sarvajanadṛggocaratvādivarṇanam
atha agastyaprārthanayā bhagavataḥ sarvajanadṛggocaratvavarṇanam ||
śrīvarāha uvāca ||
hanta te kathayiṣyāmi purāvṛttaṃ varānane ||
śṛṇu puṇyaṃ mahādevi sabhaviṣyaṃ sahottaram
||1||अथ अगस्त्यप्रार्थनया भगवतः सर्वजनदृग्गोचरत्ववर्णनम् ॥
श्रीवराह उवाच ॥
हन्त ते कथयिष्यामि पुरावृत्तं वरानने ॥
शृणु पुण्यं महादेवि सभविष्यं सहोत्तरम्
vaivasvate'ntare devi pūrve kṛtayugeṃ'tare ||
vāyostapo mahaddṛṣṭvā śrībhūmisahito'nagha ||
āgacchacchrīnivāsaśca svāmipuṣkariṇītaṭe
||2||वैवस्वतेऽन्तरे देवि पूर्वे कृतयुगेंऽतरे ॥
वायोस्तपो महद्दृष्ट्वा श्रीभूमिसहितोऽनघ ॥
आगच्छच्छ्रीनिवासश्च स्वामिपुष्करिणीतटे
dakṣiṇe'sminpuṇyatama ānandākhyavimānake ||
vasiṣyati ca śrīkāṃto vāyoḥ priyakaro hariḥ
||3||दक्षिणेऽस्मिन्पुण्यतम आनन्दाख्यविमानके ॥
वसिष्यति च श्रीकांतो वायोः प्रियकरो हरिः
tadārabhya hṛṣīkeśaḥ senānyārādhito'niśam ||
ākalpāṃtamadṛśyo'sminvimāne'sau vasiṣyati
||4||तदारभ्य हृषीकेशः सेनान्याराधितोऽनिशम् ॥
आकल्पांतमदृश्योऽस्मिन्विमानेऽसौ वसिष्यति
dharaṇyuvāca
adṛśyo bhagavānmartyaiḥ katha dṛśyo bhaviṣyati
||5||अदृश्यो भगवान्मर्त्यैः कथ दृश्यो भविष्यति
śrīnivāso'pi deveśo bhavaddakṣiṇapārśvagaḥ ||
etadvada surādhīśa janairārādhyate katham
||6||श्रीनिवासोऽपि देवेशो भवद्दक्षिणपार्श्वगः ॥
एतद्वद सुराधीश जनैराराध्यते कथम्
śrīvarāha uvāca
agastyo'sminsamāsādya dṛṣṭvā devaṃ sanātanam ||
ārādhya dvādaśābdaṃ taṃ prīṇayitvā punaḥpunaḥ
||7||अगस्त्योऽस्मिन्समासाद्य दृष्ट्वा देवं सनातनम् ॥
आराध्य द्वादशाब्दं तं प्रीणयित्वा पुनःपुनः
yayāce tatra sānnidhyaṃ bhavāndṛśyo bhavatviti ||
evamukto hṛṣīkeśaḥ śrībhūmisahito dhare
||8||ययाचे तत्र सान्निध्यं भवान्दृश्यो भवत्विति ॥
एवमुक्तो हृषीकेशः श्रीभूमिसहितो धरे
śrībhagavānuvāca
ahaṃ dṛśyo bhaviṣyāmi tvatkṛte sarvadehinām ||
etadvimānaṃ devarṣe na dṛśyaṃ syātkadācana
||9||अहं दृश्यो भविष्यामि त्वत्कृते सर्वदेहिनाम् ॥
एतद्विमानं देवर्षे न दृश्यं स्यात्कदाचन
ākalpāntaṃ munīndrāsmindṛśyo'haṃ nātra saṃśayaḥ ||
munistadvacanaṃ śrutvā prītaḥ prāyātsvamāśramam
||10||आकल्पान्तं मुनीन्द्रास्मिन्दृश्योऽहं नात्र संशयः ॥
मुनिस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतः प्रायात्स्वमाश्रमम्
tataścaturbhujo devaḥ sa dṛśyo'bhūnnarādibhiḥ ||
vimāne municintye'sminnāsitā ca tathottaram
||11||ततश्चतुर्भुजो देवः स दृश्योऽभून्नरादिभिः ॥
विमाने मुनिचिन्त्येऽस्मिन्नासिता च तथोत्तरम्
ārādhyamānaḥ skaṃdena vāyunā sevitaḥ sadā ||
evaṃ gate mahākāle caturyugasamanvite
||12||आराध्यमानः स्कंदेन वायुना सेवितः सदा ॥
एवं गते महाकाले चतुर्युगसमन्विते
atha mitravarmaṇa ākāśarājākhyasutotpattivarṇanam ||
aṣṭāviṃśe tu saṃjāte dvāparānte vasundhare ||
yuddhe ca bhārate'tīte tiṣye sati yuge tathā
||13||अथ मित्रवर्मण आकाशराजाख्यसुतोत्पत्तिवर्णनम् ॥
अष्टाविंशे तु संजाते द्वापरान्ते वसुन्धरे ॥
युद्धे च भारतेऽतीते तिष्ये सति युगे तथा
vikramārkādayo bhūpāḥ śakāḥ śūdrādayastathā ||
gamiṣyaṃti svargalokaṃ māmajñātvā varānane
||14||विक्रमार्कादयो भूपाः शकाः शूद्रादयस्तथा ॥
गमिष्यंति स्वर्गलोकं मामज्ञात्वा वरानने
tataḥ somakulodbhūto mitravarmā mahārathaḥ ||
tuṇḍīramaṇḍale rājā nārāyaṇapuraṃ vasan
||15||ततः सोमकुलोद्भूतो मित्रवर्मा महारथः ॥
तुण्डीरमण्डले राजा नारायणपुरं वसन्
bhaviṣyati varārohe mahābhāgyodayo mahān ||
tasmiñchāsati bhūlokaṃ dharmeṇa pṛthivīpatau
||16||भविष्यति वरारोहे महाभाग्योदयो महान् ॥
तस्मिञ्छासति भूलोकं धर्मेण पृथिवीपतौ
akṛṣṭapacyā pṛthivī sarvasasyavibhūṣaṇā ||
nirītiko'bhavatsarvo jano dharmasamanvitaḥ
||17||अकृष्टपच्या पृथिवी सर्वसस्यविभूषणा ॥
निरीतिकोऽभवत्सर्वो जनो धर्मसमन्वितः
tasya patnī samabhavatpāṃḍyakanyā manoramā ||
tasya jajñe kulottaṃso viyannāmā suto'sya vai
||18||तस्य पत्नी समभवत्पांड्यकन्या मनोरमा ॥
तस्य जज्ञे कुलोत्तंसो वियन्नामा सुतोऽस्य वै
tasya patnī tu dharaṇī nāmnāsīcchakavaṃśajā ||
tasminrājyaṃ vinikṣipya mitravarmā nṛpottamaḥ
||19||तस्य पत्नी तु धरणी नाम्नासीच्छकवंशजा ॥
तस्मिन्राज्यं विनिक्षिप्य मित्रवर्मा नृपोत्तमः
yayau tapovanaṃ puṇyaṃ veṃkaṭādreḥ samīpataḥ
||20||ययौ तपोवनं पुण्यं वेंकटाद्रेः समीपतः
atha dharaṇītalātpadmāvatyutpattikramaḥ ||
ākāśanāmā tu mahānrājābhūtsārvabhaumakaḥ ||
ekadāravrato rājā dharaṇīsaktacetanaḥ
||21||अथ धरणीतलात्पद्मावत्युत्पत्तिक्रमः ॥
आकाशनामा तु महान्राजाभूत्सार्वभौमकः ॥
एकदारव्रतो राजा धरणीसक्तचेतनः
yajñārthaṃ śodhayāmāsa bhuvamāraṇitīrataḥ ||
kāṃcanena halenaiva kṛṣyamāṇe dharātale
||22||यज्ञार्थं शोधयामास भुवमारणितीरतः ॥
कांचनेन हलेनैव कृष्यमाणे धरातले
bījamuṣṭiṃ vikiratā dṛṣṭā kanyā dharodgatā ||
padmaśayyāgatā ramyā sarvalakṣaṇalakṣitā
||23||बीजमुष्टिं विकिरता दृष्टा कन्या धरोद्गता ॥
पद्मशय्यागता रम्या सर्वलक्षणलक्षिता
taptajāṃbūnadamayī putrikeva virājatī ||
tāṃ dṛṣṭvā sa mahīpālo vismayotphullalocanaḥ
||24||तप्तजांबूनदमयी पुत्रिकेव विराजती ॥
तां दृष्ट्वा स महीपालो विस्मयोत्फुल्ललोचनः
ādāya tanayā ceyaṃ mamaiveti punaḥpunaḥ ||
jaharṣa maṃtribhiścainaṃ prāha vāgaśarīriṇī
||25||आदाय तनया चेयं ममैवेति पुनःपुनः ॥
जहर्ष मंत्रिभिश्चैनं प्राह वागशरीरिणी
satyaṃ tavaiva tanayā vardhayasva sulocanām ||
tataḥ prītamanā rājā svapuraṃ praviveśa ha
||26||सत्यं तवैव तनया वर्धयस्व सुलोचनाम् ॥
ततः प्रीतमना राजा स्वपुरं प्रविवेश ह
āhūya dharaṇīṃ devīmidamāha mahīpatiḥ ||
devadattāmimāṃ paśya bhūtalādutthitāṃ mama
||27||आहूय धरणीं देवीमिदमाह महीपतिः ॥
देवदत्तामिमां पश्य भूतलादुत्थितां मम
āvābhyāṃ tadaputrābhyāṃ putrīyaṃ bhavitā dhruvam ||
ityuktvā pradadau devyā haste prītyā viyannṛpaḥ
||28||आवाभ्यां तदपुत्राभ्यां पुत्रीयं भविता ध्रुवम् ॥
इत्युक्त्वा प्रददौ देव्या हस्ते प्रीत्या वियन्नृपः
atha ākāśarājasya dharaṇyākhyapatnyāṃ vasudānākhyasutotpattiḥ ||
tasyāṃ gṛhaṃ praviṣṭāyāṃ dharaṇī garbhamādadhau ||
viyannṛpaśca suprīto vīkṣya snigdhavilocanām
||29||अथ आकाशराजस्य धरण्याख्यपत्न्यां वसुदानाख्यसुतोत्पत्तिः ॥
तस्यां गृहं प्रविष्टायां धरणी गर्भमादधौ ॥
वियन्नृपश्च सुप्रीतो वीक्ष्य स्निग्धविलोचनाम्
uvāca phalitā subhrurlatā sāntānikī ca me
||30||उवाच फलिता सुभ्रुर्लता सान्तानिकी च मे
atha sā dharaṇī devī kāle kamalalocanā ||
supraśaste muhūrte ca svoccasaṃstheṣu pañcasu ||
graheṣu suṣuve putraṃ meṣasthe ca divākare
||31||अथ सा धरणी देवी काले कमललोचना ॥
सुप्रशस्ते मुहूर्ते च स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु ॥
ग्रहेषु सुषुवे पुत्रं मेषस्थे च दिवाकरे
devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭirgṛhe'patat ||
vavau vāyuḥ sukhasparśastajjanmadivase tadā
||32||देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिर्गृहेऽपतत् ॥
ववौ वायुः सुखस्पर्शस्तज्जन्मदिवसे तदा
putrasūtipravaktṝṇāṃ suprītaḥ putrajanmani ||
sarvasvadānamakarocchatracāmara varjitam
||33||पुत्रसूतिप्रवक्तॄणां सुप्रीतः पुत्रजन्मनि ॥
सर्वस्वदानमकरोच्छत्रचामर वर्जितम्
kapilākoṭidānaṃ ca vṛṣabhāṇāṃ śatādhikam ||
divase dvādaśe puṇye jātakarmādikāḥ kriyā ||
cakāra nāmadheyaṃ ca vasudāna iti svayam
||34||कपिलाकोटिदानं च वृषभाणां शताधिकम् ॥
दिवसे द्वादशे पुण्ये जातकर्मादिकाः क्रिया ॥
चकार नामधेयं च वसुदान इति स्वयम्
śrīvarāha uvāca
ākāśatanayo devi vasudāno manoramaḥ ||
vavṛdhe divasairbālaḥ śuklapakṣa ivoḍurāṭ
||35||आकाशतनयो देवि वसुदानो मनोरमः ॥
ववृधे दिवसैर्बालः शुक्लपक्ष इवोडुराट्
upanīto vinīto'sau gurubhirbrahmapāragaiḥ ||
piturastrāṇi śastrāṇi mantravatso'pyaśikṣata
||36||उपनीतो विनीतोऽसौ गुरुभिर्ब्रह्मपारगैः ॥
पितुरस्त्राणि शस्त्राणि मन्त्रवत्सोऽप्यशिक्षत
catuṣpādaṃ dhanurvedaṃ sāṃgopāṃgamadhītavān ||
pitā tenātibalinā durādharṣaḥ parairabhūt
||37||चतुष्पादं धनुर्वेदं सांगोपांगमधीतवान् ॥
पिता तेनातिबलिना दुराधर्षः परैरभूत्
ākāśa iva niṣpaṃko grīṣme bhānumatā yutaḥ ||
vaiśākha iva madhyāhne duḥsaho durnirīkṣakaḥ
||38||आकाश इव निष्पंको ग्रीष्मे भानुमता युतः ॥
वैशाख इव मध्याह्ने दुःसहो दुर्निरीक्षकः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye dharaṇīvarāhasaṃvāde'gastyaprārthanayābhagavataḥ sarvajanadṛggocaratvādivarṇanaṃnāma tṛtīyo'dhyāyaḥ || 3 ||