jayaśca vijayaścaiva viṣṇordvāsthau śrutau mayā
dharmadatta uvāca
jayaśca vijayaścaiva viṣṇordvāsthau śrutau mayā ||
kiṃ nu tābhyāṃ purā cīrṇaṃ tasmāttadrūpadhāriṇau
||1||जयश्च विजयश्चैव विष्णोर्द्वास्थौ श्रुतौ मया ॥
किं नु ताभ्यां पुरा चीर्णं तस्मात्तद्रूपधारिणौ
gaṇāvūcatuḥ
tṛṇabiṃdostu kanyāyāṃ devahūtyāṃ purā dvija ||
kardamasya tu dṛṣṭyaiva putrau dvau saṃbabhūvatuḥ
||2||तृणबिंदोस्तु कन्यायां देवहूत्यां पुरा द्विज ॥
कर्दमस्य तु दृष्ट्यैव पुत्रौ द्वौ संबभूवतुः
jyeṣṭho jayaḥ kaniṣṭho'bhūdvijayaścaiva nāmataḥ ||
tasyāmevā'bhavatpaścātkapilo yogadharmavit
||3||ज्येष्ठो जयः कनिष्ठोऽभूद्विजयश्चैव नामतः ॥
तस्यामेवाऽभवत्पश्चात्कपिलो योगधर्मवित्
jayaśca vijayaścaiva viṣṇubhaktiratau sadā ||
tau tanniṣṭhendriyagrāmau dharmaśīlau babhūvatuḥ
||4||जयश्च विजयश्चैव विष्णुभक्तिरतौ सदा ॥
तौ तन्निष्ठेन्द्रियग्रामौ धर्मशीलौ बभूवतुः
nityamaṣṭākṣarījāpyau viṣṇuvratakarāvubhau ||
sākṣātkāraṃ dadau viṣṇustayornityārcane sadā
||5||नित्यमष्टाक्षरीजाप्यौ विष्णुव्रतकरावुभौ ॥
साक्षात्कारं ददौ विष्णुस्तयोर्नित्यार्चने सदा
maruttena kadācittāvāhūtau yajñakarmaṇi ||
jagmaturyajñakuśalau devarṣigaṇapūjitau
||6||मरुत्तेन कदाचित्तावाहूतौ यज्ञकर्मणि ॥
जग्मतुर्यज्ञकुशलौ देवर्षिगणपूजितौ
jayastatrābhavadbrahmāyājako vijayo'bhavat ||
tato yajñavidhiṃ kṛtsnaṃ paripūrṇaṃ ca cakratuḥ
||7||जयस्तत्राभवद्ब्रह्मायाजको विजयोऽभवत् ॥
ततो यज्ञविधिं कृत्स्नं परिपूर्णं च चक्रतुः
marutto'vabhṛthasnātastābhyāṃ vittaṃ dadau bahu ||
tatsamādāya tau vittaṃ jagmatuḥ svāśramaṃ prati
||8||मरुत्तोऽवभृथस्नातस्ताभ्यां वित्तं ददौ बहु ॥
तत्समादाय तौ वित्तं जग्मतुः स्वाश्रमं प्रति
yajanāya pṛthagviṣṇostuṣṭyarthaṃ tau tato munī ||
taddhanaṃ vibhajaṃtau tu paspardhāte parasparam
||9||यजनाय पृथग्विष्णोस्तुष्ट्यर्थं तौ ततो मुनी ॥
तद्धनं विभजंतौ तु पस्पर्धाते परस्परम्
jayo'bravītsamo bhāgaḥ kriyatāmiti tatra saḥ ||
vijayaścābravīnnaitadyallabdhaṃ yena tasya tat
||10||जयोऽब्रवीत्समो भागः क्रियतामिति तत्र सः ॥
विजयश्चाब्रवीन्नैतद्यल्लब्धं येन तस्य तत्
tato'śapajjayaḥ krodhādvijayaṃ lubdhamānasam ||
gṛhītvā na dadāsyetattasmādgrāho bhaveti tam
||11||ततोऽशपज्जयः क्रोधाद्विजयं लुब्धमानसम् ॥
गृहीत्वा न ददास्येतत्तस्माद्ग्राहो भवेति तम्
vijayastasya taṃ śāpaṃ śrutvā sopyaśapacca tam ||
madabhrāṃto'śapastvaṃ māṃ tasmānmātaṃgatāṃ vraja
||12||विजयस्तस्य तं शापं श्रुत्वा सोप्यशपच्च तम् ॥
मदभ्रांतोऽशपस्त्वं मां तस्मान्मातंगतां व्रज
tattadācakhyaturviṣṇuṃ dṛṣṭvā nityārcane vibhum ||
śāpayośca nivṛttiṃ tau yayācāte ramāpatim
||13||तत्तदाचख्यतुर्विष्णुं दृष्ट्वा नित्यार्चने विभुम् ॥
शापयोश्च निवृत्तिं तौ ययाचाते रमापतिम्
jayavijayāvūcatuḥ
bhaktāvāvāṃ kathaṃ deva grāhamātaṃgayonigau ||
bhaviṣyāvaḥ kṛpāsiṃdho tacchāpo vinivartyatām
||14||भक्तावावां कथं देव ग्राहमातंगयोनिगौ ॥
भविष्यावः कृपासिंधो तच्छापो विनिवर्त्यताम्
śrībhagavānuvāca
madbhaktayorvaco'satyaṃ na kadācidbhaviṣyati ||
mayā'pi nānyathā kartuṃ śakyate tatkadācana
||15||मद्भक्तयोर्वचोऽसत्यं न कदाचिद्भविष्यति ॥
मयाऽपि नान्यथा कर्तुं शक्यते तत्कदाचन
prahlādavacasā staṃbhe'pyāvirbhūto hyahaṃ purā ||
tathāṃ'barīṣavākyena jāto garbhe svayaṃ kila
||16||प्रह्लादवचसा स्तंभेऽप्याविर्भूतो ह्यहं पुरा ॥
तथांऽबरीषवाक्येन जातो गर्भे स्वयं किल
tasmādyuvāmimau śāpāvanu'bhūya svayaṃkṛtau ||
labhethāṃ matpadaṃ nityamityuktvāṃ'tardadhe hariḥ
||17||तस्माद्युवामिमौ शापावनुऽभूय स्वयंकृतौ ॥
लभेथां मत्पदं नित्यमित्युक्त्वांऽतर्दधे हरिः
gaṇāvūcatuḥ
tatastau grāhamātaṃgāvabhūtāṃ gaṃḍakītaṭe ||
jātismarau tu tadyonyāmapi viṣṇuvrate sthitau
||18||ततस्तौ ग्राहमातंगावभूतां गंडकीतटे ॥
जातिस्मरौ तु तद्योन्यामपि विष्णुव्रते स्थितौ
kadācitsa gajaḥ snātuṃ kārtike gaṃḍakīṃ gataḥ ||
tāvajjagrāha taṃ grāhaḥ saṃsmarañcchāpakāraṇam
||19||कदाचित्स गजः स्नातुं कार्तिके गंडकीं गतः ॥
तावज्जग्राह तं ग्राहः संस्मरञ्च्छापकारणम्
grāhagrasto hyasau nāgaḥ sasmāra śrīpatiṃ tadā ||
tāvadāvirabhūdviṣṇuścakraśaṃkhagadādharaḥ
||20||ग्राहग्रस्तो ह्यसौ नागः सस्मार श्रीपतिं तदा ॥
तावदाविरभूद्विष्णुश्चक्रशंखगदाधरः
tatastau grāhamātaṃgau cakraṃ kṣiptvā samuddhṛtau ||
dattvaiva nijasārūpyaṃ vaikuṇṭhamanayadvibhuḥ
||21||ततस्तौ ग्राहमातंगौ चक्रं क्षिप्त्वा समुद्धृतौ ॥
दत्त्वैव निजसारूप्यं वैकुण्ठमनयद्विभुः
tataḥprabhṛti tatsthānaṃ harikṣetramitismṛtam ||
cakrasaṃgharṣaṇādyasmingrāvāṇo'pi hi lāṃchitāḥ
||22||ततःप्रभृति तत्स्थानं हरिक्षेत्रमितिस्मृतम् ॥
चक्रसंघर्षणाद्यस्मिन्ग्रावाणोऽपि हि लांछिताः
tāvubhau viśrutau loke jayaśca vijayastathā ||
nityaṃ viṣṇupriyau dvāḥsthau pṛṣṭau yau hi tvayā dvija
||23||तावुभौ विश्रुतौ लोके जयश्च विजयस्तथा ॥
नित्यं विष्णुप्रियौ द्वाःस्थौ पृष्टौ यौ हि त्वया द्विज
atastvamapi dharmajña nityaṃ viṣṇuvrate sthitaḥ ||
tyaktamātsaryadaṃbho'pi bhavasva samadarśanaḥ
||24||अतस्त्वमपि धर्मज्ञ नित्यं विष्णुव्रते स्थितः ॥
त्यक्तमात्सर्यदंभोऽपि भवस्व समदर्शनः
tulāmakarameṣeṣu prātaḥsnāyī sadā bhava ||
ekādaśīvrate tiṣṭha tulasīvanapālakaḥ
||25||तुलामकरमेषेषु प्रातःस्नायी सदा भव ॥
एकादशीव्रते तिष्ठ तुलसीवनपालकः
brāhmaṇānatha gāścā'pi vaiṣṇavāṃśca sadā bhaja ||
masūrikāmāranālaṃ vṛṃtākānyapi khāda mā
||26||ब्राह्मणानथ गाश्चाऽपि वैष्णवांश्च सदा भज ॥
मसूरिकामारनालं वृंताकान्यपि खाद मा
evaṃ tvamapi dehāṃte tadviṣṇoḥ paramaṃ padam ||
prāpnoṣi dharmadatta tvaṃ tadbhaktyaiva yathā vayam
||27||एवं त्वमपि देहांते तद्विष्णोः परमं पदम् ॥
प्राप्नोषि धर्मदत्त त्वं तद्भक्त्यैव यथा वयम्
tāvajjanma vratādasmādviṣṇusaṃtuṣṭikārakāt ||
na yajñā na ca dānāni na tīrthānyadhikāni vai
||28||तावज्जन्म व्रतादस्माद्विष्णुसंतुष्टिकारकात् ॥
न यज्ञा न च दानानि न तीर्थान्यधिकानि वै
dhanyo'si viprāgrya yatastvayaitadvrataṃ kṛtaṃ tuṣṭikaraṃ jagadguroḥ ||
yadardhabhāgā''ptaphalā murāreḥ praṇīyate'smābhiriyaṃ salokatām
||29||धन्योऽसि विप्राग्र्य यतस्त्वयैतद्व्रतं कृतं तुष्टिकरं जगद्गुरोः ॥
यदर्धभागाऽऽप्तफला मुरारेः प्रणीयतेऽस्माभिरियं सलोकताम्
nārada uvāca
itthaṃ tau dharmadattaṃ tamupadiśya vimānagau ||
tayā kalahayā sārddhaṃ vaikuṇṭhabhavanaṃ gatau
||30||इत्थं तौ धर्मदत्तं तमुपदिश्य विमानगौ ॥
तया कलहया सार्द्धं वैकुण्ठभवनं गतौ
dharmadatto hyasau jātapratyayastadvrate sthitaḥ ||
dehāṃ'te tadvibhoḥ sthānaṃ bhāryābhyāṃ saṃyuto'bhyayāt
||31||धर्मदत्तो ह्यसौ जातप्रत्ययस्तद्व्रते स्थितः ॥
देहांऽते तद्विभोः स्थानं भार्याभ्यां संयुतोऽभ्ययात्
itihāsamimaṃ purābhavaṃ śṛṇute śrāvayate ca yaḥ pumān ||
harisannidhikāraṇīṃ matiṃ labhate'sau kṛpayā jagadguroḥ
||32||इतिहासमिमं पुराभवं शृणुते श्रावयते च यः पुमान् ॥
हरिसन्निधिकारणीं मतिं लभतेऽसौ कृपया जगद्गुरोः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye dharmadattamokṣaprāptikathanaṃnāmā'ṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ || 28 ||