśobhanaiḥ |
rathaiśca vividhākāraiśśibikābhiralaṃkṛtam
||67||मत्तमातंगयूथैश्च तुरंगैश्च सुशोभनैः ।
रथैश्च विविधाकारैश्शिबिकाभिरलंकृतम्
samayādiśikaiścaiva krīḍāsthānaiḥ pṛthakpṛthak |
vedādhyayanaśālābhirvividhābhiḥ pṛthakpṛthak
||68||समयादिशिकैश्चैव क्रीडास्थानैः पृथक्पृथक् ।
वेदाध्ययनशालाभिर्विविधाभिः पृथक्पृथक्
adṛṣṭaṃ manasā vācā pāpānvitanaraissadā |
mahātmabhiśśubhācāraiḥ puṇyavadbhiḥ pravīkṣyate
||69||अदृष्टं मनसा वाचा पापान्वितनरैस्सदा ।
महात्मभिश्शुभाचारैः पुण्यवद्भिः प्रवीक्ष्यते
pativratābhiḥ sarvatra pāvitaṃ sthalamuttamam |
patisevanaśīlābhirvimukhābhiḥ kudharmataḥ
||70||पतिव्रताभिः सर्वत्र पावितं स्थलमुत्तमम् ।
पतिसेवनशीलाभिर्विमुखाभिः कुधर्मतः
daityaśūrairmahābhāgaissadāraissasutairdvijaiḥ |
śrautasmārtārthatattvajñaissvadharmaniratairyutam
||71||दैत्यशूरैर्महाभागैस्सदारैस्ससुतैर्द्विजैः ।
श्रौतस्मार्तार्थतत्त्वज्ञैस्स्वधर्मनिरतैर्युतम्
vyūḍhoraskairvṛṣaskaṃdhaissāmayuddhadharaissadā |
praśāṃtaiḥ kupitaiścaiva kubjairvāmanakaistathā
||72||व्यूढोरस्कैर्वृषस्कंधैस्सामयुद्धधरैस्सदा ।
प्रशांतैः कुपितैश्चैव कुब्जैर्वामनकैस्तथा
nīlotpaladalaprakhyairnīlakuṃcitamūrddhajaiḥ |
mayena rakṣitaissarvaiśśikṣitairyuddhalālasaiḥ
||73||नीलोत्पलदलप्रख्यैर्नीलकुंचितमूर्द्धजैः ।
मयेन रक्षितैस्सर्वैश्शिक्षितैर्युद्धलालसैः
varasamararatairyutaṃ samaṃtādajaśivapūjanayā viśuddhavīryaiḥ |
ravimarutamahendrasaṃnikāśaissuramathanaissudṛḍhaissusevitaṃ yat
||74||वरसमररतैर्युतं समंतादजशिवपूजनया विशुद्धवीर्यैः ।
रविमरुतमहेन्द्रसंनिकाशैस्सुरमथनैस्सुदृढैस्सुसेवितं यत्
śāstravedapurāṇeṣu yeye dharmāḥ prakīrtitāḥ |
śivapriyāssadā devāste dharmāstatra sarvataḥ
||75||शास्त्रवेदपुराणेषु येये धर्माः प्रकीर्तिताः ।
शिवप्रियास्सदा देवास्ते धर्मास्तत्र सर्वतः
evaṃ labdhavarāste tu daiteyāstārakātmajāḥ |
śaivaṃ mayamupāśritya nivasaṃti sma tatra ha
||76||एवं लब्धवरास्ते तु दैतेयास्तारकात्मजाः ।
शैवं मयमुपाश्रित्य निवसंति स्म तत्र ह
sarvaṃ trailokyamutsārya praviśya nagarāṇi te |
kurvaṃti sma mahadrājyaṃ śivamārgaratāssadā
||77||सर्वं त्रैलोक्यमुत्सार्य प्रविश्य नगराणि ते ।
कुर्वंति स्म महद्राज्यं शिवमार्गरतास्सदा
tato mahān gataḥ kālo vasatāṃ puṇyakarmaṇām |
yathāsukhaṃ yathājoṣaṃ sadrājyaṃ kurvatāṃ mune
||78||ततो महान् गतः कालो वसतां पुण्यकर्मणाम् ।
यथासुखं यथाजोषं सद्राज्यं कुर्वतां मुने
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṇḍe tripuravadhopākhyāne tripuravarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||