kṛtasāyantanavidhiṃ hutāśanasamadyutim
atha suvarṇamukharīprabhāvaśuśrūṣayā bharadvājaṃ pratyarjunapraśraḥ ||
śrīsūta uvāca ||
kṛtasāyantanavidhiṃ hutāśanasamadyutim ||
sukhāsīnaṃ munipatiṃ praṇamya bharatarṣabhaḥ
||1||अथ सुवर्णमुखरीप्रभावशुश्रूषया भरद्वाजं प्रत्यर्जुनप्रश्रः ॥
श्रीसूत उवाच ॥
कृतसायन्तनविधिं हुताशनसमद्युतिम् ॥
सुखासीनं मुनिपतिं प्रणम्य भरतर्षभः
tadīyaśītalāmodasudhāpūrānumoditaḥ ||
gambhīraṃ praśrayopetamidaṃ vacanamabravīt
||2||तदीयशीतलामोदसुधापूरानुमोदितः ॥
गम्भीरं प्रश्रयोपेतमिदं वचनमब्रवीत्
arjuna uvāca
munipuṃgava loke'smindhanya eko'hameva hi ||
putrāviśeṣaṃ bhavatā yadevaṃ samyagādṛtaḥ
||3||मुनिपुंगव लोकेऽस्मिन्धन्य एकोऽहमेव हि ॥
पुत्राविशेषं भवता यदेवं सम्यगादृतः
bhavadādarasañjātakautukaṃ mama mānasam ||
bhavadvākyāmṛtaṃ divyaṃ pātuṃ tvarayatīva mām
||4||भवदादरसञ्जातकौतुकं मम मानसम् ॥
भवद्वाक्यामृतं दिव्यं पातुं त्वरयतीव माम्
kasmācchailādiyaṃ jātā kenānītā mahānadī ||
kiṃ puṇyaṃ snānadānādyaiḥ kṛtaistatropalabhyate
||5||कस्माच्छैलादियं जाता केनानीता महानदी ॥
किं पुण्यं स्नानदानाद्यैः कृतैस्तत्रोपलभ्यते
asyāḥ prabhāvaṃ prabhavaṃ prahvasya mama sanmune ||
vaktumarhasi kāryo hi bhaktānugraha eva te
||6||अस्याः प्रभावं प्रभवं प्रह्वस्य मम सन्मुने ॥
वक्तुमर्हसि कार्यो हि भक्तानुग्रह एव ते
arjunasya vacaḥ śrutvā bharadvājo dvijottamaḥ ||
tadānanaṃ samālokya vākyaṃ vākyavidabravīt
||7||अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भरद्वाजो द्विजोत्तमः ॥
तदाननं समालोक्य वाक्यं वाक्यविदब्रवीत्
bharadvāja uvāca
tvamarjuna mahābāho kauravānvayapāvanaḥ ||
viśeṣānmama mānyo'si dharmaputrānujo yataḥ
||8||त्वमर्जुन महाबाहो कौरवान्वयपावनः ॥
विशेषान्मम मान्योऽसि धर्मपुत्रानुजो यतः
aneke bhūmipā dṛṣṭā na te tvamiva phālguna ||
līlārjavadayaudāryadhairyagāmbhīryaśālinaḥ
||9||अनेके भूमिपा दृष्टा न ते त्वमिव फाल्गुन ॥
लीलार्जवदयौदार्यधैर्यगाम्भीर्यशालिनः
kulaṃ vidyā dhanaṃ caiva balināṃ madakāraṇam ||
bhavādṛśānāṃ bhavyānāṃ tāni praśrayakāraṇam
||10||कुलं विद्या धनं चैव बलिनां मदकारणम् ॥
भवादृशानां भव्यानां तानि प्रश्रयकारणम्
prājyeṣu rājyabhogeṣu vidyamāneṣu kaurava ||
ṛte bhavantaṃ ko vānyo nopaiti vikṛtervaśam
||11||प्राज्येषु राज्यभोगेषु विद्यमानेषु कौरव ॥
ऋते भवन्तं को वान्यो नोपैति विकृतेर्वशम्
paravānasmi kaunteya guṇailākottaraistava ||
kimastyakathanīyaṃ te kautukopetamānasa
||12||परवानस्मि कौन्तेय गुणैलाकोत्तरैस्तव ॥
किमस्त्यकथनीयं ते कौतुकोपेतमानस
śṛṇu rājankathāṃ divyāṃ mayā munimukhācchutām ||
yāṃ śrutvā pātakātaṅkānmucyante sarvajantavaḥ
||13||शृणु राजन्कथां दिव्यां मया मुनिमुखाच्छुताम् ॥
यां श्रुत्वा पातकातङ्कान्मुच्यन्ते सर्वजन्तवः
atha bharadvājakathita śaṃkaravivāhaprakriyā ||
pūrvaṃ dākṣāyaṇī devī janakenāvamānitā ||
tyaktvā tanuṃ tāṃ nīhāragirerabhavadātmajā
||14||अथ भरद्वाजकथित शंकरविवाहप्रक्रिया ॥
पूर्वं दाक्षायणी देवी जनकेनावमानिता ॥
त्यक्त्वा तनुं तां नीहारगिरेरभवदात्मजा
saptarṣibhirupāgamya prārthito dharaṇīdharaḥ ||
mṛtyuṃjayāya svāṃ putrīṃ vivāhe dātumudyataḥ
||15||सप्तर्षिभिरुपागम्य प्रार्थितो धरणीधरः ॥
मृत्युंजयाय स्वां पुत्रीं विवाहे दातुमुद्यतः
vṛṣabhāṃko jagatsvāmī vivoḍhuṃ sarvamaṃgalām ||
prāpto himavadāvāsamoṣadhīprasthanāmakam
||16||वृषभांको जगत्स्वामी विवोढुं सर्वमंगलाम् ॥
प्राप्तो हिमवदावासमोषधीप्रस्थनामकम्
tacchāsanātsamājagmuḥ sthāvarāṇi carāṇi ca ||
bhūtāni bhūtanāthasya kalyāṇamabhinaṃditum
||17||तच्छासनात्समाजग्मुः स्थावराणि चराणि च ॥
भूतानि भूतनाथस्य कल्याणमभिनंदितुम्
tadbhūribhārasaṃbhagnā bhūmiruttarasaṃśrayā ||
nimnatāmāyayau tāvadyāvatpātālamāsthitā
||18||तद्भूरिभारसंभग्ना भूमिरुत्तरसंश्रया ॥
निम्नतामाययौ तावद्यावत्पातालमास्थिता
nirbhāralāghavādasmādbhṛśaṃ dakṣiṇagāminī |
ūrdhvaṃ gatā ca taṃ dṛṣṭvā sarveṣāmabhavadbhayam
||19||निर्भारलाघवादस्माद्भृशं दक्षिणगामिनी ।
ऊर्ध्वं गता च तं दृष्ट्वा सर्वेषामभवद्भयम्
jñātvā tāṃ vikṛtiṃ bhūmerdṛṣṭvāgastyaṃmaheśvaraḥ ||
ita ehi mahāprājñetyuktvā vacanamabravīt
||20||ज्ञात्वा तां विकृतिं भूमेर्दृष्ट्वागस्त्यंमहेश्वरः ॥
इत एहि महाप्राज्ञेत्युक्त्वा वचनमब्रवीत्
āgateṣu samasteṣu bhūteṣvatra vasundharā ||
tadbhāreṇa samākrāntā vikṛtiṃ samupāgatā
||21||आगतेषु समस्तेषु भूतेष्वत्र वसुन्धरा ॥
तद्भारेण समाक्रान्ता विकृतिं समुपागता
tadbhuvaḥ sāmyakaraṇe tvamarhasi mahāmate ||
ṛte tvāmatra hi tvattaḥ pareṇaitatkathaṃ bhavet
||22||तद्भुवः साम्यकरणे त्वमर्हसि महामते ॥
ऋते त्वामत्र हि त्वत्तः परेणैतत्कथं भवेत्
mattejaḥsaṃbhavo hi tvaṃ lokasaṃrakṣaṇodyataḥ ||
tasmānmadvacanādvatsa bhuvametāṃ samīkuru
||23||मत्तेजःसंभवो हि त्वं लोकसंरक्षणोद्यतः ॥
तस्मान्मद्वचनाद्वत्स भुवमेतां समीकुरु
matpāṇigrahaṇāllokakautukāyattabuddhiṣu ||
āgateṣu samasteṣu sthātavyaṃ bhavatā'pi ca
||24||मत्पाणिग्रहणाल्लोककौतुकायत्तबुद्धिषु ॥
आगतेषु समस्तेषु स्थातव्यं भवताऽपि च
tvaṃ na tiṣṭhasi cedatra na kaścidvikṛtiṃ bhuvaḥ ||
apanetuṃ hi śaknoti tadgantavyaṃ tvayānagha
||25||त्वं न तिष्ठसि चेदत्र न कश्चिद्विकृतिं भुवः ॥
अपनेतुं हि शक्नोति तद्गन्तव्यं त्वयानघ
imāṃ girisutāpāṇigrahakalyāṇabhāsurām ||
mūrtiṃ pradarśayiṣyāmi yatra tiṣṭhasi tatra te
||26||इमां गिरिसुतापाणिग्रहकल्याणभासुराम् ॥
मूर्तिं प्रदर्शयिष्यामि यत्र तिष्ठसि तत्र ते
atha bhūsāmyakaraṇāyāgastyasya himādrerdakṣiṇadiggamanam ||
ityuktvā taṃ pariṣvajya visasarja maheśvaraḥ ||
tatheti praṇamyāsau yayau yāmyāṃ diśaṃ muniḥ
||27||अथ भूसाम्यकरणायागस्त्यस्य हिमाद्रेर्दक्षिणदिग्गमनम् ॥
इत्युक्त्वा तं परिष्वज्य विससर्ज महेश्वरः ॥
तथेति प्रणम्यासौ ययौ याम्यां दिशं मुनिः
vindhyādriṃ samatikramya dakṣiṇāmāgate diśam ||
agastye muniśārdūle mahī sāmyamupāyayau
||28||विन्ध्याद्रिं समतिक्रम्य दक्षिणामागते दिशम् ॥
अगस्त्ये मुनिशार्दूले मही साम्यमुपाययौ
bhuvo'panīya vikṛtiṃ sthitaṃ kalaśajaṃ munim ||
tuṣṭuvurharṣataralāḥ suragandharvakinnarāḥ
||29||भुवोऽपनीय विकृतिं स्थितं कलशजं मुनिम् ॥
तुष्टुवुर्हर्षतरलाः सुरगन्धर्वकिन्नराः
sa dadarśa tato gatvā kaścicchailaṃ samunnatam ||
vitatairdharaṇīṃ pādairdhṛtvā saṃsthitamagrataḥ
||30||स ददर्श ततो गत्वा कश्चिच्छैलं समुन्नतम् ॥
विततैर्धरणीं पादैर्धृत्वा संस्थितमग्रतः
mahauṣadhīnāṃ ratnānāmaśeṣāṇāṃ svayaṃbhuvā ||
akhaṇḍatejodīptānāṃ vinirmitamivākaram
||31||महौषधीनां रत्नानामशेषाणां स्वयंभुवा ॥
अखण्डतेजोदीप्तानां विनिर्मितमिवाकरम्
samunnatairyaḥ śikharairnipatadvyomabhūtale ||
udāradhārāsaṃpannairdadhātīva nirantaram
||32||समुन्नतैर्यः शिखरैर्निपतद्व्योमभूतले ॥
उदारधारासंपन्नैर्दधातीव निरन्तरम्
śanairāruhya taṃ śailamagastyo munipuṃgavaḥ ||
nivāsāya matiṃ cakre ramye tacchikharasthale
||33||शनैरारुह्य तं शैलमगस्त्यो मुनिपुंगवः ॥
निवासाय मतिं चक्रे रम्ये तच्छिखरस्थले
tasyāmṛtopameyasya padmotpalakulaśriyaḥ ||
nānādrumaparītasya kāsārasyottare taṭe
||34||तस्यामृतोपमेयस्य पद्मोत्पलकुलश्रियः ॥
नानाद्रुमपरीतस्य कासारस्योत्तरे तटे
manohare mahībhāge vidhāyāśramamuttamam ||
ārādhya pitṛdevarṣīnvidhivadvāstudevatām
||35||मनोहरे महीभागे विधायाश्रममुत्तमम् ॥
आराध्य पितृदेवर्षीन्विधिवद्वास्तुदेवताम्
uvāsa suciraṃ tatra munisaṅghasamanvitaḥ ||
devatāsiddhagandharvāpsarojuṣṭamahīdhare
||36||उवास सुचिरं तत्र मुनिसङ्घसमन्वितः ॥
देवतासिद्धगन्धर्वाप्सरोजुष्टमहीधरे
tapaḥ samāveśitavittavṛttau tapovane tiṣṭhati kumbhajāte ||
praśastasaubhāgyasamanvito'driragastyaśailāhvayamāsasāda
||37||तपः समावेशितवित्तवृत्तौ तपोवने तिष्ठति कुम्भजाते ॥
प्रशस्तसौभाग्यसमन्वितोऽद्रिरगस्त्यशैलाह्वयमाससाद
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe veṃkaṭācalamāhātmye suvarṇamukharīmāhātmyapraśaṃsāyāmarjunabharadvājasaṃvāde śaṃkaravivāhāgastyadakṣiṇadiggamanavarṇananāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ || 31 ||