bharadvājāśramavarṇanam
atha suvarṇamukharīvarṇanam ||
sūta uvāca ||
tathā sarvāṇi tīrthāni samālokyāgatasya ca ||
mudaṃ praguṇayāñcake sā pārthasya mahāpagā
||1||अथ सुवर्णमुखरीवर्णनम् ॥
सूत उवाच ॥
तथा सर्वाणि तीर्थानि समालोक्यागतस्य च ॥
मुदं प्रगुणयाञ्चके सा पार्थस्य महापगा
yasyāstaṭanikuñjeṣu modante vanitāḥ sukhāḥ ||
siddhāḥ saṃsevitā vātaiḥ śīkarāsāraśītalaiḥ
||2||यस्यास्तटनिकुञ्जेषु मोदन्ते वनिताः सुखाः ॥
सिद्धाः संसेविता वातैः शीकरासारशीतलैः
yā samudyatahasteva gaṅgāmākāśavāhinīm ||
āliṃgituṃ samuttuṃgaiḥ kallolairabhrasaṃgibhiḥ
||3||या समुद्यतहस्तेव गङ्गामाकाशवाहिनीम् ॥
आलिंगितुं समुत्तुंगैः कल्लोलैरभ्रसंगिभिः
dhūmairāhutisaṃbhūtaistaruśākhopalaṃbhibhiḥ ||
valkalaiśca virājante yattaṭāśramabhūmayaḥ
||4||धूमैराहुतिसंभूतैस्तरुशाखोपलंभिभिः ॥
वल्कलैश्च विराजन्ते यत्तटाश्रमभूमयः
munīndraiḥ suravaryaiśca sthāpitāni samantataḥ ||
yattaṭadvitaye bhāṃti divyaliṃgāni śūlinaḥ
||5||मुनीन्द्रैः सुरवर्यैश्च स्थापितानि समन्ततः ॥
यत्तटद्वितये भांति दिव्यलिंगानि शूलिनः
yadīyasaikatāvāsaviśrāntā mānasaṃ saraḥ ||
na smaraṃti nijāvāsaṃ marālā vihagottamāḥ
||6||यदीयसैकतावासविश्रान्ता मानसं सरः ॥
न स्मरंति निजावासं मराला विहगोत्तमाः
śamitāvagrahātaṃkaiḥ kulyāmukhavinirgataiḥ ||
puṣṇāti toyaiḥ sasyāni lokarakṣākṣamāṇi yā
||7||शमितावग्रहातंकैः कुल्यामुखविनिर्गतैः ॥
पुष्णाति तोयैः सस्यानि लोकरक्षाक्षमाणि या
cakravākakucottuṃgavīcivallīvibhūṣitā ||
āvartanābhivilasatsaikataśroṇi maṇḍalā
||8||चक्रवाककुचोत्तुंगवीचिवल्लीविभूषिता ॥
आवर्तनाभिविलसत्सैकतश्रोणि मण्डला
praphullapadmavadanā calanmīnayugekṣaṇā ||
vilasatphenavasanā haṃsayānamanoharā
||9||प्रफुल्लपद्मवदना चलन्मीनयुगेक्षणा ॥
विलसत्फेनवसना हंसयानमनोहरा
jalapakṣiravālāpā nayanānandakāriṇī ||
apūrvakāminīrūpā yā vibhātyambudhipriyā
||10||जलपक्षिरवालापा नयनानन्दकारिणी ॥
अपूर्वकामिनीरूपा या विभात्यम्बुधिप्रिया
rodhasyantaravāhinyā nadyāḥ prācyāṃ dhanañjayaḥ ||
dadarśa śailamuttuṃgaṃ kālahastisamāhayam
||11||रोधस्यन्तरवाहिन्या नद्याः प्राच्यां धनञ्जयः ॥
ददर्श शैलमुत्तुंगं कालहस्तिसमाहयम्
udagraśikharābhogollikhitākāśamaṇḍalam ||
saptapātālamūlādhorūḍhamūlopalāṃcitam
||12||उदग्रशिखराभोगोल्लिखिताकाशमण्डलम् ॥
सप्तपातालमूलाधोरूढमूलोपलांचितम्
atha arjunasya svarṇamukharītīrasthakālahastīśvarādisevāprāptiḥ ||
snātvā tasyāṃ mahānadyāṃ tasmiñchaile surārcitam ||
apaśyadarjuno devaṃ kālahastīśanāmakam
||13||अथ अर्जुनस्य स्वर्णमुखरीतीरस्थकालहस्तीश्वरादिसेवाप्राप्तिः ॥
स्नात्वा तस्यां महानद्यां तस्मिञ्छैले सुरार्चितम् ॥
अपश्यदर्जुनो देवं कालहस्तीशनामकम्
saṃpūjya ca mahādevaṃ nagendratanayāsakham ||
manasā bhaktiyuktena kṛtārthatvamupeyivān
||14||संपूज्य च महादेवं नगेन्द्रतनयासखम् ॥
मनसा भक्तियुक्तेन कृतार्थत्वमुपेयिवान्
tato mahāgirau tasminnadbhutaikaniketane ||
cacārābhūtapūrvāṇāṃ viśeṣāṇāṃ didṛkṣayā
||15||ततो महागिरौ तस्मिन्नद्भुतैकनिकेतने ॥
चचाराभूतपूर्वाणां विशेषाणां दिदृक्षया
siddhānālokayāmāsa vasato girisānuṣu ||
gāyato devadevasya caritrāṇyabalāyutān
||16||सिद्धानालोकयामास वसतो गिरिसानुषु ॥
गायतो देवदेवस्य चरित्राण्यबलायुतान्
apsarolalanājuṣṭānpuṣpāsavamadākulān ||
nikuñjeṣu samāsīnāngaṃdharvānaikṣatādarāt
||17||अप्सरोललनाजुष्टान्पुष्पासवमदाकुलान् ॥
निकुञ्जेषु समासीनान्गंधर्वानैक्षतादरात्
vivikteṣu pradeśeṣu śivadhyānaparāyaṇān ||
apaśyadyogino divyānādarānandaśālinaḥ
||18||विविक्तेषु प्रदेशेषु शिवध्यानपरायणान् ॥
अपश्यद्योगिनो दिव्यानादरानन्दशालिनः
praśāntānyāśramapadānyavaikṣata samaṃtataḥ ||
balinīvāravilasaddvārabhūmīśca pāṇḍavaḥ
||19||प्रशान्तान्याश्रमपदान्यवैक्षत समंततः ॥
बलिनीवारविलसद्द्वारभूमीश्च पाण्डवः
nirāhārānvāyubhujaḥ parṇādānātapāśanān ||
śāntānālokayāmāsa munīnniyamitendriyān
||20||निराहारान्वायुभुजः पर्णादानातपाशनान् ॥
शान्तानालोकयामास मुनीन्नियमितेन्द्रियान्
mudaṃ vitenire tasya netrayoḥ kamalākarāḥ ||
phullasaugandhikāmodasaṃvāsitadigantarāḥ
||21||मुदं वितेनिरे तस्य नेत्रयोः कमलाकराः ॥
फुल्लसौगन्धिकामोदसंवासितदिगन्तराः
mṛgayāsaṃbhṛtadhiyaścarato'dhijyakārmukān
||22||मृगयासंभृतधियश्चरतोऽधिज्यकार्मुकान्
athā'rjunasya suvarṇamukharītīrasthabharadvājāśramagamanam ||
dadarśānveṣitamṛgānkirātānvanitāyutān ||
tato dakṣiṇadigbhāge carannadrermanohare
||23||अथाऽर्जुनस्य सुवर्णमुखरीतीरस्थभरद्वाजाश्रमगमनम् ॥
ददर्शान्वेषितमृगान्किरातान्वनितायुतान् ॥
ततो दक्षिणदिग्भागे चरन्नद्रेर्मनोहरे
puṇyamāśramamadrākṣīdbharadvājasya kauravaḥ ||
kadalīnārikelāmrakolacaṃpakacaṃdanaiḥ
||24||पुण्यमाश्रममद्राक्षीद्भरद्वाजस्य कौरवः ॥
कदलीनारिकेलाम्रकोलचंपकचंदनैः
takkolāśokahintālatālaketakidāḍimaiḥ ||
jaṃbūkadamvakatakakhadirārjunapāṭalaiḥ
||25||तक्कोलाशोकहिन्तालतालकेतकिदाडिमैः ॥
जंबूकदम्वकतकखदिरार्जुनपाटलैः
nāgapunnāgasaraladevadārukarañjakaiḥ ||
lavaṃgaluṃgalavalīpriyaṃgutilakairapi
||26||नागपुन्नागसरलदेवदारुकरञ्जकैः ॥
लवंगलुंगलवलीप्रियंगुतिलकैरपि
bibhītaśrīphalāśvatthamadhūkaplakṣakesaraiḥ ||
pūgajambīranāraṃganimbāmalakakauśikaiḥ
||27||बिभीतश्रीफलाश्वत्थमधूकप्लक्षकेसरैः ॥
पूगजम्बीरनारंगनिम्बामलककौशिकैः
anyaiśca phalapuṣpāḍhyaiḥ śobhitaṃ dharaṇīruhaiḥ ||
vāsantīkundajātyādilatābhiḥ pariveṣṭitam
||28||अन्यैश्च फलपुष्पाढ्यैः शोभितं धरणीरुहैः ॥
वासन्तीकुन्दजात्यादिलताभिः परिवेष्टितम्
apūrvasaurabhākṛṣṭabhramarībhiḥ samantataḥ ||
cakravākabakakrauñcahaṃsakāraṇḍavāśrayaiḥ
||29||अपूर्वसौरभाकृष्टभ्रमरीभिः समन्ततः ॥
चक्रवाकबकक्रौञ्चहंसकारण्डवाश्रयैः
saugandhikotpalāṃbhojakairavaughavirājitaiḥ ||
sarobhiramṛtasyaṃdimadhurasphāravāribhiḥ
||30||सौगन्धिकोत्पलांभोजकैरवौघविराजितैः ॥
सरोभिरमृतस्यंदिमधुरस्फारवारिभिः
samāpāditalakṣmīkaṃ kautukaikaniketanam ||
siṃhadantāvalavyāghratarakṣurururaṅkubhiḥ
||31||समापादितलक्ष्मीकं कौतुकैकनिकेतनम् ॥
सिंहदन्तावलव्याघ्रतरक्षुरुरुरङ्कुभिः
mṛgairanyaiḥ samākīrṇamanyo'nyahitakāribhiḥ ||
jitacaitrarathodyānamadharīkṛtanandanam
||32||मृगैरन्यैः समाकीर्णमन्योऽन्यहितकारिभिः ॥
जितचैत्ररथोद्यानमधरीकृतनन्दनम्
ativāṅmanasodāraṃ paramānandakāraṇam ||
śivāgamānāṃ divyānāmarthajātamanuttamam
||33||अतिवाङ्मनसोदारं परमानन्दकारणम् ॥
शिवागमानां दिव्यानामर्थजातमनुत्तमम्
prakāśayanti śāvānāṃ yatra mañjugiraḥ śukāḥ ||
yasminhutāśano dāradhūmaśyāmalitaṃ nabhaḥ
||34||प्रकाशयन्ति शावानां यत्र मञ्जुगिरः शुकाः ॥
यस्मिन्हुताशनो दारधूमश्यामलितं नभः
akālajaladabhrāṃtimātanoti śikhaṇḍinām ||
yasminvihāraśrāntānāṃ siṃhānāṃ svecchayāgatāḥ
||35||अकालजलदभ्रांतिमातनोति शिखण्डिनाम् ॥
यस्मिन्विहारश्रान्तानां सिंहानां स्वेच्छयागताः
nirvāpayanti gātrāṇi kariṇaḥ karaśīkaraiḥ ||
tadāśramapadaṃ paśyanvismayākrāṃtamānasaḥ
||36||निर्वापयन्ति गात्राणि करिणः करशीकरैः ॥
तदाश्रमपदं पश्यन्विस्मयाक्रांतमानसः
prabhāvaṃ pāṇḍutanayaḥ praśaśaṃsa tapasvinām ||
nivārya tatra tatraiva sakalānanujīvinaḥ
||37||प्रभावं पाण्डुतनयः प्रशशंस तपस्विनाम् ॥
निवार्य तत्र तत्रैव सकलाननुजीविनः
athārjunakṛtabharadvājasevākramaḥ ||
mitrairvipravaraiḥ sārdhaṃ praviveśa tamāśramam ||
agre dadarśa kaunteyaḥ sphuratpāvakatejasam
||38||अथार्जुनकृतभरद्वाजसेवाक्रमः ॥
मित्रैर्विप्रवरैः सार्धं प्रविवेश तमाश्रमम् ॥
अग्रे ददर्श कौन्तेयः स्फुरत्पावकतेजसम्
bharadvājaṃ munivarairanekaiḥ parivāritam ||
bhasmānuliptasarvāṃgaṃ mṛgacarmottarīyakam
||39||भरद्वाजं मुनिवरैरनेकैः परिवारितम् ॥
भस्मानुलिप्तसर्वांगं मृगचर्मोत्तरीयकम्
navavāridasaṃvītaṃ kailāsamiva bhāsvaram ||
jaṭābhirlambamānābhirbhāsvantaṃ svarṇakāṃtibhiḥ
||40||नववारिदसंवीतं कैलासमिव भास्वरम् ॥
जटाभिर्लम्बमानाभिर्भास्वन्तं स्वर्णकांतिभिः
sthiravidyullatākīrṇamiva śāradanīradam ||
śrutismṛti purāṇārthairekībhūya samāgataiḥ
||41||स्थिरविद्युल्लताकीर्णमिव शारदनीरदम् ॥
श्रुतिस्मृति पुराणार्थैरेकीभूय समागतैः
aṅgīkṛtamivākāraṃ divyajñānaśubhāspadam ||
dhṛtikṣāṃtidayātuṣṭiśāṃtibhirnityasevitam
||42||अङ्गीकृतमिवाकारं दिव्यज्ञानशुभास्पदम् ॥
धृतिक्षांतिदयातुष्टिशांतिभिर्नित्यसेवितम्
priyābhiriva raktābhirakhaṃḍabrahmavarcasam ||
upagamya śanaiḥ pārthastatpādāṃbujayoḥ puraḥ
||43||प्रियाभिरिव रक्ताभिरखंडब्रह्मवर्चसम् ॥
उपगम्य शनैः पार्थस्तत्पादांबुजयोः पुरः
cakre praṇāmaṃ sāṣṭāṃgaṃ samāliṃgitabhūtalam
||44||चक्रे प्रणामं साष्टांगं समालिंगितभूतलम्
athārjunaṃ prati bharadvājakṛtātithyaprakāraḥ ||
tamāgataṃ pṛthāputramutthāpya munipuṅgavaḥ ||
āśīrbhiredhayāñcakre praharṣotphullamānasaḥ
||45||अथार्जुनं प्रति भरद्वाजकृतातिथ्यप्रकारः ॥
तमागतं पृथापुत्रमुत्थाप्य मुनिपुङ्गवः ॥
आशीर्भिरेधयाञ्चक्रे प्रहर्षोत्फुल्लमानसः
saṃpūjya ca yathānyāyaṃ tamarghyādyaiḥ priyātithim ||
vinirdiṣṭāsanāsīnaṃ samapṛcchadanāmayam
||46||संपूज्य च यथान्यायं तमर्घ्याद्यैः प्रियातिथिम् ॥
विनिर्दिष्टासनासीनं समपृच्छदनामयम्
saṃmānanamavāpyāsmānmuneḥ pāṇḍavamadhyamaḥ ||
priyairvākyairmunipaterakaronmanaso mudam
||47||संमाननमवाप्यास्मान्मुनेः पाण्डवमध्यमः ॥
प्रियैर्वाक्यैर्मुनिपतेरकरोन्मनसो मुदम्
sasmārātha bharadvājaḥ svardhenuṃ kāmadohinīm ||
sā vitene'timahatīṃ bhakṣyabhojyādikalpanām
||48||सस्माराथ भरद्वाजः स्वर्धेनुं कामदोहिनीम् ॥
सा वितेनेऽतिमहतीं भक्ष्यभोज्यादिकल्पनाम्
bhuktvā pārthaḥ sānucarastamupāsya taponidhim ||
dinaśeṣaṃ kathālāpakautukenātyavāhayat
||49||भुक्त्वा पार्थः सानुचरस्तमुपास्य तपोनिधिम् ॥
दिनशेषं कथालापकौतुकेनात्यवाहयत्
tataḥ sāyantanīṃ saṃdhyāmupāsya hutapāvakaḥ ||
viprairamātyaiḥ sahito yayau tasya kuṭīgṛhān
||50||ततः सायन्तनीं संध्यामुपास्य हुतपावकः ॥
विप्रैरमात्यैः सहितो ययौ तस्य कुटीगृहान्
tatrāsīno munipaterāśīrbhirabhinanditaḥ ||
ānandyamāno mumude tannadīśītalānilaiḥ
||51||तत्रासीनो मुनिपतेराशीर्भिरभिनन्दितः ॥
आनन्द्यमानो मुमुदे तन्नदीशीतलानिलैः
saṃprāpitā kena bhuvaḥ prabhūtā kasmānmahīdhrādadhikaprabhāvā ||
iti prabhāvaṃ paripṛcchya nadyāḥ śrotuṃ munīndrānmatirasya jajñe
||52||संप्रापिता केन भुवः प्रभूता कस्मान्महीध्रादधिकप्रभावा ॥
इति प्रभावं परिपृच्छ्य नद्याः श्रोतुं मुनीन्द्रान्मतिरस्य जज्ञे
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye suvarṇamukharīmāhātmyapraśaṃsāyāṃ bharadvājāśramavarṇanaṃnāma triṃśo'dhyāyaḥ || 30 ||