parasparayuddhavarṇanam
sanatkumāra uvāca
sa dūtastatra gatvā ca śivavākyaṃ jagāda ha |
savistaraṃ yathārthaṃ ca niścayaṃ tasya tattvataḥ
||1||स दूतस्तत्र गत्वा च शिववाक्यं जगाद ह ।
सविस्तरं यथार्थं च निश्चयं तस्य तत्त्वतः
tacchutvā śaṃkhacūḍo'sau dānavendraḥ pratāpavān |
aṃgīcakāra suprītyā raṇameva sa dānavaḥ
||2||तच्छुत्वा शंखचूडोऽसौ दानवेन्द्रः प्रतापवान् ।
अंगीचकार सुप्रीत्या रणमेव स दानवः
samāruroha yānaṃ ca sahāmātyaiśca satvaraḥ |
ādideśa svasainyaṃ ca yuddhārthaṃ śaṃkareṇa ca
||3||समारुरोह यानं च सहामात्यैश्च सत्वरः ।
आदिदेश स्वसैन्यं च युद्धार्थं शंकरेण च
śivassvasainyaṃ devāṃśca prerayāmāsa satvaraḥ |
svayamapyakhileśopi sannaddhobhūcca līlayā
||4||शिवस्स्वसैन्यं देवांश्च प्रेरयामास सत्वरः ।
स्वयमप्यखिलेशोपि सन्नद्धोभूच्च लीलया
yuddhāraṃbho babhūvāśu nedurvādyāni bhūriśaḥ |
kolāhalaśca saṃjāto vīraśabdastathaiva ca
||5||युद्धारंभो बभूवाशु नेदुर्वाद्यानि भूरिशः ।
कोलाहलश्च संजातो वीरशब्दस्तथैव च
devadānavayoryuddhaṃ sparamabhūnmune |
dharmato yuyudhe tatra devadānavayorgaṇaḥ
||6||देवदानवयोर्युद्धं स्परमभून्मुने ।
धर्मतो युयुधे तत्र देवदानवयोर्गणः
svayaṃ mahendro yuyudhe sārdhaṃ ca vṛṣaparvaṇā |
bhāskaro yuyudhe vipracittinā saha dharmataḥ
||7||स्वयं महेन्द्रो युयुधे सार्धं च वृषपर्वणा ।
भास्करो युयुधे विप्रचित्तिना सह धर्मतः
daṃbhena saha viṣṇuśca cakāra paramaṃ raṇam |
kālāsureṇa kālaśca gokarṇena hutāśanaḥ
||8||दंभेन सह विष्णुश्च चकार परमं रणम् ।
कालासुरेण कालश्च गोकर्णेन हुताशनः
kuberaḥ kālakeyena viśvakarmā mayena ca |
bhayaṃkareṇa mṛtyuśca saṃhāreṇa yamastathā
||9||कुबेरः कालकेयेन विश्वकर्मा मयेन च ।
भयंकरेण मृत्युश्च संहारेण यमस्तथा
kālambikena varuṇaścaṃcalena samīraṇaḥ |
budhaśca ghaṭapṛṣṭhena raktākṣeṇa śanaiścaraḥ
||10||कालम्बिकेन वरुणश्चंचलेन समीरणः ।
बुधश्च घटपृष्ठेन रक्ताक्षेण शनैश्चरः
jayanto ratnasāreṇa vasavo varcasāṃ gaṇaiḥ |
aśvinau dīptimadbhyāṃ ca dhūmreṇa nalakūbaraḥ
||11||जयन्तो रत्नसारेण वसवो वर्चसां गणैः ।
अश्विनौ दीप्तिमद्भ्यां च धूम्रेण नलकूबरः
dhuraṃdhareṇa dharmaśca gaṇakākṣeṇa maṃgalaḥ |
śobhākareṇa vaiśvānaḥ pipiṭena ca manmathaḥ
||12||धुरंधरेण धर्मश्च गणकाक्षेण मंगलः ।
शोभाकरेण वैश्वानः पिपिटेन च मन्मथः
gokāmukhena cūrṇena khaḍganāmnā'sureṇa ca |
dhūmreṇa saṃhalenāpi viśvena ca pratāpinā
||13||गोकामुखेन चूर्णेन खड्गनाम्नाऽसुरेण च ।
धूम्रेण संहलेनापि विश्वेन च प्रतापिना
palāśena dvādaśā'rkā yuyudhurdharmataḥ pare |
asurairamarāssārddhaṃ śivasāhāyyaśālinaḥ
||14||पलाशेन द्वादशाऽर्का युयुधुर्धर्मतः परे ।
असुरैरमरास्सार्द्धं शिवसाहाय्यशालिनः
ekādaśa mahārudrāścaikādaśabhayaṃkaraiḥ |
asurairyuyudhurvīrairmaihābalaparākramaiḥ
||15||एकादश महारुद्राश्चैकादशभयंकरैः ।
असुरैर्युयुधुर्वीरैर्मैहाबलपराक्रमैः
mahāmaṇiśca yuyudhe cogracaṃḍādibhissaha |
rāhuṇā saha candraśca jīvaḥ śukreṇa dharmataḥ
||16||महामणिश्च युयुधे चोग्रचंडादिभिस्सह ।
राहुणा सह चन्द्रश्च जीवः शुक्रेण धर्मतः
nandīśvarādayassarve dānavapravaraissaha |
yuyudhuśca mahāyuddhe noktā vistarataḥ pṛthak
||17||नन्दीश्वरादयस्सर्वे दानवप्रवरैस्सह ।
युयुधुश्च महायुद्धे नोक्ता विस्तरतः पृथक्
vaṭamūle tadā śaṃbhustasthau kālyāḥ sutena ca |
sarve ca yuyudhussainyasamūhāssatataṃ mune
||18||वटमूले तदा शंभुस्तस्थौ काल्याः सुतेन च ।
सर्वे च युयुधुस्सैन्यसमूहास्सततं मुने
ratnasiṃhāsane ramye koṭidānavasaṃyutaḥ |
uvāsa śaṃkhacūḍaśca ratnabhūṣaṇabhūṣitaḥ
||19||रत्नसिंहासने रम्ये कोटिदानवसंयुतः ।
उवास शंखचूडश्च रत्नभूषणभूषितः
mahāyuddho babhūvātha devāsuravimardanaḥ |
nānāyudhāni divyāni calaṃtisma mahāmṛdhe
||20||महायुद्धो बभूवाथ देवासुरविमर्दनः ।
नानायुधानि दिव्यानि चलंतिस्म महामृधे
gadarṣṭipaṭṭiśāścakrabhuśuṃḍiprāsamudgarāḥ |
nistriṃśabhallaparighāḥ śaktyunmukhaparaśvadhāḥ
||21||गदर्ष्टिपट्टिशाश्चक्रभुशुंडिप्रासमुद्गराः ।
निस्त्रिंशभल्लपरिघाः शक्त्युन्मुखपरश्वधाः
śaratomarakhaḍgāśca śataghnyaśca sahasraśaḥ |
bhiṃdipālādayaścānye vīrahasteṣu śobhitāḥ
||22||शरतोमरखड्गाश्च शतघ्न्यश्च सहस्रशः ।
भिंदिपालादयश्चान्ये वीरहस्तेषु शोभिताः
śirāṃsi cicchiduścaibhirvīrāstatra maho tsavāḥ |
vīrāṇāmubhayoścaiva sainyayorgarjato raṇe
||23||शिरांसि चिच्छिदुश्चैभिर्वीरास्तत्र महो त्सवाः ।
वीराणामुभयोश्चैव सैन्ययोर्गर्जतो रणे
gajāsturaṃgā bahavaḥ syandanāśca padātayaḥ |
sārohavāhā vividhāstatrāsan suvikhaṃḍitāḥ
||24||गजास्तुरंगा बहवः स्यन्दनाश्च पदातयः ।
सारोहवाहा विविधास्तत्रासन् सुविखंडिताः
nikṛttabāhūrukarakaṭikarṇayugāṃghrayaḥ |
saṃchinnadhvajabāṇāsitanutra varabhūṣaṇāḥ
||25||निकृत्तबाहूरुकरकटिकर्णयुगांघ्रयः ।
संछिन्नध्वजबाणासितनुत्र वरभूषणाः
samuddhatakirīṭaiśca śirobhissaha kuṃḍalaiḥ |
saṃraṃbhanaṣṭairāstīrṇā babhau bhūḥ karabhorubhiḥ
||26||समुद्धतकिरीटैश्च शिरोभिस्सह कुंडलैः ।
संरंभनष्टैरास्तीर्णा बभौ भूः करभोरुभिः
mahābhujaissābharaṇaissaṃchinnaissāyudhaistathā |
aṃgairanyaiśca sahasā paṭalairvā sasāraghaiḥ
||27||महाभुजैस्साभरणैस्संछिन्नैस्सायुधैस्तथा ।
अंगैरन्यैश्च सहसा पटलैर्वा ससारघैः
mṛdhe bhaṭāḥ pradhāvaṃtaḥ kabaṃdhān svaśirokṣibhiḥ |
paśyaṃtastatra cotpeturudyatāyudhasadbhujaiḥ
||28||मृधे भटाः प्रधावंतः कबंधान् स्वशिरोक्षिभिः ।
पश्यंतस्तत्र चोत्पेतुरुद्यतायुधसद्भुजैः
valgaṃto'titarāṃ vīrā yuyudhuśca parasparam |
śastrāstrairvividhaistatra mahābalaparākramāḥ
||29||वल्गंतोऽतितरां वीरा युयुधुश्च परस्परम् ।
शस्त्रास्त्रैर्विविधैस्तत्र महाबलपराक्रमाः
kecitsvarṇamukhairbāṇairvinihatya bhaṭānmṛdhe |
vyanadan vīrasannādaṃ satoyā iva toyadāḥ
||30||केचित्स्वर्णमुखैर्बाणैर्विनिहत्य भटान्मृधे ।
व्यनदन् वीरसन्नादं सतोया इव तोयदाः
sarvataśśarakūṭena vīrassarathasārathim |
vīraṃ saṃchādayāmāsa prāvṛṭsūryamivāṃbudaḥ
||31||सर्वतश्शरकूटेन वीरस्सरथसारथिम् ।
वीरं संछादयामास प्रावृट्सूर्यमिवांबुदः
anyonyamabhisaṃsṛtya yuyudhurdvandvayodhinaḥ |
āhvayaṃto viśaṃto'gre kṣipaṃto marmabhirmithaḥ
||32||अन्योन्यमभिसंसृत्य युयुधुर्द्वन्द्वयोधिनः ।
आह्वयंतो विशंतोऽग्रे क्षिपंतो मर्मभिर्मिथः
sarvato vīrasaṃghāśca nānābāhudhvajāyudhāḥ |
vyadṛśyaṃta mahāsaṃkhye kurvaṃtaḥ siṃhasaṃravam
||33||सर्वतो वीरसंघाश्च नानाबाहुध्वजायुधाः ।
व्यदृश्यंत महासंख्ये कुर्वंतः सिंहसंरवम्
mahāravānsvaśaṃkhāṃśca vidadhmurvai pṛthak pṛthak |
valganaṃ cakrire tatra mahāvīrāḥ praharṣitāḥ
||34||महारवान्स्वशंखांश्च विदध्मुर्वै पृथक् पृथक् ।
वल्गनं चक्रिरे तत्र महावीराः प्रहर्षिताः
evaṃ cirataraṃ kālaṃ devadānavayormahat |
babhūva yuddhaṃ vikaṭaṃ karālaṃ vīraharṣadam
||35||एवं चिरतरं कालं देवदानवयोर्महत् ।
बभूव युद्धं विकटं करालं वीरहर्षदम्
mahāprabhośca līleyaṃ śaṃkarasya parātmanaḥ |
yayā samīhitaṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam
||36||महाप्रभोश्च लीलेयं शंकरस्य परात्मनः ।
यया समीहितं सर्वं सदेवासुरमानुषम्
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṃḍe śaṃkhacūḍavadhe parasparayuddhavarṇanaṃ nāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ || 36 ||