śrīnivāsamṛgayādivarṇanam
atha udyānavāsinyāḥ padmāvatyāḥ samīpe nāradāgamanam ||
dharaṇyuvāca ||
uktaṃ bhagavatā tasya viyatputrasya nāma ca ||
ayonijāyāstatputryāḥ kiṃ nāma ca tadā'karot
||1||अथ उद्यानवासिन्याः पद्मावत्याः समीपे नारदागमनम् ॥
धरण्युवाच ॥
उक्तं भगवता तस्य वियत्पुत्रस्य नाम च ॥
अयोनिजायास्तत्पुत्र्याः किं नाम च तदाऽकरोत्
śrīsūta uvāca
iti pṛṣṭaḥ punaḥ prāha śrīvarāho jagatpatiḥ
||2||इति पृष्टः पुनः प्राह श्रीवराहो जगत्पतिः
śrīvarāha uvāca
ākāśarājo matimāṃstāṃ dṛṣṭvā kamaleśayām
||3||आकाशराजो मतिमांस्तां दृष्ट्वा कमलेशयाम्
padminīti ca nāmnā vai cakāra vasudhāsutām ||
tāṃ tu yauvanasampannāṃ sakhībhiḥ parivāritām
||4||पद्मिनीति च नाम्ना वै चकार वसुधासुताम् ॥
तां तु यौवनसम्पन्नां सखीभिः परिवारिताम्
ārāme viharaṃtīṃ ca śukakokilanādite ||
yadṛcchayā''gatastatra nārado munisattamaḥ
||5||आरामे विहरंतीं च शुककोकिलनादिते ॥
यदृच्छयाऽऽगतस्तत्र नारदो मुनिसत्तमः
vanalakṣmīmivālokya vismayādidamabravīt
||6||वनलक्ष्मीमिवालोक्य विस्मयादिदमब्रवीत्
nārada uvāca
kāsi kasya sutā bhīru hastaṃ darśaya me tava ||
ityuktā sā sucārvaṃgī svātmānaṃ munaye'bravīt
||7||कासि कस्य सुता भीरु हस्तं दर्शय मे तव ॥
इत्युक्ता सा सुचार्वंगी स्वात्मानं मुनयेऽब्रवीत्
viyadrājasutā brahmam̐llakṣaṇāni vadasva me ||
ityuktaḥ sa tadā prāha nārado munisattamaḥ
||8||वियद्राजसुता ब्रह्मँल्लक्षणानि वदस्व मे ॥
इत्युक्तः स तदा प्राह नारदो मुनिसत्तमः
atha nāradodīrita padmāvatīśarīralakṣaṇāni ||
nāradauvāca ||
śṛṇu tvaṃ cāruvadane lakṣaṇāni vadāmi te ||
pādau pratiṣṭhitau subhru raktapadmadalānvitau
||9||अथ नारदोदीरित पद्मावतीशरीरलक्षणानि ॥
नारदउवाच ॥
शृणु त्वं चारुवदने लक्षणानि वदामि ते ॥
पादौ प्रतिष्ठितौ सुभ्रु रक्तपद्मदलान्वितौ
pādāṃgulyaḥ samā raktā raktatuṃganakhānvitāḥ ||
gulphau gūḍhau samāvetau jaṃghe cāromaśe śubhe
||10||पादांगुल्यः समा रक्ता रक्ततुंगनखान्विताः ॥
गुल्फौ गूढौ समावेतौ जंघे चारोमशे शुभे
jānunī samasusnigdhe samāvūrū kramādurū ||
nitaṃbau pṛthulau pīnau jaghanaṃ ciṃtyameva hi
||11||जानुनी समसुस्निग्धे समावूरू क्रमादुरू ॥
नितंबौ पृथुलौ पीनौ जघनं चिंत्यमेव हि
nābhirmaṃḍalavānnimnaḥ pārśvau te medurāvubhau ||
trivalīlalitaṃ madhyaṃ romarājivirājitam
||12||नाभिर्मंडलवान्निम्नः पार्श्वौ ते मेदुरावुभौ ॥
त्रिवलीललितं मध्यं रोमराजिविराजितम्
stanau pīnau ghanau snigdhābunnatau magnacūcukau ||
karau te raktapadmābhau padmarekhāsamanvitau ||
susūkṣmau raktasatparva nirantarasamāṃgulī
||13||स्तनौ पीनौ घनौ स्निग्धाबुन्नतौ मग्नचूचुकौ ॥
करौ ते रक्तपद्माभौ पद्मरेखासमन्वितौ ॥
सुसूक्ष्मौ रक्तसत्पर्व निरन्तरसमांगुली
śukatuṃḍasamākāranakhapaṃktivirājitau ||
dīrghau ca komalau bhadre bhujau te puṣpadaṃḍavat
||14||शुकतुंडसमाकारनखपंक्तिविराजितौ ॥
दीर्घौ च कोमलौ भद्रे भुजौ ते पुष्पदंडवत्
pṛṣṭhaṃ te vedivadbhāti vilagnamṛju madhyamam ||
kaṃṭhastu rakto dīrghaśca skandhau cāvanatau śubhe
||15||पृष्ठं ते वेदिवद्भाति विलग्नमृजु मध्यमम् ॥
कंठस्तु रक्तो दीर्घश्च स्कन्धौ चावनतौ शुभे
mukhaṃ prasannaṃ satatamakalaṃkaśaśiprabham ||
kapolau kanakādarśasadṛśau kuṃḍalojjvalau
||16||मुखं प्रसन्नं सततमकलंकशशिप्रभम् ॥
कपोलौ कनकादर्शसदृशौ कुंडलोज्ज्वलौ
tilapuṣpasamākārā nāsikā te śubhānane ||
akalaṃkāṣṭamīcaṃdrasadṛśo'timanoharaḥ
||17||तिलपुष्पसमाकारा नासिका ते शुभानने ॥
अकलंकाष्टमीचंद्रसदृशोऽतिमनोहरः
dṛśyate'yaṃ lalāṭaste nīlālakasuśobhitaḥ ||
mūrdhā te samavṛttaśca snigdhāyatakacānvitaḥ
||18||दृश्यतेऽयं ललाटस्ते नीलालकसुशोभितः ॥
मूर्धा ते समवृत्तश्च स्निग्धायतकचान्वितः
smitasaṃśobhidaśanaṃ biṃbādharasamanvitam ||
mukhaṃ te viṣṇuyogyaṃ syāditi me niścitā matiḥ
||19||स्मितसंशोभिदशनं बिंबाधरसमन्वितम् ॥
मुखं ते विष्णुयोग्यं स्यादिति मे निश्चिता मतिः
nābhiste dakṣiṇāvarta āvarta iva gāṃgajaḥ ||
tvaṃ hi kṣīrābdhisambhūtā lakṣmīriva hi dṛśyase
||20||नाभिस्ते दक्षिणावर्त आवर्त इव गांगजः ॥
त्वं हि क्षीराब्धिसम्भूता लक्ष्मीरिव हि दृश्यसे
śrīvarāha uvāca
ityuktvā pūjitastābhirnārado'ntardadhe tadā ||
etacchrutvā'tha tatsakhyastāmūcuḥ padminīṃ sakhīm
||21||इत्युक्त्वा पूजितस्ताभिर्नारदोऽन्तर्दधे तदा ॥
एतच्छ्रुत्वाऽथ तत्सख्यस्तामूचुः पद्मिनीं सखीम्
atha padmāvatyāḥ svasakhībhiḥ sākaṃ puṣpāṭavī gamanam ||
vanaṃ gacchāma puṣpārthaṃ vasantaḥ samupāgataḥ ||
karṇikārāśca cūtāśca caṃpakāḥ pāribhadrakāḥ
||22||अथ पद्मावत्याः स्वसखीभिः साकं पुष्पाटवी गमनम् ॥
वनं गच्छाम पुष्पार्थं वसन्तः समुपागतः ॥
कर्णिकाराश्च चूताश्च चंपकाः पारिभद्रकाः
palāśāḥ pāṭalāḥ kundā raktāśokāśca puṣpitāḥ ||
padminyaḥ sindhuvārāśca mālatyo yūthikālatāḥ
||23||पलाशाः पाटलाः कुन्दा रक्ताशोकाश्च पुष्पिताः ॥
पद्मिन्यः सिन्धुवाराश्च मालत्यो यूथिकालताः
kahlārakaravīrāśca saṃgharṣādiva puṣpitāḥ ||
puṣpāvacayanaṃ kurmo vane'sminsumanohare
||24||कह्लारकरवीराश्च संघर्षादिव पुष्पिताः ॥
पुष्पावचयनं कुर्मो वनेऽस्मिन्सुमनोहरे
ityuktvā tā vanaṃ jagmurākāśatanayāyutāḥ ||
puṣpāṇyāharamāṇāstu vicarantyastatastataḥ
||25||इत्युक्त्वा ता वनं जग्मुराकाशतनयायुताः ॥
पुष्पाण्याहरमाणास्तु विचरन्त्यस्ततस्ततः
kaṃcidgajeṃdraṃ dadṛśuḥ śubhradantadvayojjvalam ||
gaṇḍabhittitalodbhūtamadadhārādvayojjvalam
||26||कंचिद्गजेंद्रं ददृशुः शुभ्रदन्तद्वयोज्ज्वलम् ॥
गण्डभित्तितलोद्भूतमदधाराद्वयोज्ज्वलम्
unnataṃ kariṇīyūthaiḥ samupetaṃ rajojjvalam ||
phūtkāripuṣkaraprodyacchīkarāpūritānanam
||27||उन्नतं करिणीयूथैः समुपेतं रजोज्ज्वलम् ॥
फूत्कारिपुष्करप्रोद्यच्छीकरापूरिताननम्
dṛṣṭvā codvignahṛdayā vanaspatimupāśritāḥ ||
etasminnaṃtare cāśu dadṛśurhayamuttamam
||28||दृष्ट्वा चोद्विग्नहृदया वनस्पतिमुपाश्रिताः ॥
एतस्मिन्नंतरे चाशु ददृशुर्हयमुत्तमम्
atha mṛgayārthaṃ puṣpāṭavīṃ prati śrīnivāsāgamanam ||
akalaṃkendudhavalaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam ||
sphuradvidyullatāyuktaśaranmeghamivonnatam
||29||अथ मृगयार्थं पुष्पाटवीं प्रति श्रीनिवासागमनम् ॥
अकलंकेन्दुधवलं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥
स्फुरद्विद्युल्लतायुक्तशरन्मेघमिवोन्नतम्
tasmiṃstu puruṣaṃ kṛṣṇaṃ madanākāravarcasam ||
puṃḍarīkadalākārakarṇāntāyatalocanam
||30||तस्मिंस्तु पुरुषं कृष्णं मदनाकारवर्चसम् ॥
पुंडरीकदलाकारकर्णान्तायतलोचनम्
susūkṣmakṣaumasaṃvītanīlacūlikayojjvalam ||
padmarāgamaṇidyotisphuratkuṃḍalamaṇḍitam
||31||सुसूक्ष्मक्षौमसंवीतनीलचूलिकयोज्ज्वलम् ॥
पद्मरागमणिद्योतिस्फुरत्कुंडलमण्डितम्
suvarṇaratnakhacitaśārṅgadivyadhanurdharam ||
apareṇa kareṇaiva vahantaṃ kāñcanaṃ śaram
||32||सुवर्णरत्नखचितशार्ङ्गदिव्यधनुर्धरम् ॥
अपरेण करेणैव वहन्तं काञ्चनं शरम्
pītakakṣomasaṃvītakaṭideśaṃ sumadhyamam ||
ratnakaṃkaṇakeyūrakaṭisūtravirājitama
||33||पीतकक्षोमसंवीतकटिदेशं सुमध्यमम् ॥
रत्नकंकणकेयूरकटिसूत्रविराजितम
viśālavakṣaḥ saṃśobhidakṣiṇāvartasaṃyutam ||
svarṇayajñopavītena sphuratskandhaṃ manoharam
||34||विशालवक्षः संशोभिदक्षिणावर्तसंयुतम् ॥
स्वर्णयज्ञोपवीतेन स्फुरत्स्कन्धं मनोहरम्
īhāmṛgaṃ samuddiśya mahāvegādanudrutam ||
taṃ dṛṣṭvā vismitā nāryaḥ sasmitāstasthuratra vai
||35||ईहामृगं समुद्दिश्य महावेगादनुद्रुतम् ॥
तं दृष्ट्वा विस्मिता नार्यः सस्मितास्तस्थुरत्र वै
taṃ dṛṣṭvā hayamārūḍhaṃ gajendro namramastakaḥ ||
tuṇḍamuddhṛtya garjanvai vinirvṛtya yayau vanam
||36||तं दृष्ट्वा हयमारूढं गजेन्द्रो नम्रमस्तकः ॥
तुण्डमुद्धृत्य गर्जन्वै विनिर्वृत्य ययौ वनम्
tasmingate gaje tatra hayārūḍhaḥ samāyayau ||
īhāmṛgaṃ vicinvānaḥ puṣpalāvīsamīpataḥ
||37||तस्मिन्गते गजे तत्र हयारूढः समाययौ ॥
ईहामृगं विचिन्वानः पुष्पलावीसमीपतः
atha bhagavataḥ kanyakānāṃ cānyonyasaṃvādaḥ ||
tāḥ sametya sa covāca turagopari saṃsthitaḥ ||
atrāgato mṛgaḥ kaścidīhāmṛga itīritaḥ
||38||अथ भगवतः कन्यकानां चान्योन्यसंवादः ॥
ताः समेत्य स चोवाच तुरगोपरि संस्थितः ॥
अत्रागतो मृगः कश्चिदीहामृग इतीरितः
dṛṣṭo vā bhavatībhiḥ sa brūta me kanyakā iti
||39||दृष्टो वा भवतीभिः स ब्रूत मे कन्यका इति
śrīvarāha uvāca
pratyūcustāstu taṃ kanyā dṛṣṭosmābhirna kaścana
||40||प्रत्यूचुस्तास्तु तं कन्या दृष्टोस्माभिर्न कश्चन
kimarthamāgatosmākaṃ vanaṃ varadhanurdharaḥ ||
atrāvadhyā mṛgāḥ sarve vartamānā niṣādapa
||41||किमर्थमागतोस्माकं वनं वरधनुर्धरः ॥
अत्रावध्या मृगाः सर्वे वर्तमाना निषादप
āśu gaccha vanādasmādākāśanṛpapālitāt ||
iti tāsāṃ vacaḥ śrutvā hayādavaruroha saḥ
||42||आशु गच्छ वनादस्मादाकाशनृपपालितात् ॥
इति तासां वचः श्रुत्वा हयादवरुरोह सः
kāstu yūyamiyaṃ cāpi kanyakāṃbujasannibhā ||
subhagā cārusarvāṃgī pīnonnatapayodharā ||
brūta me'haṃ gamiṣyāmi śrutvā svasyālayaṃ girim
||43||कास्तु यूयमियं चापि कन्यकांबुजसन्निभा ॥
सुभगा चारुसर्वांगी पीनोन्नतपयोधरा ॥
ब्रूत मेऽहं गमिष्यामि श्रुत्वा स्वस्यालयं गिरिम्
iti tasyā vacaḥ śrutvā dharaṇyātmajayeritā ||
sakhī padmāvatī prāha niṣādaṃ parvatālayam
||44||इति तस्या वचः श्रुत्वा धरण्यात्मजयेरिता ॥
सखी पद्मावती प्राह निषादं पर्वतालयम्
ākāśarājatanayā vasudhātalasaṃbhavā ||
asmākaṃ nāyikā śūra padminīnāma nāmataḥ
||45||आकाशराजतनया वसुधातलसंभवा ॥
अस्माकं नायिका शूर पद्मिनीनाम नामतः
brūhi tvaṃ subhagākāra kinnāmā kasya vā sutaḥ ||
jātiḥ kā kutra te vāsaḥ kimarthaṃ tvamihāgataḥ ||
iti pṛṣṭaḥ sa tāḥ prāha mandasmitamukhāṃbujaḥ
||46||ब्रूहि त्वं सुभगाकार किन्नामा कस्य वा सुतः ॥
जातिः का कुत्र ते वासः किमर्थं त्वमिहागतः ॥
इति पृष्टः स ताः प्राह मन्दस्मितमुखांबुजः
divākarakulaṃ prāhurasmākaṃ tu purāvidaḥ ||
yasya nāmānyanaṃtāni pāvanāni manīṣiṇām
||47||दिवाकरकुलं प्राहुरस्माकं तु पुराविदः ॥
यस्य नामान्यनंतानि पावनानि मनीषिणाम्
varṇato nāmataścāpi kṛṣṇaṃ prāhustapasvinaḥ ||
brahmadviṣāṃ surārīṇāṃ yasya cakraṃ bhayāvaham
||48||वर्णतो नामतश्चापि कृष्णं प्राहुस्तपस्विनः ॥
ब्रह्मद्विषां सुरारीणां यस्य चक्रं भयावहम्
yasya śaṃkhadhvaniṃ śrutvā mohamīyurhi vairiṇaḥ ||
yasya vai dhanuṣastulyaṃ dhanurnaivāmareṣvapi
||49||यस्य शंखध्वनिं श्रुत्वा मोहमीयुर्हि वैरिणः ॥
यस्य वै धनुषस्तुल्यं धनुर्नैवामरेष्वपि
taṃ māṃ vīrapatiṃ prāhurveṃkaṭādrinivāsinam ||
tasmādadritaṭātso'haṃ niṣādairanugairvṛtaḥ
||50||तं मां वीरपतिं प्राहुर्वेंकटाद्रिनिवासिनम् ॥
तस्मादद्रितटात्सोऽहं निषादैरनुगैर्वृतः
mṛgayārthaṃ hayārūḍho yuṣmākaṃ vanamāgataḥ ||
mayāpyanudrutaḥ kaścinmṛgo vāyugatiryayau
||51||मृगयार्थं हयारूढो युष्माकं वनमागतः ॥
मयाप्यनुद्रुतः कश्चिन्मृगो वायुगतिर्ययौ
tamadṛṣṭvā vanaṃ paśyandṛṣṭavānsubhagāmimām ||
kāmādihāgato'haṃ vo mayā kiṃ labhyate nviyam
||52||तमदृष्ट्वा वनं पश्यन्दृष्टवान्सुभगामिमाम् ॥
कामादिहागतोऽहं वो मया किं लभ्यते न्वियम्
iti kṛṣṇavacaḥ śrutvā kuddhāstāḥ punarabruvan ||
ākāśarājo dṛṣṭvā tvāṃ kṛtvā nigaḍabandhanam ||
yāvannayati tāvattvaṃ gaccha śīghraṃ svamālayam
||53||इति कृष्णवचः श्रुत्वा कुद्धास्ताः पुनरब्रुवन् ॥
आकाशराजो दृष्ट्वा त्वां कृत्वा निगडबन्धनम् ॥
यावन्नयति तावत्त्वं गच्छ शीघ्रं स्वमालयम्
tarjitastābhirevaṃ sa hayamāruhya śīghragam ||
yuktaḥ svānucaraiḥ sarvairyayau drutataraṃ girim
||54||तर्जितस्ताभिरेवं स हयमारुह्य शीघ्रगम् ॥
युक्तः स्वानुचरैः सर्वैर्ययौ द्रुततरं गिरिम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye dharaṇīvarāhasaṃvāda udyānavāsinyāḥ padmāvatyāssamīpe nāradāgamana śrīnivāsamṛgayādivarṇanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ || 4 ||