athedānīṃ pravakṣyāmi veṃkaṭeśvaravaibhavam
atha śrīveṃkaṭeśvaravaibhavavarṇanam ||
śrīsūta uvāca ||
athedānīṃ pravakṣyāmi veṃkaṭeśvaravaibhavam ||
yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ
||1||अथ श्रीवेंकटेश्वरवैभववर्णनम् ॥
श्रीसूत उवाच ॥
अथेदानीं प्रवक्ष्यामि वेंकटेश्वरवैभवम् ॥
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
śrīveṃkaṭeśvaraṃ devaṃ yaḥ paśyati sakṛnnaraḥ ||
sa naro muktimāpnoti viṣṇusāyujyamāpnuyāt
||2||श्रीवेंकटेश्वरं देवं यः पश्यति सकृन्नरः ॥
स नरो मुक्तिमाप्नोति विष्णुसायुज्यमाप्नुयात्
daśavarṣaistu yatpuṇyaṃ kriyate tu kṛte yuge ||
tretāyāmekavarṣeṇa tatpuṇyaṃ sādhyate nṛbhiḥ
||3||दशवर्षैस्तु यत्पुण्यं क्रियते तु कृते युगे ॥
त्रेतायामेकवर्षेण तत्पुण्यं साध्यते नृभिः
dvāpare pañcamāsena taddinena kalau yuge ||
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ nimiṣenimiṣe nṛṇām
||4||द्वापरे पञ्चमासेन तद्दिनेन कलौ युगे ॥
तत्फलं कोटिगुणितं निमिषेनिमिषे नृणाम्
niḥsaṃdehaṃ bhavedevaṃ śrīnivāsavilokinām ||
śrīveṃkaṭeśvare deve tīrthāni sakalānyapi
||5||निःसंदेहं भवेदेवं श्रीनिवासविलोकिनाम् ॥
श्रीवेंकटेश्वरे देवे तीर्थानि सकलान्यपि
vidyante sarvadevāśca munayaḥ pitarastathā ||
ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ sarvadaiva vā
||6||विद्यन्ते सर्वदेवाश्च मुनयः पितरस्तथा ॥
एककालं द्विकालं वा त्रिकालं सर्वदैव वा
ye smaranti mahādevaṃ śrīnivāsaṃ vimuktidam ||
kīrtayantyathavā viprāste muktāḥ pāpapañjarāt
||7||ये स्मरन्ति महादेवं श्रीनिवासं विमुक्तिदम् ॥
कीर्तयन्त्यथवा विप्रास्ते मुक्ताः पापपञ्जरात्
nārāyaṇaṃ paraṃ devaṃ veṃkaṭeśaṃ prayānti vai ||
pūjitaṃ śaṅkharājena saccidānaṃdavigraham
||8||नारायणं परं देवं वेंकटेशं प्रयान्ति वै ॥
पूजितं शङ्खराजेन सच्चिदानंदविग्रहम्
tasya smaraṇamātreṇa yamapīḍā'pi no bhavet ||
śrīnivāsaṃ mahādevaṃ ye'rcayaṃti sakṛnnarāḥ
||9||तस्य स्मरणमात्रेण यमपीडाऽपि नो भवेत् ॥
श्रीनिवासं महादेवं येऽर्चयंति सकृन्नराः
kiṃ dānaiḥ kiṃ vrataisteṣāṃ kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ ||
veṃkaṭeśaṃ paraṃ devaṃ yo na cintayati kṣaṇam
||10||किं दानैः किं व्रतैस्तेषां किं तपोभिः किमध्वरैः ॥
वेंकटेशं परं देवं यो न चिन्तयति क्षणम्
ajñānī sa ca pāpī syātsa mūko badhirastathā ||
sa jaḍo'ndhaśca vijñeyaśchidraṃ tasya sadā bhavet
||11||अज्ञानी स च पापी स्यात्स मूको बधिरस्तथा ॥
स जडोऽन्धश्च विज्ञेयश्छिद्रं तस्य सदा भवेत्
śrīnivāse mahādeve sakṛddṛṣṭe munīśvarāḥ ||
kiṃ kāśyā gayayā caiva prayāgenāpi kiṃ phalam
||12||श्रीनिवासे महादेवे सकृद्दृष्टे मुनीश्वराः ॥
किं काश्या गयया चैव प्रयागेनापि किं फलम्
durlabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ mānavā iha bhūtale ||
veṃkaṭeśaṃ paraṃ devaṃ ye paśyantyarcayanti vā
||13||दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं मानवा इह भूतले ॥
वेंकटेशं परं देवं ये पश्यन्त्यर्चयन्ति वा
janma teṣāṃ hi saphalaṃ te kṛtārthāśca netare ||
veṃkaṭeśe pare deve dṛṣṭe vā pūjite'pi vā
||14||जन्म तेषां हि सफलं ते कृतार्थाश्च नेतरे ॥
वेंकटेशे परे देवे दृष्टे वा पूजितेऽपि वा
śambhunā brahmaṇā kiṃ vā śakreṇāpyakhilāmaraiḥ ||
veṃkaṭeśe mahādeve bhaktiyuktāśca ye narāḥ
||15||शम्भुना ब्रह्मणा किं वा शक्रेणाप्यखिलामरैः ॥
वेंकटेशे महादेवे भक्तियुक्ताश्च ये नराः
teṣāṃ praṇāmasmaraṇapūjāyuktāstu ye narāḥ ||
na te paśyaṃti duḥkhāni naiva yāṃti yamālayam
||16||तेषां प्रणामस्मरणपूजायुक्तास्तु ये नराः ॥
न ते पश्यंति दुःखानि नैव यांति यमालयम्
brahmahatyāsahasrāṇi surāpānāyutāni ca ||
dṛṣṭe nārāyaṇe deve vilayaṃ yāṃti kṛtsnaśaḥ
||17||ब्रह्महत्यासहस्राणि सुरापानायुतानि च ॥
दृष्टे नारायणे देवे विलयं यांति कृत्स्नशः
ye vāñchaṃti sadā bhogaṃ rājyaṃ ca tridaśālaye ||
veṃkaṭādrinivāsaṃ te praṇamantu sakṛnmudā
||18||ये वाञ्छंति सदा भोगं राज्यं च त्रिदशालये ॥
वेंकटाद्रिनिवासं ते प्रणमन्तु सकृन्मुदा
yāni kāni ca pāpāni janmakoṭikṛtāni ca ||
tāni sarvāṇi naśyanti veṃkaṭeśvaradarśanāt
||19||यानि कानि च पापानि जन्मकोटिकृतानि च ॥
तानि सर्वाणि नश्यन्ति वेंकटेश्वरदर्शनात्
saṃparkātkautukāllobhādbhayādvāpi ca saṃsmaran ||
veṃkaṭeśaṃ mahādevaṃ nehāmutra ca duḥkhabhāk
||20||संपर्कात्कौतुकाल्लोभाद्भयाद्वापि च संस्मरन् ॥
वेंकटेशं महादेवं नेहामुत्र च दुःखभाक्
veṃkaṭācaladeveśaṃ kīrtayannarcayannapi ||
avaśyaṃ viṣṇusārūpyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
||21||वेंकटाचलदेवेशं कीर्तयन्नर्चयन्नपि ॥
अवश्यं विष्णुसारूप्यं लभते नात्र संशयः
yathaidhāṃsi samiddho'gnirbhasmasātkurute kṣaṇāt ||
tathā pāpāni sarvāṇi veṃkaṭeśvaradarśanam
||22||यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुते क्षणात् ॥
तथा पापानि सर्वाणि वेंकटेश्वरदर्शनम्
veṃkaṭeśvaradevasya bhaktiraṣṭavidhā smṛtā ||
tadbhaktajanavātsalyaṃ tatpūjāparitoṣaṇam
||23||वेंकटेश्वरदेवस्य भक्तिरष्टविधा स्मृता ॥
तद्भक्तजनवात्सल्यं तत्पूजापरितोषणम्
svayaṃ tatpūjanaṃ bhaktyā tadarthe dehaceṣṭitam ||
tanmāhātmyakathāvāṃchāśravaṇeṣvādarastathā
||24||स्वयं तत्पूजनं भक्त्या तदर्थे देहचेष्टितम् ॥
तन्माहात्म्यकथावांछाश्रवणेष्वादरस्तथा
svaranetraśarīreṣu vikārasphuraṇaṃ tathā ||
śrīnivāsasya devasya smaraṇaṃ satataṃ tathā
||25||स्वरनेत्रशरीरेषु विकारस्फुरणं तथा ॥
श्रीनिवासस्य देवस्य स्मरणं सततं तथा
veṃkaṭādrinivāsaṃ tamāśrityaivopajīvanam ||
evamaṣṭavidhā bhaktiryasminmlecche'pi vartate
||26||वेंकटाद्रिनिवासं तमाश्रित्यैवोपजीवनम् ॥
एवमष्टविधा भक्तिर्यस्मिन्म्लेच्छेऽपि वर्तते
sa eva muktimāpnoti śaunakādyā mahaujasaḥ ||
bhaktyā tvananyayā muktirbrahmajñānena niścitā
||27||स एव मुक्तिमाप्नोति शौनकाद्या महौजसः ॥
भक्त्या त्वनन्यया मुक्तिर्ब्रह्मज्ञानेन निश्चिता
vedāntaśāstraśravaṇādyatīnāmūrdhvaretasām ||
sā ca muktirvinā jñānaṃ vedāntaśravaṇodbhavam ||
yatyāśramaṃ vinā viprā viraktiṃ ca vinā tathā
||28||वेदान्तशास्त्रश्रवणाद्यतीनामूर्ध्वरेतसाम् ॥
सा च मुक्तिर्विना ज्ञानं वेदान्तश्रवणोद्भवम् ॥
यत्याश्रमं विना विप्रा विरक्तिं च विना तथा
sarveṣāṃ caiva varṇānāmakhilāśramiṇāmapi ||
vekaṭeśvaradevasya darśanādeva kevalam
||29||सर्वेषां चैव वर्णानामखिलाश्रमिणामपि ॥
वेकटेश्वरदेवस्य दर्शनादेव केवलम्
apunarbhavadā muktirbhaviṣyatyavilaṃbitam ||
kṛmikīṭāśca devāśca munayaśca tapodhanāḥ
||30||अपुनर्भवदा मुक्तिर्भविष्यत्यविलंबितम् ॥
कृमिकीटाश्च देवाश्च मुनयश्च तपोधनाः
tulyā veṃkaṭaśailendre śrīnivāsaprasādataḥ ||
pāpaṃ kṛtaṃ mayānekamiti mā kriyatāṃ bhayam
||31||तुल्या वेंकटशैलेन्द्रे श्रीनिवासप्रसादतः ॥
पापं कृतं मयानेकमिति मा क्रियतां भयम्
mā garvaḥ kriyatāṃ puṇyaṃ mayā'kārīti vā janaiḥ ||
veṃkaṭeśe mahādeve śrīnivāse vilokite
||32||मा गर्वः क्रियतां पुण्यं मयाऽकारीति वा जनैः ॥
वेंकटेशे महादेवे श्रीनिवासे विलोकिते
na nyūnā nādhikāśca syuḥ kintu sarve mahājanāḥ ||
veṃkaṭākhye mahāpuṇye sarvapātakanāśane
||33||न न्यूना नाधिकाश्च स्युः किन्तु सर्वे महाजनाः ॥
वेंकटाख्ये महापुण्ये सर्वपातकनाशने
śrīnivāsaṃ paraṃ devaṃ yaḥ paśyati sabhaktikam ||
na tena tulyatāmeti caturvedyāpi bhūtale
||34||श्रीनिवासं परं देवं यः पश्यति सभक्तिकम् ॥
न तेन तुल्यतामेति चतुर्वेद्यापि भूतले
veṃkaṭeśvaradeveśaṃ yaḥ pūjayati bhaktitaḥ ||
sa koṭikulasaṃyuktaḥ prayāti harimaṃdiram
||35||वेंकटेश्वरदेवेशं यः पूजयति भक्तितः ॥
स कोटिकुलसंयुक्तः प्रयाति हरिमंदिरम्
śrīnivāsācca na samaṃ nādhikaṃ puṇyamasti vai ||
veṃkaṭādrinivāsaṃ taṃ dveṣṭi yo mohamāsthitaḥ
||36||श्रीनिवासाच्च न समं नाधिकं पुण्यमस्ति वै ॥
वेंकटाद्रिनिवासं तं द्वेष्टि यो मोहमास्थितः
brahmahatyāyutaṃ tena kṛtaṃ narakakāraṇam ||
tatsaṃbhāṣaṇamātreṇa mānavo narakaṃ vrajet
||37||ब्रह्महत्यायुतं तेन कृतं नरककारणम् ॥
तत्संभाषणमात्रेण मानवो नरकं व्रजेत्
śrīnivāsaparā vedāḥ śrīnivāsaparā makhāḥ ||
śrīnivāsaparāḥ sarve tasmādanyanna vidyate
||38||श्रीनिवासपरा वेदाः श्रीनिवासपरा मखाः ॥
श्रीनिवासपराः सर्वे तस्मादन्यन्न विद्यते
anyatsarvaṃ parityajya śrīnivāsaṃ samāśrayet ||
sarvayajñatapodānatīrthasnāne tu yatphalam
||39||अन्यत्सर्वं परित्यज्य श्रीनिवासं समाश्रयेत् ॥
सर्वयज्ञतपोदानतीर्थस्नाने तु यत्फलम्
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ śrīnivāsasya sevayā ||
veṃkaṭādrinivāsaṃ taṃ ciṃtayanghaṭikādvayam
||40||तत्फलं कोटिगुणितं श्रीनिवासस्य सेवया ॥
वेंकटाद्रिनिवासं तं चिंतयन्घटिकाद्वयम्
kulaikaviṃśatiṃ dhṛtvā viṣṇuloke mahīyate ||
svāmipuṣkariṇītīrthe snānaṃ devasya darśanam
||41||कुलैकविंशतिं धृत्वा विष्णुलोके महीयते ॥
स्वामिपुष्करिणीतीर्थे स्नानं देवस्य दर्शनम्
yadi labhyeta vai puṃsāṃ kiṃ gaṅgājalasevayā ||
vekaṭeśaṃ paraṃ devaṃ yaḥ kadāpi na paśyati
||42||यदि लभ्येत वै पुंसां किं गङ्गाजलसेवया ॥
वेकटेशं परं देवं यः कदापि न पश्यति
saṃkaraḥ sa tu vijñeyo na piturbījasaṃbhavaḥ ||
tasmātsarvaprayatnena veṃkaṭeśo dayānidhiḥ
||43||संकरः स तु विज्ञेयो न पितुर्बीजसंभवः ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वेंकटेशो दयानिधिः
draṣṭavyo'tiprayatnena paralokecchayā dvijāḥ ||
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā veṃkaṭeśasya vaibhavam
||44||द्रष्टव्योऽतिप्रयत्नेन परलोकेच्छया द्विजाः ॥
एवं वः कथितं विप्रा वेंकटेशस्य वैभवम्
yastvetacchṛṇuyānnityaṃ paṭhate ca sabhaktikam ||
sa vai veṃkaṭanāthasya sevāphalamavāpnuyāt
||45||यस्त्वेतच्छृणुयान्नित्यं पठते च सभक्तिकम् ॥
स वै वेंकटनाथस्य सेवाफलमवाप्नुयात्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye veṃkaṭeśvaravaibhavānuvarṇanaṃ nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||