pratyāgamanavarṇanam
vyāsa uvāca
tataste brāhmaṇāḥ sarve pratyūcuḥ pavanātmajam ||
adhunā saphalaṃ janma jīvitaṃ ca sujīvitam
||1||ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रत्यूचुः पवनात्मजम् ॥
अधुना सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्
adya no moḍhalokānāṃ dhanyo dharmaśca vai gṛhāḥ ||
dhanyā ca sakalā pṛthvī yajñadharmā hyanekaśaḥ
||2||अद्य नो मोढलोकानां धन्यो धर्मश्च वै गृहाः ॥
धन्या च सकला पृथ्वी यज्ञधर्मा ह्यनेकशः
namaḥ śrīrāma bhaktāya akṣavidhvaṃsanāya ca ||
namo rakṣaḥpurīdāhakāriṇe vajradhāriṇe
||3||नमः श्रीराम भक्ताय अक्षविध्वंसनाय च ॥
नमो रक्षःपुरीदाहकारिणे वज्रधारिणे
jānakīhṛdayatrāṇakāriṇe karuṇātmane ||
sītāviraha taptasya śrīrāmasya priyāya ca
||4||जानकीहृदयत्राणकारिणे करुणात्मने ॥
सीताविरह तप्तस्य श्रीरामस्य प्रियाय च
namo'stu te mahāvīra rakṣāsmānmajjataḥ kṣitau ||
namo brāhmaṇadevāya vāyuputrāya te namaḥ
||5||नमोऽस्तु ते महावीर रक्षास्मान्मज्जतः क्षितौ ॥
नमो ब्राह्मणदेवाय वायुपुत्राय ते नमः
namo'stu rāma bhaktāya gobrāhmaṇahitāya ca ||
namostu rudrarūpāya kṛṣṇavaktrāya te tamaḥ
||6||नमोऽस्तु राम भक्ताय गोब्राह्मणहिताय च ॥
नमोस्तु रुद्ररूपाय कृष्णवक्त्राय ते तमः
aṃjanīsūnave nityaṃ sarvavyādhiharāya ca ||
nāgayajñopavītāya prabalāya namo'stu te
||7||अंजनीसूनवे नित्यं सर्वव्याधिहराय च ॥
नागयज्ञोपवीताय प्रबलाय नमोऽस्तु ते
svayaṃ samudratīrṇāya setubaṃdhanakāriṇe
||8||स्वयं समुद्रतीर्णाय सेतुबंधनकारिणे
vyāsa uvāca
stotreṇaivāmunā tuṣṭo vāyuputro'bravīdvacaḥ ||
śṛṇudhvaṃ hi varaṃ viprā yadvo manasi rocate
||9||स्तोत्रेणैवामुना तुष्टो वायुपुत्रोऽब्रवीद्वचः ॥
शृणुध्वं हि वरं विप्रा यद्वो मनसि रोचते
viprā ūcuḥ
yadi tuṣṭo'si deveśa rāmājñāpālaka prabho ||
svarūpaṃ darśayasvādya laṃkāyāṃ yatkṛtaṃ hare
||10||यदि तुष्टोऽसि देवेश रामाज्ञापालक प्रभो ॥
स्वरूपं दर्शयस्वाद्य लंकायां यत्कृतं हरे
tathā vidhvaṃsavādya tvaṃ rājānaṃ pāpakāriṇam ||
duṣṭaṃ kumārapālaṃ hi āmaṃ caiva na saṃśayaḥ
||11||तथा विध्वंसवाद्य त्वं राजानं पापकारिणम् ॥
दुष्टं कुमारपालं हि आमं चैव न संशयः
vṛttilopaphalaṃ sadyaḥ prāpnuyāttvaṃ tathā kuru ||
pratītyarthaṃ mahābāho kiṃ vilaṃbaṃ vadasva naḥ
||12||वृत्तिलोपफलं सद्यः प्राप्नुयात्त्वं तथा कुरु ॥
प्रतीत्यर्थं महाबाहो किं विलंबं वदस्व नः
tvayi cittena dattena sa rājā puṇyabhāgbhavet ||
pratyaye darśite vīra śāsanaṃ pālayiṣyati
||13||त्वयि चित्तेन दत्तेन स राजा पुण्यभाग्भवेत् ॥
प्रत्यये दर्शिते वीर शासनं पालयिष्यति
trayīdharmmaḥ pṛthivyāṃ tu vistāraṃ prāpayiṣyati ||
dharmadhīra mahāvīra svarūpaṃ darśayasva naḥ
||14||त्रयीधर्म्मः पृथिव्यां तु विस्तारं प्रापयिष्यति ॥
धर्मधीर महावीर स्वरूपं दर्शयस्व नः
hanumānuvāca
matsvarūpaṃ mahākāyaṃ na cakṣurviṣayaṃ kalau ||
tejorāśimayaṃ divyamiti jānaṃtu vāḍavāḥ
||15||मत्स्वरूपं महाकायं न चक्षुर्विषयं कलौ ॥
तेजोराशिमयं दिव्यमिति जानंतु वाडवाः
tathāpi parayā bhaktyā prasanno'haṃ stavādibhiḥ ||
vasanāṃtaritaṃ rūpaṃ darśayiṣyāmi paśyata
||16||तथापि परया भक्त्या प्रसन्नोऽहं स्तवादिभिः ॥
वसनांतरितं रूपं दर्शयिष्यामि पश्यत
evamuktāstadā viprāḥ sarvakāryasamutsukāḥ ||
mahārūpaṃ mahākāyaṃ mahāpucchasamākulam
||17||एवमुक्तास्तदा विप्राः सर्वकार्यसमुत्सुकाः ॥
महारूपं महाकायं महापुच्छसमाकुलम्
dṛṣṭvā divyasvarūpaṃ taṃ hanumaṃtaṃ jaharṣire ||
kathaṃciddhairyamālaṃbya viprāḥ procuḥ śanaiḥ śanaiḥ
||18||दृष्ट्वा दिव्यस्वरूपं तं हनुमंतं जहर्षिरे ॥
कथंचिद्धैर्यमालंब्य विप्राः प्रोचुः शनैः शनैः
yathoktaṃ tu purāṇeṣu tattathaiva hi dṛśyate ||
uvāca sa hi tānsarvāṃścakṣuḥ pracchādya saṃsthitān
||19||यथोक्तं तु पुराणेषु तत्तथैव हि दृश्यते ॥
उवाच स हि तान्सर्वांश्चक्षुः प्रच्छाद्य संस्थितान्
phalānīmāni gṛhṇīdhvaṃ bhakṣaṇārthamṛṣīśvarāḥ ||
ebhistu bhakṣitairviprā hyatitṛptirbhaviṣyati
||20||फलानीमानि गृह्णीध्वं भक्षणार्थमृषीश्वराः ॥
एभिस्तु भक्षितैर्विप्रा ह्यतितृप्तिर्भविष्यति
dharmāraṇyaṃ vinā vādya kṣudhā vaḥ śāmyati dhuvam
||21||धर्मारण्यं विना वाद्य क्षुधा वः शाम्यति धुवम्
vyāsa uvāca
kṣudhākrāṃtaistadā vipraiḥ kṛtaṃ vai phalabhakṣaṇam ||
amṛtaprāśanamiva tṛptisteṣāmajāyata
||22||क्षुधाक्रांतैस्तदा विप्रैः कृतं वै फलभक्षणम् ॥
अमृतप्राशनमिव तृप्तिस्तेषामजायत
na tṛṣā naiva kṣuccaiva viprāḥ saṃkliṣṭamānasāḥ ||
abhavansahasā rājanvismayāviṣṭacetasaḥ
||23||न तृषा नैव क्षुच्चैव विप्राः संक्लिष्टमानसाः ॥
अभवन्सहसा राजन्विस्मयाविष्टचेतसः
tataḥ prāhāṃjanīputraḥ saṃprāpte hi kalau dvijāḥ ||
nāgamiṣyāmyahaṃ tatra muktvā rāmeśvaraṃ śivam
||24||ततः प्राहांजनीपुत्रः संप्राप्ते हि कलौ द्विजाः ॥
नागमिष्याम्यहं तत्र मुक्त्वा रामेश्वरं शिवम्
abhijñānaṃ mayā dattaṃ gṛhītvā tatra gacchata ||
tathyametatpratīyeta tasya rājño na saṃśayaḥ
||25||अभिज्ञानं मया दत्तं गृहीत्वा तत्र गच्छत ॥
तथ्यमेतत्प्रतीयेत तस्य राज्ञो न संशयः
ityuktvā bāhumuddhṛtya bhujayorubhayorapi ||
pṛthagromāṇi saṃgṛhya cakāra puṭikādvayam
||26||इत्युक्त्वा बाहुमुद्धृत्य भुजयोरुभयोरपि ॥
पृथग्रोमाणि संगृह्य चकार पुटिकाद्वयम्
bhūrjapatreṇa saṃveṣṭya te adādviprakakṣayoḥ ||
vāme tu vāmakakṣotthāṃ dakṣiṇotthāṃ tu dakṣiṇe
||27||भूर्जपत्रेण संवेष्ट्य ते अदाद्विप्रकक्षयोः ॥
वामे तु वामकक्षोत्थां दक्षिणोत्थां तु दक्षिणे
kāmadāṃ rāmabhaktasya anyeṣāṃ kṣayakāriṇīm ||
uvāca ca yadā rājā brūte cihnaṃ pradīyatām
||28||कामदां रामभक्तस्य अन्येषां क्षयकारिणीम् ॥
उवाच च यदा राजा ब्रूते चिह्नं प्रदीयताम्
tadā pradīyatāṃ śīghraṃ vāmakakṣodbhavā puṭī ||
athavā tasya rājñastu dvāre tu puṭikāṃ kṣipa
||29||तदा प्रदीयतां शीघ्रं वामकक्षोद्भवा पुटी ॥
अथवा तस्य राज्ञस्तु द्वारे तु पुटिकां क्षिप
jvālayati ca tatsainyaṃ gṛhaṃ kośaṃ tathaiva ca ||
mahiṣyaḥ putrakāḥ sarvaṃ jvalamānaṃ bhaviṣyati
||30||ज्वालयति च तत्सैन्यं गृहं कोशं तथैव च ॥
महिष्यः पुत्रकाः सर्वं ज्वलमानं भविष्यति
yadā tu vṛttiṃ grāmāṃśca vaṇijānāṃ baliṃ tathā ||
pūrvaṃ sthitaṃ tu yatkiṃcittattaddāsyati vāḍavāḥ
||31||यदा तु वृत्तिं ग्रामांश्च वणिजानां बलिं तथा ॥
पूर्वं स्थितं तु यत्किंचित्तत्तद्दास्यति वाडवाः
likhitvā niścayaṃ kṛtvāpyatha dadyātsa pūrvavat ||
karasaṃpuṭakaṃ kṛtvā praṇamecca yadā nṛpaḥ
||32||लिखित्वा निश्चयं कृत्वाप्यथ दद्यात्स पूर्ववत् ॥
करसंपुटकं कृत्वा प्रणमेच्च यदा नृपः
saṃprāpya ca purā vṛttiṃ rāmadattāṃ dvijottamāḥ ||
tato dakṣiṇakakṣāsthakeśānāṃ puṭikā tviyam
||33||संप्राप्य च पुरा वृत्तिं रामदत्तां द्विजोत्तमाः ॥
ततो दक्षिणकक्षास्थकेशानां पुटिका त्वियम्
prakṣipyatāṃ tadā sainyaṃ purāvacca bhaviṣyati ||
gṛhāṇi ca tathā kośaḥ putrapautrādayastathā
||34||प्रक्षिप्यतां तदा सैन्यं पुरावच्च भविष्यति ॥
गृहाणि च तथा कोशः पुत्रपौत्रादयस्तथा
vahninā mucyamānāste dṛśyaṃte tatkṣaṇāditi ||
śrutvā'mṛtamayaṃ vākyaṃ hanumaṃtoditaṃ param
||35||वह्निना मुच्यमानास्ते दृश्यंते तत्क्षणादिति ॥
श्रुत्वाऽमृतमयं वाक्यं हनुमंतोदितं परम्
alabhanta mudaṃ viprā nanṛtuḥ prajagurbhṛśam ||
jayaṃ codairayanke'pi prahasanti parasparam
||36||अलभन्त मुदं विप्रा ननृतुः प्रजगुर्भृशम् ॥
जयं चोदैरयन्केऽपि प्रहसन्ति परस्परम्
pulakāṃkitasarvāṅgāḥ stuvanti ca muhurmuhuḥ ||
pucchaṃ tasya ca saṃgṛhya cucuṃbuḥ kecidutsukāḥ
||37||पुलकांकितसर्वाङ्गाः स्तुवन्ति च मुहुर्मुहुः ॥
पुच्छं तस्य च संगृह्य चुचुंबुः केचिदुत्सुकाः
brūte'nyo mama yatnena kāryaṃ niyatameva hi ||
anyo brūte mahābhāga mayedaṃ kṛtamityuta
||68||ब्रूतेऽन्यो मम यत्नेन कार्यं नियतमेव हि ॥
अन्यो ब्रूते महाभाग मयेदं कृतमित्युत
tataḥ provāca hanumāṃstrirātraṃ sthīyatāmiha ||
rāmatīrthasya ca phalaṃ yathā prāpsyatha vāḍavāḥ
||39||ततः प्रोवाच हनुमांस्त्रिरात्रं स्थीयतामिह ॥
रामतीर्थस्य च फलं यथा प्राप्स्यथ वाडवाः
tathetyuktvātha te viprā brahmayajñaṃ pracakrire ||
brahmaghoṣeṇa mahatā tadvanaṃ badhiraṃ kṛtam
||40||तथेत्युक्त्वाथ ते विप्रा ब्रह्मयज्ञं प्रचक्रिरे ॥
ब्रह्मघोषेण महता तद्वनं बधिरं कृतम्
sthitvā trirātraṃ te viprā gamane kṛtabuddhayaḥ ||
rātrau hanumato'gre ta idamūcuḥ subhaktitaḥ
||41||स्थित्वा त्रिरात्रं ते विप्रा गमने कृतबुद्धयः ॥
रात्रौ हनुमतोऽग्रे त इदमूचुः सुभक्तितः
brāhmaṇā ūcuḥ
vayaṃ prātargamiṣyāmo dharmāraṇyaṃ sunirmalam ||
na vismāryā vayaṃ tāta kṣamyatāṃ kṣamyatāmiti
||42||वयं प्रातर्गमिष्यामो धर्मारण्यं सुनिर्मलम् ॥
न विस्मार्या वयं तात क्षम्यतां क्षम्यतामिति
tato vāyusuto rājanparvatānmahatīṃ śilām ||
bṛhatīṃ ca catuḥśālāṃ daśayojanamāyatīm
||43||ततो वायुसुतो राजन्पर्वतान्महतीं शिलाम् ॥
बृहतीं च चतुःशालां दशयोजनमायतीम्
āstīrya prāha tānviprāñchilāyāṃ dvijasattamāḥ ||
rakṣyamāṇā mayā viprāḥ śayīdhvaṃ vigatajvarāḥ
||44||आस्तीर्य प्राह तान्विप्राञ्छिलायां द्विजसत्तमाः ॥
रक्ष्यमाणा मया विप्राः शयीध्वं विगतज्वराः
iti śrutvā tataḥ sarve nidrāmāpuḥ sukhapradām ||
evaṃ te kṛtakṛtyāstu bhūtvā suptā niśāmukhe
||45||इति श्रुत्वा ततः सर्वे निद्रामापुः सुखप्रदाम् ॥
एवं ते कृतकृत्यास्तु भूत्वा सुप्ता निशामुखे
kṛpāluḥ sa ca rudrātmā rāmaśāsanapālakaḥ ||
rakṣaṇārthaṃ hi viprāṇāmatiṣṭhacca dharātale
||46||कृपालुः स च रुद्रात्मा रामशासनपालकः ॥
रक्षणार्थं हि विप्राणामतिष्ठच्च धरातले
vyāsa uvāca
arddharātre tu saṃprāpte sarve nidrāmupāgatāḥ ||
tātaṃ saṃprārthayāmāsa kṛtānugrahako bhavān
||47||अर्द्धरात्रे तु संप्राप्ते सर्वे निद्रामुपागताः ॥
तातं संप्रार्थयामास कृतानुग्रहको भवान्
samīraṇa dvijānetānsthānaṃ svaṃ prāpayasva bhoḥ ||
tato nidrābhibhūtāṃstānvāyuputrapraṇoditaḥ
||48||समीरण द्विजानेतान्स्थानं स्वं प्रापयस्व भोः ॥
ततो निद्राभिभूतांस्तान्वायुपुत्रप्रणोदितः
samuddhṛtya śilāṃ tāṃ tu pitā putreṇa bhārata ||
viśiṣṭo yāpayāmāsa svasthānaṃ dvijasattamān
||49||समुद्धृत्य शिलां तां तु पिता पुत्रेण भारत ॥
विशिष्टो यापयामास स्वस्थानं द्विजसत्तमान्
ṣaḍbhirmāsaiśca yaḥ panthā atikrāṃto dvijātibhiḥ ||
tribhireva muhūrttaistu dharmāraṇyamavāptavān
||50||षड्भिर्मासैश्च यः पन्था अतिक्रांतो द्विजातिभिः ॥
त्रिभिरेव मुहूर्त्तैस्तु धर्मारण्यमवाप्तवान्
bhramamāṇāṃ śilāṃ jñātvā vipra eko dvijāgrataḥ ||
vātsyagotrasamutpanno lokānsaṃgītavānkalam
||51||भ्रममाणां शिलां ज्ञात्वा विप्र एको द्विजाग्रतः ॥
वात्स्यगोत्रसमुत्पन्नो लोकान्संगीतवान्कलम्
gītāni gāyanoktāni śrutvā vismayamāyayuḥ ||
prabhāte suprasanne tu udatiṣṭhanparasparam
||52||गीतानि गायनोक्तानि श्रुत्वा विस्मयमाययुः ॥
प्रभाते सुप्रसन्ने तु उदतिष्ठन्परस्परम्
ūcuste vismitāḥ sarve svapno'yaṃ vātha vibhramaḥ ||
sasaṃbhramāḥ samutthāya dadṛśuḥ satyamaṃdiram
||53||ऊचुस्ते विस्मिताः सर्वे स्वप्नोऽयं वाथ विभ्रमः ॥
ससंभ्रमाः समुत्थाय ददृशुः सत्यमंदिरम्
aṃtarbuddhyā samālokya prabhāvo vāyujasya ca ||
śrutvā vedadhvaniṃ viprāḥ paraṃ harṣamupāgatāḥ
||54||अंतर्बुद्ध्या समालोक्य प्रभावो वायुजस्य च ॥
श्रुत्वा वेदध्वनिं विप्राः परं हर्षमुपागताः
grāmīṇāśca tato lokā dṛṣṭvā tu mahatīṃ śilām ||
adbhutaṃ menire sarve kimidaṃ kimidaṃ tviti
||55||ग्रामीणाश्च ततो लोका दृष्ट्वा तु महतीं शिलाम् ॥
अद्भुतं मेनिरे सर्वे किमिदं किमिदं त्विति
gṛhegṛhe hi te lokāḥ pravadaṃti tathādbhutam ||
brāhmaṇaiḥ pūryamāṇā sā śilā ca mahatī śubhā
||56||गृहेगृहे हि ते लोकाः प्रवदंति तथाद्भुतम् ॥
ब्राह्मणैः पूर्यमाणा सा शिला च महती शुभा
aśubhā vā śubhā vāpi na jānīmo vayaṃ kila ||
saṃvadaṃte tato lokāḥ parasparamidaṃ vacaḥ
||57||अशुभा वा शुभा वापि न जानीमो वयं किल ॥
संवदंते ततो लोकाः परस्परमिदं वचः
vyāsa uvāca
tato dvijānāṃ te putrāḥ pautrāścaiva samāgatāḥ ||
ūcuste diṣṭyā bho viprā āgatāḥ pathikā dvijāḥ
||58||ततो द्विजानां ते पुत्राः पौत्राश्चैव समागताः ॥
ऊचुस्ते दिष्ट्या भो विप्रा आगताः पथिका द्विजाः
te tu saṃtuṣṭamanasā sanmukhāḥ prayayurmudā ||
pratyutthānābhivādābhyāṃ pariraṃbhaṇakaṃ tathā
||59||ते तु संतुष्टमनसा सन्मुखाः प्रययुर्मुदा ॥
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां परिरंभणकं तथा
āghrāṇakādīṃśca kṛtvā yathāyogyaṃ prapūjya ca ||
sarvaṃ vistārya kathitaṃ śīghramāgamamātmanaḥ
||60||आघ्राणकादींश्च कृत्वा यथायोग्यं प्रपूज्य च ॥
सर्वं विस्तार्य कथितं शीघ्रमागममात्मनः
tataḥ saṃpūjya tatsarvāngaṃdhatāṃbūlakuṃkumaiḥ ||
śāṃtipāṭhaṃ paṭhaṃtaste hṛṣṭā nijagṛhānyayuḥ
||61||ततः संपूज्य तत्सर्वान्गंधतांबूलकुंकुमैः ॥
शांतिपाठं पठंतस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः
ānaṃdāyā mahāpīṭhe prātaḥ pāṃthāḥ samutthitāḥ ||
dadṛśuste mahāsthānaṃ sotkaṃṭhā harṣapūritāḥ
||60||आनंदाया महापीठे प्रातः पांथाः समुत्थिताः ॥
ददृशुस्ते महास्थानं सोत्कंठा हर्षपूरिताः
āścaryaṃ paramaṃ prāpuḥ kimetatsthānamuttamam ||
ayaṃ tu dakṣiṇa dvāre śāṃtipāṭho'tra paṭhyate
||63||आश्चर्यं परमं प्रापुः किमेतत्स्थानमुत्तमम् ॥
अयं तु दक्षिण द्वारे शांतिपाठोऽत्र पठ्यते
gṛhā ramyāḥ pradṛśyaṃte śacīpatigṛhopamāḥ ||
prāsādāḥ kulamātṝṇāṃ dṛśyaṃte cāgniśobhanāḥ
||64||गृहा रम्याः प्रदृश्यंते शचीपतिगृहोपमाः ॥
प्रासादाः कुलमातॄणां दृश्यंते चाग्निशोभनाः
evaṃ bruvatsu vipreṣu mahāśaktiprapūjane ||
āgato brāhmaṇo'paśyattatra viprakadaṃbakam
||65||एवं ब्रुवत्सु विप्रेषु महाशक्तिप्रपूजने ॥
आगतो ब्राह्मणोऽपश्यत्तत्र विप्रकदंबकम्
harṣito bhāvitastatra yatra viprāḥ sabhāsadaḥ ||
uvāva diṣṭyā bho viprā hyāgatāḥ pathikā dvijāḥ
||66||हर्षितो भावितस्तत्र यत्र विप्राः सभासदः ॥
उवाव दिष्ट्या भो विप्रा ह्यागताः पथिका द्विजाः
pratyuttasthustato viprāḥ pūjāṃ gṛhītvā samāgatāḥ ||
pratyutthānābhivādau cākurvaṃste ca parasparam
||67||प्रत्युत्तस्थुस्ततो विप्राः पूजां गृहीत्वा समागताः ॥
प्रत्युत्थानाभिवादौ चाकुर्वंस्ते च परस्परम्
tete saṃpūjya vegāttu yathāyogyaṃ yathāvidhi ||
harīśvarasya yadvṛttaṃ viprāgre saṃprakāśitam
||68||तेते संपूज्य वेगात्तु यथायोग्यं यथाविधि ॥
हरीश्वरस्य यद्वृत्तं विप्राग्रे संप्रकाशितम्
pathikānāṃ vacaḥ śrutvā harṣapūrṇā dvijottamāḥ ||
śāṃtipāṭhaṃ paṭhantaste hṛṣṭā nijagṛhānyayuḥ
||69||पथिकानां वचः श्रुत्वा हर्षपूर्णा द्विजोत्तमाः ॥
शांतिपाठं पठन्तस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः
vimṛśya militāḥ prātarjyotirvidbhiḥ pratiṣṭhitāḥ ||
brāhme mūhūrte cotthāya kānyakubjaṃ gatā dvijāḥ
||70||विमृश्य मिलिताः प्रातर्ज्योतिर्विद्भिः प्रतिष्ठिताः ॥
ब्राह्मे मूहूर्ते चोत्थाय कान्यकुब्जं गता द्विजाः
dolābhirvāhitāḥ kecitkecidaśvai rathaistathā ||
kecittu śibikārūḍhā nānāvāhanagāśca te
||71||दोलाभिर्वाहिताः केचित्केचिदश्वै रथैस्तथा ॥
केचित्तु शिबिकारूढा नानावाहनगाश्च ते
tatpuraṃ tu samāsādya gaṃgāyāḥ śobhane taṭe ||
akurvanvasatiṃ vīrāḥ snānadānādikarmma ca
||72||तत्पुरं तु समासाद्य गंगायाः शोभने तटे ॥
अकुर्वन्वसतिं वीराः स्नानदानादिकर्म्म च
careṇa kenaciddṛṣṭāḥ kathitā nṛpasannidhau ||
aśvāśca bahuśo dolā rathāśca bahuśo vṛṣāḥ
||73||चरेण केनचिद्दृष्टाः कथिता नृपसन्निधौ ॥
अश्वाश्च बहुशो दोला रथाश्च बहुशो वृषाः
viprāṇāmiha dṛśyaṃte dharmāraṇyanivāsinām ||
nūnaṃ te ca samāyātā nṛpeṇoktaṃ mamāgrataḥ
||74||विप्राणामिह दृश्यंते धर्मारण्यनिवासिनाम् ॥
नूनं ते च समायाता नृपेणोक्तं ममाग्रतः
abhijñāpaya me pūrvaṃ preṣitāḥ kapisaṃnidhau
||75||अभिज्ञापय मे पूर्वं प्रेषिताः कपिसंनिधौ
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyamāhātmye brāhmaṇānāṃ pratyāgamana varṇanaṃ nāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ || 37 ||