athātaḥ saṃpravakṣyāmi veṃkaṭācalavaibhavam
atha brahmādīnāṃ nairaṃtaryeṇa śrīveṃkaṭācale sthitivarṇanam ||
śrīsūta uvāca ||
athātaḥ saṃpravakṣyāmi veṃkaṭācalavaibhavam ||
yuṣmākaṃ sāvadhānena śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ
||1||अथ ब्रह्मादीनां नैरंतर्येण श्रीवेंकटाचले स्थितिवर्णनम् ॥
श्रीसूत उवाच ॥
अथातः संप्रवक्ष्यामि वेंकटाचलवैभवम् ॥
युष्माकं सावधानेन शृणुध्वं सुसमाहिताः
lakṣakoṭisahasrāṇi sarāṃsi saritastathā ||
samudrāśca mahāpuṇyā vanānyapyāśramā api
||2||लक्षकोटिसहस्राणि सरांसि सरितस्तथा ॥
समुद्राश्च महापुण्या वनान्यप्याश्रमा अपि
puṇyāni kṣetrajātāni vedāraṇyādikāni ca ||
munayaśca vasiṣṭhādyā siddhacāraṇakiṃnarāḥ
||3||पुण्यानि क्षेत्रजातानि वेदारण्यादिकानि च ॥
मुनयश्च वसिष्ठाद्या सिद्धचारणकिंनराः
lakṣmyā saha dharaṇyā ca bhagavānmadhusūdanaḥ ||
sāvitryā ca sarasvatyā sahaiva caturānanaḥ
||4||लक्ष्म्या सह धरण्या च भगवान्मधुसूदनः ॥
सावित्र्या च सरस्वत्या सहैव चतुराननः
pārvatyā saha deveśastryambakastripurāṃtakaḥ ||
herambaṣaṇmukhādyāśca devāḥ sendrapurogamāḥ
||5||पार्वत्या सह देवेशस्त्र्यम्बकस्त्रिपुरांतकः ॥
हेरम्बषण्मुखाद्याश्च देवाः सेन्द्रपुरोगमाः
ādityādi grahāścaiva tathāṣṭavasavo dvijāḥ ||
pitaro lokapālāśca tathānye devatāgaṇāḥ
||6||आदित्यादि ग्रहाश्चैव तथाष्टवसवो द्विजाः ॥
पितरो लोकपालाश्च तथान्ये देवतागणाः
mahāpātakasaṃghānāṃ nāśane lokapāvane ||
divāniśaṃ vasantyaṃtarveṃkaṭācalamūrdhani
||7||महापातकसंघानां नाशने लोकपावने ॥
दिवानिशं वसन्त्यंतर्वेंकटाचलमूर्धनि
tasya darśanamātreṇa buddhisaukhyaṃ nṛṇāṃ bhavet ||
tanmūrdhani kṛtāvāsā siddhacāraṇayoṣitaḥ
||8||तस्य दर्शनमात्रेण बुद्धिसौख्यं नृणां भवेत् ॥
तन्मूर्धनि कृतावासा सिद्धचारणयोषितः
pūjayaṃti sadākālaṃ veṃkaṭeśaṃ kṛpānidhim ||
koṭayo brahmahatyānāmagamyāgamakoṭayaḥ
||9||पूजयंति सदाकालं वेंकटेशं कृपानिधिम् ॥
कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः
aṅgalagnā vinaśyaṃti veṃkaṭācalamārutaiḥ
||10||अङ्गलग्ना विनश्यंति वेंकटाचलमारुतैः
atha śrīveṃkaṭācalārohaṇasamayānusaṃdhyānakramaḥ ||
veṃkaṭādriṃ giriṃ taṃ tu prārthayetpuṇyavardhanam ||
svarṇācala mahāpuṇya sarvadevaniṣevita
||11||अथ श्रीवेंकटाचलारोहणसमयानुसंध्यानक्रमः ॥
वेंकटाद्रिं गिरिं तं तु प्रार्थयेत्पुण्यवर्धनम् ॥
स्वर्णाचल महापुण्य सर्वदेवनिषेवित
brahmādayo'pi yaṃ devāḥ sevante śraddhayā saha ||
taṃ bhavantamahaṃ padbhyāmākrameyaṃ nagottama
||12||ब्रह्मादयोऽपि यं देवाः सेवन्ते श्रद्धया सह ॥
तं भवन्तमहं पद्भ्यामाक्रमेयं नगोत्तम
kṣamasva tadaghaṃ me'dya dayayā pāpacetasaḥ ||
tvanmūrdhani kṛtāvāsaṃ mādhavaṃ darśayasva me
||13||क्षमस्व तदघं मेऽद्य दयया पापचेतसः ॥
त्वन्मूर्धनि कृतावासं माधवं दर्शयस्व मे
prārthayitvā narastvevaṃ veṃkaṭādriṃ nagottamam ||
tato mṛdupadaṃ gacchetpāvanaṃ veṃkaṭācalam
||14||प्रार्थयित्वा नरस्त्वेवं वेंकटाद्रिं नगोत्तमम् ॥
ततो मृदुपदं गच्छेत्पावनं वेंकटाचलम्
veṃkaṭādrau mahāpuṇye sarvapātakanāśane ||
svāmipuṣkariṇītīrthe snātvā niyamapūrvakam
||15||वेंकटाद्रौ महापुण्ये सर्वपातकनाशने ॥
स्वामिपुष्करिणीतीर्थे स्नात्वा नियमपूर्वकम्
piṇḍadānaṃ tataḥ kuryādapi sarṣapamātrakam ||
śamīdalasamānānvā dadyātpiṃḍānpitṝnprati
||16||पिण्डदानं ततः कुर्यादपि सर्षपमात्रकम् ॥
शमीदलसमानान्वा दद्यात्पिंडान्पितॄन्प्रति
svargasthā mokṣamāyāṃti svargaṃ narakavāsinaḥ
||17||स्वर्गस्था मोक्षमायांति स्वर्गं नरकवासिनः
atha pāpavināśanākhyatīrthamāhātmyam ||
tatastasyopari mahatsarvalokeṣu viśrutam ||
sarvatīrthottamaṃ puṇyaṃ nāmnā pāpavināśanam
||18||अथ पापविनाशनाख्यतीर्थमाहात्म्यम् ॥
ततस्तस्योपरि महत्सर्वलोकेषु विश्रुतम् ॥
सर्वतीर्थोत्तमं पुण्यं नाम्ना पापविनाशनम्
asti puṇyatame viprāḥ pavitre veṃkaṭācale ||
yasya saṃsmaraṇādeva garbhavāso na vidyate
||19||अस्ति पुण्यतमे विप्राः पवित्रे वेंकटाचले ॥
यस्य संस्मरणादेव गर्भवासो न विद्यते
tatprāpya tu naraḥ snāyātsvāmitīrthasya cottare ||
tatra snānānnarā yāṃti vaikuṇṭhaṃ nātra saṃśayaḥ
||20||तत्प्राप्य तु नरः स्नायात्स्वामितीर्थस्य चोत्तरे ॥
तत्र स्नानान्नरा यांति वैकुण्ठं नात्र संशयः
ṛṣaya ūcuḥ
sūta pāpavināśākhyatīrthasya brūhi vaibhavam ||
vyāsena bodhitastvaṃ hi vetsi sarvaṃ mahāmune
||21||सूत पापविनाशाख्यतीर्थस्य ब्रूहि वैभवम् ॥
व्यासेन बोधितस्त्वं हि वेत्सि सर्वं महामुने
śrīsūta uvāca
brahmāśramapade vṛttāṃ pārśve himavataḥ śubhe ||
vakṣyāmi brāhmaṇaśreṣṭhā yuṣmākaṃ tu kathāṃ śubhām
||22||ब्रह्माश्रमपदे वृत्तां पार्श्वे हिमवतः शुभे ॥
वक्ष्यामि ब्राह्मणश्रेष्ठा युष्माकं तु कथां शुभाम्
tadāśramapadaṃ puṇyaṃ brahmāśramapadaṃ śubham ||
nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ pārśve himavataḥ śubhe
||23||तदाश्रमपदं पुण्यं ब्रह्माश्रमपदं शुभम् ॥
नानावृक्षसमाकीर्णं पार्श्वे हिमवतः शुभे
bahugulmalatākīrṇaṃ mṛgadvipaniṣevitam ||
siddhacāraṇasaṃghuṣṭaṃ ramyaṃ puṣpitakānanam
||24||बहुगुल्मलताकीर्णं मृगद्विपनिषेवितम् ॥
सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम्
yatibhirbahubhiḥ kīrṇaṃ tāpasairupaśobhitam ||
brāhmaṇaiśca mahābhāgaiḥ sūryajvalanasannibhaiḥ
||25||यतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुपशोभितम् ॥
ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसन्निभैः
niyamavratasampannaiḥ samākīrṇe tapasvibhiḥ ||
dīkṣitairyāgaśīlaiśca yatāhāraiḥ kṛtātmabhiḥ
||26||नियमव्रतसम्पन्नैः समाकीर्णे तपस्विभिः ॥
दीक्षितैर्यागशीलैश्च यताहारैः कृतात्मभिः
vedādhyayanasaṃpannairvaidikaiḥ pariveṣṭitam ||
varṇibhiśca gṛhasthaiśca vānaprasthaiśca bhikṣubhiḥ
||27||वेदाध्ययनसंपन्नैर्वैदिकैः परिवेष्टितम् ॥
वर्णिभिश्च गृहस्थैश्च वानप्रस्थैश्च भिक्षुभिः
svāśramācāranirataiḥ svavarṇoktavidhāyibhiḥ ||
vālakhilyaiśca ṛṣibhiḥ samaṃtātpariveṣṭitam
||28||स्वाश्रमाचारनिरतैः स्ववर्णोक्तविधायिभिः ॥
वालखिल्यैश्च ऋषिभिः समंतात्परिवेष्टितम्
atha dṛḍhamatyākhyaśūdravṛttāntaḥ ||
tatrāśrame purā kaścicchūdro dṛḍhamatirdvijāḥ ||
sāhasī brāhmaṇābhyāśamājagāma mudānvitaḥ
||29||अथ दृढमत्याख्यशूद्रवृत्तान्तः ॥
तत्राश्रमे पुरा कश्चिच्छूद्रो दृढमतिर्द्विजाः ॥
साहसी ब्राह्मणाभ्याशमाजगाम मुदान्वितः
āgato hyāśramapadaṃ pūjitaśca tapasvibhiḥ ||
nāmnā dṛḍhamatiḥ śūdraḥ sāṣṭāṃgaṃ praṇanāma vai
||30||आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः ॥
नाम्ना दृढमतिः शूद्रः साष्टांगं प्रणनाम वै
tānsa dṛṣṭvā munigaṇāndevakalpānmahaujasaḥ ||
kurvato vividhānyajñānsaṃprāśahṛṣyata śūdrakaḥ
||31||तान्स दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः ॥
कुर्वतो विविधान्यज्ञान्संप्राशहृष्यत शूद्रकः
athāsya buddhirabhavattapaḥ kartumanuttamam ||
tato'bravītkulapatiṃ munimāgatya tāpasam
||32||अथास्य बुद्धिरभवत्तपः कर्तुमनुत्तमम् ॥
ततोऽब्रवीत्कुलपतिं मुनिमागत्य तापसम्
dṛḍhamatiruvāca
tapodhana namaste'stu rakṣa māṃ karuṇānidhe ||
tava prasādādicchāmi yāgaṃ kartuṃ prasīda me
||33||तपोधन नमस्तेऽस्तु रक्ष मां करुणानिधे ॥
तव प्रसादादिच्छामि यागं कर्तुं प्रसीद मे
atha dṛḍhamatiṃ prati kulapatyākhyamunyupadiṣṭaśūdradharmāḥ ||
evamuktastu śūdreṇa tamāha brāhmaṇastadā
||34||अथ दृढमतिं प्रति कुलपत्याख्यमुन्युपदिष्टशूद्रधर्माः ॥
एवमुक्तस्तु शूद्रेण तमाह ब्राह्मणस्तदा
kulapatiruvāca
yāge dīkṣayituṃ śakyo na śūdro hīnajanmabhāk ||
bhūyate yadi te buddhiḥ śuśrūṣā nirato bhava
||35||यागे दीक्षयितुं शक्यो न शूद्रो हीनजन्मभाक् ॥
भूयते यदि ते बुद्धिः शुश्रूषा निरतो भव
upadeśo na kartavyo jātihīnasya karhicit ||
upadeśe mahāndoṣa upādhyāyasyavidyate
||36||उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कर्हिचित् ॥
उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्यविद्यते
nādhyāpayedbudhaḥ śūdraṃ tathā naiva ca yājayet ||
na pāṭhayettathā śūdraṃ śāstraṃ vyākaraṇādikam
||37||नाध्यापयेद्बुधः शूद्रं तथा नैव च याजयेत् ॥
न पाठयेत्तथा शूद्रं शास्त्रं व्याकरणादिकम्
kāvyaṃ vā nāṭakaṃ vāpi tathālaṃkārameva vā ||
purāṇamitihāsaṃ ca śūdraṃ naiva tu pāṭhayet
||38||काव्यं वा नाटकं वापि तथालंकारमेव वा ॥
पुराणमितिहासं च शूद्रं नैव तु पाठयेत्
yadi copadiśedvipraḥ śūdrasyaitāni karhicit ||
tyajeyurbrāhmaṇā vipraṃ te grāmādbrahmasaṃkulāt
||39||यदि चोपदिशेद्विप्रः शूद्रस्यैतानि कर्हिचित् ॥
त्यजेयुर्ब्राह्मणा विप्रं ते ग्रामाद्ब्रह्मसंकुलात्
śūdrāya copadeṣṭāraṃ dvijaṃ caṇḍālavattyajet ||
śūdraṃ cākṣarasaṃyuktaṃ dūrataḥ parivarjayet
||40||शूद्राय चोपदेष्टारं द्विजं चण्डालवत्त्यजेत् ॥
शूद्रं चाक्षरसंयुक्तं दूरतः परिवर्जयेत्
tacchuśrūṣasva bhadraṃ te brāhmaṇācchaddhayāsaha ||
śūdrasya dvijaśuśrūṣā manvādibhirudīritā
||41||तच्छुश्रूषस्व भद्रं ते ब्राह्मणाच्छद्धयासह ॥
शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा मन्वादिभिरुदीरिता
na hi naisargikaṃ karma parityaktuṃ tvamarhasi ||
evamuktaḥ sa muninā sa śūdro'cintayattadā
||42||न हि नैसर्गिकं कर्म परित्यक्तुं त्वमर्हसि ॥
एवमुक्तः स मुनिना स शूद्रोऽचिन्तयत्तदा
kiṃ kartavyaṃ mayā tvadya vrate śraddhā hi me parā ||
yathā syānmamasujñāna yatiṣye'haṃ tathādya vai
||43||किं कर्तव्यं मया त्वद्य व्रते श्रद्धा हि मे परा ॥
यथा स्यान्ममसुज्ञान यतिष्येऽहं तथाद्य वै
iti niścitya manasā śūdro dṛḍhamatistadā ||
gatvāśramapadādūraṃ kṛtavānuṭajaśubham
||44||इति निश्चित्य मनसा शूद्रो दृढमतिस्तदा ॥
गत्वाश्रमपदादूरं कृतवानुटजशुभम्
tatra vai devatāgāraṃ puṇyānyāyatanāni ca ||
puṣpārāmādikaṃ cāpi taṭākakhananādikam
||45||तत्र वै देवतागारं पुण्यान्यायतनानि च ॥
पुष्पारामादिकं चापि तटाकखननादिकम्
śraddhayā kārayāmāsa tapaḥ siddhyarthamātmana ||
abhiṣekāṃśca niyamānupavāsādikānapi
||46||श्रद्धया कारयामास तपः सिद्ध्यर्थमात्मन ॥
अभिषेकांश्च नियमानुपवासादिकानपि
baliṃ kṛtvā ca hutvā ca daivatānyabhyapūjayat ||
saṃkalpaniyamopetaḥ phalāhāro jiteṃdriyaḥ
||47||बलिं कृत्वा च हुत्वा च दैवतान्यभ्यपूजयत् ॥
संकल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेंद्रियः
nityaṃ kandaiśca mūlaiśca puṣpairapi tathā phalaiḥ ||
atithīnpūjayāmāsa yathāvatsamupāgatān
||48||नित्यं कन्दैश्च मूलैश्च पुष्पैरपि तथा फलैः ॥
अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान्
evaṃ hi sumahānkālo vyaticakrāma tasya vai
||49||एवं हि सुमहान्कालो व्यतिचक्राम तस्य वै
atha dṛḍhamataye sumatyākhyavipraprakāśitakarmānuṣṭhānakramaḥ ||
athāśramamagāttasya sumatirnāma nāmataḥ ||
dvijo gargakulodbhūtaḥ satyavādī jiteṃdriyaḥ
||50||अथ दृढमतये सुमत्याख्यविप्रप्रकाशितकर्मानुष्ठानक्रमः ॥
अथाश्रममगात्तस्य सुमतिर्नाम नामतः ॥
द्विजो गर्गकुलोद्भूतः सत्यवादी जितेंद्रियः
svāgatairmunimārādhya toṣayitvā phalādikaiḥ ||
kathayanvai kathāḥ puṇyāḥ kuśalaṃ paryapṛcchata
||51||स्वागतैर्मुनिमाराध्य तोषयित्वा फलादिकैः ॥
कथयन्वै कथाः पुण्याः कुशलं पर्यपृच्छत
itthaṃ vipraḥ sa pādyādyairupacāraistu pūjitaḥ ||
āśīrbhirabhinandyainaṃ pratigṛhya ca satkriyām
||52||इत्थं विप्रः स पाद्याद्यैरुपचारैस्तु पूजितः ॥
आशीर्भिरभिनन्द्यैनं प्रतिगृह्य च सत्क्रियाम्
tamāpṛcchatprahṛṣṭātmā svāśramaṃ punarāyayau ||
evaṃ dinedine vipraḥ śūdre'sminpakṣapātavān
||53||तमापृच्छत्प्रहृष्टात्मा स्वाश्रमं पुनराययौ ॥
एवं दिनेदिने विप्रः शूद्रेऽस्मिन्पक्षपातवान्
āgacchadāśramaṃ tasya draṣṭuṃ taṃ śūdrayonijam ||
bahukālaṃ dvijasyābhūtsaṃsargaḥ śūdrayoninā
||54||आगच्छदाश्रमं तस्य द्रष्टुं तं शूद्रयोनिजम् ॥
बहुकालं द्विजस्याभूत्संसर्गः शूद्रयोनिना
snehasya vaśamāpannaḥ śūdroktaṃ nāticakrame ||
athāgataṃ dvijaṃ śūdraḥ prāha snehavaśīkṛtam
||55||स्नेहस्य वशमापन्नः शूद्रोक्तं नातिचक्रमे ॥
अथागतं द्विजं शूद्रः प्राह स्नेहवशीकृतम्
havyakavyavidhānaṃ me brūhi tvaṃ tu gururmataḥ ||
evamuktaḥ sa śūdreṇa sarvametadupādiśat
||56||हव्यकव्यविधानं मे ब्रूहि त्वं तु गुरुर्मतः ॥
एवमुक्तः स शूद्रेण सर्वमेतदुपादिशत्
kārayāmāsa śūdrasya pitṛkāryādikaṃ tadā ||
pitṛkārye kṛte tena visṛṣṭaḥ sa dvijottamaḥ
||57||कारयामास शूद्रस्य पितृकार्यादिकं तदा ॥
पितृकार्ये कृते तेन विसृष्टः स द्विजोत्तमः
atha śūdrasya vaidikakarmopadeśena sumatyanubhūtadurgatiḥ ||
atha dīrgheṇa kālena poṣitaḥ śūdrayoninā ||
tyakto vipragaṇaiḥ so'yaṃ pañcatvamagamaddvijaḥ
||58||अथ शूद्रस्य वैदिककर्मोपदेशेन सुमत्यनुभूतदुर्गतिः ॥
अथ दीर्घेण कालेन पोषितः शूद्रयोनिना ॥
त्यक्तो विप्रगणैः सोऽयं पञ्चत्वमगमद्द्विजः
vaivasvatabhaṭairnītvā pātito narakeṣvapi ||
kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca
||59||वैवस्वतभटैर्नीत्वा पातितो नरकेष्वपि ॥
कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च
bhuktvā krameṇa narakāṃstadante sthāvaro'bhavat ||
gardabhastu tato jajñe viḍvarāhastataḥ param
||60||भुक्त्वा क्रमेण नरकांस्तदन्ते स्थावरोऽभवत् ॥
गर्दभस्तु ततो जज्ञे विड्वराहस्ततः परम्
jajñe'tha sārameyo'sau paścādvāyasatāṃ gataḥ ||
atha caṇḍālatāṃ prāpya śūdrayonimagāttataḥ
||61||जज्ञेऽथ सारमेयोऽसौ पश्चाद्वायसतां गतः ॥
अथ चण्डालतां प्राप्य शूद्रयोनिमगात्ततः
gatavānvaiśyatāṃ paścātkṣatriyastadanantaram ||
prabalairbādhyamāno'sau brāhmaṇo vai tadābhavat
||62||गतवान्वैश्यतां पश्चात्क्षत्रियस्तदनन्तरम् ॥
प्रबलैर्बाध्यमानोऽसौ ब्राह्मणो वै तदाभवत्
upanītaḥ sa pitrā tu varṣe garbhāṣṭame dvijaḥ ||
vartamānaḥ piturgehe svācārābhyāsatatparaḥ
||63||उपनीतः स पित्रा तु वर्षे गर्भाष्टमे द्विजः ॥
वर्तमानः पितुर्गेहे स्वाचाराभ्यासतत्परः
gacchankadācidgahane gṛhīto brahmarakṣasā ||
rudanbhramanskhalanmūḍhaḥ pralapanprahasannasau
||64||गच्छन्कदाचिद्गहने गृहीतो ब्रह्मरक्षसा ॥
रुदन्भ्रमन्स्खलन्मूढः प्रलपन्प्रहसन्नसौ
śaśvaddhāheti ca vadanvaidikaṃ karma so'tyajat ||
dṛṣṭvā sutaṃ tathābhūtaṃ pitā duḥkhena pīḍitaḥ
||65||शश्वद्धाहेति च वदन्वैदिकं कर्म सोऽत्यजत् ॥
दृष्ट्वा सुतं तथाभूतं पिता दुःखेन पीडितः
sutamādāya ca snehādagastyaṃ śaraṇaṃ yayau ||
suvarṇamukharītīre tapasyantaṃ śivāgrataḥ
||66||सुतमादाय च स्नेहादगस्त्यं शरणं ययौ ॥
सुवर्णमुखरीतीरे तपस्यन्तं शिवाग्रतः
bhaktyā muniṃ praṇamyāsau pitā tasya sutasya vai ||
tasmai nivedayāmāsa svaputrasya viceṣṭitam
||67||भक्त्या मुनिं प्रणम्यासौ पिता तस्य सुतस्य वै ॥
तस्मै निवेदयामास स्वपुत्रस्य विचेष्टितम्
athāgastyoktyā durgatyapanodanārthaṃ sumaterveṃkaṭādrigamanam ||
abravīcca tadā vipraḥ kumbhajaṃ munipuṃgavam ||
eṣa me tanayo brahmangṛhīto brahmarakṣasā
||68||अथागस्त्योक्त्या दुर्गत्यपनोदनार्थं सुमतेर्वेंकटाद्रिगमनम् ॥
अब्रवीच्च तदा विप्रः कुम्भजं मुनिपुंगवम् ॥
एष मे तनयो ब्रह्मन्गृहीतो ब्रह्मरक्षसा
sukhaṃ na labhate brahmanrakṣa taṃ karuṇādṛśā ||
nāsti me tanayo'pyanyaḥ pitṝṇāmṛṇamuktaye
||69||सुखं न लभते ब्रह्मन्रक्ष तं करुणादृशा ॥
नास्ति मे तनयोऽप्यन्यः पितॄणामृणमुक्तये
tasya pīḍāvināśārthamupāyaṃ brūhi kumbhaja ||
tvatsamastriṣu lokeṣu tapaḥśīlo na vidyate
||70||तस्य पीडाविनाशार्थमुपायं ब्रूहि कुम्भज ॥
त्वत्समस्त्रिषु लोकेषु तपःशीलो न विद्यते
tvāṃ vināsya paritrātā na me putrasya vidyate ||
putre dayāṃ kuru guro dayāśīlā hi sādhavaḥ
||71||त्वां विनास्य परित्राता न मे पुत्रस्य विद्यते ॥
पुत्रे दयां कुरु गुरो दयाशीला हि साधवः
śrīsūta uvāca
evamuktastadā tena kumbhajo dhyānamāsthitaḥ ||
dhyātvā tu suciraṃ kālamabravīdbrāhmaṇaṃ tataḥ
||72||एवमुक्तस्तदा तेन कुम्भजो ध्यानमास्थितः ॥
ध्यात्वा तु सुचिरं कालमब्रवीद्ब्राह्मणं ततः
agastya uvāca
pūrvajanmani te putro brāhmaṇo'yaṃ mahāmate ||
sumatirnāma vipro'yaṃ matiṃ śūdrāya vai dadau
||73||पूर्वजन्मनि ते पुत्रो ब्राह्मणोऽयं महामते ॥
सुमतिर्नाम विप्रोऽयं मतिं शूद्राय वै ददौ
karmāṇi vaidikānyeṣa sarvāṇyupadideśa vai ||
ato'yaṃ narakānbhuktvā kalpakoṭisahasrakam
||74||कर्माणि वैदिकान्येष सर्वाण्युपदिदेश वै ॥
अतोऽयं नरकान्भुक्त्वा कल्पकोटिसहस्रकम्
jāto bhuvi tadanteṣu sthāvarādiṣu yoniṣu ||
idānīṃ brāhmaṇo jātaḥ karmaśeṣeṇa te sutaḥ
||75||जातो भुवि तदन्तेषु स्थावरादिषु योनिषु ॥
इदानीं ब्राह्मणो जातः कर्मशेषेण ते सुतः
yamena preṣitenātra gṛhīto brahmarakṣasā ||
krūreṇa pātakenādya pūrvajanmakṛtena vai
||76||यमेन प्रेषितेनात्र गृहीतो ब्रह्मरक्षसा ॥
क्रूरेण पातकेनाद्य पूर्वजन्मकृतेन वै
upāyaṃ te pravakṣyāmi brahmarakṣovināśane ||
śṛṇuṣva śraddhayā yuktaḥ samādhāya ca mānasam
||77||उपायं ते प्रवक्ष्यामि ब्रह्मरक्षोविनाशने ॥
शृणुष्व श्रद्धया युक्तः समाधाय च मानसम्
suvarṇamukharītīre ṛṣisaṃghaniṣevite ||
vartate daivataiḥ sevyaḥ pāvano veṃkaṭācalaḥ
||78||सुवर्णमुखरीतीरे ऋषिसंघनिषेविते ॥
वर्तते दैवतैः सेव्यः पावनो वेंकटाचलः
tasyopari mahātīrthaṃ nāmnā pāpavināśanam ||
asti puṇyaṃ prasiddhaṃ ca mahāpātakanāśanam
||79||तस्योपरि महातीर्थं नाम्ना पापविनाशनम् ॥
अस्ति पुण्यं प्रसिद्धं च महापातकनाशनम्
bhūtapretapiśācānāṃ vetālabrahmarakṣasām ||
mahatāṃ caiva rogāṇāṃ tīrthaṃ tannāśakaṃ smṛtam
||80||भूतप्रेतपिशाचानां वेतालब्रह्मरक्षसाम् ॥
महतां चैव रोगाणां तीर्थं तन्नाशकं स्मृतम्
sutamādāya gaccha tvaṃ tattīrthaṃ girimadhyagam ||
prayataḥ snāpaya sutaṃ tīrthe pāpavināśane
||81||सुतमादाय गच्छ त्वं तत्तीर्थं गिरिमध्यगम् ॥
प्रयतः स्नापय सुतं तीर्थे पापविनाशने
snānena tridinaṃ tatra bahmarakṣo vinaśyati ||
naivopāyāntaraṃ tasya vināśe vidyate bhuvi
||82||स्नानेन त्रिदिनं तत्र बह्मरक्षो विनश्यति ॥
नैवोपायान्तरं तस्य विनाशे विद्यते भुवि
tasmācchīghraṃ prayāhi tvaṃ veṃkaṭāhvayaparvatam ||
tatra pāpavināśākhyatīrthe snāpaya te sutam
||83||तस्माच्छीघ्रं प्रयाहि त्वं वेंकटाह्वयपर्वतम् ॥
तत्र पापविनाशाख्यतीर्थे स्नापय ते सुतम्
mā vilambaṃ kuruṣvātra tvarayā yāhi vai dvija ||
ityuktaḥ sa dvijo'gastyaṃ praṇamya bhuvi daṇḍavat
||84||मा विलम्बं कुरुष्वात्र त्वरया याहि वै द्विज ॥
इत्युक्तः स द्विजोऽगस्त्यं प्रणम्य भुवि दण्डवत्
anujñātaśca tenāsau prayayau veṃkaṭācalam ||
sutena sākaṃ vipro'sau gatvā pāpavināśanam
||85||अनुज्ञातश्च तेनासौ प्रययौ वेंकटाचलम् ॥
सुतेन साकं विप्रोऽसौ गत्वा पापविनाशनम्
atha sumateḥ pāpanāśanasnānena durgatyapanodanam ||
saṃkalpapūrvaṃ saṃsnāpya dinatrayamasau sutam ||
sasnau svayaṃ ca viprendraḥ pitā pāpavināśane
||86||अथ सुमतेः पापनाशनस्नानेन दुर्गत्यपनोदनम् ॥
संकल्पपूर्वं संस्नाप्य दिनत्रयमसौ सुतम् ॥
सस्नौ स्वयं च विप्रेन्द्रः पिता पापविनाशने
samāgataḥ papau toyaṃ kṛtvā cāpyāhnikakramam ||
atha tasya sutastatra vimukto brahmarakṣasā
||87||समागतः पपौ तोयं कृत्वा चाप्याह्निकक्रमम् ॥
अथ तस्य सुतस्तत्र विमुक्तो ब्रह्मरक्षसा
samajāyata nīrogaḥ svasthaḥ sundararūpadhṛk ||
sarvasaṃpatsamṛddho'sau bhuktvā bhogānanekaśaḥ
||88||समजायत नीरोगः स्वस्थः सुन्दररूपधृक् ॥
सर्वसंपत्समृद्धोऽसौ भुक्त्वा भोगाननेकशः
dehānte prayayau muktiṃ snānātpāpavināśane ||
pitāpi tatra snānena dehānte muktimāptavān
||89||देहान्ते प्रययौ मुक्तिं स्नानात्पापविनाशने ॥
पितापि तत्र स्नानेन देहान्ते मुक्तिमाप्तवान्
atha vaidikakarmānuṣṭhāturdṛḍhamaterdurgatiprāptyapanodanam ||
tenopadiṣṭo'yaṃ śūdraḥ sa bhuktvā narakānkramāt ||
anekāsu janitvā ca kutsitāsvapi yoniṣu
||90||अथ वैदिककर्मानुष्ठातुर्दृढमतेर्दुर्गतिप्राप्त्यपनोदनम् ॥
तेनोपदिष्टोऽयं शूद्रः स भुक्त्वा नरकान्क्रमात् ॥
अनेकासु जनित्वा च कुत्सितास्वपि योनिषु
gṛdhrajanmābhavatpaścādveṃkaṭācalabhūdhare ||
sa kadācijjalaṃ pātuṃ tīrthe pāpavināśane
||91||गृध्रजन्माभवत्पश्चाद्वेंकटाचलभूधरे ॥
स कदाचिज्जलं पातुं तीर्थे पापविनाशने
samāgataḥ papau toyaṃ siṣice cātmanastanum ||
tadaiva divyadehaḥ sansarvābharaṇabhūṣitaḥ
||92||समागतः पपौ तोयं सिषिचे चात्मनस्तनुम् ॥
तदैव दिव्यदेहः सन्सर्वाभरणभूषितः
divyaṃ vimānamāruhya prayayāvamarālayam
||93||दिव्यं विमानमारुह्य प्रययावमरालयम्
śrīsūta uvāca
evamprabhāvametadvai tīrthaṃ pāpavināśanam ||
pāpānāṃ nāśanādviprāḥ pāpanāśābhidhaṃ hi tat
||94||एवम्प्रभावमेतद्वै तीर्थं पापविनाशनम् ॥
पापानां नाशनाद्विप्राः पापनाशाभिधं हि तत्
itthaṃ rahasyaṃ kathitaṃ munīndrāstadvaibhavaṃ pāpavināśanasya ||
yatrābhiṣekātsahasā vimuktau dvijaśca śūdraśca vinindyakṛtyau
||95||इत्थं रहस्यं कथितं मुनीन्द्रास्तद्वैभवं पापविनाशनस्य ॥
यत्राभिषेकात्सहसा विमुक्तौ द्विजश्च शूद्रश्च विनिन्द्यकृत्यौ
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmyaṃ pāpavināśanatīrthamahimānuvarṇanaṃnāmaikonaviṃśatitamo'dhyāyaḥ || 19 ||