śṛṇu vyāsa susaṃprītyā caritaṃ parameśituḥ
sanatkumāra uvāca
śṛṇu vyāsa susaṃprītyā caritaṃ parameśituḥ |
yathāvadhītsvapriyayā daityamuddiśya saṃjñayā
||1||शृणु व्यास सुसंप्रीत्या चरितं परमेशितुः ।
यथावधीत्स्वप्रियया दैत्यमुद्दिश्य संज्ञया
āstāṃ purā mahādaityo vidalotpalasaṃjñakau |
apuṃvadhyau mahāvīrau sudṛptau varato vidheḥ
||2||आस्तां पुरा महादैत्यो विदलोत्पलसंज्ञकौ ।
अपुंवध्यौ महावीरौ सुदृप्तौ वरतो विधेः
tṛṇīkṛtatrijagatī puruṣābhyāṃ svadorba lāt |
tābhyāṃ sarve surā brahman daityābhyāṃ nirjitā raṇe
||3||तृणीकृतत्रिजगती पुरुषाभ्यां स्वदोर्ब लात् ।
ताभ्यां सर्वे सुरा ब्रह्मन् दैत्याभ्यां निर्जिता रणे
tābhyāṃ parājitā devā vidheste śaraṇaṃ gatāḥ |
natvā taṃ vidhivatsarve kathayāmāsurādarāta
||4||ताभ्यां पराजिता देवा विधेस्ते शरणं गताः ।
नत्वा तं विधिवत्सर्वे कथयामासुरादरात
iti brahmā hyavocattān devyā vadhyau ca tau dhruvam |
dhairyyaṃ kuruta saṃsmṛtya saśivaṃ śivamādarāt
||5||इति ब्रह्मा ह्यवोचत्तान् देव्या वध्यौ च तौ ध्रुवम् ।
धैर्य्यं कुरुत संस्मृत्य सशिवं शिवमादरात्
bhaktavatsalanāmāsau saśivaśśaṃkaraśśivaḥ |
śaṃ kariṣyatyadīrgheṇa kālena parameśvaraḥ
||6||भक्तवत्सलनामासौ सशिवश्शंकरश्शिवः ।
शं करिष्यत्यदीर्घेण कालेन परमेश्वरः
sanatkumāra uvāca
ityuktvā tāṃstato brahmā tūṣṇīmāsīcchivaṃ smaran |
tepi devā mudaṃ prāpya svaṃsvaṃ dhāma yayustadā
||7||इत्युक्त्वा तांस्ततो ब्रह्मा तूष्णीमासीच्छिवं स्मरन् ।
तेपि देवा मुदं प्राप्य स्वंस्वं धाम ययुस्तदा
atha nāradadevarṣiśśivapreraṇayā tadā |
gatvā tadīyabhavanaṃ śivāsauṃdaryamājagau
||8||अथ नारददेवर्षिश्शिवप्रेरणया तदा ।
गत्वा तदीयभवनं शिवासौंदर्यमाजगौ
śrutvā tadvacanaṃ daityāvāstāṃ māyāvimohitau |
devīṃ parijihīrṣū tau viṣameṣu prapīḍitau
||9||श्रुत्वा तद्वचनं दैत्यावास्तां मायाविमोहितौ ।
देवीं परिजिहीर्षू तौ विषमेषु प्रपीडितौ
vicārayāmāsatustau kadā kutra śivā ca sā |
bhaviṣyati vidheḥ prāptodayānnāviti sarvadā
||10||विचारयामासतुस्तौ कदा कुत्र शिवा च सा ।
भविष्यति विधेः प्राप्तोदयान्नाविति सर्वदा
ekasminsamaye śaṃbhurvijahāra sulīlayā |
kautukenaiva cikrīḍe śivā kandukalīlayā
||11||एकस्मिन्समये शंभुर्विजहार सुलीलया ।
कौतुकेनैव चिक्रीडे शिवा कन्दुकलीलया
sakhībhissaha suprītyā kautukācchivasannidhau
||12||सखीभिस्सह सुप्रीत्या कौतुकाच्छिवसन्निधौ
udaṃcaṃtyaṃcadaṃgānāṃ lāghavaṃ paritanvatī |
niśvāsāmodamuditabhramarākulitekṣaṇā
||13||उदंचंत्यंचदंगानां लाघवं परितन्वती ।
निश्वासामोदमुदितभ्रमराकुलितेक्षणा
bhraśyaddhammillasanmālyasvapurīkṛtabhūmikā |
svidyatkapolapatrālīsravadaṃbukaṇojjvalā
||14||भ्रश्यद्धम्मिल्लसन्माल्यस्वपुरीकृतभूमिका ।
स्विद्यत्कपोलपत्रालीस्रवदंबुकणोज्ज्वला
sphuṭaccolāṃśukapathatiryadaṃgaprabhāvṛtā |
ullasatkaṃdukāsphālātiśroṇitakarāmbujā
||15||स्फुटच्चोलांशुकपथतिर्यदंगप्रभावृता ।
उल्लसत्कंदुकास्फालातिश्रोणितकराम्बुजा
kaṃdukānugasaddṛṣṭinartitabhrūlatāṃcalā |
mṛḍānī kila khelaṃtī dadṛśe jagadambikā
||16||कंदुकानुगसद्दृष्टिनर्तितभ्रूलतांचला ।
मृडानी किल खेलंती ददृशे जगदम्बिका
aṃtarikṣacarābhyāṃ ca ditijābhyāṃ kaṭā kṣitā |
kroḍīkṛtābhyāmiva vai samupasthitamṛtyunā
||17||अंतरिक्षचराभ्यां च दितिजाभ्यां कटा क्षिता ।
क्रोडीकृताभ्यामिव वै समुपस्थितमृत्युना
vidalotpalasaṃjñābhyāṃ dṛptābhyāṃ varato vidheḥ |
tṛṇīkṛtatrijagatī puruṣābhyāṃ svadorbalāt
||18||विदलोत्पलसंज्ञाभ्यां दृप्ताभ्यां वरतो विधेः ।
तृणीकृतत्रिजगती पुरुषाभ्यां स्वदोर्बलात्
devīṃ tāṃ saṃjihīrṣaṃtau viṣameṣu prapīḍitau |
diva utteratuḥ kṣipraṃ māyāṃ svīkṛtya śāṃbarīm
||19||देवीं तां संजिहीर्षंतौ विषमेषु प्रपीडितौ ।
दिव उत्तेरतुः क्षिप्रं मायां स्वीकृत्य शांबरीम्
dhṛtvā pāriṣadīṃ māyāmāyātāvaṃbikāṃtikam |
tāvatyaṃtaṃ sudurvṛttāvaticaṃcalamānasau
||20||धृत्वा पारिषदीं मायामायातावंबिकांतिकम् ।
तावत्यंतं सुदुर्वृत्तावतिचंचलमानसौ
atha duṣṭanihaṃtrā vai sāvajñena hareṇa tau |
vijñātau ca kṣaṇādāstāṃ cāṃcalyāllocanodbhavāt
||21||अथ दुष्टनिहंत्रा वै सावज्ञेन हरेण तौ ।
विज्ञातौ च क्षणादास्तां चांचल्याल्लोचनोद्भवात्
kaṭākṣitātha devena durgā durgatighātinī |
daityāvimāmiti gaṇau neti sarvasvarūpiṇā
||22||कटाक्षिताथ देवेन दुर्गा दुर्गतिघातिनी ।
दैत्याविमामिति गणौ नेति सर्वस्वरूपिणा
atha sā netrasaṃjñāṃ svasvāminastāṃ bubodha ha |
mahākautukinastāta śaṃkarasya pareśituḥ
||23||अथ सा नेत्रसंज्ञां स्वस्वामिनस्तां बुबोध ह ।
महाकौतुकिनस्तात शंकरस्य परेशितुः
tato vijñāya saṃjñāṃ tāṃ sarvajñārddhaśarīriṇī |
tenaiva kaṃdukenātha yugapannirjaghāna tau
||24||ततो विज्ञाय संज्ञां तां सर्वज्ञार्द्धशरीरिणी ।
तेनैव कंदुकेनाथ युगपन्निर्जघान तौ
mahābalau mahādevyā kaṃdukena samāhatau |
paribhramya paribhramya tau duṣṭau vinipetatuḥ
||25||महाबलौ महादेव्या कंदुकेन समाहतौ ।
परिभ्रम्य परिभ्रम्य तौ दुष्टौ विनिपेततुः
vṛntādiva phale pakve tālenānilalolite |
daṃbholinā parihate śṛṃge iva mahāgireḥ
||26||वृन्तादिव फले पक्वे तालेनानिललोलिते ।
दंभोलिना परिहते शृंगे इव महागिरेः
tau nipātya mahādaityāvakāryakaraṇodyatau |
tataḥ pariṇatiṃ yāto liṃgarūpeṇa kaṃdukaḥ
||27||तौ निपात्य महादैत्यावकार्यकरणोद्यतौ ।
ततः परिणतिं यातो लिंगरूपेण कंदुकः
kaṃdukeśvarasaṃjñāṃ ca talliṃgamabhavattadā |
jyeṣṭheśvarasamīpe tu sarvaduṣṭanivāraṇam
||28||कंदुकेश्वरसंज्ञां च तल्लिंगमभवत्तदा ।
ज्येष्ठेश्वरसमीपे तु सर्वदुष्टनिवारणम्
etasminneva samaye haribrahmādayassurāḥ |
śivāvirbhāvamājñāya ṛṣayaśca samāyayuḥ
||29||एतस्मिन्नेव समये हरिब्रह्मादयस्सुराः ।
शिवाविर्भावमाज्ञाय ऋषयश्च समाययुः
atha sarve surāśśambhorvarānprāpya tadājñayā |
svadhāmāni yayuḥ prītāstathā kāśīnivāsinaḥ
||30||अथ सर्वे सुराश्शम्भोर्वरान्प्राप्य तदाज्ञया ।
स्वधामानि ययुः प्रीतास्तथा काशीनिवासिनः
sāṃbikaṃ śaṃkaraṃ dṛṣṭvā kṛtāṃjalipuṭāśca te |
praṇamya tuṣṭuvurbhaktyā vāgbhiriṣṭābhirādarāt
||31||सांबिकं शंकरं दृष्ट्वा कृतांजलिपुटाश्च ते ।
प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या वाग्भिरिष्टाभिरादरात्
sāṃbiko'pi śivo vyāsa krīḍitvā suvihāravit |
jagāma svālayaṃ prītassagaṇo bhaktavatsalaḥ
||32||सांबिकोऽपि शिवो व्यास क्रीडित्वा सुविहारवित् ।
जगाम स्वालयं प्रीतस्सगणो भक्तवत्सलः
kaṃdukeśvaraliṃgaṃ ca kāśyāṃ duṣṭanibarhaṇam |
bhuktimuktipradaṃ sarvakāmadaṃ sarvadā satām
||33||कंदुकेश्वरलिंगं च काश्यां दुष्टनिबर्हणम् ।
भुक्तिमुक्तिप्रदं सर्वकामदं सर्वदा सताम्
idamākhyānamatulaṃ śṛṇuyādyo mudānvitaḥ |
śrāvayedvā paṭhedyaśca tasya duḥkhabhayaṃ kutaḥ
||34||इदमाख्यानमतुलं शृणुयाद्यो मुदान्वितः ।
श्रावयेद्वा पठेद्यश्च तस्य दुःखभयं कुतः
iha sarvasukhaṃ bhuktvā nānāvidhamanuttamam |
paratra labhate divyāṃ gatiṃ vai devadurlabhām
||35||इह सर्वसुखं भुक्त्वा नानाविधमनुत्तमम् ।
परत्र लभते दिव्यां गतिं वै देवदुर्लभाम्
iti taṃ varṇitaṃ tāta caritaṃ paramādbhutam |
śivayorbhaktavātsalyasūcakaṃ śivadaṃ satām
||36||इति तं वर्णितं तात चरितं परमाद्भुतम् ।
शिवयोर्भक्तवात्सल्यसूचकं शिवदं सताम्
brahmovāca
ityuktvāmaṃtrya taṃ vyāsaṃ tannuto madvarātmajaḥ |
yayau vihāyasā kāśīṃ caritaṃ śaśimaulinaḥ
||37||इत्युक्त्वामंत्र्य तं व्यासं तन्नुतो मद्वरात्मजः ।
ययौ विहायसा काशीं चरितं शशिमौलिनः
yuddhakhaṃḍamidaṃ proktaṃ mayā te munisattama |
raudrīyasaṃhitāmadhye sarvakāmaphalapradam
||38||युद्धखंडमिदं प्रोक्तं मया ते मुनिसत्तम ।
रौद्रीयसंहितामध्ये सर्वकामफलप्रदम्
iyaṃ hi saṃhitā raudrī sampūrṇā varṇitā mayā |
sadāśivapriyatarā bhuktimuktiphalapradā
||39||इयं हि संहिता रौद्री सम्पूर्णा वर्णिता मया ।
सदाशिवप्रियतरा भुक्तिमुक्तिफलप्रदा
imāṃ yaśca paṭhennityaṃ śatrubādhānivārikām |
sarvānkāmānavāpnoti tato muktiṃ labheta nā
||40||इमां यश्च पठेन्नित्यं शत्रुबाधानिवारिकाम् ।
सर्वान्कामानवाप्नोति ततो मुक्तिं लभेत ना
sūta uvāca
iti brahmasutaśśrutvā pitrā śivayaśaḥ param |
śatanāmāpya śaṃbhośca kṛtārtho'bhūcchivānugaḥ
||41||इति ब्रह्मसुतश्श्रुत्वा पित्रा शिवयशः परम् ।
शतनामाप्य शंभोश्च कृतार्थोऽभूच्छिवानुगः
brahmanāradasamvādaḥ sampūrṇaḥ kathito mayā |
śivassarvapradhāno hi kiṃ bhūyaśśrotumicchasi
||42||ब्रह्मनारदसम्वादः सम्पूर्णः कथितो मया ।
शिवस्सर्वप्रधानो हि किं भूयश्श्रोतुमिच्छसि
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṃḍe vidalotpaladaityavadhavarṇanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 59 ||
samāptoyaṃ yuddhakhaṇḍaḥ |
samāpteyaṃ dvitīyā rudrasaṃhitā
||2||समाप्तोयं युद्धखण्डः ।
समाप्तेयं द्वितीया रुद्रसंहिता