kṣetramahimānuvarṇanam
atha śrīveṃkaṭācalakṣetrādivarṇanam ||
śrīsūta uvāca ||
veṃkaṭādrestu māhātmyaṃ bhūyo'pi pravadāmyaham ||
yuṣmākaṃ sāvadhānena śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ
||1||अथ श्रीवेंकटाचलक्षेत्रादिवर्णनम् ॥
श्रीसूत उवाच ॥
वेंकटाद्रेस्तु माहात्म्यं भूयोऽपि प्रवदाम्यहम् ॥
युष्माकं सावधानेन शृणुध्वं सुसमाहिताः
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni brahmāṇḍāntargatāni ca ||
tāni sarvāṇi vartaṃte veṃkaṭāhvayabhūdhare
||2||पृथिव्यां यानि तीर्थानि ब्रह्माण्डान्तर्गतानि च ॥
तानि सर्वाणि वर्तंते वेंकटाह्वयभूधरे
tasminnagottame puṇye vasantaṃ puruṣottamam ||
śaṃkhacakradharaṃ devaṃ pītāmbaradharaṃ śubham
||3||तस्मिन्नगोत्तमे पुण्ये वसन्तं पुरुषोत्तमम् ॥
शंखचक्रधरं देवं पीताम्बरधरं शुभम्
kaustubhālaṃkṛtoraskaṃ bhaktānāmabhayapradam ||
devadevaṃ viśālākṣaṃ vedavedyaṃ sanātanam
||4||कौस्तुभालंकृतोरस्कं भक्तानामभयप्रदम् ॥
देवदेवं विशालाक्षं वेदवेद्यं सनातनम्
aṃgakosalakarṇāṭakāśīgurjaradeśagāḥ ||
colakeralapāṇḍyādisarvadeśasamudbhavāḥ
||5||अंगकोसलकर्णाटकाशीगुर्जरदेशगाः ॥
चोलकेरलपाण्ड्यादिसर्वदेशसमुद्भवाः
sakuṭuṃbāśca sevārthamāyānti prativatsaram ||
devāśca ṛṣayaḥ siddhā yoginaḥ sanakādayaḥ
||6||सकुटुंबाश्च सेवार्थमायान्ति प्रतिवत्सरम् ॥
देवाश्च ऋषयः सिद्धा योगिनः सनकादयः
ye bhādrapadamāse tu veṃkaṭeśamahotsave ||
sevāṃ kurvanti te sarve niṣpāpā uttamottamāḥ
||7||ये भाद्रपदमासे तु वेंकटेशमहोत्सवे ॥
सेवां कुर्वन्ति ते सर्वे निष्पापा उत्तमोत्तमाः
tatra śrīveṃkaṭeśasya brahmā lokapitāmahaḥ ||
cakāra kanyāmāse tu dhvajāropamahotsavam
||8||तत्र श्रीवेंकटेशस्य ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
चकार कन्यामासे तु ध्वजारोपमहोत्सवम्
prativarṣaṃ ca tatsevā nimittaṃ sarvamānavāḥ ||
sarve devāśca gaṃdharvāḥ siddhāḥ sādhyā mahaujasaḥ
||9||प्रतिवर्षं च तत्सेवा निमित्तं सर्वमानवाः ॥
सर्वे देवाश्च गंधर्वाः सिद्धाः साध्या महौजसः
brahmotsave bhagavataḥ samāyāṃti dvijottamāḥ ||
vidyānāṃ vedavidyeva maṃtrāṇāṃ praṇavo yathā
||10||ब्रह्मोत्सवे भगवतः समायांति द्विजोत्तमाः ॥
विद्यानां वेदविद्येव मंत्राणां प्रणवो यथा
prāṇavatpriyavastūnāṃ dhenūnāṃ kāmadhenuvat ||
tathā veṃkaṭaśailendraḥ kṣetrāṇāmuttamottamaḥ
||11||प्राणवत्प्रियवस्तूनां धेनूनां कामधेनुवत् ॥
तथा वेंकटशैलेन्द्रः क्षेत्राणामुत्तमोत्तमः
śeṣavatsarvanāgānāṃ pakṣiṇāṃ garuḍo yathā ||
devānāṃ tu yathā viṣṇurvarṇānāṃ brāhmaṇo yathā
||12||शेषवत्सर्वनागानां पक्षिणां गरुडो यथा ॥
देवानां तु यथा विष्णुर्वर्णानां ब्राह्मणो यथा
tathā veṃkaṭaśailendraḥ kṣetrāṇāmuttamottamaḥ ||
bhūruhāṇāṃ suratarurbhāryeva suhṛdāṃ yathā
||13||तथा वेंकटशैलेन्द्रः क्षेत्राणामुत्तमोत्तमः ॥
भूरुहाणां सुरतरुर्भार्येव सुहृदां यथा
tīrthānāṃ tu yathā gaṃgā tejasāṃ tu raviryathā ||
tathā veṃkaṭaśailendraḥ kṣetrāṇāmuttamottamaḥ
||14||तीर्थानां तु यथा गंगा तेजसां तु रविर्यथा ॥
तथा वेंकटशैलेन्द्रः क्षेत्राणामुत्तमोत्तमः
āyudhānāṃ yathā vajraṃ lohānāṃ kāṃcanaṃ yathā ||
vaiṣṇavānāṃ yathā rudro ratnānāṃ kaustubho yathā
||15||आयुधानां यथा वज्रं लोहानां कांचनं यथा ॥
वैष्णवानां यथा रुद्रो रत्नानां कौस्तुभो यथा
tathā veṃkaṭaśailendraḥ kṣetrāṇāmuttamottamaḥ ||
nānena sadṛśo loke viṣṇuprītivivardhanaḥ
||16||तथा वेंकटशैलेन्द्रः क्षेत्राणामुत्तमोत्तमः ॥
नानेन सदृशो लोके विष्णुप्रीतिविवर्धनः
na mādhavasamo māso na kṛtena samaṃ yugam ||
na ca vedasamaṃ śāstraṃ na tīrthaṃ gaṃgayā samam
||17||न माधवसमो मासो न कृतेन समं युगम् ॥
न च वेदसमं शास्त्रं न तीर्थं गंगया समम्
na jalena samaṃ dānaṃ na sukhaṃ bhāryayā samam ||
na kṛṣestu samaṃ vittaṃ na lābho jīvitātparaḥ
||18||न जलेन समं दानं न सुखं भार्यया समम् ॥
न कृषेस्तु समं वित्तं न लाभो जीवितात्परः
na tapo'naśanādanyanna dānātparamaṃ sukham ||
na dharmastu dayātulyo na jyotiścakṣuṣā samam
||19||न तपोऽनशनादन्यन्न दानात्परमं सुखम् ॥
न धर्मस्तु दयातुल्यो न ज्योतिश्चक्षुषा समम्
na tṛptiraśanātulyā na vāṇijyaṃ kṛṣeḥ samam ||
na dharmeṇa samaṃ mitraṃ na satyena samaṃ yaśaḥ
||20||न तृप्तिरशनातुल्या न वाणिज्यं कृषेः समम् ॥
न धर्मेण समं मित्रं न सत्येन समं यशः
yathā tathā bhagavataḥ sthānena sadṛśaṃ na hi
||21||यथा तथा भगवतः स्थानेन सदृशं न हि
yatkīrtanaṃ sakalapāpaharaṃ munīndrā yadvandanaṃ sakalasaukhyadameva loke ||
yātrāpi yaṃ prati surairapi pūjanīyā tādṛṅmahānbhavati veṃkaṭaśailamukhyaḥ
||22||यत्कीर्तनं सकलपापहरं मुनीन्द्रा यद्वन्दनं सकलसौख्यदमेव लोके ॥
यात्रापि यं प्रति सुरैरपि पूजनीया तादृङ्महान्भवति वेंकटशैलमुख्यः
tasyānubhāvaṃ pravadāmi bhūyaḥ samastatīrthāni vasaṃti yatra ||
evaṃ samasteṣu ca mukhyatīrthaṃ śrīsvāmināmāsti sarovaraṃ tat
||23||तस्यानुभावं प्रवदामि भूयः समस्ततीर्थानि वसंति यत्र ॥
एवं समस्तेषु च मुख्यतीर्थं श्रीस्वामिनामास्ति सरोवरं तत्
māhātmyametasya mayocyate kathaṃ yatpaścime rodhasi bhūvarāhaḥ ||
āliṃgya kāntāmatisaumyamūrtirvirājate viśvajanopakārī
||24||माहात्म्यमेतस्य मयोच्यते कथं यत्पश्चिमे रोधसि भूवराहः ॥
आलिंग्य कान्तामतिसौम्यमूर्तिर्विराजते विश्वजनोपकारी
śrīsvāmipuṣkariṇyāṃ ca dakṣiṇe veṃkaṭeśvaraḥ ||
āliṃgitavapurlakṣmyā varado vartate ciram
||25||श्रीस्वामिपुष्करिण्यां च दक्षिणे वेंकटेश्वरः ॥
आलिंगितवपुर्लक्ष्म्या वरदो वर्तते चिरम्
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprāḥ kṣetramāhātmyamuttamam ||
yaḥ śṛṇoti sadā bhaktyā viṣṇuloke mahīyate
||26||एवं वः कथितं विप्राः क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
यः शृणोति सदा भक्त्या विष्णुलोके महीयते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye kṣetramahimānuvarṇanaṃnāma saptadaśo'dhyāyaḥ || 17 ||