śivajalaṃdharayuddhavarṇanam
nārada uvāca
patitaṃ vīrabhadraṃ tu dṛṣṭvā rudragaṇā bhayāt ||
agamaṃste raṇaṃ hitvā krośamānā maheśvaram
||1||पतितं वीरभद्रं तु दृष्ट्वा रुद्रगणा भयात् ॥
अगमंस्ते रणं हित्वा क्रोशमाना महेश्वरम्
atha kolāhalaṃ śrutvā gaṇānāṃ caṃdraśekharaḥ ||
abhyayādvṛṣabhārūḍhaḥ saṃgrāmaṃ prahasanniva
||2||अथ कोलाहलं श्रुत्वा गणानां चंद्रशेखरः ॥
अभ्ययाद्वृषभारूढः संग्रामं प्रहसन्निव
rudramāyāṃtamālokya siṃhanādairgaṇāḥ punaḥ ||
nivṛttāḥ saṃgare daityānnirjaghnuḥ śaravṛṣṭibhiḥ
||3||रुद्रमायांतमालोक्य सिंहनादैर्गणाः पुनः ॥
निवृत्ताः संगरे दैत्यान्निर्जघ्नुः शरवृष्टिभिः
daityāśca bhīṣaṇaṃ dṛṣṭvā sarve caiva vidudruvuḥ ||
kārtikavratinaṃ dṛṣṭvā pātakānīva tadbhayāt
||4||दैत्याश्च भीषणं दृष्ट्वा सर्वे चैव विदुद्रुवुः ॥
कार्तिकव्रतिनं दृष्ट्वा पातकानीव तद्भयात्
jalaṃdharotha tāndaityānnivṛttānprekṣya saṃgare ||
roṣādadhāvaccaṃḍīśaṃ muṃcanbāṇānsahasraśaḥ
||5||जलंधरोथ तान्दैत्यान्निवृत्तान्प्रेक्ष्य संगरे ॥
रोषादधावच्चंडीशं मुंचन्बाणान्सहस्रशः
śuṃbho niśuṃbho'śvamukhaḥ kālanemirbalāhakaḥ ||
khaḍgaromā pracaṃḍaśca ghasmarādyāḥ śivaṃ yayuḥ
||6||शुंभो निशुंभोऽश्वमुखः कालनेमिर्बलाहकः ॥
खड्गरोमा प्रचंडश्च घस्मराद्याः शिवं ययुः
bāṇāṃdhakārasaṃchannaṃ dṛṣṭvā gaṇabalaṃ śivaḥ ||
bāṇajālamavācchidya svabāṇairāvṛṇonnabhaḥ
||7||बाणांधकारसंछन्नं दृष्ट्वा गणबलं शिवः ॥
बाणजालमवाच्छिद्य स्वबाणैरावृणोन्नभः
daityāṃśca bāṇavātyābhiḥ pīḍitānakarottadā ||
pracaṃḍabāṇajālaughairapātayata bhūtale
||8||दैत्यांश्च बाणवात्याभिः पीडितानकरोत्तदा ॥
प्रचंडबाणजालौघैरपातयत भूतले
khaḍgaromṇaḥ śiraḥ kāyāttadā paraśunā'cchinat ||
balāhakasya ca śiraḥ khaṭvāṃgenā'karoddvidhā
||9||खड्गरोम्णः शिरः कायात्तदा परशुनाऽच्छिनत् ॥
बलाहकस्य च शिरः खट्वांगेनाऽकरोद्द्विधा
baddhvā ca ghasmaraṃ daityaṃ pāśenābhyahanadbhuvi ||
vṛṣabheṇa hatāḥ kecitkecidbāṇairnipātitāḥ
||10||बद्ध्वा च घस्मरं दैत्यं पाशेनाभ्यहनद्भुवि ॥
वृषभेण हताः केचित्केचिद्बाणैर्निपातिताः
na śekurasurāḥ sthātuṃ gajāḥ siṃhārditā iva ||
tataḥ krodhaparītātmā vegādrudraṃ jalaṃdharaḥ
||11||न शेकुरसुराः स्थातुं गजाः सिंहार्दिता इव ॥
ततः क्रोधपरीतात्मा वेगाद्रुद्रं जलंधरः
āhvayāmāsa samare tīvrāśanisamasvanaḥ ||
jalaṃdhara uvāca ||
yudhyasva ca mayā sārddhaṃ kimebhirnihitaistava
||12||आह्वयामास समरे तीव्राशनिसमस्वनः ॥
जलंधर उवाच ॥
युध्यस्व च मया सार्द्धं किमेभिर्निहितैस्तव
yacca kiṃcidbalaṃ te'sti taddarśaya jaṭādhara ||
ityuktvā bāṇasaptatyā jaghāna vṛṣabhadhvajam
||13||यच्च किंचिद्बलं तेऽस्ति तद्दर्शय जटाधर ॥
इत्युक्त्वा बाणसप्तत्या जघान वृषभध्वजम्
tānprāptānniśitairbāṇaiściccheda prahasanniva ||
tato hayāndhvajaṃ chatraṃ dhanuściccheda śaktibhiḥ
||14||तान्प्राप्तान्निशितैर्बाणैश्चिच्छेद प्रहसन्निव ॥
ततो हयान्ध्वजं छत्रं धनुश्चिच्छेद शक्तिभिः
sa cchinnadhanvā viratho gadāmudyamya vegavān ||
abhyadhāvacchivastāvadgadāṃ bāṇairdvidhā'cchinat
||15||स च्छिन्नधन्वा विरथो गदामुद्यम्य वेगवान् ॥
अभ्यधावच्छिवस्तावद्गदां बाणैर्द्विधाऽच्छिनत्
tathā'pi muṣṭimudyamya yayau rudraṃ jighāṃsayā ||
tāvacchivena bāṇaughaiḥ krośamātramapākṛtaḥ
||16||तथाऽपि मुष्टिमुद्यम्य ययौ रुद्रं जिघांसया ॥
तावच्छिवेन बाणौघैः क्रोशमात्रमपाकृतः
tato jalaṃdharo daityo matvā rudraṃ balādhikam ||
sasarja māyāṃ gāṃdharvīmadbhutāṃ rudramohinīm
||17||ततो जलंधरो दैत्यो मत्वा रुद्रं बलाधिकम् ॥
ससर्ज मायां गांधर्वीमद्भुतां रुद्रमोहिनीम्
tato jaguśca nanṛturgaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ ||
tālaveṇumṛdaṃgādyānvādayaṃti sma cā'pare
||18||ततो जगुश्च ननृतुर्गंधर्वाप्सरसां गणाः ॥
तालवेणुमृदंगाद्यान्वादयंति स्म चाऽपरे
taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ rudro nādavimohitaḥ ||
patitānyapi śastrāṇi karebhyo na viveda saḥ
||19||तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रुद्रो नादविमोहितः ॥
पतितान्यपि शस्त्राणि करेभ्यो न विवेद सः
ekāgrībhūtamālokya rudraṃ daityo jalaṃdharaḥ ||
kāmārtaḥ sa jagāmāśu yatra gaurī sthitā'bhavat
||20||एकाग्रीभूतमालोक्य रुद्रं दैत्यो जलंधरः ॥
कामार्तः स जगामाशु यत्र गौरी स्थिताऽभवत्
yuddhe śuṃbhaniśuṃbhākhyau sthāpayitvā mahābalī ||
daśadordaṃḍapacāsyastrinetraśca jaṭādharaḥ
||21||युद्धे शुंभनिशुंभाख्यौ स्थापयित्वा महाबली ॥
दशदोर्दंडपचास्यस्त्रिनेत्रश्च जटाधरः
mahāvṛṣabhamārūḍhaḥ sa babhūva jalaṃdharaḥ ||
atho rudraṃ samāyāṃtamālokya bhavavallabhā
||22||महावृषभमारूढः स बभूव जलंधरः ॥
अथो रुद्रं समायांतमालोक्य भववल्लभा
abhyāyayau sakhīmadhyāttaddarśanapathe'bhavat ||
yāvaddadarśa cārvaṃgī pārvatī danujeśvaraḥ
||23||अभ्याययौ सखीमध्यात्तद्दर्शनपथेऽभवत् ॥
यावद्ददर्श चार्वंगी पार्वती दनुजेश्वरः
tāvatsvavīryaṃ mumuce jaḍāṃgaścā'bhavattadā ||
atha jñātvā tadā gaurī dānavaṃ bhayavihvalā
||24||तावत्स्ववीर्यं मुमुचे जडांगश्चाऽभवत्तदा ॥
अथ ज्ञात्वा तदा गौरी दानवं भयविह्वला
jagāmā'ntarhitā vegātsā tadottaramānase ||
tāmadṛṣṭvā tato daityaḥ kṣaṇādvidyullatāmiva
||25||जगामाऽन्तर्हिता वेगात्सा तदोत्तरमानसे ॥
तामदृष्ट्वा ततो दैत्यः क्षणाद्विद्युल्लतामिव
javenā''gātpunaryuddhaṃ yatra devo vṛṣadhvajaḥ ||
pārvatyapi bhayādviṣṇuṃ sasmāra manasā tadā
||26||जवेनाऽऽगात्पुनर्युद्धं यत्र देवो वृषध्वजः ॥
पार्वत्यपि भयाद्विष्णुं सस्मार मनसा तदा
tāvaddadarśa taṃ devaṃ sūpaviṣṭaṃ samīpagam ||
pārvatyuvāca ||
viṣṇo jalaṃdharo daityaḥ kṛtavānparamādbhutam
||27||तावद्ददर्श तं देवं सूपविष्टं समीपगम् ॥
पार्वत्युवाच ॥
विष्णो जलंधरो दैत्यः कृतवान्परमाद्भुतम्
tatkiṃ na viditaṃ te'sti ceṣṭitaṃ tasya durmateḥ ||
viṣṇuruvāca ||
tenaiva darśitaḥ paṃthā vayamapyanvayāmahe
||28||तत्किं न विदितं तेऽस्ति चेष्टितं तस्य दुर्मतेः ॥
विष्णुरुवाच ॥
तेनैव दर्शितः पंथा वयमप्यन्वयामहे
nā'nyathā sa bhavedvadhyaḥ pātivratyasurakṣitḥ ||
nārada uvāca ||
jagāma viṣṇurityuktvā punarjālaṃdharaṃ puram
||29||नाऽन्यथा स भवेद्वध्यः पातिव्रत्यसुरक्षित्ः ॥
नारद उवाच ॥
जगाम विष्णुरित्युक्त्वा पुनर्जालंधरं पुरम्
atha rudraśca gaṃdharvā'nugataḥ saṃgare sthitaḥ ||
aṃtardhānaṃ gatāṃ māyāṃ dṛṣṭvā sa bubudhe tadā
||30||अथ रुद्रश्च गंधर्वाऽनुगतः संगरे स्थितः ॥
अंतर्धानं गतां मायां दृष्ट्वा स बुबुधे तदा
tato bhavo vismitamānasaḥ punarjagāma yuddhāya jalaṃdharaṃ ruṣā ||
sa cā'pi daityaḥ punarāgataṃ śivaṃ dṛṣṭvā śaraughaiḥ samavākiradraṇe
||31||ततो भवो विस्मितमानसः पुनर्जगाम युद्धाय जलंधरं रुषा ॥
स चाऽपि दैत्यः पुनरागतं शिवं दृष्ट्वा शरौघैः समवाकिरद्रणे
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye jalaṃdharopākhyāne śivajalaṃdharayuddhavarṇanaṃnāma viṃśo'dhyāyaḥ || 20 ||