putrahīnāñjanā pūrvaṃ duḥkhitā tapasi sthitā
atha putrārthamañjanākṛtatapaḥprakāraḥ ||
śrīsūta uvāca ||
putrahīnāñjanā pūrvaṃ duḥkhitā tapasi sthitā ||
tāṃ dṛṣṭvā muniśārdūlo mataṅgo viṣṇutatparaḥ
||1||अथ पुत्रार्थमञ्जनाकृततपःप्रकारः ॥
श्रीसूत उवाच ॥
पुत्रहीनाञ्जना पूर्वं दुःखिता तपसि स्थिता ॥
तां दृष्ट्वा मुनिशार्दूलो मतङ्गो विष्णुतत्परः
añjanākhyāmuvācedamatyugre tapasi sthitām
||2||अञ्जनाख्यामुवाचेदमत्युग्रे तपसि स्थिताम्
mataṃga uvāca
samuttiṣṭhāñjane devi kimarthaṃ tapasi sthitā ||
vada devi mahābhāge kāryaṃ tava varānane
||3||समुत्तिष्ठाञ्जने देवि किमर्थं तपसि स्थिता ॥
वद देवि महाभागे कार्यं तव वरानने
aṃjanovāca
mataṃga muniśārdūla vacanaṃ me śṛṇuṣva ha ||
pitā me kesarī nāma rākṣasaḥ śivatatparaḥ
||4||मतंग मुनिशार्दूल वचनं मे शृणुष्व ह ॥
पिता मे केसरी नाम राक्षसः शिवतत्परः
śaivaṃ ghoraṃ tapaścakre putrārthaṃ tu suduṣkaram ||
pārvatīsahitaḥ śaṃbhurvṛṣabhopari saṃsthitaḥ
||5||शैवं घोरं तपश्चक्रे पुत्रार्थं तु सुदुष्करम् ॥
पार्वतीसहितः शंभुर्वृषभोपरि संस्थितः
prādurāsīttadā devo dadau tasmai varaṃ śubham
||6||प्रादुरासीत्तदा देवो ददौ तस्मै वरं शुभम्
śambhuruvāca
śṛṇu rājanpravakṣyāmi vidhinā nirmitaṃ tava ||
asmijanmanyaputratvaṃ tathāpyanyaddadāmi te
||7||शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि विधिना निर्मितं तव ॥
अस्मिजन्मन्यपुत्रत्वं तथाप्यन्यद्ददामि ते
viśrutā sarvalokeṣu putrī tava bhaviṣyati ||
tasyāḥ putro mahābuddhistava prītiṃ kariṣyati
||8||विश्रुता सर्वलोकेषु पुत्री तव भविष्यति ॥
तस्याः पुत्रो महाबुद्धिस्तव प्रीतिं करिष्यति
iti tasmai varaṃ dattvā tatraivāntardadhe haraḥ ||
māṃ labdhvā matpitā vipraḥ kṛtakṛtyo babhūvū ha
||9||इति तस्मै वरं दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरः ॥
मां लब्ध्वा मत्पिता विप्रः कृतकृत्यो बभूवू ह
tataḥ kālāntare vipraḥ kesaryākhyo mahākapiḥ ||
yayācemāṃ dadasveti pitaraṃ me tataḥ pitā
||10||ततः कालान्तरे विप्रः केसर्याख्यो महाकपिः ॥
ययाचेमां ददस्वेति पितरं मे ततः पिता
tasmai māṃ dattavāṃścaiva pāribarhaṃ dadau ca saḥ ||
gavāṃ lakṣasahasrāṇi gajalakṣaṃ mahāmanāḥ
||11||तस्मै मां दत्तवांश्चैव पारिबर्हं ददौ च सः ॥
गवां लक्षसहस्राणि गजलक्षं महामनाः
vājināmarbudaṃ caiva rathānāmarbudaṃ tathā ||
vastraratnānyanekāni dāsadāsīsahasrakam
||12||वाजिनामर्बुदं चैव रथानामर्बुदं तथा ॥
वस्त्ररत्नान्यनेकानि दासदासीसहस्रकम्
antaḥpuracarīrnārīrnṛtyagītaviśāradāḥ ||
dadau vāsaḥ sahasraṃ ca mayā sākaṃ mahāmate
||13||अन्तःपुरचरीर्नारीर्नृत्यगीतविशारदाः ॥
ददौ वासः सहस्रं च मया साकं महामते
patyā me ramamāṇāyā bhūyānkālo gato mune ||
aputrā duḥkhitā vipra vratāni vividhāni ca
||14||पत्या मे रममाणाया भूयान्कालो गतो मुने ॥
अपुत्रा दुःखिता विप्र व्रतानि विविधानि च
kṛtāni ca mayā tatra kiṣkindhāyāṃ mahāpuri ||
māghe māsi ca viprendra vaiśākhe kārtike tathā
||15||कृतानि च मया तत्र किष्किन्धायां महापुरि ॥
माघे मासि च विप्रेन्द्र वैशाखे कार्तिके तथा
snānadānavratādīni cāturmāsyavrataṃ tathā ||
namaskārastathā vipra pradakṣiṇamanuttamam
||16||स्नानदानव्रतादीनि चातुर्मास्यव्रतं तथा ॥
नमस्कारस्तथा विप्र प्रदक्षिणमनुत्तमम्
śālagrāmānnadānāni dīpadānaṃ tathaiva ca ||
godānaṃ tiladānaṃ ca vastradānaṃ mahāmune
||17||शालग्रामान्नदानानि दीपदानं तथैव च ॥
गोदानं तिलदानं च वस्त्रदानं महामुने
bhūdānaṃ vāridānaṃ ca dattvā puṣpādikaṃ mune ||
yāni yāni ca mukhyāni vaiṣṇavāni vratāni ca ||
mayā kṛtāni sarvāṇi satputraphalakāṃkṣayā
||18||भूदानं वारिदानं च दत्त्वा पुष्पादिकं मुने ॥
यानि यानि च मुख्यानि वैष्णवानि व्रतानि च ॥
मया कृतानि सर्वाणि सत्पुत्रफलकांक्षया
śravaṇādiṣu yatproktaṃ vrataṃ vipraimahātmabhiḥ ||
mayā kṛtaṃ ca vipredraṃ tuṣṭyarthaṃ madhuvidviṣaḥ
||19||श्रवणादिषु यत्प्रोक्तं व्रतं विप्रैमहात्मभिः ॥
मया कृतं च विप्रेद्रं तुष्ट्यर्थं मधुविद्विषः
yāni yāni ca mukhyāni phalāni vividhāni ca ||
mayā dattāni sarvāṇi satputraphalakāṃkṣayā
||20||यानि यानि च मुख्यानि फलानि विविधानि च ॥
मया दत्तानि सर्वाणि सत्पुत्रफलकांक्षया
mayā kṛtānyasaṃkhyāni vratāni vividhāni ca ||
putraṃ tathāpyalabdhvāhaṃ duḥkhitā tapasi sthitā
||21||मया कृतान्यसंख्यानि व्रतानि विविधानि च ॥
पुत्रं तथाप्यलब्ध्वाहं दुःखिता तपसि स्थिता
bhaviṣyati kathaṃ vipra putrastrailokyaviśrutaḥ ||
yāce'haṃ tu muniśreṣṭha praṇatā ca tavāgrataḥ
||22||भविष्यति कथं विप्र पुत्रस्त्रैलोक्यविश्रुतः ॥
याचेऽहं तु मुनिश्रेष्ठ प्रणता च तवाग्रतः
vada tvaṃ muniśārdūla dīnāhaṃ tapasi sthitā
||23||वद त्वं मुनिशार्दूल दीनाहं तपसि स्थिता
śrīsūta uvāca
evaṃ vadantīṃ tāṃ prāha mataṅgo munisattamaḥ ||
śṛṇu madvacanaṃ devi putrapautrapradāyakam
||24||एवं वदन्तीं तां प्राह मतङ्गो मुनिसत्तमः ॥
शृणु मद्वचनं देवि पुत्रपौत्रप्रदायकम्
ito dakṣiṇadigbhāge daśayojanadūrataḥ ||
ghanācala iti khyāto nṛsiṃhasya nivāsabhūḥ
||25||इतो दक्षिणदिग्भागे दशयोजनदूरतः ॥
घनाचल इति ख्यातो नृसिंहस्य निवासभूः
tasyopari mahābhāge brahmatīrthaṃ manoharam ||
tasyāpi pūrvadigbhāge daśayojanamātrataḥ
||26||तस्योपरि महाभागे ब्रह्मतीर्थं मनोहरम् ॥
तस्यापि पूर्वदिग्भागे दशयोजनमात्रतः
suvarṇamukharī nāma nadīnāṃ pravarā nadī ||
tasyā evottare bhāge vṛṣabhācalanāmataḥ
||27||सुवर्णमुखरी नाम नदीनां प्रवरा नदी ॥
तस्या एवोत्तरे भागे वृषभाचलनामतः
tasyāgre sarasī nāmnā svāmipuṣkariṇī śubhā ||
gatvā dṛṣṭvā śubhaṃ toyaṃ manaḥśuddhiṃ gamiṣyasi
||28||तस्याग्रे सरसी नाम्ना स्वामिपुष्करिणी शुभा ॥
गत्वा दृष्ट्वा शुभं तोयं मनःशुद्धिं गमिष्यसि
tatra snātvā vidhānena varāhaṃ taṃ praṇamya ca ||
veṅkaṭeśaṃ namaskṛtya tato gaccha varānane
||29||तत्र स्नात्वा विधानेन वराहं तं प्रणम्य च ॥
वेङ्कटेशं नमस्कृत्य ततो गच्छ वरानने
uttare svāmitīrthasya siṃhaśādūlasaṃyute ||
cūtapunnāgapanasairbakulāmalakaḥ śubhaiḥ
||30||उत्तरे स्वामितीर्थस्य सिंहशादूलसंयुते ॥
चूतपुन्नागपनसैर्बकुलामलकः शुभैः
candanāgurunimbaiśca tālahintālakiṃśukaiḥ ||
kapitthāśvatthabilvaiśca iṅgudaiśca varānane
||31||चन्दनागुरुनिम्बैश्च तालहिन्तालकिंशुकैः ॥
कपित्थाश्वत्थबिल्वैश्च इङ्गुदैश्च वरानने
etādṛśairmahāpuṇyairvṛkṣaiśca vividhaiḥ śubhaiḥ ||
viyadgaṃgeti vikhyātaṃ tīrthamekaṃ virājate
||32||एतादृशैर्महापुण्यैर्वृक्षैश्च विविधैः शुभैः ॥
वियद्गंगेति विख्यातं तीर्थमेकं विराजते
tasmiṃstīrthe'ñjane devi saṃkalpavidhipūrvakam ||
snātvā pītvā śubhaṃ tīrthaṃ tīrthasyābhimukhī sthitā
||33||तस्मिंस्तीर्थेऽञ्जने देवि संकल्पविधिपूर्वकम् ॥
स्नात्वा पीत्वा शुभं तीर्थं तीर्थस्याभिमुखी स्थिता
vāyumuddiśya he devi tapaḥ kuru varānane ||
devaiśca rākṣasairviprairmanujairmunisattamaiḥ
||34||वायुमुद्दिश्य हे देवि तपः कुरु वरानने ॥
देवैश्च राक्षसैर्विप्रैर्मनुजैर्मुनिसत्तमैः
bhṛṅgaiḥ pakṣibhirastraiśca śastraiśca vividhaiḥ śubhaiḥ ||
avadhyo bhavitā putrastapasā te na saṃśayaḥ
||35||भृङ्गैः पक्षिभिरस्त्रैश्च शस्त्रैश्च विविधैः शुभैः ॥
अवध्यो भविता पुत्रस्तपसा ते न संशयः
śrīsūta uvāca
iti proktāñjanā devī taṃ praṇamya punaḥpunaḥ ||
bhartrā sākaṃ yayāvāśu veṃkaṭācalasaṃjñakam
||36||इति प्रोक्ताञ्जना देवी तं प्रणम्य पुनःपुनः ॥
भर्त्रा साकं ययावाशु वेंकटाचलसंज्ञकम्
kāpilaṃ tīrthamāsādya snātvā nirmalamānasā ||
veṃkaṭādriṃ samāruhya svāmipuṣkariṇīṃ yayau
||37||कापिलं तीर्थमासाद्य स्नात्वा निर्मलमानसा ॥
वेंकटाद्रिं समारुह्य स्वामिपुष्करिणीं ययौ
snātvā varāhamānamya veṃkaṭeśakṛtānatiḥ ||
mataṃgasya ṛṣervākyaṃ smarantī ca muhurmuhuḥ
||38||स्नात्वा वराहमानम्य वेंकटेशकृतानतिः ॥
मतंगस्य ऋषेर्वाक्यं स्मरन्ती च मुहुर्मुहुः
viyadgaṅgāṃ yayāvāśu cāñjanā maṃjubhāṣiṇī ||
snātvā pītvā śubhaṃ toyaṃ tīraṃ tasya tadunmukhī
||39||वियद्गङ्गां ययावाशु चाञ्जना मंजुभाषिणी ॥
स्नात्वा पीत्वा शुभं तोयं तीरं तस्य तदुन्मुखी
prāṇavāyuṃ samuddiśya tapaścakre yatavratā ||
phalāhārā jalāhārā nirāhārā tataḥ param
||40||प्राणवायुं समुद्दिश्य तपश्चक्रे यतव्रता ॥
फलाहारा जलाहारा निराहारा ततः परम्
sahasrābdaṃ tapaścakre nyastanāsāgradṛṣṭikā ||
vayasyā vipulā nāma śuśrūṣāmakarocchubhā
||41||सहस्राब्दं तपश्चक्रे न्यस्तनासाग्रदृष्टिका ॥
वयस्या विपुला नाम शुश्रूषामकरोच्छुभा
varṣāṇāṃ ca sahasrānte vāyurdevo mahāmatiḥ ||
prādurāsīttadā tāṃ vai bhāṣamāṇo mahāmatiḥ
||42||वर्षाणां च सहस्रान्ते वायुर्देवो महामतिः ॥
प्रादुरासीत्तदा तां वै भाषमाणो महामतिः
meṣasaṃkramaṇaṃ bhānau saṃprāpte munisattamāḥ ||
pūrṇimākhye tithau puṇye citrānakṣatrasaṃyute
||43||मेषसंक्रमणं भानौ संप्राप्ते मुनिसत्तमाः ॥
पूर्णिमाख्ये तिथौ पुण्ये चित्रानक्षत्रसंयुते
tavepsitamahaṃ dāsye varaṃ varaya suvrate ||
iti tadvacanaṃ śrutvā tataḥ prāhāñjanā satī
||44||तवेप्सितमहं दास्ये वरं वरय सुव्रते ॥
इति तद्वचनं श्रुत्वा ततः प्राहाञ्जना सती
putraṃ dehi mahābhāga vāyo deva mahāmate ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā mātariśvābravīttataḥ
||45||पुत्रं देहि महाभाग वायो देव महामते ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मातरिश्वाब्रवीत्ततः
putraste'haṃ bhaviṣyāmi khyātiṃ dāsye śubhānane ||
iti tasyai varaṃ dattvā tatraivāste mahābalaḥ
||46||पुत्रस्तेऽहं भविष्यामि ख्यातिं दास्ये शुभानने ॥
इति तस्यै वरं दत्त्वा तत्रैवास्ते महाबलः
tadā brahmādayo devā indrādyā lokapālakāḥ ||
vasiṣṭhādyā mahātmānaḥ sanakādyāśca yoginaḥ
||47||तदा ब्रह्मादयो देवा इन्द्राद्या लोकपालकाः ॥
वसिष्ठाद्या महात्मानः सनकाद्याश्च योगिनः
vyāsādayaśca vipreṃdrā lakṣmyā sākaṃ jagatpatiḥ ||
munipatnyo devapatnya ṛṣipatnyastathaiva ca
||48||व्यासादयश्च विप्रेंद्रा लक्ष्म्या साकं जगत्पतिः ॥
मुनिपत्न्यो देवपत्न्य ऋषिपत्न्यस्तथैव च
svaṃ svaṃ vāhanamāruhya dārabhṛtyasutādibhiḥ ||
āgatāste mahātmāno draṣṭuṃ tāṃ tapasi sthitām
||49||स्वं स्वं वाहनमारुह्य दारभृत्यसुतादिभिः ॥
आगतास्ते महात्मानो द्रष्टुं तां तपसि स्थिताम्
āścaryamāścaryamiti bruvāṇā brahmādayo devagaṇāśca sarve ||
ālokayanto divi dūrataste sthitāstadā brahmamaheśamukhyāḥ
||50||आश्चर्यमाश्चर्यमिति ब्रुवाणा ब्रह्मादयो देवगणाश्च सर्वे ॥
आलोकयन्तो दिवि दूरतस्ते स्थितास्तदा ब्रह्ममहेशमुख्याः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye aṃjanātapaḥkaraṇaprakārādivarṇanaṃ nāmaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 39 ||