devadevastutiḥ
sanatkumāra uvāca
gatvā tadaiva sa vidhistadā vyāsa rameśvaraḥ |
śivalokaṃ mahādivyaṃ nirādhāramabhautikam
||1||गत्वा तदैव स विधिस्तदा व्यास रमेश्वरः ।
शिवलोकं महादिव्यं निराधारमभौतिकम्
sāhlādobhyantaraṃ viṣṇurjagāma muditānanaḥ |
nānāratnaparikṣiptaṃ vilasaṃtaṃ mahojjvalam
||2||साह्लादोभ्यन्तरं विष्णुर्जगाम मुदिताननः ।
नानारत्नपरिक्षिप्तं विलसंतं महोज्ज्वलम्
saṃprāpya prathamadvāraṃ vicitraṃ gaṇasevitam |
śobhitaṃ parayā lakṣmyā mahoccamatisundaram
||3||संप्राप्य प्रथमद्वारं विचित्रं गणसेवितम् ।
शोभितं परया लक्ष्म्या महोच्चमतिसुन्दरम्
dadarśa dvārapālāṃśca ratnasiṃhāsanasthitān |
śobhitāñśvetavastraiśca ratnabhūṣaṇabhūṣitān
||4||ददर्श द्वारपालांश्च रत्नसिंहासनस्थितान् ।
शोभिताञ्श्वेतवस्त्रैश्च रत्नभूषणभूषितान्
pañcavaktratrinayanāngaurasundaravigrahān |
triśūlādidharānvīrānbhasmarudrākṣaśobhitān
||5||पञ्चवक्त्रत्रिनयनान्गौरसुन्दरविग्रहान् ।
त्रिशूलादिधरान्वीरान्भस्मरुद्राक्षशोभितान्
sabrahmāpi rameśaśca tān praṇamya vinamrakaḥ |
kathayāmāsa vṛttāntaṃ prabhusaṃdarśanārthakam
||6||सब्रह्मापि रमेशश्च तान् प्रणम्य विनम्रकः ।
कथयामास वृत्तान्तं प्रभुसंदर्शनार्थकम्
tadājñāṃ ca dadustasmai praviveśa tadājñayā |
paraṃ dvāraṃ mahāramyaṃ vicitraṃ parama prabham
||7||तदाज्ञां च ददुस्तस्मै प्रविवेश तदाज्ञया ।
परं द्वारं महारम्यं विचित्रं परम प्रभम्
prabhūpakaṃṭhagatyarthaṃ vṛttāṃtaṃ saṃnyavedayat |
taddvārapāya cājñaptastenānyaṃ praviveśa ha
||8||प्रभूपकंठगत्यर्थं वृत्तांतं संन्यवेदयत् ।
तद्द्वारपाय चाज्ञप्तस्तेनान्यं प्रविवेश ह
evaṃ paṃcadaśadvārānpraviśya kamalodbhavaḥ |
mahādvāraṃ gatastatra nandinaṃ pradadarśa ha
||9||एवं पंचदशद्वारान्प्रविश्य कमलोद्भवः ।
महाद्वारं गतस्तत्र नन्दिनं प्रददर्श ह
samyaṅnatvā ca taṃ stutvā pūrvavattena nandinā |
ājñaptaśca śanairviṣṇurviveśābhyaṃtaraṃ mudā
||10||सम्यङ्नत्वा च तं स्तुत्वा पूर्ववत्तेन नन्दिना ।
आज्ञप्तश्च शनैर्विष्णुर्विवेशाभ्यंतरं मुदा
dadarśa gatvā tatroccaissabhāṃ śaṃbhossamutprabhām |
tāṃ pārṣadaiḥ parivṛtāṃ lasaddehaissubhūṣitām
||11||ददर्श गत्वा तत्रोच्चैस्सभां शंभोस्समुत्प्रभाम् ।
तां पार्षदैः परिवृतां लसद्देहैस्सुभूषिताम्
maheśvarasya rūpaiśca digbhujaiśśubhakāṃtibhiḥ |
pañcavaktraistrinayanaiśśitikaṃṭhamahojjvalaiḥ
||12||महेश्वरस्य रूपैश्च दिग्भुजैश्शुभकांतिभिः ।
पञ्चवक्त्रैस्त्रिनयनैश्शितिकंठमहोज्ज्वलैः
sadratnayuktarudrākṣabhasmābharaṇabhūṣitaiḥ |
navendumaṃḍalākārāṃ caturasrāṃ manoharām
||13||सद्रत्नयुक्तरुद्राक्षभस्माभरणभूषितैः ।
नवेन्दुमंडलाकारां चतुरस्रां मनोहराम्
maṇīndrahāranirmāṇahīrasārasuśobhitām |
amūlyaratnaracitāṃ padmapatraiśca śobhitām
||14||मणीन्द्रहारनिर्माणहीरसारसुशोभिताम् ।
अमूल्यरत्नरचितां पद्मपत्रैश्च शोभिताम्
māṇikyajālamālābhirnānācitravicitritām |
padmarāgendraracitāmadbhutāṃ śaṃkarecchayā
||15||माणिक्यजालमालाभिर्नानाचित्रविचित्रिताम् ।
पद्मरागेन्द्ररचितामद्भुतां शंकरेच्छया
sopānaśatakairyuktāṃ syamaṃtakavinirmitaiḥ |
svarṇasūtragranthiyuktaiścārucandanapallavaiḥ
||16||सोपानशतकैर्युक्तां स्यमंतकविनिर्मितैः ।
स्वर्णसूत्रग्रन्थियुक्तैश्चारुचन्दनपल्लवैः
indranīlamaṇistaṃbhairveṣṭitāṃ sumanoharām |
susaṃskṛtāṃ ca sarvatra vāsitāṃ gaṃdhavāyunā
||17||इन्द्रनीलमणिस्तंभैर्वेष्टितां सुमनोहराम् ।
सुसंस्कृतां च सर्वत्र वासितां गंधवायुना
sahasrayojanāyāmāṃ supūrṇāṃ bahukiṃkaraiḥ |
dadarśa śaṃkaraṃ sāṃbaṃ tatra viṣṇussureśvaraḥ
||18||सहस्रयोजनायामां सुपूर्णां बहुकिंकरैः ।
ददर्श शंकरं सांबं तत्र विष्णुस्सुरेश्वरः
vasaṃtaṃ madhyadeśe ca yathendutārakāvṛtam |
amūlyaratnanirmāṇacitrasiṃhāsanasthitam
||19||वसंतं मध्यदेशे च यथेन्दुतारकावृतम् ।
अमूल्यरत्ननिर्माणचित्रसिंहासनस्थितम्
kirīṭinaṃ kuṃḍalinaṃ ratnamālāvibhūṣitam |
bhasmoddhūlitasarvāṅgaṃ bibhrataṃ kelipaṃkajam
||20||किरीटिनं कुंडलिनं रत्नमालाविभूषितम् ।
भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं बिभ्रतं केलिपंकजम्
purato gītanṛtyaśca paśyaṃtaṃ sasmitaṃ mudā
||21||पुरतो गीतनृत्यश्च पश्यंतं सस्मितं मुदा
śāṃtaṃ prasannamanasamumākāṃtaṃ mahollasam |
devyā pradatta tāmbūlaṃ bhuktavaṃtaṃ suvāsitam
||22||शांतं प्रसन्नमनसमुमाकांतं महोल्लसम् ।
देव्या प्रदत्त ताम्बूलं भुक्तवंतं सुवासितम्
gaṇaiśca parayā bhaktyā sevitaṃ śvetacāmaraiḥ |
stūyamānaṃ ca siddhaiśca bhaktinamrātmakaṃdharaiḥ
||23||गणैश्च परया भक्त्या सेवितं श्वेतचामरैः ।
स्तूयमानं च सिद्धैश्च भक्तिनम्रात्मकंधरैः
guṇātītaṃ pareśānaṃ tridevajanakaṃ vibhum |
nirvikalpaṃ nirākāraṃ sākāraṃ svecchayā śivam
||24||गुणातीतं परेशानं त्रिदेवजनकं विभुम् ।
निर्विकल्पं निराकारं साकारं स्वेच्छया शिवम्
amāyamajamādyañca māyādhīśaṃ parātparam |
prakṛteḥ puruṣasyāpi paramaṃ svaprabhuṃ sadā
||25||अमायमजमाद्यञ्च मायाधीशं परात्परम् ।
प्रकृतेः पुरुषस्यापि परमं स्वप्रभुं सदा
evaṃ viśiṣṭaṃ taṃ dṛṣṭvā paripūrṇatamaṃ samam |
viṣṇurbrahmā tuṣṭuvatuḥ praṇamya sukṛtāṃjalī
||26||एवं विशिष्टं तं दृष्ट्वा परिपूर्णतमं समम् ।
विष्णुर्ब्रह्मा तुष्टुवतुः प्रणम्य सुकृतांजली
viṣṇuvidhī ūcatuḥ
devadeva mahādeva parabrahmākhileśvara |
triguṇātīta nirvyagra tridevajanaka prabho
||27||देवदेव महादेव परब्रह्माखिलेश्वर ।
त्रिगुणातीत निर्व्यग्र त्रिदेवजनक प्रभो
vayaṃ te śaraṇāpannā rakṣasmāndukhitānvibho |
śaṃkhacūḍārditānkliṣṭānsannāthānparameśvara
||28||वयं ते शरणापन्ना रक्षस्मान्दुखितान्विभो ।
शंखचूडार्दितान्क्लिष्टान्सन्नाथान्परमेश्वर
ayaṃ yo'dhiṣṭhito loko goloka iti sa smṛtaḥ |
adhiṣṭhātā tasya vibhuḥ kṛṣṇo'yaṃ tvadadhiṣṭhitaḥ
||29||अयं योऽधिष्ठितो लोको गोलोक इति स स्मृतः ।
अधिष्ठाता तस्य विभुः कृष्णोऽयं त्वदधिष्ठितः
pārṣadapravarastasya sudāmā daivayaṃtritaḥ |
rādhāśapto babhūvātha śaṃkhacūḍaśca dānavaḥ
||30||पार्षदप्रवरस्तस्य सुदामा दैवयंत्रितः ।
राधाशप्तो बभूवाथ शंखचूडश्च दानवः
tena nissāritāḥ śaṃbho pīḍyamānāḥ samaṃtataḥ |
hṛtādhikārastridaśā vicaraṃti mahītale
||31||तेन निस्सारिताः शंभो पीड्यमानाः समंततः ।
हृताधिकारस्त्रिदशा विचरंति महीतले
tvāṃ vinā na sa vadhyaśca sarveṣāṃ tridivaukasām |
taṃ ghātaya maheśāna lokānāṃ sukhamāvaha
||32||त्वां विना न स वध्यश्च सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् ।
तं घातय महेशान लोकानां सुखमावह
tvameva nirguṇassatyo'naṃto'naṃtaparākramaḥ |
saguṇaśca sanniveśaḥ prakṛteḥ puruṣātparaḥ
||33||त्वमेव निर्गुणस्सत्योऽनंतोऽनंतपराक्रमः ।
सगुणश्च सन्निवेशः प्रकृतेः पुरुषात्परः
rajasā sṛṣṭisamaye tvaṃ brahmā sṛṣṭikṛtprabho |
sattvena pālane viṣṇustribhuvāvana kārakaḥ
||34||रजसा सृष्टिसमये त्वं ब्रह्मा सृष्टिकृत्प्रभो ।
सत्त्वेन पालने विष्णुस्त्रिभुवावन कारकः
tamasā pralaye rudro jagatsaṃhārakārakaḥ |
nistraiguṇye śivākhyātasturyyo jyotiḥ svarūpakaḥ
||35||तमसा प्रलये रुद्रो जगत्संहारकारकः ।
निस्त्रैगुण्ये शिवाख्यातस्तुर्य्यो ज्योतिः स्वरूपकः
tvaṃ dīkṣayā ca goloke tvaṃ gavāṃ paripālakaḥ |
tvadgośālāmadhyagaśca kṛṣṇaḥ krīḍatyaharniśam
||36||त्वं दीक्षया च गोलोके त्वं गवां परिपालकः ।
त्वद्गोशालामध्यगश्च कृष्णः क्रीडत्यहर्निशम्
tvaṃ sarvakāraṇaṃ svāmī vidhi viṣṇvīśvaraḥ param |
nirvikārī sadā sākṣī paramātmā pareśvaraḥ
||37||त्वं सर्वकारणं स्वामी विधि विष्ण्वीश्वरः परम् ।
निर्विकारी सदा साक्षी परमात्मा परेश्वरः
dīnānāthasahāyī ca dīnānāṃ pratipālakaḥ |
dīnabaṃdhustrilokeśaśśaraṇāgatavatsalaḥ
||38||दीनानाथसहायी च दीनानां प्रतिपालकः ।
दीनबंधुस्त्रिलोकेशश्शरणागतवत्सलः
asmānuddhara gaurīśa prasīda parameśvaraḥ |
tvadadhīnā vayaṃ nātha yadicchasi tathā kuru
||39||अस्मानुद्धर गौरीश प्रसीद परमेश्वरः ।
त्वदधीना वयं नाथ यदिच्छसि तथा कुरु
sanatkumāra uvāca
ityuktvā tau surau vyāsa harirbrahmā ca vai tadā |
virematuḥ śivaṃ natvā karau baddhvā vinītakau
||40||इत्युक्त्वा तौ सुरौ व्यास हरिर्ब्रह्मा च वै तदा ।
विरेमतुः शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा विनीतकौ
iti śrīśiva mahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṃḍe śaṃkhacūḍavadhe devadevastutirnāma triṃśo'dhyāyaḥ || 30 ||