śaṃkhāgastyādyāgamanavarṇanam
atha śaṃkhābhidhānanṛpavṛttāntaḥ ||
bhāradvāja uvāca ||
śṛṇu pārtha pravakṣyāmi kathāmāścaryakāriṇīm ||
yathā'sau bhagavānasmiñchaile prāpa prakāśatām
||1||अथ शंखाभिधाननृपवृत्तान्तः ॥
भारद्वाज उवाच ॥
शृणु पार्थ प्रवक्ष्यामि कथामाश्चर्यकारिणीम् ॥
यथाऽसौ भगवानस्मिञ्छैले प्राप प्रकाशताम्
śrutābhidhāno nṛpatirasti haihayavaṃśajaḥ ||
yaḥ prajāḥ svā iva ciraṃ śaśāsa dharaṇīṃ śubhām
||2||श्रुताभिधानो नृपतिरस्ति हैहयवंशजः ॥
यः प्रजाः स्वा इव चिरं शशास धरणीं शुभाम्
tasya putro guṇanidhiḥ śaṃkho nāma mahīpatiḥ ||
pālayāmāsa vasudhāṃ sarvaśāstraviśāradaḥ
||3||तस्य पुत्रो गुणनिधिः शंखो नाम महीपतिः ॥
पालयामास वसुधां सर्वशास्त्रविशारदः
tasya viṣṇau jagannāthe puṇḍarīkāyatekṣaṇe ||
babhūva niścalā bhaktiḥ parityaktānyasaṃśrayā
||4||तस्य विष्णौ जगन्नाथे पुण्डरीकायतेक्षणे ॥
बभूव निश्चला भक्तिः परित्यक्तान्यसंश्रया
devadevaṃ jagannāthamanantaṃ puruṣottamam ||
pragāḍhaniścayo nityaṃ dhyāyannadbhutavaibhavam
||5||देवदेवं जगन्नाथमनन्तं पुरुषोत्तमम् ॥
प्रगाढनिश्चयो नित्यं ध्यायन्नद्भुतवैभवम्
cakre vratāni dānāni puṇyāni vividhāni ca ||
vedavedyasya niyataṃ prītyarthaṃ madhuvidviṣaḥ
||6||चक्रे व्रतानि दानानि पुण्यानि विविधानि च ॥
वेदवेद्यस्य नियतं प्रीत्यर्थं मधुविद्विषः
tamuddiśyaiva vidadhe vājimedhādikānkratūn ||
yathoktadakṣiṇāyogātprīṇitāśeṣabhūsuraḥ
||7||तमुद्दिश्यैव विदधे वाजिमेधादिकान्क्रतून् ॥
यथोक्तदक्षिणायोगात्प्रीणिताशेषभूसुरः
iṣṭāpūrttātmakaṃ cakre karmajātamatandritaḥ ||
vinyastahṛdayo nityaṃ keśave bhaktavatsale
||8||इष्टापूर्त्तात्मकं चक्रे कर्मजातमतन्द्रितः ॥
विन्यस्तहृदयो नित्यं केशवे भक्तवत्सले
smaratyajasraṃ govindaṃ japatyacyutamavyayam ||
pūjayatyabjanayanaṃ saṃkīrtayati śārṅgiṇam
||9||स्मरत्यजस्रं गोविन्दं जपत्यच्युतमव्ययम् ॥
पूजयत्यब्जनयनं संकीर्तयति शार्ङ्गिणम्
śṛṇoti satataṃ rājā saṃsārārṇavatāriṇīḥ ||
paurāṇikaiḥ samākhyātāḥ pavitrā vaiṣṇavī kathāḥ
||10||शृणोति सततं राजा संसारार्णवतारिणीः ॥
पौराणिकैः समाख्याताः पवित्रा वैष्णवी कथाः
brāhmaṇānarcati smāyaṃ hariprītyarthameva ca ||
itthaṃ sarvātmanā yukto'pyaśrāntaḥ pṛthivīpatiḥ
||11||ब्राह्मणानर्चति स्मायं हरिप्रीत्यर्थमेव च ॥
इत्थं सर्वात्मना युक्तोऽप्यश्रान्तः पृथिवीपतिः
nāpaśyacchāśvataiśvaryaṃ svatantraṃ puruṣottamam ||
aprāpya darśanaṃ viṣṇoḥ sarvayajñamayātmanaḥ
||12||नापश्यच्छाश्वतैश्वर्यं स्वतन्त्रं पुरुषोत्तमम् ॥
अप्राप्य दर्शनं विष्णोः सर्वयज्ञमयात्मनः
saśokākrāntahṛdayaḥ parāṃ cintāmupāgamat
||13||सशोकाक्रान्तहृदयः परां चिन्तामुपागमत्
śaṃkha uvāca
paraḥ sahasrairjanairatītaduṣkṛtaṃ bahu ||
kṛtaṃ mayā yadaprāptaṃ hṛṣīkeśasya darśanam
||14||परः सहस्रैर्जनैरतीतदुष्कृतं बहु ॥
कृतं मया यदप्राप्तं हृषीकेशस्य दर्शनम्
upārjitānāṃ tamasāmanekaiḥ pūrvajanmabhiḥ ||
akhaṇḍaṃ hi phalaṃ viṣṇordarśanaṃ madhughātinaḥ
||15||उपार्जितानां तमसामनेकैः पूर्वजन्मभिः ॥
अखण्डं हि फलं विष्णोर्दर्शनं मधुघातिनः
kathaṃ nu yāyādbhagavānviṣayaṃ mama netrayoḥ ||
kadā vā labhyate śreyastadvākyākarṇanātmakam
||16||कथं नु यायाद्भगवान्विषयं मम नेत्रयोः ॥
कदा वा लभ्यते श्रेयस्तद्वाक्याकर्णनात्मकम्
hā dhiṅmāṃ vihitāgaskaṃ kriyāsāphalyavarjitam ||
nārāyaṇakṛpādūraṃ saṃsārakleśagocaram
||17||हा धिङ्मां विहितागस्कं क्रियासाफल्यवर्जितम् ॥
नारायणकृपादूरं संसारक्लेशगोचरम्
bharadvāja uvāca
iti cintākule tasminrājñi jīvitaniḥspṛhe ||
adṛśyamūrtiḥ sarveṣāṃ śṛṇvatāmāha keśavaḥ
||18||इति चिन्ताकुले तस्मिन्राज्ञि जीवितनिःस्पृहे ॥
अदृश्यमूर्तिः सर्वेषां शृण्वतामाह केशवः
śrībhagavānuvāca
mā śokasya vaśaṃ yāyāḥ śṛṇu vakṣyābhi te hitam ||
madekaśaraṇaṃ sādhuṃ tvāṃ tyakṣyāmi kathaṃ nṛpa
||19||मा शोकस्य वशं यायाः शृणु वक्ष्याभि ते हितम् ॥
मदेकशरणं साधुं त्वां त्यक्ष्यामि कथं नृप
ayaṃ veṃkaṭanāmādristriṣu lokeṣu viśrutaḥ ||
vaikuṇṭhādapi me rājannāvāso'tipriyāvahaḥ
||20||अयं वेंकटनामाद्रिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥
वैकुण्ठादपि मे राजन्नावासोऽतिप्रियावहः
taṃ gatvā bhūdharavaraṃ tava bhaktyā tapasyataḥ ||
gate sahasre varṣāṇāṃ yāsyāmyālokanīyatām
||21||तं गत्वा भूधरवरं तव भक्त्या तपस्यतः ॥
गते सहस्रे वर्षाणां यास्याम्यालोकनीयताम्
bhavānivodyato'gastyo mama darśanamañjasā ||
kva vā saṃdṛśyate viṣṇurevamāha caturmukham
||22||भवानिवोद्यतोऽगस्त्यो मम दर्शनमञ्जसा ॥
क्व वा संदृश्यते विष्णुरेवमाह चतुर्मुखम्
vṛṣabhādrau harirdraṣṭuṃ labhyate niyatātmabhiḥ ||
gaccha tatreti munaye kathayāmāsa padmabhūḥ
||23||वृषभाद्रौ हरिर्द्रष्टुं लभ्यते नियतात्मभिः ॥
गच्छ तत्रेति मुनये कथयामास पद्मभूः
ambhojasaṃbhavenetthamādiṣṭaḥ kumbhasambhavaḥ ||
añjanādrau mahāvāse tapastaptuṃ sameṣyati
||24||अम्भोजसंभवेनेत्थमादिष्टः कुम्भसम्भवः ॥
अञ्जनाद्रौ महावासे तपस्तप्तुं समेष्यति
tasminmahīdhare puṇye kṛtavāso bhavānapi ||
ārādhya māṃ taponiṣṭho mama darśanamāpsyasi
||25||तस्मिन्महीधरे पुण्ये कृतवासो भवानपि ॥
आराध्य मां तपोनिष्ठो मम दर्शनमाप्स्यसि
atha bhagavaduktyā śaṃkhanṛpasya śrīveṃkaṭācalāgamanam ||
bharadvāja uvāca ||
ityājñapto bhagavatā śaṃkho dānavavairiṇā ||
jagāma prītimatulāṃ dhanyosmīti svacetasi
||26||अथ भगवदुक्त्या शंखनृपस्य श्रीवेंकटाचलागमनम् ॥
भरद्वाज उवाच ॥
इत्याज्ञप्तो भगवता शंखो दानववैरिणा ॥
जगाम प्रीतिमतुलां धन्योस्मीति स्वचेतसि
vinyasya tanayaṃ vajraṃ prajāpālanakarmaṇi ||
govindadarśanāpekṣī nārāyaṇagiriṃ yayau
||27||विन्यस्य तनयं वज्रं प्रजापालनकर्मणि ॥
गोविन्ददर्शनापेक्षी नारायणगिरिं ययौ
tasya śṛṃge samuttuṃge svāmipuṣkariṇīṃ śubhām ||
divyaiḥ payobhirāpūrṇāmapaśyadamṛtopamaiḥ
||28||तस्य शृंगे समुत्तुंगे स्वामिपुष्करिणीं शुभाम् ॥
दिव्यैः पयोभिरापूर्णामपश्यदमृतोपमैः
anekasiddhagandharvadevarṣigaṇasevitām ||
bhavatāpapraśamanī sarvatīrthasamāśrayām
||29||अनेकसिद्धगन्धर्वदेवर्षिगणसेविताम् ॥
भवतापप्रशमनी सर्वतीर्थसमाश्रयाम्
jalakākabakakrauñcahaṃsakāraṇḍavākulām ||
kumudotpalarājīvasaugandhikamanoharām
||30||जलकाकबकक्रौञ्चहंसकारण्डवाकुलाम् ॥
कुमुदोत्पलराजीवसौगन्धिकमनोहराम्
tāṃ dṛṣṭvā padminīṃ divyāṃ tattīre vihitoṭajaḥ ||
toṣitaḥ snānapānādyairnirvikalpamanogatiḥ
||31||तां दृष्ट्वा पद्मिनीं दिव्यां तत्तीरे विहितोटजः ॥
तोषितः स्नानपानाद्यैर्निर्विकल्पमनोगतिः
sarvakarmāṇi vinyasya jagadīśe janārdane
||32||सर्वकर्माणि विन्यस्य जगदीशे जनार्दने
atha bhagavaddarśanārthamagastyasya veṃkaṭācalāgamanam ||
japadhyānaparo nityaṃ tapastepe sudāruṇam ||
tasminneva muniḥ kāle śāsanātparameṣṭhinaḥ
||33||अथ भगवद्दर्शनार्थमगस्त्यस्य वेंकटाचलागमनम् ॥
जपध्यानपरो नित्यं तपस्तेपे सुदारुणम् ॥
तस्मिन्नेव मुनिः काले शासनात्परमेष्ठिनः
agastyo'pyāsasādādyaṃ śailaṃ muniśatāvṛtaḥ ||
pratīcīṃ diśamārabhya kṛtayatnaḥ pradakṣiṇe
||34||अगस्त्योऽप्याससादाद्यं शैलं मुनिशतावृतः ॥
प्रतीचीं दिशमारभ्य कृतयत्नः प्रदक्षिणे
paśyaṃstīrthāni puṇyāni babhrāma suciraṃ girau ||
tatra tatra dadarśāsau haridarśanalālasān
||35||पश्यंस्तीर्थानि पुण्यानि बभ्राम सुचिरं गिरौ ॥
तत्र तत्र ददर्शासौ हरिदर्शनलालसान्
viriṃciguhaśakreśaviṣvaksenādikānkramāt ||
sanakādyāṃśca yogīndrānnāradapramukhānṛṣīn
||36||विरिंचिगुहशक्रेशविष्वक्सेनादिकान्क्रमात् ॥
सनकाद्यांश्च योगीन्द्रान्नारदप्रमुखानृषीन्
siddhagandharvadaiteyayakṣarākṣasapannagān ||
taistaiḥ saṃmānyamāno'sau praśrayapriyabhāṣaṇaiḥ
||37||सिद्धगन्धर्वदैतेययक्षराक्षसपन्नगान् ॥
तैस्तैः संमान्यमानोऽसौ प्रश्रयप्रियभाषणैः
paśyannāścaryabhūtāni sarvāṇi vicacāra ha ||
snātvā tīrtheṣu sarveṣu skandadhārādikeṣu ca
||38||पश्यन्नाश्चर्यभूतानि सर्वाणि विचचार ह ॥
स्नात्वा तीर्थेषु सर्वेषु स्कन्दधारादिकेषु च
tatra tatrārcayāmāsa govindaṃ jagatāṃ patim ||
evaṃ bhrāntvā gate'bdānāṃ sahasre munisattamaḥ
||39||तत्र तत्रार्चयामास गोविन्दं जगतां पतिम् ॥
एवं भ्रान्त्वा गतेऽब्दानां सहस्रे मुनिसत्तमः
nāpaśyatpuṇḍarīkākṣaṃ cintāśokaparo'bhavat
||40||नापश्यत्पुण्डरीकाक्षं चिन्ताशोकपरोऽभवत्
athāgastyaṃ prati guruvasvādyuktiḥ ||
tasminkāle samājagmurdhiṣaṇośanasau punaḥ ||
rājoparicaro nāma vasuśca tamṛṣīśvaram
||41||अथागस्त्यं प्रति गुरुवस्वाद्युक्तिः ॥
तस्मिन्काले समाजग्मुर्धिषणोशनसौ पुनः ॥
राजोपरिचरो नाम वसुश्च तमृषीश्वरम्
asmākaṃ saphalaṃ jātaṃ jīvitaṃ munisattama ||
dṛṣṭo bhavānyadasmābhirnārāyaṇa ivāparaḥ
||42||अस्माकं सफलं जातं जीवितं मुनिसत्तम ॥
दृष्टो भवान्यदस्माभिर्नारायण इवापरः
brahmaṇā lokanāthena yadādiṣṭā vayaṃ mune ||
acyutālokanaparāstadidaṃ kathyate tava
||43||ब्रह्मणा लोकनाथेन यदादिष्टा वयं मुने ॥
अच्युतालोकनपरास्तदिदं कथ्यते तव
asti dakṣiṇadigbhāge veṃkaṭonāma bhūdharaḥ ||
śvetadvīpādapi harerāvāso'yamabhīpsitaḥ
||44||अस्ति दक्षिणदिग्भागे वेंकटोनाम भूधरः ॥
श्वेतद्वीपादपि हरेरावासोऽयमभीप्सितः
tasmingirāvagastyasya śaṃkhasya ca mahīpateḥ ||
darśayiṣyati govindo nijarūpaṃ jagadguruḥ
||45||तस्मिन्गिरावगस्त्यस्य शंखस्य च महीपतेः ॥
दर्शयिष्यति गोविन्दो निजरूपं जगद्गुरुः
tadānīṃ sarvadevānāmṛṣīṇāṃ yakṣarakṣasām ||
asmākaṃ devadevasya darśanaṃ saṃbhaviṣyati
||46||तदानीं सर्वदेवानामृषीणां यक्षरक्षसाम् ॥
अस्माकं देवदेवस्य दर्शनं संभविष्यति
acireṇaiva tadbhāvi tataḥ saṃtyaktakalmaṣāḥ ||
anveṣṭuṃ gacchatāgastyaṃ tasminnārāyaṇācale
||47||अचिरेणैव तद्भावि ततः संत्यक्तकल्मषाः ॥
अन्वेष्टुं गच्छतागस्त्यं तस्मिन्नारायणाचले
ityājñaptā vayaṃ dhātrā samāgamyātra bhāgyataḥ ||
dṛṣṭavanto mahābhāgaṃ bhavaṃtaṃ bhūritejasam
||48||इत्याज्ञप्ता वयं धात्रा समागम्यात्र भाग्यतः ॥
दृष्टवन्तो महाभागं भवंतं भूरितेजसम्
bhavatā sahitā gatvā svāmipuṣkariṇītaṭe ||
tamapyālokayiṣyāmaḥ śaṃkhaṃ bhāgavatottamam
||49||भवता सहिता गत्वा स्वामिपुष्करिणीतटे ॥
तमप्यालोकयिष्यामः शंखं भागवतोत्तमम्
athāgastyādikṛtaśrīveṃkaṭācalastharamyavastudarśanam ||
bharadvāja uvāca ||
gīṣpatipramukhairitthamādiṣṭaḥ kumbhasaṃbhavaḥ ||
śokajālaṃ parityajya yayau taiḥ sahito drutam
||50||अथागस्त्यादिकृतश्रीवेंकटाचलस्थरम्यवस्तुदर्शनम् ॥
भरद्वाज उवाच ॥
गीष्पतिप्रमुखैरित्थमादिष्टः कुम्भसंभवः ॥
शोकजालं परित्यज्य ययौ तैः सहितो द्रुतम्
sa dadarśa mahāvṛkṣānphalapuṣpabharānatāt ||
prarūḍhaśākhānikaracchāyācchāditadiktaṭān
||51||स ददर्श महावृक्षान्फलपुष्पभरानतात् ॥
प्ररूढशाखानिकरच्छायाच्छादितदिक्तटान्
siṃhadaṃtāvalavyāghravarāhamahiṣādikān ||
mṛgānālokayāmāsa paṃthānaṃ cāṃtarāṃtarā
||52||सिंहदंतावलव्याघ्रवराहमहिषादिकान् ॥
मृगानालोकयामास पंथानं चांतरांतरा
taistadānīṃ dadṛśire sānavo'pyambubhṛdbhṛtaḥ ||
suvarṇaraupyatāmrādiśobhitāstatra tatra tu
||53||तैस्तदानीं ददृशिरे सानवोऽप्यम्बुभृद्भृतः ॥
सुवर्णरौप्यताम्रादिशोभितास्तत्र तत्र तु
uccalacchīkarāsāranirvāhitadivaukasaḥ ||
vegoddhṛtaśilā dṛṣṭāḥ śataśo girinirjharāḥ
||54||उच्चलच्छीकरासारनिर्वाहितदिवौकसः ॥
वेगोद्धृतशिला दृष्टाः शतशो गिरिनिर्झराः
teṣāmāpādayāmāsa pramodaṃ maṃdamārutaḥ ||
kamalāmodasaṃvāhī vicarangirisānuṣu
||55||तेषामापादयामास प्रमोदं मंदमारुतः ॥
कमलामोदसंवाही विचरन्गिरिसानुषु
śukānāṃ kokilānāṃ ca tadā śuśruvire giraḥ
||56||शुकानां कोकिलानां च तदा शुश्रुविरे गिरः
tatra tatra samāsīnānvistīrṇāsu dṛṣatsu te ||
siddhānapaśyankṛṣṇasya gāyato guṇavaibhavam
||57||तत्र तत्र समासीनान्विस्तीर्णासु दृषत्सु ते ॥
सिद्धानपश्यन्कृष्णस्य गायतो गुणवैभवम्
agastyapramukhāḥ sarve parikramya munīśvarāḥ ||
svāmipuṣkariṇīṃ divyāṃ dadṛśurvimalodakām
||58||अगस्त्यप्रमुखाः सर्वे परिक्रम्य मुनीश्वराः ॥
स्वामिपुष्करिणीं दिव्यां ददृशुर्विमलोदकाम्
tattīre vihitāvāsamapaśyacchaṅkhabhūpatim ||
vāṅmanaḥkāyajaṃ karma sanniveśya sthitaṃ harau
||59||तत्तीरे विहितावासमपश्यच्छङ्खभूपतिम् ॥
वाङ्मनःकायजं कर्म सन्निवेश्य स्थितं हरौ
sa tānālokya sahasā munīndrānsaṃśitavratān ||
yathoktamakarotpūjāṃ praṇāmastutipūrvikām
||60||स तानालोक्य सहसा मुनीन्द्रान्संशितव्रतान् ॥
यथोक्तमकरोत्पूजां प्रणामस्तुतिपूर्विकाम्
āsīnāstatra te sarve saṃbhāvyānyo'nyamutsukāḥ ||
govindakīrtanaparāḥ kṛtārthatvaṃ prapedire
||61||आसीनास्तत्र ते सर्वे संभाव्यान्योऽन्यमुत्सुकाः ॥
गोविन्दकीर्तनपराः कृतार्थत्वं प्रपेदिरे
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye suvarṇamukharīmāhātmyapraśaṃsāyāṃ śrīveṃkaṭācalaṃ prati śaṃkhāgastyādyāgamanavarṇanaṃnāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ || 37 ||