dūtagamanam
sanatkumāra uvāca
atheśāno mahārudro duṣṭakālassatāṃgatiḥ |
śaṃkhacūḍavadhaṃ citte niścikāya surecchayā
||1||अथेशानो महारुद्रो दुष्टकालस्सतांगतिः ।
शंखचूडवधं चित्ते निश्चिकाय सुरेच्छया
dūtaṃ kṛtvā citrarathaṃ gaṃdharveśvaramīpsitam |
śīghraṃ prasthāpayāmāsa śaṃkhacūḍāṃtike mudā
||2||दूतं कृत्वा चित्ररथं गंधर्वेश्वरमीप्सितम् ।
शीघ्रं प्रस्थापयामास शंखचूडांतिके मुदा
sarveśvarājñayā dūto yayau tannagaraṃ ca saḥ |
mahendranagarotkṛṣṭaṃ kuberabhavanādhikam
||3||सर्वेश्वराज्ञया दूतो ययौ तन्नगरं च सः ।
महेन्द्रनगरोत्कृष्टं कुबेरभवनाधिकम्
gatvā dadarśa tanmadhye śaṃkhacūḍālayaṃ varam |
rājitaṃ dvādaśairdvārairdvārapālasamanvitam
||4||गत्वा ददर्श तन्मध्ये शंखचूडालयं वरम् ।
राजितं द्वादशैर्द्वारैर्द्वारपालसमन्वितम्
sa dṛṣṭvā puṣpadantastu varaṃ dvāraṃ dadarśa saḥ |
kathayāmāsa vṛttāṃtaṃ dvārapālāya nirbhayaḥ
||5||स दृष्ट्वा पुष्पदन्तस्तु वरं द्वारं ददर्श सः ।
कथयामास वृत्तांतं द्वारपालाय निर्भयः
atikramya ca taddvāraṃ jagāmābhyaṃtare mudā |
atīva sundaraṃ ramyaṃ vistīrṇaṃ samalaṃkṛtam
||6||अतिक्रम्य च तद्द्वारं जगामाभ्यंतरे मुदा ।
अतीव सुन्दरं रम्यं विस्तीर्णं समलंकृतम्
sa gatvā śaṃkhacūḍaṃ taṃ dadarśa danujādhipam |
vīramaṃḍala madhyasthaṃ ratnasiṃhāsanasthitam
||7||स गत्वा शंखचूडं तं ददर्श दनुजाधिपम् ।
वीरमंडल मध्यस्थं रत्नसिंहासनस्थितम्
dānavendraiḥ parivṛtaṃ sevitaṃ ca trikoṭibhiḥ |
śataḥ koṭibhiranyaiśca bhramadbhiśśastrapāṇibhiḥ
||8||दानवेन्द्रैः परिवृतं सेवितं च त्रिकोटिभिः ।
शतः कोटिभिरन्यैश्च भ्रमद्भिश्शस्त्रपाणिभिः
evaṃbhūtaṃ ca taṃ dṛṣṭvā puṣpadaṃtassavismayaḥ |
uvāca raṇavṛttāṃtaṃ yaduktaṃ śaṃkareṇa ca
||9||एवंभूतं च तं दृष्ट्वा पुष्पदंतस्सविस्मयः ।
उवाच रणवृत्तांतं यदुक्तं शंकरेण च
puṣpadaṃta uvāca
rājendra śivadūto'haṃ puṣpadaṃtābhidhaḥ prabho |
yaduktaṃ śaṃkareṇaiva tacchṛṇu tvaṃ bravīmi te
||10||राजेन्द्र शिवदूतोऽहं पुष्पदंताभिधः प्रभो ।
यदुक्तं शंकरेणैव तच्छृणु त्वं ब्रवीमि ते
śiva uvāca
rājyaṃ dehi ca devānāmadhikāraṃ hi sāṃpratam |
nocetkuru raṇaṃ sārddhaṃ pareṇa ca mayā satām
||11||राज्यं देहि च देवानामधिकारं हि सांप्रतम् ।
नोचेत्कुरु रणं सार्द्धं परेण च मया सताम्
devā māṃ śaraṇāpannā deveśaṃ śaṃkaraṃ satām |
ahaṃ kruddho mahārudrastvāṃ vadhiṣyāmyasaṃśayam
||12||देवा मां शरणापन्ना देवेशं शंकरं सताम् ।
अहं क्रुद्धो महारुद्रस्त्वां वधिष्याम्यसंशयम्
haro'smi sarvadevebhyo hyabhayaṃ dattavānaham |
khaladaṃḍadharo'haṃ vai śaraṇāgatavatsalaḥ
||13||हरोऽस्मि सर्वदेवेभ्यो ह्यभयं दत्तवानहम् ।
खलदंडधरोऽहं वै शरणागतवत्सलः
rājyaṃ dāsyasi kiṃ vā tvaṃ kariṣyasi raṇaṃ ca kim |
tattvaṃ brūhi dvayorekaṃ dānavendra vicārya vai
||14||राज्यं दास्यसि किं वा त्वं करिष्यसि रणं च किम् ।
तत्त्वं ब्रूहि द्वयोरेकं दानवेन्द्र विचार्य वै
puṣpadaṃta uvāca
ityuktaṃ yanmaheśena tubhyaṃ tanme niveditam |
vitathaṃ śaṃbhuvākyaṃ na kadāpi danujādhipa
||15||इत्युक्तं यन्महेशेन तुभ्यं तन्मे निवेदितम् ।
वितथं शंभुवाक्यं न कदापि दनुजाधिप
ahaṃ svasvāminaṃ gaṃtumicchāmi tvaritaṃ haram |
gatvā vakṣyāmi kiṃ śaṃbhostathā tvaṃ vada māmiha
||16||अहं स्वस्वामिनं गंतुमिच्छामि त्वरितं हरम् ।
गत्वा वक्ष्यामि किं शंभोस्तथा त्वं वद मामिह
sanatkumāra uvāca itthaṃ ca puṣpadaṃtasya śivadūtasya satpateḥ |
ākarṇya vacanaṃ rājā hasitvā tamuvāca saḥ
||17||सनत्कुमार उवाच इत्थं च पुष्पदंतस्य शिवदूतस्य सत्पतेः ।
आकर्ण्य वचनं राजा हसित्वा तमुवाच सः
śaṃkhacūḍa uvāca
rājyaṃ dāsye na devebhyo vīrabhogyā vasuṃdharā |
raṇaṃ dāsyāmi te rudra devānāṃ pakṣapātine
||18||राज्यं दास्ये न देवेभ्यो वीरभोग्या वसुंधरा ।
रणं दास्यामि ते रुद्र देवानां पक्षपातिने
yasyopari prayāyī syātsa vīro bhuvena'dhamaḥ|
ataḥ pūrvamahaṃ rudra tvāṃ gamiṣyāmyasaṃśayam
||19||यस्योपरि प्रयायी स्यात्स वीरो भुवेनऽधमः।
अतः पूर्वमहं रुद्र त्वां गमिष्याम्यसंशयम्
prabhāta āgamiṣyāmi vīrayātrā vicārataḥ |
tvaṃ gacchācakṣva rudrāya hīdṛśaṃ vacanaṃ mama
||20||प्रभात आगमिष्यामि वीरयात्रा विचारतः ।
त्वं गच्छाचक्ष्व रुद्राय हीदृशं वचनं मम
iti śrutvā śaṃkhacūḍavacanaṃ suprahasya saḥ |
uvāca dānavendraṃ sa śaṃbhudūtastu garvitam
||21||इति श्रुत्वा शंखचूडवचनं सुप्रहस्य सः ।
उवाच दानवेन्द्रं स शंभुदूतस्तु गर्वितम्
anyeṣāmapi rājendra gaṇānāṃ śaṃkarasya ca |
na sthātuṃ saṃmukhe yogyaḥ kiṃ punastasya saṃmukham
||22||अन्येषामपि राजेन्द्र गणानां शंकरस्य च ।
न स्थातुं संमुखे योग्यः किं पुनस्तस्य संमुखम्
sa tvaṃ dehi ca devānāmadhikārāṇi sarvaśaḥ |
tvamare gaccha pātālaṃ yadi jīvitumicchasi
||23||स त्वं देहि च देवानामधिकाराणि सर्वशः ।
त्वमरे गच्छ पातालं यदि जीवितुमिच्छसि
sāmānyamamaraṃ taṃ no viddhi dānavasattama |
śaṃkaraḥ paramātmā hi sarveṣāmīśvareśvaraḥ
||24||सामान्यममरं तं नो विद्धि दानवसत्तम ।
शंकरः परमात्मा हि सर्वेषामीश्वरेश्वरः
indrādyāssakalā devā yasyājñāvartinassadā |
saprajāpatayassiddhā munayaścāpyahīśvarāḥ
||25||इन्द्राद्यास्सकला देवा यस्याज्ञावर्तिनस्सदा ।
सप्रजापतयस्सिद्धा मुनयश्चाप्यहीश्वराः
harervidheśca sa svāmī nirguṇassaguṇassa hi |
yasya bhrūbhaṃgamātreṇa sarveṣāṃ pralayo bhavet
||26||हरेर्विधेश्च स स्वामी निर्गुणस्सगुणस्स हि ।
यस्य भ्रूभंगमात्रेण सर्वेषां प्रलयो भवेत्
śivasya pūrṇarūpaśca lokasaṃhārakārakaḥ |
satāṃ gatirduṣṭahaṃtā nirvikāraḥ parātparaḥ
||27||शिवस्य पूर्णरूपश्च लोकसंहारकारकः ।
सतां गतिर्दुष्टहंता निर्विकारः परात्परः
brahmaṇodhipatisso'pi harerapi maheśvaraḥ |
avamānyā na vai tasya śāsanā dānavarṣabha
||28||ब्रह्मणोधिपतिस्सोऽपि हरेरपि महेश्वरः ।
अवमान्या न वै तस्य शासना दानवर्षभ
kiṃ bahūktena rājendra manasā saṃvicārya ca |
rudraṃ viddhi maheśānaṃ paraṃ brahma cidātmakam
||29||किं बहूक्तेन राजेन्द्र मनसा संविचार्य च ।
रुद्रं विद्धि महेशानं परं ब्रह्म चिदात्मकम्
dehi rājyaṃ hi devānāmadhikārāṃśca sarvaśaḥ |
evaṃ te kuśalaṃ tāta bhaviṣyatyanyathā bhayam |
santkumāra uvāca |
iti śrutvā dānaveṃdraḥ śaṃkhacūḍaḥ pratāpavān |
uvāca śivadūtaṃ taṃ bhavitavyavimohitaḥ
||31||देहि राज्यं हि देवानामधिकारांश्च सर्वशः ।
एवं ते कुशलं तात भविष्यत्यन्यथा भयम् ।
सन्त्कुमार उवाच ।
इति श्रुत्वा दानवेंद्रः शंखचूडः प्रतापवान् ।
उवाच शिवदूतं तं भवितव्यविमोहितः
śaṃkhacūḍa uvāca
svato rājyaṃ na dāsyāmi nādhikārān viniścayāt |
vinā yuddhaṃ maheśena satyametadbravīmyaham
||32||स्वतो राज्यं न दास्यामि नाधिकारान् विनिश्चयात् ।
विना युद्धं महेशेन सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
kālādhīnaṃ jagatsarvaṃ vijñeyaṃ sacarācaram |
kālādbhavati sarvaṃ hi vinaśyati ca kālataḥ
||33||कालाधीनं जगत्सर्वं विज्ञेयं सचराचरम् ।
कालाद्भवति सर्वं हि विनश्यति च कालतः
tvaṃ gaccha śaṃkaraṃ rudraṃ mayoktaṃ vada tattvata |
sa ca yuktaṃ karotvevaṃ bahuvārtāṃ kuruṣva no
||34||त्वं गच्छ शंकरं रुद्रं मयोक्तं वद तत्त्वत ।
स च युक्तं करोत्वेवं बहुवार्तां कुरुष्व नो
sanatkumāra uvāca
ityuktvā śivadūto'sau jagāma svāminaṃ nijam |
yathārthaṃ kathayāmāsa puṣpadaṃtaśca sanmune
||35||इत्युक्त्वा शिवदूतोऽसौ जगाम स्वामिनं निजम् ।
यथार्थं कथयामास पुष्पदंतश्च सन्मुने
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṇḍe śaṃkhacūḍavadhe dūtagamanaṃ nāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ || 32 ||