क्षेत्रमहिमानुवर्णनम्
अथ श्रीवेंकटाचलक्षेत्रादिवर्णनम् ॥
श्रीसूत उवाच ॥
वेंकटाद्रेस्तु माहात्म्यं भूयोऽपि प्रवदाम्यहम् ॥
युष्माकं सावधानेन शृणुध्वं सुसमाहिताः
॥१॥पृथिव्यां यानि तीर्थानि ब्रह्माण्डान्तर्गतानि च ॥
तानि सर्वाणि वर्तंते वेंकटाह्वयभूधरे
॥२॥तस्मिन्नगोत्तमे पुण्ये वसन्तं पुरुषोत्तमम् ॥
शंखचक्रधरं देवं पीताम्बरधरं शुभम्
॥३॥कौस्तुभालंकृतोरस्कं भक्तानामभयप्रदम् ॥
देवदेवं विशालाक्षं वेदवेद्यं सनातनम्
॥४॥अंगकोसलकर्णाटकाशीगुर्जरदेशगाः ॥
चोलकेरलपाण्ड्यादिसर्वदेशसमुद्भवाः
॥५॥सकुटुंबाश्च सेवार्थमायान्ति प्रतिवत्सरम् ॥
देवाश्च ऋषयः सिद्धा योगिनः सनकादयः
॥६॥ये भाद्रपदमासे तु वेंकटेशमहोत्सवे ॥
सेवां कुर्वन्ति ते सर्वे निष्पापा उत्तमोत्तमाः
॥७॥तत्र श्रीवेंकटेशस्य ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
चकार कन्यामासे तु ध्वजारोपमहोत्सवम्
॥८॥प्रतिवर्षं च तत्सेवा निमित्तं सर्वमानवाः ॥
सर्वे देवाश्च गंधर्वाः सिद्धाः साध्या महौजसः
॥९॥ब्रह्मोत्सवे भगवतः समायांति द्विजोत्तमाः ॥
विद्यानां वेदविद्येव मंत्राणां प्रणवो यथा
॥१०॥प्राणवत्प्रियवस्तूनां धेनूनां कामधेनुवत् ॥
तथा वेंकटशैलेन्द्रः क्षेत्राणामुत्तमोत्तमः
॥११॥शेषवत्सर्वनागानां पक्षिणां गरुडो यथा ॥
देवानां तु यथा विष्णुर्वर्णानां ब्राह्मणो यथा
॥१२॥तथा वेंकटशैलेन्द्रः क्षेत्राणामुत्तमोत्तमः ॥
भूरुहाणां सुरतरुर्भार्येव सुहृदां यथा
॥१३॥तीर्थानां तु यथा गंगा तेजसां तु रविर्यथा ॥
तथा वेंकटशैलेन्द्रः क्षेत्राणामुत्तमोत्तमः
॥१४॥आयुधानां यथा वज्रं लोहानां कांचनं यथा ॥
वैष्णवानां यथा रुद्रो रत्नानां कौस्तुभो यथा
॥१५॥तथा वेंकटशैलेन्द्रः क्षेत्राणामुत्तमोत्तमः ॥
नानेन सदृशो लोके विष्णुप्रीतिविवर्धनः
॥१६॥न माधवसमो मासो न कृतेन समं युगम् ॥
न च वेदसमं शास्त्रं न तीर्थं गंगया समम्
॥१७॥न जलेन समं दानं न सुखं भार्यया समम् ॥
न कृषेस्तु समं वित्तं न लाभो जीवितात्परः
॥१८॥न तपोऽनशनादन्यन्न दानात्परमं सुखम् ॥
न धर्मस्तु दयातुल्यो न ज्योतिश्चक्षुषा समम्
॥१९॥न तृप्तिरशनातुल्या न वाणिज्यं कृषेः समम् ॥
न धर्मेण समं मित्रं न सत्येन समं यशः
॥२०॥यथा तथा भगवतः स्थानेन सदृशं न हि
॥२१॥यत्कीर्तनं सकलपापहरं मुनीन्द्रा यद्वन्दनं सकलसौख्यदमेव लोके ॥
यात्रापि यं प्रति सुरैरपि पूजनीया तादृङ्महान्भवति वेंकटशैलमुख्यः
॥२२॥तस्यानुभावं प्रवदामि भूयः समस्ततीर्थानि वसंति यत्र ॥
एवं समस्तेषु च मुख्यतीर्थं श्रीस्वामिनामास्ति सरोवरं तत्
॥२३॥माहात्म्यमेतस्य मयोच्यते कथं यत्पश्चिमे रोधसि भूवराहः ॥
आलिंग्य कान्तामतिसौम्यमूर्तिर्विराजते विश्वजनोपकारी
॥२४॥श्रीस्वामिपुष्करिण्यां च दक्षिणे वेंकटेश्वरः ॥
आलिंगितवपुर्लक्ष्म्या वरदो वर्तते चिरम्
॥२५॥एवं वः कथितं विप्राः क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
यः शृणोति सदा भक्त्या विष्णुलोके महीयते
॥२६॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां द्वितीये वैष्णवखण्डे श्रीवेंकटाचलमाहात्म्ये क्षेत्रमहिमानुवर्णनंनाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥