kārtike śuklanavamī tatrā'bhūddvāparaṃ yugam
vālakhilyā ūcuḥ
kārtike śuklanavamī tatrā'bhūddvāparaṃ yugam ||
pūrvā'parāhṇagā grāhyā kramāddānopavāsayoḥ
||1||कार्तिके शुक्लनवमी तत्राऽभूद्द्वापरं युगम् ॥
पूर्वाऽपराह्णगा ग्राह्या क्रमाद्दानोपवासयोः
atra kūṣmāṃḍakonāma hato daityastu viṣṇunā ||
tadromabhiḥ samudbhūtā vallyaḥ kūṣmāṃḍasaṃbhavāḥ
||2||अत्र कूष्मांडकोनाम हतो दैत्यस्तु विष्णुना ॥
तद्रोमभिः समुद्भूता वल्ल्यः कूष्मांडसंभवाः
tasmātkūṣmāṃḍadānena phalamāpnoti niścitam ||
asyāmeva navamyāṃ tu kuryātkṛṣṇotsavaṃ naraḥ
||3||तस्मात्कूष्मांडदानेन फलमाप्नोति निश्चितम् ॥
अस्यामेव नवम्यां तु कुर्यात्कृष्णोत्सवं नरः
svaśākhoktena vidhinā tulasyāḥ karapīḍanam ||
kanyādānaphalaṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ
||4||स्वशाखोक्तेन विधिना तुलस्याः करपीडनम् ॥
कन्यादानफलं तस्य जायते नात्र संशयः
kārtike śuklanavamīmavāpya vijiteṃdriyaḥ ||
hariṃ vidhāya sauvarṇaṃ tulasyā sahitaṃ śubham
||5||कार्तिके शुक्लनवमीमवाप्य विजितेंद्रियः ॥
हरिं विधाय सौवर्णं तुलस्या सहितं शुभम्
pūjayedvidhivadbhaktyā vratī tatra dinatrayam ||
evaṃ yathoktavidhinā kuryādvaivāhikaṃ vidhim
||6||पूजयेद्विधिवद्भक्त्या व्रती तत्र दिनत्रयम् ॥
एवं यथोक्तविधिना कुर्याद्वैवाहिकं विधिम्
grāhyaṃ trirātramatraiva navamyādyanurodhataḥ ||
madhyāhnavyāpinī grāhyā navamī pūrvavedhitā
||7||ग्राह्यं त्रिरात्रमत्रैव नवम्याद्यनुरोधतः ॥
मध्याह्नव्यापिनी ग्राह्या नवमी पूर्ववेधिता
dhātryaśvatthau ya ekatra pālayitvā samudvahet ||
na naśyate tasya puṇyaṃ kalpakoṭiśatairapi
||8||धात्र्यश्वत्थौ य एकत्र पालयित्वा समुद्वहेत् ॥
न नश्यते तस्य पुण्यं कल्पकोटिशतैरपि
kanakasya sutā pūrvamekādaśyāṃ kiśorikā ||
cakāra bhaktitaḥ sāyaṃ tulasyudvāhajaṃ vidhim
||9||कनकस्य सुता पूर्वमेकादश्यां किशोरिका ॥
चकार भक्तितः सायं तुलस्युद्वाहजं विधिम्
tena vaidhavyadoṣeṇa nirmuktā''sītsulocanā ||
tasmātsāyaṃ prakartavyastulastudvāhajo vidhiḥ
||10||तेन वैधव्यदोषेण निर्मुक्ताऽऽसीत्सुलोचना ॥
तस्मात्सायं प्रकर्तव्यस्तुलस्तुद्वाहजो विधिः
avaśyameva kartavyaḥ prativarṣaṃ tu vaiṣṇavaiḥ ||
vidhiṃ tasya pravakṣyāmi yathā sāṃgā kriyā bhaveta
||11||अवश्यमेव कर्तव्यः प्रतिवर्षं तु वैष्णवैः ॥
विधिं तस्य प्रवक्ष्यामि यथा सांगा क्रिया भवेत
viṣṇostu pratimāṃ kuryātpalasya svarṇajāṃ śubhām ||
tadarddhārddhaṃ tadarddhārddhaṃ yathāśaktyā prakalpayet
||12||विष्णोस्तु प्रतिमां कुर्यात्पलस्य स्वर्णजां शुभाम् ॥
तदर्द्धार्द्धं तदर्द्धार्द्धं यथाशक्त्या प्रकल्पयेत्
prāṇapratiṣṭhāṃ kṛtvaiva tulasīviṣṇurūpayoḥ ||
tata utthāpayeddevaṃ pūrvoktaiśca stavādibhiḥ
||13||प्राणप्रतिष्ठां कृत्वैव तुलसीविष्णुरूपयोः ॥
तत उत्थापयेद्देवं पूर्वोक्तैश्च स्तवादिभिः
upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayetpuruṣoktibhiḥ ||
deśakālau tataḥ smṛtvā gaṇeśaṃ tatra pūjayet
||14||उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्पुरुषोक्तिभिः ॥
देशकालौ ततः स्मृत्वा गणेशं तत्र पूजयेत्
puṇyāhaṃ vācayitvātha nāṃdīśrāddhaṃ samācaret ||
vedavādyādinirghoṣairviṣṇumūrtiṃ samānayet
||15||पुण्याहं वाचयित्वाथ नांदीश्राद्धं समाचरेत् ॥
वेदवाद्यादिनिर्घोषैर्विष्णुमूर्तिं समानयेत्
tulasīnikaṭe sā tu sthāpyā cāṃ'tarhitā paṭaiḥ ||
āgaccha bhagavandeva arcayiṣyāmi keśava
||16||तुलसीनिकटे सा तु स्थाप्या चांऽतर्हिता पटैः ॥
आगच्छ भगवन्देव अर्चयिष्यामि केशव
tubhyaṃ dāsyāmi tulasīṃ sarvakāmaprado bhava ||
dadyāttrivāramarghyaṃ ca pādyaṃ viṣṭarameva ca
||17||तुभ्यं दास्यामि तुलसीं सर्वकामप्रदो भव ॥
दद्यात्त्रिवारमर्घ्यं च पाद्यं विष्टरमेव च
tata ācamanīyaṃ ca triruktvā ca pradāpayet ||
tato dadhi ghṛtaṃ kṣīraṃ kāṃsyapātrapuṭīkṛtam
||18||तत आचमनीयं च त्रिरुक्त्वा च प्रदापयेत् ॥
ततो दधि घृतं क्षीरं कांस्यपात्रपुटीकृतम्
madhuparkaṃ gṛhāṇa tvaṃ vāsudeva namostu te ||
haridrālepānābhyaṃgakāryaṃ sarvaṃ vidhāya ca
||19||मधुपर्कं गृहाण त्वं वासुदेव नमोस्तु ते ॥
हरिद्रालेपानाभ्यंगकार्यं सर्वं विधाय च
godhūlisamaye pūjyau tulasīkeśavau punaḥ ||
pṛthakpṛthaktathā kāryau saṃmukhau maṃgalaṃ paṭhet
||20||गोधूलिसमये पूज्यौ तुलसीकेशवौ पुनः ॥
पृथक्पृथक्तथा कार्यौ संमुखौ मंगलं पठेत्
īṣaddṛśye bhāskare tu saṃkalpaṃ tu samuccaret ||
svagotrapravarānuktvā tathā tripuruṣādikam
||21||ईषद्दृश्ये भास्करे तु संकल्पं तु समुच्चरेत् ॥
स्वगोत्रप्रवरानुक्त्वा तथा त्रिपुरुषादिकम्
anādimadhyanidhana trailokyapratipālaka ||
imāṃ gṛhāṇa tulasīṃ vivāhavidhineśvara
||22||अनादिमध्यनिधन त्रैलोक्यप्रतिपालक ॥
इमां गृहाण तुलसीं विवाहविधिनेश्वर
pārvatībījasaṃbhūtāṃ vṛṃdābhasmani saṃsthitām ||
anādimadhyanidhanāṃ vallabhāṃ te dadāmyaham
||23||पार्वतीबीजसंभूतां वृंदाभस्मनि संस्थिताम् ॥
अनादिमध्यनिधनां वल्लभां ते ददाम्यहम्
payoghaṭaiśca sevābhiḥ kanyāvadvardhitā mayā ||
tvatpriyāṃ tulasīṃ tubhyaṃ dadāmi tvaṃ gṛhāṇa bhoḥ
||24||पयोघटैश्च सेवाभिः कन्यावद्वर्धिता मया ॥
त्वत्प्रियां तुलसीं तुभ्यं ददामि त्वं गृहाण भोः
evaṃ dattvā ca tulasīṃ paścāttau pūjayettataḥ ||
rātrau jāgaraṇaṃ kuryādvivāhotsavapūrvakam
||25||एवं दत्त्वा च तुलसीं पश्चात्तौ पूजयेत्ततः ॥
रात्रौ जागरणं कुर्याद्विवाहोत्सवपूर्वकम्
tataḥ prabhātasamaye tulasīṃ viṣṇumarcayet ||
vahnisaṃsthāpanaṃ kṛtvā dvādaśākṣaravidyayā
||26||ततः प्रभातसमये तुलसीं विष्णुमर्चयेत् ॥
वह्निसंस्थापनं कृत्वा द्वादशाक्षरविद्यया
pāyasā''jyakṣaudratilairjuhyādaṣṭottaraṃśatam ||
tataḥ sviṣṭakṛtaṃ hutvā dadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ ||
ācāryaṃ ca samabhyarcya homaśeṣaṃ samāpayet
||27||पायसाऽऽज्यक्षौद्रतिलैर्जुह्यादष्टोत्तरंशतम् ॥
ततः स्विष्टकृतं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः ॥
आचार्यं च समभ्यर्च्य होमशेषं समापयेत्
caturo vārṣikānmāsānniyamo yena yaḥ kṛtaḥ ||
kathayitvā dvijebhyastattathā'nyatparipūrayet
||28||चतुरो वार्षिकान्मासान्नियमो येन यः कृतः ॥
कथयित्वा द्विजेभ्यस्तत्तथाऽन्यत्परिपूरयेत्
idaṃ vrataṃ mayā deva kṛtaṃ prītyai tava prabho ||
nyūnaṃ saṃpūrṇatāṃ yātu tvatprasādājjanārdana
||29||इदं व्रतं मया देव कृतं प्रीत्यै तव प्रभो ॥
न्यूनं संपूर्णतां यातु त्वत्प्रसादाज्जनार्दन
revatīturyacaraṇe dvādaśīsaṃyute naraḥ ||
na kuryātpāraṇaṃ kurvanvrataṃ niṣphalatāṃ nayet
||30||रेवतीतुर्यचरणे द्वादशीसंयुते नरः ॥
न कुर्यात्पारणं कुर्वन्व्रतं निष्फलतां नयेत्
tato yeṣāṃ padārthānāṃ varjanaṃ tu kṛtaṃ bhavet ||
cāturmāsye'thavā corje brāhmaṇebhyaḥ samarpayet ||
tataḥ sarvaṃ samaśnīyādyadyattyaktaṃ vrate sthitam
||31||ततो येषां पदार्थानां वर्जनं तु कृतं भवेत् ॥
चातुर्मास्येऽथवा चोर्जे ब्राह्मणेभ्यः समर्पयेत् ॥
ततः सर्वं समश्नीयाद्यद्यत्त्यक्तं व्रते स्थितम्
daṃpatibhyāṃ sahaivā'tra bhoktavyaṃ ca dvijaiḥ saha
||32||दंपतिभ्यां सहैवाऽत्र भोक्तव्यं च द्विजैः सह
tato bhuktyuttaraṃ yāni galitāni dalāni ca ||
tāni bhuktvā tulasyāśca svayaṃ pāpaiḥ pramucyate
||33||ततो भुक्त्युत्तरं यानि गलितानि दलानि च ॥
तानि भुक्त्वा तुलस्याश्च स्वयं पापैः प्रमुच्यते
ikṣudaṇḍaṃ tathā dhātrīphalaṃ koliphalaṃ tathā ||
bhuktvā tu bhojanasyāṃ'te tasyocchiṣṭaṃ vinaśyati
||34||इक्षुदण्डं तथा धात्रीफलं कोलिफलं तथा ॥
भुक्त्वा तु भोजनस्यांऽते तस्योच्छिष्टं विनश्यति
eṣu triṣu na bhuktaṃ cedekaikamapi yena tu ||
jñeya ucchiṣṭa āvarṣaṃ naro'sau nā'tra saṃśayaḥ
||35||एषु त्रिषु न भुक्तं चेदेकैकमपि येन तु ॥
ज्ञेय उच्छिष्ट आवर्षं नरोऽसौ नाऽत्र संशयः
tataḥ sāyaṃ punaḥ pūjyāvikṣudaṇḍaiśca śobhitaiḥ ||
tulasīvāsudevau ca kṛtakṛtyo bhavettataḥ
||36||ततः सायं पुनः पूज्याविक्षुदण्डैश्च शोभितैः ॥
तुलसीवासुदेवौ च कृतकृत्यो भवेत्ततः
tato visarjanaṃ kṛtvā dattvā dāyādikaṃ hareḥ ||
vaikuṇṭhaṃ gaccha bhagavam̐stulasīsahitaḥ prabho ||
matkṛtaṃ pūjanaṃ gṛhya saṃtuṣṭo bhava sarvadā
||37||ततो विसर्जनं कृत्वा दत्त्वा दायादिकं हरेः ॥
वैकुण्ठं गच्छ भगवँस्तुलसीसहितः प्रभो ॥
मत्कृतं पूजनं गृह्य संतुष्टो भव सर्वदा
gacchagaccha suraśreṣṭha svasthāne parameśvara ||
yatra brahmādayo devāstatra gaccha janārdana
||38||गच्छगच्छ सुरश्रेष्ठ स्वस्थाने परमेश्वर ॥
यत्र ब्रह्मादयो देवास्तत्र गच्छ जनार्दन
evaṃ visṛjya deveśamācāryāya pradāpayet ||
mūrtyādikaṃ sarvameva kṛtakṛtyo bhavennaraḥ
||39||एवं विसृज्य देवेशमाचार्याय प्रदापयेत् ॥
मूर्त्यादिकं सर्वमेव कृतकृत्यो भवेन्नरः
prativarṣaṃ tu yaḥ kuryāttulasīkarapīḍanam ||
bhaktimāndhanadhānyaiḥ sa yukto bhavati niścitam ||
ihaloke paratrā'pi vipulaṃ ca yaśo labhet
||40||प्रतिवर्षं तु यः कुर्यात्तुलसीकरपीडनम् ॥
भक्तिमान्धनधान्यैः स युक्तो भवति निश्चितम् ॥
इहलोके परत्राऽपि विपुलं च यशो लभेत्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye kūṣmāṃḍanavamītulasīvivāhavidhivarṇanaṃnāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ || 31 ||