śṛṇu skanda mahāprājña hyadbhutaṃ yatkṛtaṃ mayā
rudra uvāca
śṛṇu skanda mahāprājña hyadbhutaṃ yatkṛtaṃ mayā ||
dharmāraṇye mahāduṣṭo daityaḥ karṇāṭakābhidhaḥ
||1||शृणु स्कन्द महाप्राज्ञ ह्यद्भुतं यत्कृतं मया ॥
धर्मारण्ये महादुष्टो दैत्यः कर्णाटकाभिधः
nibhṛtaṃ hi samāgatya daṃpatyorvighnamācarat ||
taṃ dṛṣṭvā tadbhayāllokaḥ pradudrāva nirantaram
||2||निभृतं हि समागत्य दंपत्योर्विघ्नमाचरत् ॥
तं दृष्ट्वा तद्भयाल्लोकः प्रदुद्राव निरन्तरम्
tyaktvā sthānaṃ gatāḥ sarve vaṇijo vāḍavādayaḥ ||
mātaṃgīrūpamāsthāya śrīmātrā tvanayā suta
||3||त्यक्त्वा स्थानं गताः सर्वे वणिजो वाडवादयः ॥
मातंगीरूपमास्थाय श्रीमात्रा त्वनया सुत
hataḥ karṇāṭako nāma rākṣaso dvijaghātakaḥ ||
tadā sarve'pi vai viprā hṛṣṭāste tena karmaṇā
||4||हतः कर्णाटको नाम राक्षसो द्विजघातकः ॥
तदा सर्वेऽपि वै विप्रा हृष्टास्ते तेन कर्मणा
stuvaṃti pūjayaṃti sma vaṇijo bhaktitatparāḥ ||
varṣevarṣe prakurvaṃti śrīmātāpūjanaṃ śubham
||5||स्तुवंति पूजयंति स्म वणिजो भक्तितत्पराः ॥
वर्षेवर्षे प्रकुर्वंति श्रीमातापूजनं शुभम्
śubhakāryeṣu sarveṣu prathamaṃ pūjayettu tām ||
na sa vighnaṃ prapaśyeta tadāprabhṛti putraka
||6||शुभकार्येषु सर्वेषु प्रथमं पूजयेत्तु ताम् ॥
न स विघ्नं प्रपश्येत तदाप्रभृति पुत्रक
yudhiṣṭhira uvāca
ko'sau duṣṭo mahādaityaḥ kasminvaṃśe samudbhavaḥ ||
kiṃ kiṃ tena kṛtaṃ tāta sarvaṃ kathaya suvrata
||7||कोऽसौ दुष्टो महादैत्यः कस्मिन्वंशे समुद्भवः ॥
किं किं तेन कृतं तात सर्वंं कथय सुव्रत
vyāsa uvāca
śṛṇu rājanpravakṣyāmi karṇāṭakaviceṣṭitam ||
devānāṃ dānavānāṃ yo duḥsaho vīryadarpitaḥ
||8||शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कर्णाटकविचेष्टितम् ॥
देवानां दानवानां यो दुःसहो वीर्यदर्पितः
duṣṭakarmā durācāro mahārāṣṭro mahābhujaḥ ||
jitvā ca sakalām̐llokāṃstrailokye ca gatāgataḥ
||9||दुष्टकर्मा दुराचारो महाराष्ट्रो महाभुजः ॥
जित्वा च सकलाँल्लोकांस्त्रैलोक्ये च गतागतः
yatra devāśca ṛṣayastatra gatvā mahāsuraḥ ||
chadmanā vā balenaiva vighnaṃ prakurute nṛpa ||
na vedādhyayanaṃ loke bhavettasya bhayena ca ||
kurvate vāḍavā devā na ca saṃdhyādyupāsanam
||11||यत्र देवाश्च ऋषयस्तत्र गत्वा महासुरः ॥
छद्मना वा बलेनैव विघ्नं प्रकुरुते नृप ॥
न वेदाध्ययनं लोके भवेत्तस्य भयेन च ॥
कुर्वते वाडवा देवा न च संध्याद्युपासनम्
na kraturvartate tatra na caiva surapūjanam ||
deśedeśe ca sarvatra grāmegrāme purepure
||12||न क्रतुर्वर्तते तत्र न चैव सुरपूजनम् ॥
देशेदेशे च सर्वत्र ग्रामेग्रामे पुरेपुरे
tīrthetīrthe ca sarvatra vighnaṃ prakurute'suraḥ ||
paraṃtu śakyate naiva dharmāraṇye praveśitum
||13||तीर्थेतीर्थे च सर्वत्र विघ्नं प्रकुरुतेऽसुरः ॥
परंतु शक्यते नैव धर्मारण्ये प्रवेशितुम्
bhayācchaktyāśca śrīmāturdānavo viklavastadā ||
kenopāyena tatraiva gamyate tviti ciṃtayan
||14||भयाच्छक्त्याश्च श्रीमातुर्दानवो विक्लवस्तदा ॥
केनोपायेन तत्रैव गम्यते त्विति चिंतयन्
vighnaṃ kariṣye hi kathaṃ brāhmaṇānāṃ mahātmanām ||
vedādhyayanakartṝṇāṃ yajñe karmādhitiṣṭhatām
||15||विघ्नं करिष्ये हि कथं ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥
वेदाध्ययनकर्तॄणां यज्ञे कर्माधितिष्ठताम्
vedādhyayanajaṃ śabdaṃ śrutvā dūrātsa dānavaḥ ||
vivyathe sa yathā rājanvajrāhata iva dvipaḥ
||16||वेदाध्ययनजं शब्दं श्रुत्वा दूरात्स दानवः ॥
विव्यथे स यथा राजन्वज्राहत इव द्विपः
niḥśvāsānmumuce roṣāddaṃtairdaṃtāṃśca gharṣayan ||
daśamāno nijāvoṣṭhau peṣayaṃśca karāvubhau
||17||निःश्वासान्मुमुचे रोषाद्दंतैर्दंतांश्च घर्षयन् ॥
दशमानो निजावोष्ठौ पेषयंश्च करावुभौ
unmattavadvicarata itaścetaśca māriṣa ||
sannipātasya doṣeṇa yathā bhavati mānavaḥ
||18||उन्मत्तवद्विचरत इतश्चेतश्च मारिष ॥
सन्निपातस्य दोषेण यथा भवति मानवः
tathaiva dānavo ghoro dharmāraṇyasamīpagaḥ ||
bhramate dahate caiva dūrādeva bhayānvitaḥ
||19||तथैव दानवो घोरो धर्मारण्यसमीपगः ॥
भ्रमते दहते चैव दूरादेव भयान्वितः
vivāhakāle viprāṇāṃ rūpaṃ kṛtvā dvijanmanaḥ ||
tatrāgatya durādharṣo nītvā dāṃpatyamuttamam
||20||विवाहकाले विप्राणां रूपं कृत्वा द्विजन्मनः ॥
तत्रागत्य दुराधर्षो नीत्वा दांपत्यमुत्तमम्
utpapāta mahīpṛṣṭhādgagane so'surādhamaḥ ||
svayaṃ ca ramate pāpo dveṣājjātisvabhāvataḥ
||21||उत्पपात महीपृष्ठाद्गगने सोऽसुराधमः ॥
स्वयं च रमते पापो द्वेषाज्जातिस्वभावतः
evaṃ ca bahuśaḥ so'tha dharmāraṇyācca daṃpatī ||
gṛhītvā kurute pāpaṃ devānāmapi duḥsaham
||22||एवं च बहुशः सोऽथ धर्मारण्याच्च दंपती ॥
गृहीत्वा कुरुते पापं देवानामपि दुःसहम्
vighnaṃ karoti duṣṭo'sau daṃpatyoḥ satataṃ bhuvi ||
mahāghorataraṃ karma kurvaṃstasminpure vare
||23||विघ्नं करोति दुष्टोऽसौ दंपत्योः सततं भुवि ॥
महाघोरतरं कर्म कुर्वंस्तस्मिन्पुरे वरे
tatrodvignā dvijāḥ sarve palāyaṃte diśo daśa ||
gatāḥ sarve bhūmidevā styaktvā sthānaṃ manoramam
||24||तत्रोद्विग्ना द्विजाः सर्वे पलायंते दिशो दश ॥
गताः सर्वे भूमिदेवा स्त्यक्त्वा स्थानं मनोरमम्
yatrayatra mahattīrthaṃ tatratatra gatā dvijāḥ ||
udvasaṃ tatpuraṃ jātaṃ tasminkāle nṛpottama
||25||यत्रयत्र महत्तीर्थं तत्रतत्र गता द्विजाः ॥
उद्वसं तत्पुरं जातं तस्मिन्काले नृपोत्तम
na vedādhyayanaṃ tatra na ca yajñaḥ pravartate ||
manujāstatra tiṣṭhaṃti na karṇāṭabhayārditāḥ
||26||न वेदाध्ययनं तत्र न च यज्ञः प्रवर्तते ॥
मनुजास्तत्र तिष्ठंति न कर्णाटभयार्दिताः
dvijāḥ sarve tato rājanvaṇijaśca mahāyaśāḥ ||
ekatra militāḥ sarve vaktuṃ maṃtraṃ yathocitam
||27||द्विजाः सर्वे ततो राजन्वणिजश्च महायशाः ॥
एकत्र मिलिताः सर्वे वक्तुं मंत्रं यथोचितम्
karṇāṭasya vadhopāyaṃ maṃtrayaṃti dvijarṣabhāḥ ||
vicāryamāṇe tairdaivādvāgjātā cāśarīriṇī
||28||कर्णाटस्य वधोपायं मंत्रयंति द्विजर्षभाः ॥
विचार्यमाणे तैर्दैवाद्वाग्जाता चाशरीरिणी
ārādhayata śrīmātāṃ sarvaduḥkhāpahāriṇīm ||
sarvadaityakṣayakarīṃ sarvopadravanāśanīm
||29||आराधयत श्रीमातां सर्वदुःखापहारिणीम् ॥
सर्वदैत्यक्षयकरीं सर्वोपद्रवनाशनीम्
tacchrutvā vāḍavāḥ sarve harṣavyākulalocanāḥ ||
śrīmātāṃ tu samāgatya gṛhītvā balimuttamam
||30||तच्छ्रुत्वा वाडवाः सर्वे हर्षव्याकुललोचनाः ॥
श्रीमातां तु समागत्य गृहीत्वा बलिमुत्तमम्
madhu kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ śarkarā pañcadhārayā ||
dhūpaṃ dīpaṃ tathā caiva caṃdanaṃ kusumāni ca
||31||मधु क्षीरं दधि घृतं शर्करा पञ्चधारया ॥
धूपं दीपं तथा चैव चंदनं कुसुमानि च
phalāni vividhānyeva gṛhītvā vāḍavā nṛpa ||
dhānyaṃ tu vividhaṃ rājanbhaktāpūpā ghṛtācitāḥ
||32||फलानि विविधान्येव गृहीत्वा वाडवा नृप ॥
धान्यं तु विविधं राजन्भक्तापूपा घृताचिताः
kulmāṣā vaṭakāścaiva pāyasaṃ ghṛtamiśritam ||
sohālikā dīpikāśca sārdrāśca vaṭakāstathā
||33||कुल्माषा वटकाश्चैव पायसं घृतमिश्रितम् ॥
सोहालिका दीपिकाश्च सार्द्राश्च वटकास्तथा
rājikābhiśca saṃliptā navacchidrasamanvitāḥ ||
caṃdrabiṃbapratīkāśā maṇḍakāstatra kalpitāḥ
||34||राजिकाभिश्च संलिप्ता नवच्छिद्रसमन्विताः ॥
चंद्रबिंबप्रतीकाशा मण्डकास्तत्र कल्पिताः
pañcāmṛtena snapanaṃ kṛtvā gandhodakena ca ||
dhūpairdīpaiśca naivedyaistoṣayāmāsurīśvarīm
||35||पञ्चामृतेन स्नपनं कृत्वा गन्धोदकेन च ॥
धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैस्तोषयामासुरीश्वरीम्
nīrājanaiḥ sakapūraiḥ puṣpairdīpaiḥ sucaṃdanaiḥ ||
śrīmātā toṣitā rājansarvopadravanāśanī
||36||नीराजनैः सकपूरैः पुष्पैर्दीपैः सुचंदनैः ॥
श्रीमाता तोषिता राजन्सर्वोपद्रवनाशनी
śrīmātā ca jaganmātā brāhmī saumyā varapradā ||
rūpatrayaṃ samāsthāya pālayetsā jagattrayam
||37||श्रीमाता च जगन्माता ब्राह्मी सौम्या वरप्रदा ॥
रूपत्रयं समास्थाय पालयेत्सा जगत्त्रयम्
trayīrūpeṇa dharmātmanrakṣate satyamaṃdiram ||
jitedriyā jitātmāno militāste dvijottamāḥ
||38||त्रयीरूपेण धर्मात्मन्रक्षते सत्यमंदिरम् ॥
जितेद्रिया जितात्मानो मिलितास्ते द्विजोत्तमाः
taiḥ sarverarcitā mātā caṃdanādyena toṣitā ||
stutimārebhire tatra vāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ ||
ekacittena bhāvena brahmaputryāḥ puraḥ sthitāḥ
||39||तैः सर्वेरर्चिता माता चंदनाद्येन तोषिता ॥
स्तुतिमारेभिरे तत्र वाङ्मनःकायकर्मभिः ॥
एकचित्तेन भावेन ब्रह्मपुत्र्याः पुरः स्थिताः
viprā ūcuḥ
namaste brahmaputryāstu namaste brahmacāriṇi ||
namaste jagatāṃ mātarnamaste sarvage sadā
||40||नमस्ते ब्रह्मपुत्र्यास्तु नमस्ते ब्रह्मचारिणि ॥
नमस्ते जगतां मातर्नमस्ते सर्वगे सदा
kṣunnidrā tvaṃ tṛṣā tvaṃ ca krodhataṃdrādayastathā ||
tvaṃ śāṃtistvaṃ ratiścaiva tvaṃ jayā vijayā tathā
||41||क्षुन्निद्रा त्वं तृषा त्वं च क्रोधतंद्रादयस्तथा ॥
त्वं शांतिस्त्वं रतिश्चैव त्वं जया विजया तथा
brahmaviṣṇumaheśādyaistvaṃ prapannā sureśvari ||
sāvitrī śrīrumā caiva tvaṃ ca mātā vyavasthitā
||42||ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैस्त्वं प्रपन्ना सुरेश्वरि ॥
सावित्री श्रीरुमा चैव त्वं च माता व्यवस्थिता
brahmaviṣṇu sureśānāstvadādhāre vyavasthitāḥ ||
namastubhyaṃ jaganmātardhṛtipuṣṭisvarūpiṇi
||43||ब्रह्मविष्णु सुरेशानास्त्वदाधारे व्यवस्थिताः ॥
नमस्तुभ्यं जगन्मातर्धृतिपुष्टिस्वरूपिणि
ratiḥ krodhā mahāmāyā chāyā jyotiḥsvarūpiṇi ||
sṛṣṭi sthityaṃtakṛddevi kāryakāraṇadā sadā
||44||रतिः क्रोधा महामाया छाया ज्योतिःस्वरूपिणि ॥
सृष्टि स्थित्यंतकृद्देवि कार्यकारणदा सदा
dharā tejastathā vāyuḥ salilākāśameva ca ||
namaste'stu mahāvidye mahājñānamaye'naghe
||45||धरा तेजस्तथा वायुः सलिलाकाशमेव च ॥
नमस्तेऽस्तु महाविद्ये महाज्ञानमयेऽनघे
hrīṃkārī devarūpā tvaṃ klīṃkārī tvaṃ mahādyute ||
ādimadhyāvasānā tvaṃ trāhi cāsmānmahābhayāt
||46||ह्रींकारी देवरूपा त्वं क्लींकारी त्वं महाद्युते ॥
आदिमध्यावसाना त्वं त्राहि चास्मान्महाभयात्
mahāpāpo hi duṣṭātmā daityo'yaṃ bādhate'dhunā ||
trāṇarūpā tvamekā ca asmākaṃ kuladevatā
||47||महापापो हि दुष्टात्मा दैत्योऽयं बाधतेऽधुना ॥
त्राणरूपा त्वमेका च अस्माकं कुलदेवता
trāhitrāhi mahādevi rakṣarakṣa maheśvari ||
hanahana dānavaṃ duṣṭaṃ dvijātīnāṃ vighnakārakam
||48||त्राहित्राहि महादेवि रक्षरक्ष महेश्वरि ॥
हनहन दानवं दुष्टं द्विजातीनां विघ्नकारकम्
evaṃ stutā tadā devī mahāmāyā dvijanmabhiḥ ||
karṇāṭasya vadhārthāya dvijātīnāṃ hitāya ca ||
pratyakṣā sā'bhavattatra varaṃ brūhītyuvāca ha
||49||एवं स्तुता तदा देवी महामाया द्विजन्मभिः ॥
कर्णाटस्य वधार्थाय द्विजातीनां हिताय च ॥
प्रत्यक्षा साऽभवत्तत्र वरं ब्रूहीत्युवाच ह
śrīmātovāca
kena vai trāsitā viprāḥ kena vodvejitāḥ punaḥ ||
tasyāhaṃ kupitā viprā nayiṣye yamasādanam
||50||केन वै त्रासिता विप्राः केन वोद्वेजिताः पुनः ॥
तस्याहं कुपिता विप्रा नयिष्ये यमसादनम्
kṣīṇāyuṣaṃ naraṃ vitta yena yūyaṃ nipīḍitāḥ ||
dadāmi vo dvijātibhyo yatheṣṭaṃ vaktumarhatha
||51||क्षीणायुषं नरं वित्त येन यूयं निपीडिताः ॥
ददामि वो द्विजातिभ्यो यथेष्टं वक्तुमर्हथ
bhaktyā hi bhavatāṃ viprāḥ kariṣye nātra saṃśayaḥ
||52||भक्त्या हि भवतां विप्राः करिष्ये नात्र संशयः
dvijā ūcuḥ
karṇāṭākhyo mahāraudro dānavo madagarvitaḥ ||
vighnaṃ prakurute nityaṃ satyamaṃdiravāsinām
||53||कर्णाटाख्यो महारौद्रो दानवो मदगर्वितः ॥
विघ्नं प्रकुरुते नित्यं सत्यमंदिरवासिनाम्
brāhmaṇānsatyaśīlāṃśca vedādhyayanatatparān ||
dveṣāddveṣṭi dveṣaṇastānnityameva mahāmate ||
vedavidveṣaṇo duṣṭo ghātayainaṃ mahādyute
||54||ब्राह्मणान्सत्यशीलांश्च वेदाध्ययनतत्परान् ॥
द्वेषाद्द्वेष्टि द्वेषणस्तान्नित्यमेव महामते ॥
वेदविद्वेषणो दुष्टो घातयैनं महाद्युते
vyāsa uvāca
tathetyuktvā tu sā devī prahasya kuladevatā ||
vadhopāyaṃ viciṃtyāsya bhaktānāṃ rakṣaṇāya vai
||55||तथेत्युक्त्वा तु सा देवी प्रहस्य कुलदेवता ॥
वधोपायं विचिंत्यास्य भक्तानां रक्षणाय वै
tataḥ kopaparā jātā śrīmātā nṛpasattama ||
kopena bhṛkuṭīṃ kṛtvā raktanetrāṃtalocanām
||56||ततः कोपपरा जाता श्रीमाता नृपसत्तम ॥
कोपेन भृकुटीं कृत्वा रक्तनेत्रांतलोचनाम्
kopena mahatā''viṣṭā vasaṃtī pāvakaṃ yathā ||
mahājvālā mukhānnetrānnāsākarṇācca bhārata
||57||कोपेन महताऽऽविष्टा वसंती पावकं यथा ॥
महाज्वाला मुखान्नेत्रान्नासाकर्णाच्च भारत
tattejasā samudbhūtā mātaṃgī kāmarūpiṇī ||
kālī karā lavadanā durdarśavadanojjvalā
||58||तत्तेजसा समुद्भूता मातंगी कामरूपिणी ॥
काली करा लवदना दुर्दर्शवदनोज्ज्वला
raktamālyāṃbaradharā madāghūrṇitalocanā ||
nyagrodhasya samīpe sā śrīmātā saṃśritā tadā
||59||रक्तमाल्यांबरधरा मदाघूर्णितलोचना ॥
न्यग्रोधस्य समीपे सा श्रीमाता संश्रिता तदा
aṣṭādaśabhujā sā tu śubhā mātā suśobhanā ||
dhanurbāṇadharā devī khaḍgakheṭakadhāriṇī
||60||अष्टादशभुजा सा तु शुभा माता सुशोभना ॥
धनुर्बाणधरा देवी खड्गखेटकधारिणी
kuṭhāraṃ kṣurikāṃ bibhrattriśūlaṃ pānapātrakam ||
gadāṃ sarpaṃ ca parighaṃ pinākaṃ caiva pāśakam
||61||कुठारं क्षुरिकां बिभ्रत्त्रिशूलं पानपात्रकम् ॥
गदां सर्पं च परिघं पिनाकं चैव पाशकम्
akṣamālādharā rājanmadyakuṃbhānudhāriṇī ||
śaktiṃ ca muśalaṃ cograṃ kartarīṃ kharparaṃ tathā
||62||अक्षमालाधरा राजन्मद्यकुंभानुधारिणी ॥
शक्तिं च मुशलं चोग्रं कर्तरीं खर्परं तथा
kaṃṭakāḍhyāṃ ca badarīṃ bibhratī tu mahānanā ||
tatrābhavanmahāyuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
||63||कंटकाढ्यां च बदरीं बिभ्रती तु महानना ॥
तत्राभवन्महायुद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
mātaṃgyāḥ saha karṇāṭadānavena nṛpottama
||64||मातंग्याः सह कर्णाटदानवेन नृपोत्तम
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ yuddhaṃ samabhavatkathaṃ caivāpavartata ||
jitaṃ kenaiva dharmajña tanmamācakṣva māriṣa
||65||कथं युद्धं समभवत्कथं चैवापवर्तत ॥
जितं केनैव धर्मज्ञ तन्ममाचक्ष्व मारिष
vyāsa uvāca
ekadā śṛṇu rājeṃdra yajjātaṃ daityasaṃgare ||
tatsarvaṃ kathayāmyāśu yathāvṛttaṃ hi tatpurā
||66||एकदा शृणु राजेंद्र यज्जातं दैत्यसंगरे ॥
तत्सर्वं कथयाम्याशु यथावृत्तं हि तत्पुरा
praṇaṣṭayoṣā ye viprā vaṇijaścaiva bhārata ||
caitramāse tu saṃprāpte dharmāraṇye nṛpottama
||67||प्रणष्टयोषा ये विप्रा वणिजश्चैव भारत ॥
चैत्रमासे तु संप्राप्ते धर्मारण्ये नृपोत्तम
gaurīmudvāhayāmāsurviprāste saṃśitavratāḥ ||
svasthānaṃ suśubhaṃ jñātvā tīrtharājaṃ tathottamam
||68||गौरीमुद्वाहयामासुर्विप्रास्ते संशितव्रताः ॥
स्वस्थानं सुशुभं ज्ञात्वा तीर्थराजं तथोत्तमम्
vivāhaṃ tatra kurvaṃto militāste dvijottamāḥ ||
koṭikanyākulaṃ tatra ekatrāsīnmahotsave ||
dharmāraṇye mahāprājña satyaṃ satyaṃ vadāmyaham
||69||विवाहं तत्र कुर्वंतो मिलितास्ते द्विजोत्तमाः ॥
कोटिकन्याकुलं तत्र एकत्रासीन्महोत्सवे ॥
धर्मारण्ये महाप्राज्ञ सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
caturthyāmapararātre'bhyaṃtarato'gnimādadhuḥ ||
āsanaṃ brahmaṇe dattvā agniṃ kṛtvā pradakṣiṇam
||70||चतुर्थ्यामपररात्रेऽभ्यंतरतोऽग्निमादधुः ॥
आसनं ब्रह्मणे दत्त्वा अग्निं कृत्वा प्रदक्षिणम्
sthālīpākaṃ ca kṛtvātha kṛtvā vedīḥ śubhāstadā ||
caturhastāḥ sakalaśā nāgapāśa samanvitāḥ
||71||स्थालीपाकं च कृत्वाथ कृत्वा वेदीः शुभास्तदा ॥
चतुर्हस्ताः सकलशा नागपाश समन्विताः
vedamaṃtreṇa śubhreṇa maṃtrayaṃte tato dvijāḥ ||
caratāṃ daṃpatīnāṃ hi pariveśya yathocitam
||72||वेदमंत्रेण शुभ्रेण मंत्रयंते ततो द्विजाः ॥
चरतां दंपतीनां हि परिवेश्य यथोचितम्
brahmaṇā sahitāstatra vāḍavā ste suharṣitāḥ ||
kurvate vedanirghoṣaṃ tārasvaranināditam
||73||ब्रह्मणा सहितास्तत्र वाडवा स्ते सुहर्षिताः ॥
कुर्वते वेदनिर्घोषं तारस्वरनिनादितम्
tena śabdena mahatā kṛtsnamāpūritaṃ nabhaḥ ||
taṃ śrutvā dānavo ghoro vedadhvaniṃ dvije ritam
||74||तेन शब्देन महता कृत्स्नमापूरितं नभः ॥
तं श्रुत्वा दानवो घोरो वेदध्वनिं द्विजे रितम्
utpapātāsanāttūrṇaṃ sasainyo gatacetanaḥ ||
dhāvataḥ sarvabhṛtyāstaṃ ye cānye tānuvāca saḥ
||75||उत्पपातासनात्तूर्णं ससैन्यो गतचेतनः ॥
धावतः सर्वभृत्यास्तं ये चान्ये तानुवाच सः
śrūyatāṃ kutra śabdo'yaṃ vāḍavānāṃ samutthitaḥ ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā daiteyāḥ satvaraṃ yayuḥ
||76||श्रूयतां कुत्र शब्दोऽयं वाडवानां समुत्थितः ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैतेयाः सत्वरं ययुः
vibhrāṃtacetasaḥ sarve itaścetaśca dhāvitāḥ ||
dharmāraṇye gatāḥ kecittatra dṛṣṭā dvijā tayaḥ
||77||विभ्रांतचेतसः सर्वे इतश्चेतश्च धाविताः ॥
धर्मारण्ये गताः केचित्तत्र दृष्टा द्विजा तयः
udgiraṃto hi nigamānvivāhasamaye nṛpa ||
sarvaṃ nivedayāmāsuḥ karṇāṭāya durātmane
||78||उद्गिरंतो हि निगमान्विवाहसमये नृप ॥
सर्वं निवेदयामासुः कर्णाटाय दुरात्मने
tacchrutvā raktatāmrākṣo dvijadviṭ kopapū ritaḥ ||
abhyadhāvanmahābhāga yatra te daṃpatī nṛpa
||79||तच्छ्रुत्वा रक्तताम्राक्षो द्विजद्विट् कोपपू रितः ॥
अभ्यधावन्महाभाग यत्र ते दंपती नृप
khamāśritya tadā daityamāyāṃ kurvansa rākṣasaḥ ||
aharaddaṃpatī rājansarvālaṃkārasaṃyutān
||80||खमाश्रित्य तदा दैत्यमायां कुर्वन्स राक्षसः ॥
अहरद्दंपती राजन्सर्वालंकारसंयुतान्
tataste vāḍavāḥ sarve saṃgatā bhuvaneśvarīm ||
buṃbāravaṃ prakurvāṇāstrāhitrāhīti cocire
||81||ततस्ते वाडवाः सर्वे संगता भुवनेश्वरीम् ॥
बुंबारवं प्रकुर्वाणास्त्राहित्राहीति चोचिरे
tacchrutvā viśvajananī mātaṃgī bhuvaneśvarī ||
siṃhanādaṃ prakurvāṇā triśūlavaradhāriṇī
||82||तच्छ्रुत्वा विश्वजननी मातंगी भुवनेश्वरी ॥
सिंहनादं प्रकुर्वाणा त्रिशूलवरधारिणी
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ devīkarṇāṭayostathā ||
ṛṣīṇāṃ paśyatāṃ tatra vaṇijāṃ ca dvijanmanām
||83||ततः प्रववृते युद्धं देवीकर्णाटयोस्तथा ॥
ऋषीणां पश्यतां तत्र वणिजां च द्विजन्मनाम्
paśyatāmabhavayuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam ||
astraiściccheda mātagī madavihvalitaṃ ripum
||84||पश्यतामभवयुद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् ॥
अस्त्रैश्चिच्छेद मातगी मदविह्वलितं रिपुम्
so'pi daityastatastasyā bāṇenaikena vakṣasi ||
asāvapi triśūlena ghātitaḥ kaśmalaṃ gataḥ
||85||सोऽपि दैत्यस्ततस्तस्या बाणेनैकेन वक्षसि ॥
असावपि त्रिशूलेन घातितः कश्मलं गतः
muṣṭibhiścaiva tāṃ devīṃ so'pi tāḍayate'suraḥ ||
so'pi devyā tataḥ śīghraṃ nāgapāśena yaṃtritaḥ
||86||मुष्टिभिश्चैव तां देवीं सोऽपि ताडयतेऽसुरः ॥
सोऽपि देव्या ततः शीघ्रं नागपाशेन यंत्रितः
tatastenaiva daityena garuḍāstraṃ samādadhe ||
tayā nārāyaṇāstraṃ tu saṃdadhe śarapātanam
||87||ततस्तेनैव दैत्येन गरुडास्त्रं समादधे ॥
तया नारायणास्त्रं तु संदधे शरपातनम्
evamanyonyamākṛṣya yudhyamānau jayecchayā ||
tataḥ parighamādāya āyasaṃ daityapuṃgavaḥ
||88||एवमन्योन्यमाकृष्य युध्यमानौ जयेच्छया ॥
ततः परिघमादाय आयसं दैत्यपुंगवः
mātaṃgīṃ prati saṃkuddho jaghāna paravīrahā ||
devī kruddhā muṣṭipātaiścūrṇayāmāsa dānavam
||89||मातंगीं प्रति संकुद्धो जघान परवीरहा ॥
देवी क्रुद्धा मुष्टिपातैश्चूर्णयामास दानवम्
tena muṣṭiprahāreṇa mūrcchito nipapāta ha ||
tatastu sahasotthāya śaktiṃ dhṛtvā kare mudā
||90||तेन मुष्टिप्रहारेण मूर्च्छितो निपपात ह ॥
ततस्तु सहसोत्थाय शक्तिं धृत्वा करे मुदा
śataghnīṃ pātayāmāsa tasyā upari dānavaḥ ||
śaktiṃ ciccheda sā devī mātaṃgī ca śubhānanā
||91||शतघ्नीं पातयामास तस्या उपरि दानवः ॥
शक्तिं चिच्छेद सा देवी मातंगी च शुभानना
jahāsoccaistu sā subhraḥ śataghnīṃ vajrasannibhā ||
eva manyonyaśastraughairardayaṃtau parasparam
||92||जहासोच्चैस्तु सा सुभ्रः शतघ्नीं वज्रसन्निभा ॥
एव मन्योन्यशस्त्रौघैरर्दयंतौ परस्परम्
tatastriśūlena hato hṛdaye nipapāta ha ||
mūrchāṃ vihāya daityo'sau māyāṃ kṛtvā ca rākṣasīm
||93||ततस्त्रिशूलेन हतो हृदये निपपात ह ॥
मूर्छां विहाय दैत्योऽसौ मायां कृत्वा च राक्षसीम्
paśyatāṃ tatra teṣāṃ tu adṛśyo'bhūnmahāsuraḥ ||
papau pānaṃ tato devī jahāsāruṇalocanā
||94||पश्यतां तत्र तेषां तु अदृश्योऽभून्महासुरः ॥
पपौ पानं ततो देवी जहासारुणलोचना
sarvatragaṃ taṃ sā devī trailokye sacarācare
||95||सर्वत्रगं तं सा देवी त्रैलोक्ये सचराचरे
kva pāsyastīti brūte sā brūhi tvaṃ sāṃprataṃ hi me ||
karṇāṭaka mahāduṣṭa ehi śīghraṃ hi yudhyatām
||96||क्व पास्यस्तीति ब्रूते सा ब्रूहि त्वं सांप्रतं हि मे ॥
कर्णाटक महादुष्ट एहि शीघ्रं हि युध्यताम्
tato'bhavanmahāyuddhaṃ dāruṇaṃ ca bhayānakam ||
papau devī tu maireyaṃ vadhārthaṃ sumahābalā
||97||ततोऽभवन्महायुद्धं दारुणं च भयानकम् ॥
पपौ देवी तु मैरेयं वधार्थं सुमहाबला
mātaṃgī ca tataḥ kruddhā vaktre cikṣepa dānavam ||
tato'pi dānavo raudro nāsāraṃdhreṇa nirgataḥ
||98||मातंगी च ततः क्रुद्धा वक्त्रे चिक्षेप दानवम् ॥
ततोऽपि दानवो रौद्रो नासारंध्रेण निर्गतः
yudhyate sa punardaityaḥ karṇāṭo madapūritaḥ ||
tato devī prakupitā mātaṃgī madapūritā
||99||युध्यते स पुनर्दैत्यः कर्णाटो मदपूरितः ॥
ततो देवी प्रकुपिता मातंगी मदपूरिता
daśanairmathayitvā ca carvayitvā punaḥpunaḥ ||
śavāsthi me dasā yuktaṃ majjāmāṃsādipūritam
||100||दशनैर्मथयित्वा च चर्वयित्वा पुनःपुनः ॥
शवास्थि मे दसा युक्तं मज्जामांसादिपूरितम्
nakharomābhisaṃyuktaṃ prakṣipya codare'suram ||
karekeṇa mukhaṃ ruddhaṃ kareṇaikena nāsikām
||1||नखरोमाभिसंयुक्तं प्रक्षिप्य चोदरेऽसुरम् ॥
करेकेण मुखं रुद्धं करेणैकेन नासिकाम्
tato mahābalo daityaḥ karṇaraṃdhreṇa nirgataḥ ||
tatastayā mahādevyā nāma cakre tadā bhuvi
||2||ततो महाबलो दैत्यः कर्णरंध्रेण निर्गतः ॥
ततस्तया महादेव्या नाम चक्रे तदा भुवि
karṇaraṃdhraprasūto'yaṃ karṇāṭeti vidurbudhāḥ ||
punaryuddhārthamāyāto daityo hi baladarpitaḥ
||3||कर्णरंध्रप्रसूतोऽयं कर्णाटेति विदुर्बुधाः ॥
पुनर्युद्धार्थमायातो दैत्यो हि बलदर्पितः
garjamānosurastatra sāyudho yudhi saṃsthitaḥ ||
taṃ dṛṣṭvā duḥsahaṃ daityaṃ vimṛśya ca punaḥ punaḥ
||4||गर्जमानोसुरस्तत्र सायुधो युधि संस्थितः ॥
तं दृष्ट्वा दुःसहं दैत्यं विमृश्य च पुनः पुनः
vadhopāyaṃ hi mātaṃgī ciṃtayāmāsa bhārata ||
yadā ciṃtayate devī mātaṃgī madapūritā
||5||वधोपायं हि मातंगी चिंतयामास भारत ॥
यदा चिंतयते देवी मातंगी मदपूरिता
māyārūpaṃ samāsthāya karṇāṭaḥ kusumāyudhaḥ ||
gauraścāṃbujapatrākṣaṃ stathā ṣoḍaśavārṣikam
||6||मायारूपं समास्थाय कर्णाटः कुसुमायुधः ॥
गौरश्चांबुजपत्राक्षं स्तथा षोडशवार्षिकम्
abhyetya devīṃ brūte sma māṃ tvaṃ varaya śobhane
||7||अभ्येत्य देवीं ब्रूते स्म मां त्वं वरय शोभने
śrīmātovāca
sādhu cedaṃ tvayā proktaṃ daityarāja suniścitam ||
rūpeṇa sadṛśo nānyo vidyate bhuvanatraye
||8||साधु चेदं त्वया प्रोक्तं दैत्यराज सुनिश्चितम् ॥
रूपेण सदृशो नान्यो विद्यते भुवनत्रये
pratijñā me kṛtā pūrvaṃ śrutā kimasurottamaṃ ||
mamānujā śubhā śyāmā vivāhe vipra kāṃkṣiṇī
||9||प्रतिज्ञा मे कृता पूर्वं श्रुता किमसुरोत्तमं ॥
ममानुजा शुभा श्यामा विवाहे विप्र कांक्षिणी
pitrā me sthāpitā daitya rakṣārthaṃ hi dvijanmanām ||
kevalaṃ śyāmalāṃgī sā sarvalokahitāvahā
||110||पित्रा मे स्थापिता दैत्य रक्षार्थं हि द्विजन्मनाम् ॥
केवलं श्यामलांगी सा सर्वलोकहितावहा
na kaścidvarayetka nyāmityuktvā sthāpitā tu sā ||
kathayāśu tava śubhaṃ śrutvopāyaṃ kathaṃ śubham
||11||न कश्चिद्वरयेत्क न्यामित्युक्त्वा स्थापिता तु सा ॥
कथयाशु तव शुभं श्रुत्वोपायं कथं शुभम्
bhaginī me'sti daityeṃdra śyāmalāhyaparigrahā ||
tavārthaṃ rakṣitā śūra tāṃ ca pūrveṇa codvaha
||12||भगिनी मेऽस्ति दैत्येंद्र श्यामलाह्यपरिग्रहा ॥
तवार्थं रक्षिता शूर तां च पूर्वेण चोद्वह
sa pitā tāṃ mahāvīra dāsyate vai śubhāmimām ||
gaccha tvaṃ vriyatāṃ hyeva śyāmalā kopasaṃyutā
||13||स पिता तां महावीर दास्यते वै शुभामिमाम् ॥
गच्छ त्वं व्रियतां ह्येव श्यामला कोपसंयुता
tataḥ karṇāṭakaḥ kruddho gṛhītvā śaktimūrjitām ||
abhyadhāvata duṣṭātmā śyāmalānidhanecchayā
||14||ततः कर्णाटकः क्रुद्धो गृहीत्वा शक्तिमूर्जिताम् ॥
अभ्यधावत दुष्टात्मा श्यामलानिधनेच्छया
āgataṃ cāsuraṃ dṛṣṭvā śyāmalā sumahāmanāḥ ||
vivāhārthaṃ paraṃ jñātvā'bhiprāyaṃ duṣṭacetasaḥ
||15||आगतं चासुरं दृष्ट्वा श्यामला सुमहामनाः ॥
विवाहार्थं परं ज्ञात्वाऽभिप्रायं दुष्टचेतसः
mahāyuddhamabhūttatra śyāmalā'suravaryayoḥ ||
māsatrayaṃ tato rājaṃścābhavattumulaṃ kṣitau
||16||महायुद्धमभूत्तत्र श्यामलाऽसुरवर्ययोः ॥
मासत्रयं ततो राजंश्चाभवत्तुमुलं क्षितौ
māghe kṛṣṇatṛtīyāyāṃ dharmāraṇye mahāraṇe ||
madhyāhnasamaye bhūpa karṇāṭākhyo nipātitaḥ
||17||माघे कृष्णतृतीयायां धर्मारण्ये महारणे ॥
मध्याह्नसमये भूप कर्णाटाख्यो निपातितः
kārṇāṭiḥ patitastatra yatra devyā nipātitaḥ ||
tacchaila śṛṃgapratimaṃ papāta śira uttamam
||18||कार्णाटिः पतितस्तत्र यत्र देव्या निपातितः ॥
तच्छैल शृंगप्रतिमं पपात शिर उत्तमम्
cacāla sakalā pṛthvī sābdhidvīpā saparvatā ||
tato viprāḥ prahṛṣṭāste jaya mātarudairayan
||19||चचाल सकला पृथ्वी साब्धिद्वीपा सपर्वता ॥
ततो विप्राः प्रहृष्टास्ते जय मातरुदैरयन्
jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ ||
tatotsavaṃ prakurvanto gītaṃ nṛtyaṃ śubhapradam
||120||जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥
ततोत्सवं प्रकुर्वन्तो गीतं नृत्यं शुभप्रदम्
pāyasairvaṭakaiścaiva naivedyairmodakaistathā ||
tuṣṭavuḥ śubhavāṇyā te sthāne moṭerake vare
||21||पायसैर्वटकैश्चैव नैवेद्यैर्मोदकैस्तथा ॥
तुष्टवुः शुभवाण्या ते स्थाने मोटेरके वरे
śrīmatī pūjitā sā ca sutasaukhyadhanapradā ||
mahotsave ca saṃprāpte mātaṃgīpūjanaṃ hitam
||22||श्रीमती पूजिता सा च सुतसौख्यधनप्रदा ॥
महोत्सवे च संप्राप्ते मातंगीपूजनं हितम्
ye 'rcayaṃti sthāpayitvā dhanaputrārthasiddhaye ||
sukhaṃ kīrtiṃ tathāyuṣyaṃ yaśaḥ puṇyaṃ samāpnuyuḥ
||23||ये ऽर्चयंति स्थापयित्वा धनपुत्रार्थसिद्धये ॥
सुखं कीर्तिं तथायुष्यं यशः पुण्यं समाप्नुयुः
vyādhayo nāśamāyāṃti cādityādyā grahāḥ śubhāḥ ||
bhūtavetālaśākinyo jaṃbhādyāḥ pīḍayanti na
||24||व्याधयो नाशमायांति चादित्याद्या ग्रहाः शुभाः ॥
भूतवेतालशाकिन्यो जंभाद्याः पीडयन्ति न
na jāyate tathā kvāpi pretādīnāṃ prapīḍanam ||
tato viprāḥ prahṛṣṭāśca stutiṃ kartuṃ samudyatāḥ
||25||न जायते तथा क्वापि प्रेतादीनां प्रपीडनम् ॥
ततो विप्राः प्रहृष्टाश्च स्तुतिं कर्तुं समुद्यताः
śrīmātā caiva śaktīśca mātaṃgīmastuvaṃstadā ||
śyāmalāṃ ca mahādevīṃ harṣeṇa mahatāyutā
||26||श्रीमाता चैव शक्तीश्च मातंगीमस्तुवंस्तदा ॥
श्यामलां च महादेवीं हर्षेण महतायुता
viprā ūcuḥ
mātastvamevamasmākaṃ rakṣikā sthānake bhava ||
daṃpatīnāṃ hitārthāya yathā nodvijate dvijāḥ
||27||मातस्त्वमेवमस्माकं रक्षिका स्थानके भव ॥
दंपतीनां हितार्थाय यथा नोद्विजते द्विजाः
mātaṃgyuvāca
tuṣṭāhaṃ vo mahābhāgāḥ stavenānena vo dvijāḥ ||
varayadhvaṃ varaṃ yadvo manasā samabhīpsitam
||28||तुष्टाहं वो महाभागाः स्तवेनानेन वो द्विजाः ॥
वरयध्वं वरं यद्वो मनसा समभीप्सितम्
brāhmaṇā ūcuḥ
dāsyāmahe baliṃ devi yaste manasi vartate ||
asmākaṃ caiva dampatyo rakṣārthaṃ tvaṃ sthirā bhava
||29||दास्यामहे बलिं देवि यस्ते मनसि वर्तते ॥
अस्माकं चैव दम्पत्यो रक्षार्थं त्वं स्थिरा भव
devyuvāca
svasthāḥ saṃtu dvijāḥ sarve na ca pīḍā bhaviṣyati ||
mayi sthitāyāṃ durdharṣā daityā ye'nye ca rākṣasāḥ
||130||स्वस्थाः संतु द्विजाः सर्वे न च पीडा भविष्यति ॥
मयि स्थितायां दुर्धर्षा दैत्या येऽन्ये च राक्षसाः
śākinībhūtapretāśca jaṃbhādyāśca grahāstathā ||
śākinyādigrahāścaiva sarpā vyāghrādayastathā
||131||शाकिनीभूतप्रेताश्च जंभाद्याश्च ग्रहास्तथा ॥
शाकिन्यादिग्रहाश्चैव सर्पा व्याघ्रादयस्तथा
pīḍayiṣyaṃti na kvāpi sthitāyāṃ mayi śāsane ||
mahotsavaṃ yaḥ kurute vivāhe samupasthite
||32||पीडयिष्यंति न क्वापि स्थितायां मयि शासने ॥
महोत्सवं यः कुरुते विवाहे समुपस्थिते
daṃpatyośca hitārthaṃ hi pūjayenmāṃ sadā naraḥ ||
tasyāhaṃ sakalā bādhāṃ nāśayiṣyāmyasaṃśayam
||33||दंपत्योश्च हितार्थं हि पूजयेन्मां सदा नरः ॥
तस्याहं सकला बाधां नाशयिष्याम्यसंशयम्
nādhayo vyādhayaścaiva na kleśo na ca saṃbhramaḥ ||
prāpyate paramaṃ saukhyaṃ yaśaḥ puṇyaṃ dhanaṃ sadā ||
nākāle maraṇaṃ tasya vātapittādikaṃ nahi
||34||नाधयो व्याधयश्चैव न क्लेशो न च संभ्रमः ॥
प्राप्यते परमं सौख्यं यशः पुण्यं धनं सदा ॥
नाकाले मरणं तस्य वातपित्तादिकं नहि
viprā ūcuḥ
kena vā vidhinā pūjā naivedyaṃ kīdṛśaṃ bhavet ||
dhūpaṃ ca kīdṛśaṃ mātaḥ kathaṃ pūjāṃ prakalpayet
||35||केन वा विधिना पूजा नैवेद्यं कीदृशं भवेत् ॥
धूपं च कीदृशं मातः कथं पूजां प्रकल्पयेत्
śrīdevyuvāca
śrūyatāṃ me vaco viprā patre caiva hiraṇmaye ||
likhitvā pūjayedyastu cirāyurdaṃpatī bhavet
||36||श्रूयतां मे वचो विप्रा पत्रे चैव हिरण्मये ॥
लिखित्वा पूजयेद्यस्तु चिरायुर्दंपती भवेत्
athavā rājate patre kāṃsapatre'thavā punaḥ ||
aṣṭādaśabhujā devī caṃdanena vicarcitā
||37||अथवा राजते पत्रे कांसपत्रेऽथवा पुनः ॥
अष्टादशभुजा देवी चंदनेन विचर्चिता
śūrpaṃ śaraiḥ kare śvānaṃ padmaṃ tu paramaṃ punaḥ ||
karttarīṃ kārayedekāṃ tūṇīraṃ ca dhanūṃṣi ca
||38||शूर्पं शरैः करे श्वानं पद्मं तु परमं पुनः ॥
कर्त्तरीं कारयेदेकां तूणीरं च धनूंषि च
carma pāśaṃ mudgaraṃ ca kāṃsālaṃ tomaraṃ tathā ||
śaṃkhaṃ cakraṃ gadāṃ śubhrāṃ muśalaṃ parighaṃ śubham
||39||चर्म पाशं मुद्गरं च कांसालं तोमरं तथा ॥
शंखं चक्रं गदां शुभ्रां मुशलं परिघं शुभम्
khaṭvāṃgaṃ badarīṃ caiva aṃkuśaṃ ca manoramam ||
aṣṭādaśāyudhairebhiḥ saṃyutā bhuvaneśvarī
||140||खट्वांगं बदरीं चैव अंकुशं च मनोरमम् ॥
अष्टादशायुधैरेभिः संयुता भुवनेश्वरी
likhetsakuṃḍalāṃ devīṃ bāhunūpurabhūṣitām ||
keyūramuktāpadmaiśca muṃḍamālābhiranvitām
||41||लिखेत्सकुंडलां देवीं बाहुनूपुरभूषिताम् ॥
केयूरमुक्तापद्मैश्च मुंडमालाभिरन्विताम्
mātṛkākṣaraparivṛtāmaṃgulīya kasaṃyutām ||
nānābharaṇaśobhāḍhyāṃ likhitvā bhuvaneśvarīm
||42||मातृकाक्षरपरिवृतामंगुलीय कसंयुताम् ॥
नानाभरणशोभाढ्यां लिखित्वा भुवनेश्वरीम्
mātaṃgīmiti vikhyātāṃ pratiṣṭhārthaṃ dvijottamāḥ ||
candanena ca hṛdyena puṣpaiścaiva prapūjayet
||43||मातंगीमिति विख्यातां प्रतिष्ठार्थं द्विजोत्तमाः ॥
चन्दनेन च हृद्येन पुष्पैश्चैव प्रपूजयेत्
yakṣakardamamānīya mātaṃgīṃ pūjayetsudhīḥ ||
ghṛtena bodhayeddīpaṃ saptavartiyutaṃ śubham
||44||यक्षकर्दममानीय मातंगीं पूजयेत्सुधीः ॥
घृतेन बोधयेद्दीपं सप्तवर्तियुतं शुभम्
dhūpayedguggulenātha sājyenāti sugaṃdhinā ||
nālikereṇa śubhreṇa dadyādarghaṃ ca daṃpatī
||45||धूपयेद्गुग्गुलेनाथ साज्येनाति सुगंधिना ॥
नालिकेरेण शुभ्रेण दद्यादर्घं च दंपती
pradakṣiṇāḥ prakurvīta caturaḥ sumanoramam ||
vastrāṃśukaṃ guṃṭhayitvā agre kṛtvā ca daṃpatī
||46||प्रदक्षिणाः प्रकुर्वीत चतुरः सुमनोरमम् ॥
वस्त्रांशुकं गुंठयित्वा अग्रे कृत्वा च दंपती
prokṣiṇīkṛtya mātaṃgyāḥ prāśya mādhvīkamuttamam ||
gītavāditranirghoṣairmātaṃgīṃ pūjayetsudhīḥ
||47||प्रोक्षिणीकृत्य मातंग्याः प्राश्य माध्वीकमुत्तमम् ॥
गीतवादित्रनिर्घोषैर्मातंगीं पूजयेत्सुधीः
suvāsinīstu tadrūpā mātaṃgīsaṃbhavā iti ||
nṛtyaṃtī dampatī cāgre sarvopadravaśāṃtaye
||48||सुवासिनीस्तु तद्रूपा मातंगीसंभवा इति ॥
नृत्यंती दम्पती चाग्रे सर्वोपद्रवशांतये
naivedyaṃ vividhānnena aṣṭādaśavidhaṃ śubham ||
vaṭakāpūpikāḥ śubhrāḥ kṣīraṃ śarkarayā yutam
||49||नैवेद्यं विविधान्नेन अष्टादशविधं शुभम् ॥
वटकापूपिकाः शुभ्राः क्षीरं शर्करया युतम्
ballākaraṃ varaṃ yūpā kṣiptakulmāṣakaṃ tathā ||
sohālikā bhinnavaṭā lāpsikā padmacūrṇakam
||150||बल्लाकरं वरं यूपा क्षिप्तकुल्माषकं तथा ॥
सोहालिका भिन्नवटा लाप्सिका पद्मचूर्णकम्
śaiveyā vimalāstatra parpaṭāḥ śālakādayaḥ ||
pūraṇaṃ tasya māsasya kuryācchubhraṃ manoramam
||51||शैवेया विमलास्तत्र पर्पटाः शालकादयः ॥
पूरणं तस्य मासस्य कुर्याच्छुभ्रं मनोरमम्
rājamāṣāḥ sūpacitāḥ kalpayettatra daṃpatī ||
pheṇikā ropikāstatra kuryāccaiva manoramāḥ
||52||राजमाषाः सूपचिताः कल्पयेत्तत्र दंपती ॥
फेणिका रोपिकास्तत्र कुर्याच्चैव मनोरमाः
etānyaṣṭādaśānyāni pakvānnāni prakalpayet ||
ājyaśarkarāyuktāni yuktāni śākasaṃcayaiḥ
||53||एतान्यष्टादशान्यानि पक्वान्नानि प्रकल्पयेत् ॥
आज्यशर्करायुक्तानि युक्तानि शाकसंचयैः
rātrau jāgaraṇaṃ kāryaṃ suvāsinīṃ ca pūjayet ||
mukhāvalokanaṃ cājye kurvīyātāṃ ca dampatī
||54||रात्रौ जागरणं कार्यं सुवासिनीं च पूजयेत् ॥
मुखावलोकनं चाज्ये कुर्वीयातां च दम्पती
parasparaṃ hi kurvīta utpātapariśāṃtaye ||
evaṃ vidhaṃ mayākhyātaṃ mātaṃgīpūjanaṃ śubham
||55||परस्परं हि कुर्वीत उत्पातपरिशांतये ॥
एवं विधं मयाख्यातं मातंगीपूजनं शुभम्
na pūjayati yo mūḍhastasya vipraṃ karoti sā ||
daṃpatyormaraṇaṃ cātha dhananāśaṃ mahābhayam
||56||न पूजयति यो मूढस्तस्य विप्रं करोति सा ॥
दंपत्योर्मरणं चाथ धननाशं महाभयम्
kleśaṃ rogaṃ tathā vahneḥ prādurbhāvaṃ prapaśyati ||
etasmātkāraṇādviprā mātaṃgīṃ pūjayetsudhīḥ
||57||क्लेशं रोगं तथा वह्नेः प्रादुर्भावं प्रपश्यति ॥
एतस्मात्कारणाद्विप्रा मातंगीं पूजयेत्सुधीः
daṃpatīnāṃ ca sarveṣāṃ dvijātīnāṃ ca śāsane ||
vaṇijāṃ ca mahādevī nirvighnaṃ kurute sadā
||58||दंपतीनां च सर्वेषां द्विजातीनां च शासने ॥
वणिजां च महादेवी निर्विघ्नं कुरुते सदा
tatheti caiva tairukte punarvacanamabravīt ||
śrūyatāṃ brāhmaṇāḥ sarve vivāhādimahotsavam
||59||तथेति चैव तैरुक्ते पुनर्वचनमब्रवीत् ॥
श्रूयतां ब्राह्मणाः सर्वे विवाहादिमहोत्सवम्
madīyavacanaṃ śrutvā tathā kuruta vai vidhim ||
vivāhakāle saṃprāpte daṃpatyoḥ saukhyahetave
||160||मदीयवचनं श्रुत्वा तथा कुरुत वै विधिम् ॥
विवाहकाले संप्राप्ते दंपत्योः सौख्यहेतवे
nirvighnārthaṃ tu kartavyaṃ nijaiśca saha sevakaiḥ ||
aṃjanaṃ nayane kuryātsaṃ baṃdhināṃ va sarvaśaḥ
||61||निर्विघ्नार्थं तु कर्तव्यं निजैश्च सह सेवकैः ॥
अंजनं नयने कुर्यात्सं बंधिनां व सर्वशः
bhrūmadhyāttu prakarttavyamarddhacaṃdrasamākṛti ||
biṃduṃ tu kārayedviprāstasyopari manoharam
||62||भ्रूमध्यात्तु प्रकर्त्तव्यमर्द्धचंद्रसमाकृति ॥
बिंदुं तु कारयेद्विप्रास्तस्योपरि मनोहरम्
evaṃ kṛte tadā viprāḥ śāṃtirbhavati nānyathā ||
putravṛddhikaraṃ caitattilakaṃ cārddhabiṃbakam ||
sarvavighnaharaṃ sarvadauḥsthyavyādhivināśanam
||63||एवं कृते तदा विप्राः शांतिर्भवति नान्यथा ॥
पुत्रवृद्धिकरं चैतत्तिलकं चार्द्धबिंबकम् ॥
सर्वविघ्नहरं सर्वदौःस्थ्यव्याधिविनाशनम्
vyāsa uvāca
tataḥ śāṃtāḥ prajāḥ sarvā dharmāraṇye narādhipa ||
prasādāccaiva mātaṅgyā devyā vai satyamaṃdire
||64||ततः शांताः प्रजाः सर्वा धर्मारण्ये नराधिप ॥
प्रसादाच्चैव मातङ्ग्या देव्या वै सत्यमंदिरे
tato hṛṣṭahṛdā viprāḥ pupūjuste vidheḥ sutām ||
mātaṃgyāśca prakarttavyaṃ varṣevarṣe ca pūjanam
||65||ततो हृष्टहृदा विप्राः पुपूजुस्ते विधेः सुताम् ॥
मातंग्याश्च प्रकर्त्तव्यं वर्षेवर्षे च पूजनम्
māghāsite tṛtīyāyāṃ bhakṣyabhojyādibhistathā ||
karṇāṭasya tathotpattiḥ punarjātā tu bhūtale
||66||माघासिते तृतीयायां भक्ष्यभोज्यादिभिस्तथा ॥
कर्णाटस्य तथोत्पत्तिः पुनर्जाता तु भूतले
bhayāccaiva hi tatsthānaṃ tyaktvā yāmyamagāttataḥ ||
gacchamānastadā daityo yakṣmarūpo hyabhāṣata
||67||भयाच्चैव हि तत्स्थानं त्यक्त्वा याम्यमगात्ततः ॥
गच्छमानस्तदा दैत्यो यक्ष्मरूपो ह्यभाषत
śrūyatāṃ bho dvijāḥ sarve dharmāraṇyanivāsinaḥ ||
vaṇijaśca mahaccedaṃ madvākyaṃ paripālyatām
||68||श्रूयतां भो द्विजाः सर्वे धर्मारण्यनिवासिनः ॥
वणिजश्च महच्चेदं मद्वाक्यं परिपाल्यताम्
māghamāse hi matprītyā nirvighnārthaṃ sadā bhuvi ||
tridalena ca dhānyena mūlakena viśeṣataḥ
||69||माघमासे हि मत्प्रीत्या निर्विघ्नार्थं सदा भुवि ॥
त्रिदलेन च धान्येन मूलकेन विशेषतः
tila tailena vā kuryātpuruṣo niyatavrataḥ ||
ekāśanaṃ hi kurute yakṣmaprītyai niraṃtaram
||170||तिल तैलेन वा कुर्यात्पुरुषो नियतव्रतः ॥
एकाशनं हि कुरुते यक्ष्मप्रीत्यै निरंतरम्
ābālayauvanenaiva vṛddhenāpīha sarvadā ||
varṣevarṣe prakarttavyaṃ yakṣmaṇo vratamuttamam
||71||आबालयौवनेनैव वृद्धेनापीह सर्वदा ॥
वर्षेवर्षे प्रकर्त्तव्यं यक्ष्मणो व्रतमुत्तमम्
yasmingṛhe hi yāvacca puruṣākārarūpiṇaḥ ||
tasyāhvayaṃ prakuryusta ekabhaktaratāḥ sadā
||72||यस्मिन्गृहे हि यावच्च पुरुषाकाररूपिणः ॥
तस्याह्वयं प्रकुर्युस्त एकभक्तरताः सदा
bālasyārthe tu jananī kurute vratamuttamam ||
pitā vāpyathavā bhrātā yannimittaṃ vrataṃ caret
||73||बालस्यार्थे तु जननी कुरुते व्रतमुत्तमम् ॥
पिता वाप्यथवा भ्राता यन्निमित्तं व्रतं चरेत्
na ca tasya bhayaṃ kvāpi na vyādhirna ca baṃdhanam ||
bharturnimitte strī kuryādaśakte tvitareṇa ca
||74||न च तस्य भयं क्वापि न व्याधिर्न च बंधनम् ॥
भर्तुर्निमित्ते स्त्री कुर्यादशक्ते त्वितरेण च
evaṃ samādiśandaityaḥ satyamaṃdiramutsṛjan ||
gato'sau yāmyadigbhāga udadhestīra uttame
||75||एवं समादिशन्दैत्यः सत्यमंदिरमुत्सृजन् ॥
गतोऽसौ याम्यदिग्भाग उदधेस्तीर उत्तमे
vipulaṃ deha māsādya karṇāṭaḥ sa narādhipa ||
svanāmnā caiva taṃ deśaṃ sthāpayāmāsa cottamam
||76||विपुलं देह मासाद्य कर्णाटः स नराधिप ॥
स्वनाम्ना चैव तं देशं स्थापयामास चोत्तमम्
yasmiṃśca sarvavastūni dhanadhānyāni bhūriśaḥ ||
karṇāṭadeśaṃ taṃ rājanparivārya ciraṃ sthitaḥ
||77||यस्मिंश्च सर्ववस्तूनि धनधान्यानि भूरिशः ॥
कर्णाटदेशं तं राजन्परिवार्य चिरं स्थितः
dharmāraṇyakathāṃ puṇyāṃ kathitāṃ narasattama ||
śrīmātuścaiva māhātmyaṃ śṛṇvaṃti śrāvayaṃti ye
||78||धर्मारण्यकथां पुण्यां कथितां नरसत्तम ॥
श्रीमातुश्चैव माहात्म्यं शृण्वंति श्रावयंति ये
teṣāṃ kule kadā cittu ariṣṭaṃ naiva jāyate ||
aputro labhate putrāndhanahīnastu saṃpadaḥ ||
āyurārogyamaiśvaryaṃ śrīmātuśca prasādataḥ
||179||तेषां कुले कदा चित्तु अरिष्टं नैव जायते ॥
अपुत्रो लभते पुत्रान्धनहीनस्तु संपदः ॥
आयुरारोग्यमैश्वर्यं श्रीमातुश्च प्रसादतः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyamāhātmye mātaṃgīkarṇāṭakopākhyānavarṇanaṃnāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||