dūtavākyakathanam
nārada uvāca
sa māṃ provāca vidhivatsaṃpūjyātīva bhaktimān ||
saṃprahasya tadā vākyaṃ snehapūrvaṃ ca vai nṛpa
||1||स मां प्रोवाच विधिवत्संपूज्यातीव भक्तिमान् ॥
संप्रहस्य तदा वाक्यं स्नेहपूर्वं च वै नृप
kuta āgamyate brahmankiciddṛṣṭaṃ tvayā prabho ||
yadarthamiha cā''yātastadā''jñāpaya māṃ mune
||2||कुत आगम्यते ब्रह्मन्किचिद्दृष्टं त्वया प्रभो ॥
यदर्थमिह चाऽऽयातस्तदाऽऽज्ञापय मां मुने
nārada uvāca
gataḥ kailāsaśikharaṃ daityeṃdrāhaṃ yadṛcchayā ||
tatromayā samāsīnaṃ dṛṣṭavānasmi śaṃkaram
||3||गतः कैलासशिखरं दैत्येंद्राहं यदृच्छया ॥
तत्रोमया समासीनं दृष्टवानस्मि शंकरम्
yojanāyutavistīrṇe kalpavṛkṣamahāvane ||
kāmadhenuśatākīrṇe ciṃtāmaṇisudīpite
||4||योजनायुतविस्तीर्णे कल्पवृक्षमहावने ॥
कामधेनुशताकीर्णे चिंतामणिसुदीपिते
taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ vismayo me'bhavattadā ||
kvā'pīdṛśī bhavedṛddhistrailokye vā na veti ca
||5||तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मयो मेऽभवत्तदा ॥
क्वाऽपीदृशी भवेदृद्धिस्त्रैलोक्ये वा न वेति च
tadā tavā'pi daityeṃdra samṛddhiḥ saṃsmṛtā mayā ||
tadvilokanakāmo'smi tvatsānnidhyamihā''gataḥ
||6||तदा तवाऽपि दैत्येंद्र समृद्धिः संस्मृता मया ॥
तद्विलोकनकामोऽस्मि त्वत्सान्निध्यमिहाऽऽगतः
tvatsamṛddhimimāṃ paśyanstrīratnarahitāṃ dhuvam ||
tarkayāmi śivādanyastrilokyāṃ na samṛddhimān
||7||त्वत्समृद्धिमिमां पश्यन्स्त्रीरत्नरहितां धुवम् ॥
तर्कयामि शिवादन्यस्त्रिलोक्यां न समृद्धिमान्
apsaronāgakanyādyā yadyapi tvadvaśe sthitāḥ ||
tathā'pi tā na pārvatyā rūpeṇa sadṛśā dhruvam
||8||अप्सरोनागकन्याद्या यद्यपि त्वद्वशे स्थिताः ॥
तथाऽपि ता न पार्वत्या रूपेण सदृशा ध्रुवम्
yasyā lāvaṇyajaladhau nimagnaścaturānanaḥ ||
svadhairyamamucatpūrvaṃ tayā kā'nyopamīyate
||9||यस्या लावण्यजलधौ निमग्नश्चतुराननः ॥
स्वधैर्यममुचत्पूर्वं तया काऽन्योपमीयते
vītarāgo'pi hi yathā madanāriḥ svalīlayā ||
sauṃdaryagahane'bhrāmi śapharīrūpayā purā
||10||वीतरागोऽपि हि यथा मदनारिः स्वलीलया ॥
सौंदर्यगहनेऽभ्रामि शफरीरूपया पुरा
yasyāḥ punaḥ punaḥ paśyanrūpaṃ dhātā'pi sarjane ||
sasarjā'psarasastāsāṃ tatsamaikā'pi nābhavat
||11||यस्याः पुनः पुनः पश्यन्रूपं धाताऽपि सर्जने ॥
ससर्जाऽप्सरसस्तासां तत्समैकाऽपि नाभवत्
ataḥ strīratnasaṃbhoktuḥ samṛddhistasya sā varā ||
tathā na tava daityeṃdra sarvaratnā'dhipasya ca
||12||अतः स्त्रीरत्नसंभोक्तुः समृद्धिस्तस्य सा वरा ॥
तथा न तव दैत्येंद्र सर्वरत्नाऽधिपस्य च
evamuktvā tamāmaṃtrya gate sati sa daityarāṭ ||
tadrūpa śravaṇādāsīdanaṃgajvarapīḍitaḥ
||13||एवमुक्त्वा तमामंत्र्य गते सति स दैत्यराट् ॥
तद्रूप श्रवणादासीदनंगज्वरपीडितः
atha saṃpreṣayāmāsa sa dūtaṃ siṃhikāsutam ||
tryaṃbakāyā'pi ca tadā viṣṇumāyāvimohitaḥ
||14||अथ संप्रेषयामास स दूतं सिंहिकासुतम् ॥
त्र्यंबकायाऽपि च तदा विष्णुमायाविमोहितः
kailāsamagamadrāhuḥ kurvañchukleṃduvarcasam ||
kārṣṇyena kṛṣṇapakṣenduvarcasaṃ svāṃgajena tam
||15||कैलासमगमद्राहुः कुर्वञ्छुक्लेंदुवर्चसम् ॥
कार्ष्ण्येन कृष्णपक्षेन्दुवर्चसं स्वांगजेन तम्
niveditastadeśāya naṃdinā praviveśa saḥ ||
tryaṃbakabhrūlatāsaṃjñā prerito vākyamabravīt
||16||निवेदितस्तदेशाय नंदिना प्रविवेश सः ॥
त्र्यंबकभ्रूलतासंज्ञा प्रेरितो वाक्यमब्रवीत्
rāhuruvāca
devapannagasevyasya trailokyādhipateḥ prabhoḥ ||
sarvaratneśvarasya tvamājñāṃ śṛṇu vṛṣadhvaja
||17||देवपन्नगसेव्यस्य त्रैलोक्याधिपतेः प्रभोः ॥
सर्वरत्नेश्वरस्य त्वमाज्ञां शृणु वृषध्वज
smaśānavāsino nityamasthibhāravahasya ca ||
digaṃbarasya te bhāryā kathaṃ haimavatī śubhā
||18||स्मशानवासिनो नित्यमस्थिभारवहस्य च ॥
दिगंबरस्य ते भार्या कथं हैमवती शुभा
ahaṃ ratnādhinātho'smi sā ca strīratnasaṃjñikā ||
tasmānmamaiva sā yogyā naiva bhikṣāśinastava
||19||अहं रत्नाधिनाथोऽस्मि सा च स्त्रीरत्नसंज्ञिका ॥
तस्मान्ममैव सा योग्या नैव भिक्षाशिनस्तव
nārada uvāca
vadatyevaṃ tadā rāhau bhrūmadhyācchūlapāṇinaḥ ||
abhavatpuruṣo raudrastīvrāśanisamasvanaḥ
||20||वदत्येवं तदा राहौ भ्रूमध्याच्छूलपाणिनः ॥
अभवत्पुरुषो रौद्रस्तीव्राशनिसमस्वनः
siṃhāsyaḥ pralalajjihvaḥ sa jvalannayano mahān ||
ūrdhvakeśaḥ śuṣkatanurnṛsiṃha iva cā'paraḥ
||21||सिंहास्यः प्रललज्जिह्वः स ज्वलन्नयनो महान् ॥
ऊर्ध्वकेशः शुष्कतनुर्नृसिंह इव चाऽपरः
sa taṃ khāditumāyāṃtaṃ dṛṣṭvā rāhurbhayāturaḥ ||
adhāvata sa vegena bahiḥ sa ca dadhāra tam
||22||स तं खादितुमायांतं दृष्ट्वा राहुर्भयातुरः ॥
अधावत स वेगेन बहिः स च दधार तम्
sa ca rāhurmahābāho meghagambhīrayā girā ||
uvāca devadeva tvaṃ pāhi māṃ śaraṇāgatam
||23||स च राहुर्महाबाहो मेघगम्भीरया गिरा ॥
उवाच देवदेव त्वं पाहि मां शरणागतम्
brāhmaṇaṃ māṃ mahādeva khādituṃ samupāgataḥ ||
mahādevo vacaḥ śrutvā brāhmaṇasya tadā'bravīt
||24||ब्राह्मणं मां महादेव खादितुं समुपागतः ॥
महादेवो वचः श्रुत्वा ब्राह्मणस्य तदाऽब्रवीत्
naivā'sau vadhyatāmeti dūto'yaṃ paravānyataḥ ||
muṃceti puruṣaḥ śrutvā rāhuṃ tatyājya soṃ'bare
||25||नैवाऽसौ वध्यतामेति दूतोऽयं परवान्यतः ॥
मुंचेति पुरुषः श्रुत्वा राहुं तत्याज्य सोंऽबरे
rāhuṃ tyaktvā'tha puruṣastadā rudraṃ vyajijñapat ||
puruṣa uvāca ||
kṣudhā māṃ vādhate'tyaṃtaṃ kṣutkṣāmaścā'smi sarvathā
||26||राहुं त्यक्त्वाऽथ पुरुषस्तदा रुद्रं व्यजिज्ञपत् ॥
पुरुष उवाच ॥
क्षुधा मां वाधतेऽत्यंतं क्षुत्क्षामश्चाऽस्मि सर्वथा
kiṃ bhakṣayāmi deveśa tadājñāpaya māṃ prabho ||
īśvara uvāca ||
bhakṣayasvātmanaḥ śīghraṃ māṃsaṃ tvaṃ hastapādayoḥ
||27||किं भक्षयामि देवेश तदाज्ञापय मां प्रभो ॥
ईश्वर उवाच ॥
भक्षयस्वात्मनः शीघ्रं मांसं त्वं हस्तपादयोः
nārada uvāca
sa śivenaivamājñaptaścakhāda puruṣaḥ svakam ||
hastapādodbhavaṃ māṃsaṃ śiraḥśeṣo yathā'bhavat
||28||स शिवेनैवमाज्ञप्तश्चखाद पुरुषः स्वकम् ॥
हस्तपादोद्भवं मांसं शिरःशेषो यथाऽभवत्
dṛṣṭvā śiro'vaśeṣaṃ taṃ suprasannastadā śivaḥ ||
uvāca bhīmakarmāṇaṃ puruṣaṃ jātavismayaḥ
||29||दृष्ट्वा शिरोऽवशेषं तं सुप्रसन्नस्तदा शिवः ॥
उवाच भीमकर्माणं पुरुषं जातविस्मयः
īśvara uvāca
tvaṃ kīrtimukhasaṃjño hi bhava maddvārigaḥ sadā ||
tvadarcāṃ ye na kurvaṃti naiva te me priyaṃkarāḥ
||30||त्वं कीर्तिमुखसंज्ञो हि भव मद्द्वारिगः सदा ॥
त्वदर्चां ये न कुर्वंति नैव ते मे प्रियंकराः
* ||
nārada uvāca ||
tadā prabhṛti devasya dvāri kīrtimukhaḥ sthitaḥ ||
nārcayantīha ye pūrvaṃ teṣāmarcā vṛthā bhavet
||31||* ॥
नारद उवाच ॥
तदा प्रभृति देवस्य द्वारि कीर्तिमुखः स्थितः ॥
नार्चयन्तीह ये पूर्वं तेषामर्चा वृथा भवेत्
rāhurvimukto yastena so'pi tadbarbare sthale ||
ataḥ sa barbarodbhūta iti bhūmau prathāṃ gataḥ
||32||राहुर्विमुक्तो यस्तेन सोऽपि तद्बर्बरे स्थले ॥
अतः स बर्बरोद्भूत इति भूमौ प्रथां गतः
tataḥ sa rāhuḥ punareva jātamātmānamasminniti manyamānaḥ ||
sametya sarvaṃ kathayāṃbabhūva jalaṃdharāyaiva viceṣṭitaṃ tat
||33||ततः स राहुः पुनरेव जातमात्मानमस्मिन्निति मन्यमानः ॥
समेत्य सर्वं कथयांबभूव जलंधरायैव विचेष्टितं तत्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye jalaṃdharopākhyāne dūtavākyakathanaṃnāma saptadaśo'dhyāyaḥ || 17 ||
mūrtikalāyāṃ kīrtimukhaḥ