saṃpūjya nāradaṃ samyagvisasarja tadā priye
śrīkṛṣṇa uvāca
iti tadvacanaṃ śrutvā pṛthurvismitamānasaḥ ||
saṃpūjya nāradaṃ samyagvisasarja tadā priye
||1||इति तद्वचनं श्रुत्वा पृथुर्विस्मितमानसः ॥
संपूज्य नारदं सम्यग्विससर्ज तदा प्रिये
purā'vaṃtīpure kaścidvipra āsīddhaneśvaraḥ ||
brahmakarmaparibhraṣṭaḥ pāpakarmā sudurmatiḥ
||2||पुराऽवंतीपुरे कश्चिद्विप्र आसीद्धनेश्वरः ॥
ब्रह्मकर्मपरिभ्रष्टः पापकर्मा सुदुर्मतिः
deśāddeśātaraṃ gacchankrayavikrayakāraṇāt ||
māhiṣmatīpurīmāgātkadācitsa dhaneśvaraḥ
||3||देशाद्देशातरं गच्छन्क्रयविक्रयकारणात् ॥
माहिष्मतीपुरीमागात्कदाचित्स धनेश्वरः
mahiṣeṇa kṛtā pūrvaṃ tasmānmāhiṣmatīti sā ||
yasyā vapragatā bhāti narmadā pāpanāśinī
||4||महिषेण कृता पूर्वं तस्मान्माहिष्मतीति सा ॥
यस्या वप्रगता भाति नर्मदा पापनाशिनी
kārtikavratinastatra nānādeśā''gatānnarān ||
sa dṛṣṭvā vikrayaṃ kurvanmāsamekamuvāsa saḥ
||5||कार्तिकव्रतिनस्तत्र नानादेशाऽऽगतान्नरान् ॥
स दृष्ट्वा विक्रयं कुर्वन्मासमेकमुवास सः
sa nityaṃ narmadātīre bhramanvikrayakāraṇāt ||
dadarśa brāhmaṇānsnānajapadevārcane sthitān
||6||स नित्यं नर्मदातीरे भ्रमन्विक्रयकारणात् ॥
ददर्श ब्राह्मणान्स्नानजपदेवार्चने स्थितान्
kāṃścitpurāṇaṃ paṭhataḥ kāṃścicca śravaṇe ratān ||
nṛtyagāyanavāditraviṣṇuśravaṇatatparān
||7||कांश्चित्पुराणं पठतः कांश्चिच्च श्रवणे रतान् ॥
नृत्यगायनवादित्रविष्णुश्रवणतत्परान्
udyāpanavidhau saktānkāṃścijjāgaraṇe ratān ||
vipragopūjanaratāndīpadānaratāṃstathā
||8||उद्यापनविधौ सक्तान्कांश्चिज्जागरणे रतान् ॥
विप्रगोपूजनरतान्दीपदानरतांस्तथा
dadarśa kautukāviṣṭastatratatra dhaneśvaraḥ ||
nityaṃ paribhramaṃstatra darśanasparśabhāṣaṇāt
||9||ददर्श कौतुकाविष्टस्तत्रतत्र धनेश्वरः ॥
नित्यं परिभ्रमंस्तत्र दर्शनस्पर्शभाषणात्
vaiṣṇavānāṃ tathā viṣṇornāmaśrāvādi so'labhat ||
evaṃ māsaṃ sthitastasyā narmadāyāstaṭe dvijaḥ
||10||वैष्णवानां तथा विष्णोर्नामश्रावादि सोऽलभत् ॥
एवं मासं स्थितस्तस्या नर्मदायास्तटे द्विजः
tāvatkṛṣṇā'hinā daṣṭo vihvalaḥ sa papāta ha ||
atha dehaparityaktaṃ taṃ vaddhvā yamakiṃkarāḥ
||11||तावत्कृष्णाऽहिना दष्टो विह्वलः स पपात ह ॥
अथ देहपरित्यक्तं तं वद्ध्वा यमकिंकराः
yamājñayā kuṃbhipāke cikṣipustaṃ dhaneśvaram ||
yāvatkṣiptaśca tatrāsau tāvacchītalatāṃ yayau
||12||यमाज्ञया कुंभिपाके चिक्षिपुस्तं धनेश्वरम् ॥
यावत्क्षिप्तश्च तत्रासौ तावच्छीतलतां ययौ
kuṃbhīpāko yathā vahniḥ prahlādakṣepaṇātpurā ||
yamastu kautukaṃ dṛṣṭvā papracchānīya taṃ tataḥ
||13||कुंभीपाको यथा वह्निः प्रह्लादक्षेपणात्पुरा ॥
यमस्तु कौतुकं दृष्ट्वा पप्रच्छानीय तं ततः
tāvadabhyāgatastatra nāradaḥ prāha satvaram ||
nārada uvāca ||
naivā'yaṃ nirayānbhoktumarho hyaruṇanaṃdana
||14||तावदभ्यागतस्तत्र नारदः प्राह सत्वरम् ॥
नारद उवाच ॥
नैवाऽयं निरयान्भोक्तुमर्हो ह्यरुणनंदन
yasmādaṃte'sya saṃjātaṃ karma yannirayāpaham ||
yaḥ puṇyakarmiṇāṃ kuryāddarśanasparśabhāṣaṇam
||15||यस्मादंतेऽस्य संजातं कर्म यन्निरयापहम् ॥
यः पुण्यकर्मिणां कुर्याद्दर्शनस्पर्शभाषणम्
tataḥ ṣaḍaṃśamāpnoti puṇyasya niyataṃ naraḥ ||
sakhyaṃ tu taistu saṃsargaṃ kṛtavānvai dhaneśvaraḥ
||16||ततः षडंशमाप्नोति पुण्यस्य नियतं नरः ॥
सख्यं तु तैस्तु संसर्गं कृतवान्वै धनेश्वरः
kārtikavratibhirmāsaṃ teṣāṃ puṇyāṃśabhāgayam
||17||कार्तिकव्रतिभिर्मासं तेषां पुण्यांशभागयम्
tasmādakāmapuṇyo hi yakṣayonisthito hyayam ||
vilokya nirayānsarvānpāpabhogapradarśakān
||18||तस्मादकामपुण्यो हि यक्षयोनिस्थितो ह्ययम् ॥
विलोक्य निरयान्सर्वान्पापभोगप्रदर्शकान्
śrīkṛṣṇa uvāca
ityuktvā gatavati nārade sa sauristadvākyaśravaṇavibuddhatatsukarmā ||
taṃ vipraṃ punaranayatsvakiṃkareṇa tānsarvānnirayagaṇānpradarśayiṣyan
||19||इत्युक्त्वा गतवति नारदे स सौरिस्तद्वाक्यश्रवणविबुद्धतत्सुकर्मा ॥
तं विप्रं पुनरनयत्स्वकिंकरेण तान्सर्वान्निरयगणान्प्रदर्शयिष्यन्
tato dhaneśvaraṃ nītvā nirayānpretapo'bravīt ||
darśayiṣyaṃstu tānsarvānyamānujñākarastadā
||20||ततो धनेश्वरं नीत्वा निरयान्प्रेतपोऽब्रवीत् ॥
दर्शयिष्यंस्तु तान्सर्वान्यमानुज्ञाकरस्तदा
pretapa uvāca
paśyemānnirayānghorāndhaneśvara mahābhayān ||
eṣu pāpakarā nityaṃ pacyaṃte yamakiṃkaraiḥ
||21||पश्येमान्निरयान्घोरान्धनेश्वर महाभयान् ॥
एषु पापकरा नित्यं पच्यंते यमकिंकरैः
akāmātpātakaṃ śuṣkaṃ kāmādārdramudāhṛtam ||
ārdraśuṣkādibhiḥ pāpairdviprakārānavasthitān
||22||अकामात्पातकं शुष्कं कामादार्द्रमुदाहृतम् ॥
आर्द्रशुष्कादिभिः पापैर्द्विप्रकारानवस्थितान्
caturāśītisaṃkhyākaiḥ pṛthagbhedairavasthitān ||
yatprakīrṇamapāṃkteyaṃ malinīkaraṇaṃ tathā
||23||चतुराशीतिसंख्याकैः पृथग्भेदैरवस्थितान् ॥
यत्प्रकीर्णमपांक्तेयं मलिनीकरणं तथा
jātibhraṃśakaraṃ tadvadupapātakasaṃjñakam ||
atipāpaṃ mahāpāpaṃ saptadhā pātakaṃ smṛtam
||24||जातिभ्रंशकरं तद्वदुपपातकसंज्ञकम् ॥
अतिपापं महापापं सप्तधा पातकं स्मृतम्
ebhiḥ saptasu pacyaṃte nirayeṣu yathākramam ||
kārtikavratibhiryasmātsaṃsargo hyabhavattava
||25||एभिः सप्तसु पच्यंते निरयेषु यथाक्रमम् ॥
कार्तिकव्रतिभिर्यस्मात्संसर्गो ह्यभवत्तव
tatpuṇyopacayādete nirhṛtā nirayāḥ khalu ||
śrīkṛṣṇa uvāca ||
darśayitveti nirayānpretapastamathāharat
||26||तत्पुण्योपचयादेते निर्हृता निरयाः खलु ॥
श्रीकृष्ण उवाच ॥
दर्शयित्वेति निरयान्प्रेतपस्तमथाहरत्
dhaneśvaraṃ yakṣalokaṃ yakṣaścā'bhūtsa tatra hi ||
dhanadasyā'nugaḥ so'yaṃ dhanayakṣeti viśrutaḥ
||27||धनेश्वरं यक्षलोकं यक्षश्चाऽभूत्स तत्र हि ॥
धनदस्याऽनुगः सोऽयं धनयक्षेति विश्रुतः
sūta uvāca
ityuktvā vāsudevo'sau satyabhāmāmatipriyam ||
sāyaṃsaṃdhyāvidhiṃ kartuṃ jagāma jananīgṛham
||28||इत्युक्त्वा वासुदेवोऽसौ सत्यभामामतिप्रियम् ॥
सायंसंध्याविधिं कर्तुं जगाम जननीगृहम्
brahmovāca
evaṃprabhāvaḥ khalu kārtiko'yaṃ muktiprado bhuktikaraśca yasmāt ||
prayāṃtyanekā'rjitapātakāni vratasya saṃdarśayato'pi muktim
||29||एवंप्रभावः खलु कार्तिकोऽयं मुक्तिप्रदो भुक्तिकरश्च यस्मात् ॥
प्रयांत्यनेकाऽर्जितपातकानि व्रतस्य संदर्शयतोऽपि मुक्तिम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye dhaneśvarayakṣajanmaprāptivarṇanaṃnāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ || 29 ||