niṣādavṛttāntapadmasaromāhātmyādivarṇanam
atha vasunāmakaniṣādavṛttāṃtaḥ ||
dharaṇyuvāca ||
kalau yuge bhūmidhara kena tvaṃ drakṣyase priya ||
vimānaṃ kena te deva kāryate'sminmahīdhare
||1||अथ वसुनामकनिषादवृत्तांतः ॥
धरण्युवाच ॥
कलौ युगे भूमिधर केन त्वं द्रक्ष्यसे प्रिय ॥
विमानं केन ते देव कार्यतेऽस्मिन्महीधरे
śrīnivāso'pi kenaiva drakṣyate subhagākṛtiḥ ||
etadbrūhi mama prītyā śrotuṃ kautūhalaṃ vibho
||2||श्रीनिवासोऽपि केनैव द्रक्ष्यते सुभगाकृतिः ॥
एतद्ब्रूहि मम प्रीत्या श्रोतुं कौतूहलं विभो
śrīvarāha uvāca
vakṣyāmi śṛṇu he devi bhaviṣyadyadvadāmi te ||
asminmahīdhare puṇye niṣādo vasunāmakaḥ
||3||वक्ष्यामि शृणु हे देवि भविष्यद्यद्वदामि ते ॥
अस्मिन्महीधरे पुण्ये निषादो वसुनामकः
śyāmākavanapālo'bhūdbhaktimānpuruṣottame ||
śyāmākataṃḍulānpaktvā madhunā pariṣicya ca
||4||श्यामाकवनपालोऽभूद्भक्तिमान्पुरुषोत्तमे ॥
श्यामाकतंडुलान्पक्त्वा मधुना परिषिच्य च
nivedya devadevāya śrībhūmi sahitāya ca ||
evaṃ bhaktimatastasya bhāryā citravatī śubhā
||5||निवेद्य देवदेवाय श्रीभूमि सहिताय च ॥
एवं भक्तिमतस्तस्य भार्या चित्रवती शुभा
asūta tanayaṃ bālā vīranāmānamuttamam ||
vasuḥ putreṇa sahito bhāryayā patibhaktayā
||6||असूत तनयं बाला वीरनामानमुत्तमम् ॥
वसुः पुत्रेण सहितो भार्यया पतिभक्तया
kasmiṃściddivase putraṃ śyāmākaṃ pālayeti ca ||
visṛjya patnyā sahito madhvanveṣaṇatatparaḥ
||7||कस्मिंश्चिद्दिवसे पुत्रं श्यामाकं पालयेति च ॥
विसृज्य पत्न्या सहितो मध्वन्वेषणतत्परः
gato vanāntaraṃ śīghraṃ madhucchatradidṛkṣayā ||
bālaḥ śyāmākapakvāni gṛhītvāgnau nidhāya ca
||8||गतो वनान्तरं शीघ्रं मधुच्छत्रदिदृक्षया ॥
बालः श्यामाकपक्वानि गृहीत्वाग्नौ निधाय च
piṣṭvā nivedayāmāsa vṛkṣamūle śriyaḥ pateḥ ||
naivedyaṃ bhakṣayitvaiva vīrastvāsa sukhena vai
||9||पिष्ट्वा निवेदयामास वृक्षमूले श्रियः पतेः ॥
नैवेद्यं भक्षयित्वैव वीरस्त्वास सुखेन वै
tadantare vasuścāpi madhvādāya samāgataḥ ||
śyāmākānbhakṣitāndṛṣṭvā saṃtarjya sutamātmanaḥ
||10||तदन्तरे वसुश्चापि मध्वादाय समागतः ॥
श्यामाकान्भक्षितान्दृष्ट्वा संतर्ज्य सुतमात्मनः
khaḍgamādāya taṃ hantuṃ tvarayā hastamuddadhau
||11||खड्गमादाय तं हन्तुं त्वरया हस्तमुद्दधौ
atha sutahananodyuktaṃ vasuṃ prati bhagavaduktiḥ ||
tadvṛkṣasthastadā viṣṇuḥ khaḍgaṃ jagrāha pāṇinā ||
khaḍgo gṛhītaḥ keneti paśyanvṛkṣaṃ dadarśa saḥ
||12||अथ सुतहननोद्युक्तं वसुं प्रति भगवदुक्तिः ॥
तद्वृक्षस्थस्तदा विष्णुः खड्गं जग्राह पाणिना ॥
खड्गो गृहीतः केनेति पश्यन्वृक्षं ददर्श सः
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ vṛkṣārūḍhārdhavigraham ||
muktvā vasuśca taṃ khaḍgaṃ praṇamyovāca keśavam
||13||शङ्खचक्रगदापाणिं वृक्षारूढार्धविग्रहम् ॥
मुक्त्वा वसुश्च तं खड्गं प्रणम्योवाच केशवम्
kimidaṃ devadeveśa ceṣṭitaṃ kriyate tvayā
||14||किमिदं देवदेवेश चेष्टितं क्रियते त्वया
śrībhagavānuvāca
vaso śṛṇu vaco me tvaṃ putraste bhaktimānmayi ||
tvatto'pi me priyatamastasmātpratyakṣamāgataḥ
||15||वसो शृणु वचो मे त्वं पुत्रस्ते भक्तिमान्मयि ॥
त्वत्तोऽपि मे प्रियतमस्तस्मात्प्रत्यक्षमागतः
asya sarvatra tiṣṭhāmi tava svāmisarastaṭe ||
iti devavacaḥ śrutvā prītimānabhavadvasuḥ
||16||अस्य सर्वत्र तिष्ठामि तव स्वामिसरस्तटे ॥
इति देववचः श्रुत्वा प्रीतिमानभवद्वसुः
etasminneva kāle tu pāṃḍyadeśātsamāgataḥ ||
bālyātprabhṛti śūdro'pi viṣṇubhaktisamanvitaḥ
||17||एतस्मिन्नेव काले तु पांड्यदेशात्समागतः ॥
बाल्यात्प्रभृति शूद्रोऽपि विष्णुभक्तिसमन्वितः
atha raṃgadāsasya śrīnivāsasevārthaṃ śrīśeṣācalāgamanam ||
nārāyaṇapurīṃ prāpya śrīvarāhaṃ praṇamya ca ||
tatra śrutvā śrīnivāsaṃ veṃkaṭādrinivāsinam
||18||अथ रंगदासस्य श्रीनिवाससेवार्थं श्रीशेषाचलागमनम् ॥
नारायणपुरीं प्राप्य श्रीवराहं प्रणम्य च ॥
तत्र श्रुत्वा श्रीनिवासं वेंकटाद्रिनिवासिनम्
svayaṃbhuvaṃ devadevasevitaṃ prayayau tataḥ ||
suvarṇamukharīṃ prāpya snātvā cottīrya tattaṭe
||19||स्वयंभुवं देवदेवसेवितं प्रययौ ततः ॥
सुवर्णमुखरीं प्राप्य स्नात्वा चोत्तीर्य तत्तटे
kamalākhye sarasi ca snātvā puṇyapradāyini ||
tattīravāsinaṃ devaṃ kṛṣṇaṃ rāmeṇa saṃvṛtam
||20||कमलाख्ये सरसि च स्नात्वा पुण्यप्रदायिनि ॥
तत्तीरवासिनं देवं कृष्णं रामेण संवृतम्
namaskṛtya tataḥ prāyādvanaṃ gajaghaṭāyutam ||
śanaiḥ saṃprāpya śeṣādriṃ nirjharaṃ saṃdadarśa ha
||21||नमस्कृत्य ततः प्रायाद्वनं गजघटायुतम् ॥
शनैः संप्राप्य शेषाद्रिं निर्झरं संददर्श ह
tatsamīpaṃ samāsādya kapilāpūjitaṃ śivam ||
tatpuraścakratīrthaṃ tadagādhaṃ pāpanāśanam
||22||तत्समीपं समासाद्य कपिलापूजितं शिवम् ॥
तत्पुरश्चक्रतीर्थं तदगाधं पापनाशनम्
tatra snātvā tato'gacchadveṃkaṭādriṃ śanaiḥśanaiḥ ||
ārāddhuṃ gacchatā mārge yukto vaikhānasena ca
||23||तत्र स्नात्वा ततोऽगच्छद्वेंकटाद्रिं शनैःशनैः ॥
आराद्धुं गच्छता मार्गे युक्तो वैखानसेन च
raṃgadāsastvāruroha bālo dvādaśavārṣikaḥ ||
svāmipuṣkariṇīṃ prāya snātvā bhaktisamanvitaḥ
||24||रंगदासस्त्वारुरोह बालो द्वादशवार्षिकः ॥
स्वामिपुष्करिणीं प्राय स्नात्वा भक्तिसमन्वितः
vaikhānasena muninā gopīnāthena pūjitam ||
vanamadhye tarormūle svāmipuṣkariṇītaṭe
||25||वैखानसेन मुनिना गोपीनाथेन पूजितम् ॥
वनमध्ये तरोर्मूले स्वामिपुष्करिणीतटे
tiṣṭhantaṃ puṇḍarīkākṣaṃ śrībhūmisahitaṃ harim ||
ākāśasthaṃ saṃdadarśa pītanīlākṛtiṃ śubham
||26||तिष्ठन्तं पुण्डरीकाक्षं श्रीभूमिसहितं हरिम् ॥
आकाशस्थं संददर्श पीतनीलाकृतिं शुभम्
pārśvasthaśaṃkhacakrābhyāṃ gadāsibhyāṃ niṣevitam ||
pakṣau vistārya cākāśe devamūrdhni vitānavat
||27||पार्श्वस्थशंखचक्राभ्यां गदासिभ्यां निषेवितम् ॥
पक्षौ विस्तार्य चाकाशे देवमूर्ध्नि वितानवत्
sthitaṃ ca garuḍeśānaṃ paścācchārṅgaṃ śaraṃ tathā
||28||स्थितं च गरुडेशानं पश्चाच्छार्ङ्गं शरं तथा
atha śrīnivāsārthaṃ raṃgadāsakṛtadivyodyānamaṇḍapādinirmāṇāni ||
evaṃ dṛṣṭvā śrīnivāsaṃ vismito raṃgadāsakaḥ ||
asya devasya cārāmaṃ kariṣyāmītyacintayat
||29||अथ श्रीनिवासार्थं रंगदासकृतदिव्योद्यानमण्डपादिनिर्माणानि ॥
एवं दृष्ट्वा श्रीनिवासं विस्मितो रंगदासकः ॥
अस्य देवस्य चारामं करिष्यामीत्यचिन्तयत्
niścitya manasā sarvaṃ tarumūle'vasatsudhīḥ ||
kṛtvā vaikhānasādviṣṇornaivedyaṃ ca dinedine
||30||निश्चित्य मनसा सर्वं तरुमूलेऽवसत्सुधीः ॥
कृत्वा वैखानसाद्विष्णोर्नैवेद्यं च दिनेदिने
śanaiśchittvā vanaṃ ghoraṃ vṛkṣāṃściccheda pārśvagān ||
āsthānaciñcāṃ devasya ramāyāścampakaṃ tarum
||31||शनैश्छित्त्वा वनं घोरं वृक्षांश्चिच्छेद पार्श्वगान् ॥
आस्थानचिञ्चां देवस्य रमायाश्चम्पकं तरुम्
devājñapto varjayitvā tāvubhau devasevitau ||
devasyaparito bhūmau śilākuḍyaṃ tadākarot
||32||देवाज्ञप्तो वर्जयित्वा तावुभौ देवसेवितौ ॥
देवस्यपरितो भूमौ शिलाकुड्यं तदाकरोत्
tatkuḍyasyaiva paritaḥ puṣpārāmāṃścakāra ha ||
mallikākaravīrābjakundamaṃdāramālatīḥ
||33||तत्कुड्यस्यैव परितः पुष्पारामांश्चकार ह ॥
मल्लिकाकरवीराब्जकुन्दमंदारमालतीः
tulasīcampakānāṃ tu vanānyeva cakāra ha ||
khanitvā tatra kūpaṃ tu vardhayaṃstajjalairvanam
||34||तुलसीचम्पकानां तु वनान्येव चकार ह ॥
खनित्वा तत्र कूपं तु वर्धयंस्तज्जलैर्वनम्
ārāmapuṣpāṇyādāya svayaṃ dāmānyathākarot ||
vicitrāṇi tadā baddhvā pūjakasya kare dadau
||35||आरामपुष्पाण्यादाय स्वयं दामान्यथाकरोत् ॥
विचित्राणि तदा बद्ध्वा पूजकस्य करे ददौ
ādāya pūjakastāni skandhe mūrdhni babandha ca ||
śrīnivāsasya devasya śrībhūmisahitasya ca
||36||आदाय पूजकस्तानि स्कन्धे मूर्ध्नि बबन्ध च ॥
श्रीनिवासस्य देवस्य श्रीभूमिसहितस्य च
evaṃ devasya kaiṃkaryaṃ kurvaṃstasthāvudāradhīḥ ||
tasyaivaṃ vartamānasya samāstvā saptatergatāḥ
||37||एवं देवस्य कैंकर्यं कुर्वंस्तस्थावुदारधीः ॥
तस्यैवं वर्तमानस्य समास्त्वा सप्ततेर्गताः
kurvāṇe puṣpāvacayaṃ raṃgadāse mahātmani
||38||कुर्वाणे पुष्पावचयं रंगदासे महात्मनि
atha raṃgadāsasya gandharvakrīḍādarśanena bhagavatkaiṃkaryavismṛtiḥ ||
ārāme sarasi snātuṃ gandharvaḥ kaścidāyayau ||
gandharvarājakanyābhistaruṇībhiḥ samanvitaḥ
||39||अथ रंगदासस्य गन्धर्वक्रीडादर्शनेन भगवत्कैंकर्यविस्मृतिः ॥
आरामे सरसि स्नातुं गन्धर्वः कश्चिदाययौ ॥
गन्धर्वराजकन्याभिस्तरुणीभिः समन्वितः
jalakrīḍāṃ karoti sma divi sthāpya vimānakam ||
surūpābhiśca sahitaṃ krīḍantaṃ kamalākare
||40||जलक्रीडां करोति स्म दिवि स्थाप्य विमानकम् ॥
सुरूपाभिश्च सहितं क्रीडन्तं कमलाकरे
paśyañchrīraṃgadāso'yaṃ vyasmaranmālyasañcayam ||
jitendriyo'pi tatkakrīḍāṃ paśyanretaḥ sasarja ha
||41||पश्यञ्छ्रीरंगदासोऽयं व्यस्मरन्माल्यसञ्चयम् ॥
जितेन्द्रियोऽपि तत्कक्रीडां पश्यन्रेतः ससर्ज ह
paśyatastasya sarasaḥ samuttīrya manoharam ||
divyavastrāṇi cācchādya kāntābhiḥ saha sasmitam
||42||पश्यतस्तस्य सरसः समुत्तीर्य मनोहरम् ॥
दिव्यवस्त्राणि चाच्छाद्य कान्ताभिः सह सस्मितम्
adhiruhya vimānaṃ tu yayau sa dhanadālayam ||
gate gandharvarāje tu raṃgadāso vimohitaḥ
||43||अधिरुह्य विमानं तु ययौ स धनदालयम् ॥
गते गन्धर्वराजे तु रंगदासो विमोहितः
tyaktvā ca tāni mālyāni snātvā sarasi lajjitaḥ ||
punarāhṛtya puṣpāṇi śanairdevālayaṃ yayau
||44||त्यक्त्वा च तानि माल्यानि स्नात्वा सरसि लज्जितः ॥
पुनराहृत्य पुष्पाणि शनैर्देवालयं ययौ
vaikhānasastu taṃ dṛṣṭvā pūjākālamatītya ca ||
āgataṃ kimiti prāha sakhe'tikramya cāgataḥ
||45||वैखानसस्तु तं दृष्ट्वा पूजाकालमतीत्य च ॥
आगतं किमिति प्राह सखेऽतिक्रम्य चागतः
na baddhā mālikāścāpi tvayā''rāme ca kiṃ kṛtam
||46||न बद्धा मालिकाश्चापि त्वयाऽऽरामे च किं कृतम्
śrīvarāhauvāca
itthaṃ pṛṣṭo raṃgadāso nāvadallajjayā tataḥ ||
lajjitaṃ raṃgadāsaṃ taṃ provāca madhusūdanaḥ
||47||इत्थं पृष्टो रंगदासो नावदल्लज्जया ततः ॥
लज्जितं रंगदासं तं प्रोवाच मधुसूदनः
atha svarūpānusandhānena lajjitaṃ raṃgadāsaṃ prati śrīnivāsavacanam ||
śrībhagavānuvāca ||
lajjayā kiṃ raṃgadāsa mayā tvaṃ mohito hyasi ||
tvaṃ tāvajjitakāmo'si dhīro bhava mahāmate
||48||अथ स्वरूपानुसन्धानेन लज्जितं रंगदासं प्रति श्रीनिवासवचनम् ॥
श्रीभगवानुवाच ॥
लज्जया किं रंगदास मया त्वं मोहितो ह्यसि ॥
त्वं तावज्जितकामोऽसि धीरो भव महामते
gandharvarājavadrājā bhavitāsi mahītale ||
tatra bhuktvā mahābhogānbhaktimānmayi sarvadā
||49||गन्धर्वराजवद्राजा भवितासि महीतले ॥
तत्र भुक्त्वा महाभोगान्भक्तिमान्मयि सर्वदा
prākāraṃ ca vimānaṃ ca kārayiṣyasi me tadā ||
tatra muktiṃ pradāsyāmi prītyā paramayā yutaḥ
||50||प्राकारं च विमानं च कारयिष्यसि मे तदा ॥
तत्र मुक्तिं प्रदास्यामि प्रीत्या परमया युतः
atraiva kuru sevāṃ tvamāśarīravimokṣaṇāt ||
madbhaktānāṃ sakāmānāmevaṃ muktirbhaviṣyati
||51||अत्रैव कुरु सेवां त्वमाशरीरविमोक्षणात् ॥
मद्भक्तानां सकामानामेवं मुक्तिर्भविष्यति
ityuktvā bhagavānviṣṇuḥ punarnovāca kiṃcana ||
śrutvā tadraṃgadāso'pi cakārārāmamuttamam
||52||इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुः पुनर्नोवाच किंचन ॥
श्रुत्वा तद्रंगदासोऽपि चकाराराममुत्तमम्
atha toṇḍamānnāmakanṛpavṛttāntaḥ ||
sāgraṃ śatābdaṃ sevitvā gataḥ svargamamandadhīḥ ||
jātaḥ somakule tuṃge toṇḍamāniti viśrutaḥ
||53||अथ तोण्डमान्नामकनृपवृत्तान्तः ॥
साग्रं शताब्दं सेवित्वा गतः स्वर्गममन्दधीः ॥
जातः सोमकुले तुंगे तोण्डमानिति विश्रुतः
suvīratanayo vīro nandinīgarbhasaṃbhavaḥ ||
sa paṃcavarṣādudbhūtaviṣṇubhaktiḥ svayaṃ sudhīḥ ||
sauśīlyaśauryavīryādiguṇānāmākaro mahān
||54||सुवीरतनयो वीरो नन्दिनीगर्भसंभवः ॥
स पंचवर्षादुद्भूतविष्णुभक्तिः स्वयं सुधीः ॥
सौशील्यशौर्यवीर्यादिगुणानामाकरो महान्
pāṇḍyasya tanayāṃ padmāmupayeme manoharām ||
tato rājā śataṃ kanyā nānādeśyāḥ svayaṃvarāḥ
||55||पाण्ड्यस्य तनयां पद्मामुपयेमे मनोहराम् ॥
ततो राजा शतं कन्या नानादेश्याः स्वयंवराः
reme deveṃdravadbhūmau nārāyaṇapure vasan ||
anujñāṃ prāpya pitṛtaḥ putraḥ paṃcāsyavikramaḥ
||56||रेमे देवेंद्रवद्भूमौ नारायणपुरे वसन् ॥
अनुज्ञां प्राप्य पितृतः पुत्रः पंचास्यविक्रमः
uddiśya mṛgayāṃ vīro veṅkaṭādreḥ samīpataḥ
||57||उद्दिश्य मृगयां वीरो वेङ्कटाद्रेः समीपतः
atha toṇḍamānnṛpasya mṛgayārthaṃ śrīśeṣācalagamanam ||
pādacāreṇa vicaranparivāraiḥ samanvitaḥ ||
madadhārāṃ vimuṃcaṃtaṃ dadarśa gajayūthapam
||58||अथ तोण्डमान्नृपस्य मृगयार्थं श्रीशेषाचलगमनम् ॥
पादचारेण विचरन्परिवारैः समन्वितः ॥
मदधारां विमुंचंतं ददर्श गजयूथपम्
taṃ dṛṣṭvā vismito bhūtvā grahītuṃ tamanudrutaḥ ||
suvarṇamukharīṃ tīrtvā brahmāṣa śukamuttamam
||59||तं दृष्ट्वा विस्मितो भूत्वा ग्रहीतुं तमनुद्रुतः ॥
सुवर्णमुखरीं तीर्त्वा ब्रह्माष शुकमुत्तमम्
namaskṛtyābhyanujñātastato'gacchadvanādvanam ||
dadarśa reṇukāṃ devīṃ valmīkākārasaṃsthitām
||60||नमस्कृत्याभ्यनुज्ञातस्ततोऽगच्छद्वनाद्वनम् ॥
ददर्श रेणुकां देवीं वल्मीकाकारसंस्थिताम्
iṣṭadāmiṣṭabhaktānāṃ divyārāmanivāsinīm ||
parivāraiḥ sadopetāṃ pūjitāṃ tridaśairapi
||61||इष्टदामिष्टभक्तानां दिव्यारामनिवासिनीम् ॥
परिवारैः सदोपेतां पूजितां त्रिदशैरपि
toṇḍamānapi tāṃ natvā tataḥ paścānmukho yayau
||62||तोण्डमानपि तां नत्वा ततः पश्चान्मुखो ययौ
atha śrīnivāsasamīpasthapaṃcavarṇaśukavṛttāṃtaḥ ||
paṃcavarṇaṃ śukaṃ dṛṣṭvā taṃ jighṛkṣuranudrutaḥ ||
sa vadañchrīnivāseti giriṃ śīghrataraṃ yayau
||63||अथ श्रीनिवाससमीपस्थपंचवर्णशुकवृत्तांतः ॥
पंचवर्णं शुकं दृष्ट्वा तं जिघृक्षुरनुद्रुतः ॥
स वदञ्छ्रीनिवासेति गिरिं शीघ्रतरं ययौ
anudravansa rājāpi girirājaṃ samāruhat ||
darīśca vividhāḥ paśyañchikharāṇi samaṃtataḥ
||64||अनुद्रवन्स राजापि गिरिराजं समारुहत् ॥
दरीश्च विविधाः पश्यञ्छिखराणि समंततः
śukamanveṣamāṇo'sau śyāmākavanameyivān ||
tamadṛṣṭvā śukavaraṃ vanapālaṃ dadarśa ha
||65||शुकमन्वेषमाणोऽसौ श्यामाकवनमेयिवान् ॥
तमदृष्ट्वा शुकवरं वनपालं ददर्श ह
taṃ tu rājānamāyāṃtaṃ pratyudgacchansa satvaraḥ ||
praṇamya vinayopetaḥ kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ
||66||तं तु राजानमायांतं प्रत्युद्गच्छन्स सत्वरः ॥
प्रणम्य विनयोपेतः कृताञ्जलिपुटः स्थितः
toṇḍamānapi saṃpūjya taṃ papraccha vanecaram ||
paṃcavarṇaḥ śukaḥ kaściddṛṣṭaścātrāgatastvayā
||67||तोण्डमानपि संपूज्य तं पप्रच्छ वनेचरम् ॥
पंचवर्णः शुकः कश्चिद्दृष्टश्चात्रागतस्त्वया
śrīnivāseti ca vadankva gato'sau vanecara
||68||श्रीनिवासेति च वदन्क्व गतोऽसौ वनेचर
vanecara uvāca
sa paṃcavarṇo rājeṃdra śrīnivāsapriyaḥ sadā ||
pārśvavartī sadā tasya śrībhūmibhyāṃ vivardhitaḥ
||69||स पंचवर्णो राजेंद्र श्रीनिवासप्रियः सदा ॥
पार्श्ववर्ती सदा तस्य श्रीभूमिभ्यां विवर्धितः
svāmipuṣkariṇītīre sadāste devasannidhau ||
grahītuṃ sa śukaḥ śrīmānna tu kenāpi śakyate
||70||स्वामिपुष्करिणीतीरे सदास्ते देवसन्निधौ ॥
ग्रहीतुं स शुकः श्रीमान्न तु केनापि शक्यते
vihṛtya svecchayā nityamasmingirivare śubhe ||
dināṃte devamāsādya tatsamīpe vasatyayam
||71||विहृत्य स्वेच्छया नित्यमस्मिन्गिरिवरे शुभे ॥
दिनांते देवमासाद्य तत्समीपे वसत्ययम्
taṃ devamārādhayituṃ gamiṣyāmi nṛpātmaja ||
viśramyatāṃ vṛkṣamūle yāvadāgamanaṃ mama
||72||तं देवमाराधयितुं गमिष्यामि नृपात्मज ॥
विश्रम्यतां वृक्षमूले यावदागमनं मम
putreṇānena sahito vihara tvaṃ yathāsukham
||73||पुत्रेणानेन सहितो विहर त्वं यथासुखम्
rājovāca
tvayā sahāgamiṣyāmi draṣṭuṃ devaṃ janārdanam ||
tvaṃ me darśaya deveśaṃ veṃkaṭādrinivāsinam
||74||त्वया सहागमिष्यामि द्रष्टुं देवं जनार्दनम् ॥
त्वं मे दर्शय देवेशं वेंकटाद्रिनिवासिनम्
tasya rājño vacaḥ śrutvā śyāmākaṃ madhumiśritam ||
cūtapatrapuṭe kṣiptvā rājñā saha yayau harim
||75||तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा श्यामाकं मधुमिश्रितम् ॥
चूतपत्रपुटे क्षिप्त्वा राज्ञा सह ययौ हरिम्
atha toṇḍamānnṛpasya niṣādena saha śrīnivāsasamīpāgamanam ||
gatvā sudūramadhvānaṃ paśyantau tau śilātalam ||
muhūrtādeva saṃprāptau svāmipuṣkariṇīṃ śubhām
||76||अथ तोण्डमान्नृपस्य निषादेन सह श्रीनिवाससमीपागमनम् ॥
गत्वा सुदूरमध्वानं पश्यन्तौ तौ शिलातलम् ॥
मुहूर्तादेव संप्राप्तौ स्वामिपुष्करिणीं शुभाम्
snātvā tatra vidhānena rājñā saha niṣādapaḥ ||
darśayāmāsa devaśaṃ rājñastasya mahātmanaḥ
||77||स्नात्वा तत्र विधानेन राज्ञा सह निषादपः ॥
दर्शयामास देवशं राज्ञस्तस्य महात्मनः
svāmipuṣkariṇītīre sthitaṃ śrīvṛkṣamūlake ||
atasīpuṣpasaṃkāśamaṃbujāyatalocanam
||78||स्वामिपुष्करिणीतीरे स्थितं श्रीवृक्षमूलके ॥
अतसीपुष्पसंकाशमंबुजायतलोचनम्
caturbhujamudārāṅgamīṣatsmitamukhāṃbujam ||
divyapītāṃbaradharaṃ kirīṭakaṭakojjvalam
||79||चतुर्भुजमुदाराङ्गमीषत्स्मितमुखांबुजम् ॥
दिव्यपीतांबरधरं किरीटकटकोज्ज्वलम्
pārśvasthābhyāṃ surūpābhyāṃ śrībhūmibhyāṃ samanvitam ||
paritaḥ śaṃkhacakrāsigadāśārṅgeṣusevitam
||80||पार्श्वस्थाभ्यां सुरूपाभ्यां श्रीभूमिभ्यां समन्वितम् ॥
परितः शंखचक्रासिगदाशार्ङ्गेषुसेवितम्
anyairdivyāyudhaiścāpi divyamālyairniṣevitam ||
skandenārādhyamānaṃ taṃ trisandhyaṃ puruṣottamam
||81||अन्यैर्दिव्यायुधैश्चापि दिव्यमाल्यैर्निषेवितम् ॥
स्कन्देनाराध्यमानं तं त्रिसन्ध्यं पुरुषोत्तमम्
valmīkagūḍhapādābjamājānupuruṣottamam ||
tato dṛṣṭvā mudā devaṃ praṇematurubhau tadā
||82||वल्मीकगूढपादाब्जमाजानुपुरुषोत्तमम् ॥
ततो दृष्ट्वा मुदा देवं प्रणेमतुरुभौ तदा
rājā tu prāṃjalirbhūtvā vismayotphullalocanaḥ ||
ānaṃdalaharīṃ prāpya na prājñāyata kiṃcana
||83||राजा तु प्रांजलिर्भूत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥
आनंदलहरीं प्राप्य न प्राज्ञायत किंचन
niṣādo'pi nivedyaiva śyāmākaṃ madhumiśritam ||
rājñe tadardhaṃ dattvaiva śiṣṭārdhaṃ bhuktavānsvayam
||84||निषादोऽपि निवेद्यैव श्यामाकं मधुमिश्रितम् ॥
राज्ञे तदर्धं दत्त्वैव शिष्टार्धं भुक्तवान्स्वयम्
pītvā puṣkariṇītoyaṃ tena rājñā samanvitaḥ ||
sa punaḥ śyāmakavane puṇyāṃ parṇakuṭīṃ yayau
||85||पीत्वा पुष्करिणीतोयं तेन राज्ञा समन्वितः ॥
स पुनः श्यामकवने पुण्यां पर्णकुटीं ययौ
uṣitvā caikarātraṃ tu prātarutthāya bhūmipaḥ ||
svasainyena samāyukto nivṛttaḥ svapuraṃ yayau
||86||उषित्वा चैकरात्रं तु प्रातरुत्थाय भूमिपः ॥
स्वसैन्येन समायुक्तो निवृत्तः स्वपुरं ययौ
atha toṇḍamānnṛpaṃ prati reṇukoktiḥ ||
punardevīvanaṃ gatvā hayādavatatāra ha ||
caitraśuddhanavamyāṃ tu pūjayāmāsa reṇukām
||87||अथ तोण्डमान्नृपं प्रति रेणुकोक्तिः ॥
पुनर्देवीवनं गत्वा हयादवततार ह ॥
चैत्रशुद्धनवम्यां तु पूजयामास रेणुकाम्
haviṣyaṃ paramānnaṃ ca sopaskaramanekaśaḥ ||
paśūpahārasahitaṃ dhūpadīpasamanvitam
||88||हविष्यं परमान्नं च सोपस्करमनेकशः ॥
पशूपहारसहितं धूपदीपसमन्वितम्
surāghaṭīśataṃ dattvā jātīkesaravāsitam ||
evaṃ saṃpūjitā devī prītā rājñe varaṃ dadau
||89||सुराघटीशतं दत्त्वा जातीकेसरवासितम् ॥
एवं संपूजिता देवी प्रीता राज्ञे वरं ददौ
āviṣṭaḥ puruṣaḥ kaścidavadannṛpasattamam ||
śṛṇu rājanbhaviṣyaṃ te rājyaṃ nihatakaṃṭakam
||90||आविष्टः पुरुषः कश्चिदवदन्नृपसत्तमम् ॥
शृणु राजन्भविष्यं ते राज्यं निहतकंटकम्
rājaṃstavaiva nāmnātra rājadhānī bhaviṣyati ||
matsamīpe mahārāja ciraṃ rājyaṃ kariṣyasi
||91||राजंस्तवैव नाम्नात्र राजधानी भविष्यति ॥
मत्समीपे महाराज चिरं राज्यं करिष्यसि
devadevaprasādaśca bhaviṣyati tavānagha ||
iti dattvā varaṃ tasmā āviṣṭaḥ prakṛtiṃ yayau
||92||देवदेवप्रसादश्च भविष्यति तवानघ ॥
इति दत्त्वा वरं तस्मा आविष्टः प्रकृतिं ययौ
tato labdhavaro rājā yayau śukamuniṃ punaḥ
||93||ततो लब्धवरो राजा ययौ शुकमुनिं पुनः
atha śukavarṇitapadmasarovaramāhātmyam ||
abhivādya muniṃ tena pūjito mudito'bhavat ||
māhātmyaṃ saraso brūhi kamalākhyasya me mune
||94||अथ शुकवर्णितपद्मसरोवरमाहात्म्यम् ॥
अभिवाद्य मुनिं तेन पूजितो मुदितोऽभवत् ॥
माहात्म्यं सरसो ब्रूहि कमलाख्यस्य मे मुने
śrīśuka uvāca
purā durvāsasaḥ śāpādavatīrṇā surālayāt ||
padmā padmākṣadayitā viṣṇunā sahitā nṛpa
||95||पुरा दुर्वाससः शापादवतीर्णा सुरालयात् ॥
पद्मा पद्माक्षदयिता विष्णुना सहिता नृप
saraḥ kāṃcanapadmāḍhyamidaṃ prāpya maheśvarī ||
tapaścakāra varṣāṇāṃ divyānāmayutaṃ ramā
||96||सरः कांचनपद्माढ्यमिदं प्राप्य महेश्वरी ॥
तपश्चकार वर्षाणां दिव्यानामयुतं रमा
tato devā vicinvantaḥ śriyaṃ viṣṇusamanvitām ||
puraṃdareṇa saṃyuktā rājannasminsarovare
||97||ततो देवा विचिन्वन्तः श्रियं विष्णुसमन्विताम् ॥
पुरंदरेण संयुक्ता राजन्नस्मिन्सरोवरे
sthitā suvarṇakamale puṇḍarīkākṣasaṃyutām ||
dṛṣṭvā prītisamāyuktāḥ praṇamyāṃbujadhāriṇīm ||
kṛtāñjalipuṭāḥ sendrāstuṣṭuvurlokamātaram
||96||स्थिता सुवर्णकमले पुण्डरीकाक्षसंयुताम् ॥
दृष्ट्वा प्रीतिसमायुक्ताः प्रणम्यांबुजधारिणीम् ॥
कृताञ्जलिपुटाः सेन्द्रास्तुष्टुवुर्लोकमातरम्
atha devādikṛtaśrīlakṣmīstutiḥ ||
devā ūcuḥ ||
namaḥ śriyai lokadhātryai brahmamātre namonamaḥ ||
namaste padmanetrāyai padmamukhyai namonamaḥ
||99||अथ देवादिकृतश्रीलक्ष्मीस्तुतिः ॥
देवा ऊचुः ॥
नमः श्रियै लोकधात्र्यै ब्रह्ममात्रे नमोनमः ॥
नमस्ते पद्मनेत्रायै पद्ममुख्यै नमोनमः
prasannamukhapadmāyai padmakāntyai namonamaḥ ||
namo bilvavanasthāyai viṣṇupatnyai namonamaḥ
||100||प्रसन्नमुखपद्मायै पद्मकान्त्यै नमोनमः ॥
नमो बिल्ववनस्थायै विष्णुपत्न्यै नमोनमः
vicitrakṣaumadhāriṇyai pṛthuśroṇyai namonamaḥ ||
pakvabilvaphalāpīnatuṃgastanyai namonamaḥ
||101||विचित्रक्षौमधारिण्यै पृथुश्रोण्यै नमोनमः ॥
पक्वबिल्वफलापीनतुंगस्तन्यै नमोनमः
suraktapadmapatrābhakarapādatale śubhe ||
suratnāṃgadakeyūrakāṃcīnūpuraśobhite ||
yakṣakardamasaṃliptasarvāṃge kaṭakojjvale
||102||सुरक्तपद्मपत्राभकरपादतले शुभे ॥
सुरत्नांगदकेयूरकांचीनूपुरशोभिते ॥
यक्षकर्दमसंलिप्तसर्वांगे कटकोज्ज्वले
māṃgalyābharaṇaiścitrairmuktāhārairvibhūṣite ||
tāṭaṃkairavataṃsaiśca śobhamānamukhāṃbuje
||103||मांगल्याभरणैश्चित्रैर्मुक्ताहारैर्विभूषिते ॥
ताटंकैरवतंसैश्च शोभमानमुखांबुजे
padmahaste namastubhyaṃ prasīda harivallabhe ||
ṛgyajuḥsāmarūpāyai vidyāyai te namonamaḥ
||104||पद्महस्ते नमस्तुभ्यं प्रसीद हरिवल्लभे ॥
ऋग्यजुःसामरूपायै विद्यायै ते नमोनमः
prasīdāsmānkṛpādṛṣṭipātairālokayābdhije ||
ye dṛṣṭāste tvayā brahmarudreṃdratvaṃ samāpnuyuḥ
||105||प्रसीदास्मान्कृपादृष्टिपातैरालोकयाब्धिजे ॥
ये दृष्टास्ते त्वया ब्रह्मरुद्रेंद्रत्वं समाप्नुयुः
atha iṃdrādīnprati stutiprasannalakṣmīvacanam ||
śrīśuka uvāca ||
iti stutā tadā daivairviṣṇuvakṣaḥsthalālayā ||
viṣṇunā saha saṃdṛśyā ramā prītāvadatsurān
||106||अथ इंद्रादीन्प्रति स्तुतिप्रसन्नलक्ष्मीवचनम् ॥
श्रीशुक उवाच ॥
इति स्तुता तदा दैवैर्विष्णुवक्षःस्थलालया ॥
विष्णुना सह संदृश्या रमा प्रीतावदत्सुरान्
śrīruvāca
surārīnsahasā hatvā svapadāni gamiṣyatha ||
ye sthānahīnāḥ svasthānādbhraṃśitā ye narā bhuvi
||107||सुरारीन्सहसा हत्वा स्वपदानि गमिष्यथ ॥
ये स्थानहीनाः स्वस्थानाद्भ्रंशिता ये नरा भुवि
te māmanena stotreṇa stutvā sthānamavāpnuyuḥ ||
akhaṃḍairbilvapatrairmāmarcayaṃti narā bhuvi
||108||ते मामनेन स्तोत्रेण स्तुत्वा स्थानमवाप्नुयुः ॥
अखंडैर्बिल्वपत्रैर्मामर्चयंति नरा भुवि
stotreṇānena ye devā narā yuṣmatkṛtena vai ||
dharmārthakāmamokṣāṇāmākarāste bhavanti vai
||109||स्तोत्रेणानेन ये देवा नरा युष्मत्कृतेन वै ॥
धर्मार्थकाममोक्षाणामाकरास्ते भवन्ति वै
idaṃ padmasaro devā ye kecana narā bhuvi ||
prāpya snānaṃ kariṣyanti māṃ stutvā viṣṇuvallabhām
||110||इदं पद्मसरो देवा ये केचन नरा भुवि ॥
प्राप्य स्नानं करिष्यन्ति मां स्तुत्वा विष्णुवल्लभाम्
te'pi śriyaṃ dīrghamāyurvidyāṃ putrānsuvarcasaḥ ||
labdhvā bhogāṃśca bhuktvā'nte narā mokṣamavāpnuyuḥ
||111||तेऽपि श्रियं दीर्घमायुर्विद्यां पुत्रान्सुवर्चसः ॥
लब्ध्वा भोगांश्च भुक्त्वाऽन्ते नरा मोक्षमवाप्नुयुः
iti dattvā varaṃ devī devena saha viṣṇunā ||
āruhya garuḍeśānaṃ vaikuṇṭhasthānamāyayau
||112||इति दत्त्वा वरं देवी देवेन सह विष्णुना ॥
आरुह्य गरुडेशानं वैकुण्ठस्थानमाययौ
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye dharaṇīvarāhasaṃvāde vasu nāmaka niṣādavṛttāntapadmasaromāhātmyādivarṇanaṃnāma navamo'dhyāyaḥ || 9 ||