snānakālanirṇayādivarṇanam
atha vyāsaproktākāśagaṃgāsnānakālanirṇayaḥ ||
śrīsūta uvāca ||
aṃjanāpi varaṃ labdhvā bhartrā sākaṃ mumoda ha ||
brahmādīnāgatāndṛṣṭvā vismayāviṣṭamānasā
||1||अथ व्यासप्रोक्ताकाशगंगास्नानकालनिर्णयः ॥
श्रीसूत उवाच ॥
अंजनापि वरं लब्ध्वा भर्त्रा साकं मुमोद ह ॥
ब्रह्मादीनागतान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टमानसा
patyā sākaṃ tataḥ svasthā cāṃjanā maṃjubhāṣiṇī ||
brahmādibhiranujñāto vyāso vedavidāṃ varaḥ
||2||पत्या साकं ततः स्वस्था चांजना मंजुभाषिणी ॥
ब्रह्मादिभिरनुज्ञातो व्यासो वेदविदां वरः
añjanā tāmuvācedaṃ meghagambhīrayā girā
||3||अञ्जना तामुवाचेदं मेघगम्भीरया गिरा
vyāsa uvāca
añjane śṛṇu madvākyaṃ sarvalokopakārakam ||
mataṅgasya ṛṣervākyaṃ śrutvā nirmalacetasā
||4||अञ्जने शृणु मद्वाक्यं सर्वलोकोपकारकम् ॥
मतङ्गस्य ऋषेर्वाक्यं श्रुत्वा निर्मलचेतसा
yasmāttu veṃkaṭaṃ gatvā tapaḥ kṛtvā suduṣkaram ||
prasūyate tvayā putraḥ śūrastrailokyavikramaḥ
||5||यस्मात्तु वेंकटं गत्वा तपः कृत्वा सुदुष्करम् ॥
प्रसूयते त्वया पुत्रः शूरस्त्रैलोक्यविक्रमः
idaṃ tīrthottamaṃ tasmātpratyakṣadivase tava ||
gaṃgādyāni ca tīrthāni samāyāṃti jagattraye
||6||इदं तीर्थोत्तमं तस्मात्प्रत्यक्षदिवसे तव ॥
गंगाद्यानि च तीर्थानि समायांति जगत्त्रये
veṃkaṭādrisamaṃ tīrthaṃ brahmāṇḍe nāsti kiñcana ||
tatrāpyatyantapuṇyā vai svāmipuṣkariṇī śubhā
||7||वेंकटाद्रिसमं तीर्थं ब्रह्माण्डे नास्ति किञ्चन ॥
तत्राप्यत्यन्तपुण्या वै स्वामिपुष्करिणी शुभा
tato'dhikamidaṃ tīrthaṃ pratyakṣaṃ divase tava ||
snānārthaṃ ye samāyāṃti citrāṛkṣasamanvite
||8||ततोऽधिकमिदं तीर्थं प्रत्यक्षं दिवसे तव ॥
स्नानार्थं ये समायांति चित्राऋक्षसमन्विते
meṣaṃ pūṣaṇi saṃprāpte pūrṇimāyāṃ śubhe dine ||
śṛṇu teṣāṃ phalaṃ devi vakṣyāmi tava suvrate
||9||मेषं पूषणि संप्राप्ते पूर्णिमायां शुभे दिने ॥
शृणु तेषां फलं देवि वक्ष्यामि तव सुव्रते
gaṃgādisarvatīrtheṣu dvādaśābdaṃ varānane ||
yatphalaṃ vidyate devi tatphalaṃ bhavati dhuvam
||10||गंगादिसर्वतीर्थेषु द्वादशाब्दं वरानने ॥
यत्फलं विद्यते देवि तत्फलं भवति धुवम्
dānāni kurvatāṃ puṃsāṃ teṣāṃ śṛṇu phalonnatim ||
sthāne tūktaṃ phalaṃ devi viddhi teṣāṃ varānane
||11||दानानि कुर्वतां पुंसां तेषां शृणु फलोन्नतिम् ॥
स्थाने तूक्तं फलं देवि विद्धि तेषां वरानने
añjanovāca
kāryāṇi yāni dānāni veṃkaṭādrau nagottame ||
tāni sarvāṇi viprendra vada vedavidāṃ vara
||12||कार्याणि यानि दानानि वेंकटाद्रौ नगोत्तमे ॥
तानि सर्वाणि विप्रेन्द्र वद वेदविदां वर
atha vyāsaproktaśrīveṃkaṭācalakaraṇīyadānapraśaṃsā ||
vyāsa uvāca ||
annadānaṃ vastradānaṃ dvayametatpraśasyate ||
pituḥ śrāddhaṃ viśeṣeṇa veṃkaṭādrau nagottame
||13||अथ व्यासप्रोक्तश्रीवेंकटाचलकरणीयदानप्रशंसा ॥
व्यास उवाच ॥
अन्नदानं वस्त्रदानं द्वयमेतत्प्रशस्यते ॥
पितुः श्राद्धं विशेषेण वेंकटाद्रौ नगोत्तमे
suvarṇaṃ ye prayacchanti prītaye madhughātinaḥ ||
sarvalokaṃ samāsādya modante munisattamāḥ
||14||सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति प्रीतये मधुघातिनः ॥
सर्वलोकं समासाद्य मोदन्ते मुनिसत्तमाः
śālagrāmaśilādānaṃ ye kurvanti nagottame ||
aṃgabhaṃgamavāpnoti svānubhūtiṃ ca vindati
||15||शालग्रामशिलादानं ये कुर्वन्ति नगोत्तमे ॥
अंगभंगमवाप्नोति स्वानुभूतिं च विन्दति
yo dadāti dvijendrāya godānaṃ ca kuṭumbine ||
romasaṃkhyāpramāṇena viṣṇuloke virājate
||16||यो ददाति द्विजेन्द्राय गोदानं च कुटुम्बिने ॥
रोमसंख्याप्रमाणेन विष्णुलोके विराजते
bhūmiṃ dadāti yo devi brāhmaṇāya kuṭumbine ||
tasyāśca puṇyaphalaṃ vaktuṃ kaḥ śakto divi vā bhuvi
||17||भूमिं ददाति यो देवि ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥
तस्याश्च पुण्यफलं वक्तुं कः शक्तो दिवि वा भुवि
kanyāṃ dadāti yo devi śrotriyāya dvijātaye ||
viṣṇulokaṃ samāsādya modate pitṛbhiḥ saha
||18||कन्यां ददाति यो देवि श्रोत्रियाय द्विजातये ॥
विष्णुलोकं समासाद्य मोदते पितृभिः सह
prapāṃ kurvanti ye devi śītalodakasaṃyutām ||
teṣāṃ puṇyaphalaṃ vaktuṃ śeṣeṇāpi na śakyate
||19||प्रपां कुर्वन्ति ये देवि शीतलोदकसंयुताम् ॥
तेषां पुण्यफलं वक्तुं शेषेणापि न शक्यते
tilaṃ dadāti viprāya śrotriyāya kuṭuṃbine ||
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati
||20||तिलं ददाति विप्राय श्रोत्रियाय कुटुंबिने ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
dhānyadānaṃ praśaṃsanti viprā vedavidāṃ varāḥ ||
bahuputrā bhaviṣyanti dhānyadānaṃ prakurvatām
||21||धान्यदानं प्रशंसन्ति विप्रा वेदविदां वराः ॥
बहुपुत्रा भविष्यन्ति धान्यदानं प्रकुर्वताम्
gandhacampakapuṣpādīñchatravyajanacāmarān ||
tāmbūlaghanasārādīnyo dadāti dvijātaye
||22||गन्धचम्पकपुष्पादीञ्छत्रव्यजनचामरान् ॥
ताम्बूलघनसारादीन्यो ददाति द्विजातये
bhuktvā bhogaṃ ciraṃ kālaṃ svargalokaṃ tato vrajet ||
divyavarṣasahasraṃ ca bhuktvā bhogānanekaśaḥ
||23||भुक्त्वा भोगं चिरं कालं स्वर्गलोकं ततो व्रजेत् ॥
दिव्यवर्षसहस्रं च भुक्त्वा भोगाननेकशः
sārvabhaumastato bhūtvā tatra bhuktvā ciraṃ mahīm ||
tato vipratvamāsādya vedavedāntapāragaḥ
||24||सार्वभौमस्ततो भूत्वा तत्र भुक्त्वा चिरं महीम् ॥
ततो विप्रत्वमासाद्य वेदवेदान्तपारगः
tato muktiṃ samāyāti prasādāccakrapāṇinaḥ ||
ityetatkathitaṃ devi veṃkaṭācalavaibhavam
||25||ततो मुक्तिं समायाति प्रसादाच्चक्रपाणिनः ॥
इत्येतत्कथितं देवि वेंकटाचलवैभवम्
ya etacchṛṇuyānnityaṃ yaścāpi parikīrtayet ||
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati
||26||य एतच्छृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
ityetatkathitaṃ pūrvaṃ vyāsenaiva mahātmanā ||
śṛṇuyādvā paṭhedvāpi kṛtakṛtyo bhaviṣyati
||27||इत्येतत्कथितं पूर्वं व्यासेनैव महात्मना ॥
शृणुयाद्वा पठेद्वापि कृतकृत्यो भविष्यति
tasyaiva vaṃśajāḥ sarve muktiṃ yānti na saṃśayaḥ
||28||तस्यैव वंशजाः सर्वे मुक्तिं यान्ति न संशयः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye'ñjanāvaralabdhyākāśagaṃgā snānakālanirṇayādivarṇanaṃnāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ || 40 ||
samāptamidaṃ skāndapurāṇāntargataṃ śrīveṃkaṭācalamāhātmyam || devanāgarī yunikoḍa rūpāntaraṇa – 13-9-2015ī.(bhādrapada kṛṣṇa amāvāsyā, vikrama saṃvat 2072)