jalaṃdharamuktikathanam
nārada uvāca
tato jalaṃdharo dṛṣṭvā rudramadbhutavikramam ||
cakāra māyayā gaurīṃ tryaṃbakaṃ mohayanniva
||1||ततो जलंधरो दृष्ट्वा रुद्रमद्भुतविक्रमम् ॥
चकार मायया गौरीं त्र्यंबकं मोहयन्निव
rathopari ca tāṃ baddhāṃ rudantīṃ pārvatīṃ śivaḥ ||
niśuṃbhapramukhādyaiśca vadhyamānāṃ dadarśa saḥ
||2||रथोपरि च तां बद्धां रुदन्तीं पार्वतीं शिवः ॥
निशुंभप्रमुखाद्यैश्च वध्यमानां ददर्श सः
gaurīṃ tathāvidhāṃ dṛṣṭvā śivo'pyudvignamānasaḥ ||
avāṅmukhaḥ sthitastūṣṇīṃ vismṛtya svaparākramam
||3||गौरीं तथाविधां दृष्ट्वा शिवोऽप्युद्विग्नमानसः ॥
अवाङ्मुखः स्थितस्तूष्णीं विस्मृत्य स्वपराक्रमम्
tato jalaṃdharo vegāttribhirvivyādha sāyakaiḥ ||
āpuṃkhamagraistaṃ rudraṃ śirasyurasi codare
||4||ततो जलंधरो वेगात्त्रिभिर्विव्याध सायकैः ॥
आपुंखमग्रैस्तं रुद्रं शिरस्युरसि चोदरे
tato jajñe sa tāṃ māyāṃ viṣṇunā ca prabodhitaḥ ||
raudrarūpadharo jāto jvālāmālā'tibhīṣaṇaḥ
||5||ततो जज्ञे स तां मायां विष्णुना च प्रबोधितः ॥
रौद्ररूपधरो जातो ज्वालामालाऽतिभीषणः
tasyā'tīva mahāraudraṃ rūpaṃ dṛṣṭvā mahāsurāḥ ||
na śekuḥ saṃmukhe sthātuṃ bhejire te diśo daśa
||6||तस्याऽतीव महारौद्रं रूपं दृष्ट्वा महासुराः ॥
न शेकुः संमुखे स्थातुं भेजिरे ते दिशो दश
tataḥ śāpaṃ dadau rudrastayoḥ śuṃbhaniśuṃbhayoḥ ||
mama yuddhādapakrāṃtau gauryā badhyau bhaviṣyathaḥ
||7||ततः शापं ददौ रुद्रस्तयोः शुंभनिशुंभयोः ॥
मम युद्धादपक्रांतौ गौर्या बध्यौ भविष्यथः
punarjalaṃdharo vegādvavarṣa niśitaiḥ śaraiḥ ||
bāṇāṃdhakāraiḥ saṃchannaṃ tadā bhūmitalaṃ mahat
||8||पुनर्जलंधरो वेगाद्ववर्ष निशितैः शरैः ॥
बाणांधकारैः संछन्नं तदा भूमितलं महत्
yāvadrudraśca ciccheda tasya bāṇagaṇaṃ javāt ||
tāvatsa parigheṇā''śu jaghāna vṛṣabhaṃ balī
||9||यावद्रुद्रश्च चिच्छेद तस्य बाणगणं जवात् ॥
तावत्स परिघेणाऽऽशु जघान वृषभं बली
vṛṣastena prahāreṇa parāvṛtto raṇāṃgaṇāt ||
rudreṇā''kṛṣyamāṇo'pi na tasthau raṇabhūmiṣu
||10||वृषस्तेन प्रहारेण परावृत्तो रणांगणात् ॥
रुद्रेणाऽऽकृष्यमाणोऽपि न तस्थौ रणभूमिषु
tataḥ paramasaṃkruddho rudro raudravapurdharaḥ ||
cakraṃ sudarśanaṃ vegāccikṣepā''dityavarcasam
||11||ततः परमसंक्रुद्धो रुद्रो रौद्रवपुर्धरः ॥
चक्रं सुदर्शनं वेगाच्चिक्षेपाऽऽदित्यवर्चसम्
pradahadrodasī vegātpapāta vasudhātale ||
jahāra tacchiraḥ kāyānmahadāyatalocanam
||12||प्रदहद्रोदसी वेगात्पपात वसुधातले ॥
जहार तच्छिरः कायान्महदायतलोचनम्
rathātkāyaḥ papātā'sya nādayanvasudhātalam ||
tejaśca nirgataṃ dehāttadrudre layamāgamat
||13||रथात्कायः पपाताऽस्य नादयन्वसुधातलम् ॥
तेजश्च निर्गतं देहात्तद्रुद्रे लयमागमत्
vṛndādehodbhavaṃ tejastadgauryāṃ vilayaṃ gatam ||
atha brahmādayo devā harṣādutphullalocanāḥ
||14||वृन्दादेहोद्भवं तेजस्तद्गौर्यां विलयं गतम् ॥
अथ ब्रह्मादयो देवा हर्षादुत्फुल्ललोचनाः
praṇamya śirasā rudraṃ śaśaṃsurviṣṇuceṣṭitam ||
devā ūcuḥ ||
mahādeva tvayā devā rakṣitāḥ śatrujādbhayāt
||15||प्रणम्य शिरसा रुद्रं शशंसुर्विष्णुचेष्टितम् ॥
देवा ऊचुः ॥
महादेव त्वया देवा रक्षिताः शत्रुजाद्भयात्
kiṃcidanyatsamudbhūtaṃ tatra kiṃ karavāmahe ||
vṛndālāvaṇyasaṃbhrāṃto viṣṇustiṣṭhati mohitaḥ
||16||किंचिदन्यत्समुद्भूतं तत्र किं करवामहे ॥
वृन्दालावण्यसंभ्रांतो विष्णुस्तिष्ठति मोहितः
īśvara uvāca
gacchadhvaṃ śaraṇaṃ devā viṣṇormohāpanuttaye ||
śaraṇyāṃ mohinīṃ māyāṃ sā vaḥ kāryaṃ kariṣyati
||17||गच्छध्वं शरणं देवा विष्णोर्मोहापनुत्तये ॥
शरण्यां मोहिनीं मायां सा वः कार्यं करिष्यति
nārada uvāca
ityuktvāṃtardadhe devaḥ sarvabhūtagaṇaistadā ||
devāśca tuṣṭuvurmūlaprakṛtiṃ bhaktavatsalām
||18||इत्युक्त्वांतर्दधे देवः सर्वभूतगणैस्तदा ॥
देवाश्च तुष्टुवुर्मूलप्रकृतिं भक्तवत्सलाम्
devā ūcuḥ
yadudbhavāḥ sattvarajastamoguṇāḥ sargasthitidhvaṃsanidānakāriṇaḥ ||
yadicchayā viśvamidaṃ bhavā'bhavau tanoti mūlaprakṛtiṃ natāḥ sma tām
||19||यदुद्भवाः सत्त्वरजस्तमोगुणाः सर्गस्थितिध्वंसनिदानकारिणः ॥
यदिच्छया विश्वमिदं भवाऽभवौ तनोति मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्
yā hi trayoviṃśatibhedaśabditā jagatyaśeṣe samadhiṣṭhitā parā ||
yadrūpakarmāṇi jaḍāstrayo'pi devā na vidyuḥ prakṛtiṃ natāḥ sma tām
||20||या हि त्रयोविंशतिभेदशब्दिता जगत्यशेषे समधिष्ठिता परा ॥
यद्रूपकर्माणि जडास्त्रयोऽपि देवा न विद्युः प्रकृतिं नताः स्म ताम्
yadbhaktiyuktāḥ puruṣāstu nityaṃ dāridryabhīmohaparābhavādīn ||
na prāpnuvaṃtyeva hi bhaktavatsalāṃ sadaiva mūlaprakṛtiṃ natāḥ sma tām
||21||यद्भक्तियुक्ताः पुरुषास्तु नित्यं दारिद्र्यभीमोहपराभवादीन् ॥
न प्राप्नुवंत्येव हि भक्तवत्सलां सदैव मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्
nārada uvāca
stotrametattrisaṃdhyaṃ yaḥ paṭhedekāgramānasaḥ ||
dāridyamohaduḥkhāni na kadācitspṛśaṃti tam
||22||स्तोत्रमेतत्त्रिसंध्यं यः पठेदेकाग्रमानसः ॥
दारिद्यमोहदुःखानि न कदाचित्स्पृशंति तम्
itthaṃ stuvaṃtaste devāstejomaṇḍalamāsthitam ||
dadṛśurgaganaṃ tatra jvālāvyāptadigaṃtaram
||23||इत्थं स्तुवंतस्ते देवास्तेजोमण्डलमास्थितम् ॥
ददृशुर्गगनं तत्र ज्वालाव्याप्तदिगंतरम्
tanmadhyādbhāratīṃ sarve śuśruvurvyomacāriṇīm ||
śaktiruvāca ||
ahameva tridhā bhinnā tiṣṭhāmi trividhairguṇaiḥ
||24||तन्मध्याद्भारतीं सर्वे शुश्रुवुर्व्योमचारिणीम् ॥
शक्तिरुवाच ॥
अहमेव त्रिधा भिन्ना तिष्ठामि त्रिविधैर्गुणैः
gaurī lakṣmī svarā ceti rajaḥsattvatamoguṇaiḥ ||
tatra gacchata tāḥ kāryaṃ vidhāsyati ca vaḥ surāḥ
||25||गौरी लक्ष्मी स्वरा चेति रजःसत्त्वतमोगुणैः ॥
तत्र गच्छत ताः कार्यं विधास्यति च वः सुराः
nārada uvāca
śṛṇvatāmiti tāṃ vācamaṃtardhānamagānmahaḥ ||
devānāṃ vismayotphullanetrāṇāṃ tattadā nṛpa
||26||शृण्वतामिति तां वाचमंतर्धानमगान्महः ॥
देवानां विस्मयोत्फुल्लनेत्राणां तत्तदा नृप
tataḥ sarve'pi te devā gatvā tadvākyanoditāḥ ||
gaurīṃ lakṣmīṃ svarāṃ caiva praṇemurbhaktitatparāḥ
||27||ततः सर्वेऽपि ते देवा गत्वा तद्वाक्यनोदिताः ॥
गौरीं लक्ष्मीं स्वरां चैव प्रणेमुर्भक्तितत्पराः
tatastāstānsurāndṛṣṭvā praṇatānbhaktavatsalāḥ ||
bījāni pradadustebhyo vākyānyūcuśca bhūmipa
||28||ततस्तास्तान्सुरान्दृष्ट्वा प्रणतान्भक्तवत्सलाः ॥
बीजानि प्रददुस्तेभ्यो वाक्यान्यूचुश्च भूमिप
devya ūcuḥ
imāni tatra bījāni viṣṇuryatrā'vatiṣṭhate ||
nirvapadhvaṃ tataḥ kāryaṃ bhavatāṃ siddhimeṣyati
||29||इमानि तत्र बीजानि विष्णुर्यत्राऽवतिष्ठते ॥
निर्वपध्वं ततः कार्यं भवतां सिद्धिमेष्यति
nārada uvāca
tatastu hṛṣṭāḥ surasiddhasaṃghāḥ pragṛhya bījāni vicikṣipuste ||
vṛṃdānvito bhūmitale sa yatra viṣṇuḥ sadā tiṣṭhati saukhyahīnaḥ
||30||ततस्तु हृष्टाः सुरसिद्धसंघाः प्रगृह्य बीजानि विचिक्षिपुस्ते ॥
वृंदान्वितो भूमितले स यत्र विष्णुः सदा तिष्ठति सौख्यहीनः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye jalaṃdharamuktikathanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ || 22 ||