śṛṇu putra pravakṣyāmi rahasyaṃ paramaṃ matam
brahmovāca
śṛṇu putra pravakṣyāmi rahasyaṃ paramaṃ matam ||
ete brahmavidaḥ proktāścāturvidyā mahā dvijāḥ
||1||शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं मतम् ॥
एते ब्रह्मविदः प्रोक्ताश्चातुर्विद्या महा द्विजाः
svādhyāyāśca vaṣaṭkārāḥ svadhākārāśca nityaśaḥ ||
rāmājñāpālakāścaiva hanumadbhaktitatparāḥ
||2||स्वाध्यायाश्च वषट्काराः स्वधाकाराश्च नित्यशः ॥
रामाज्ञापालकाश्चैव हनुमद्भक्तितत्पराः
ekadā tu tato devā brahmāṇaṃ samupāgatāḥ ||
brāhmaṇāndraṣṭukāmāste brahmaviṣṇupurogamāḥ
||3||एकदा तु ततो देवा ब्रह्माणं समुपागताः ॥
ब्राह्मणान्द्रष्टुकामास्ते ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः
tāndevānāgatāndṛṣṭvā svasthānāccalitāstu te ||
arghapādyaṃ puraskṛtya madhuparkaṃ tathaiva ca
||4||तान्देवानागतान्दृष्ट्वा स्वस्थानाच्चलितास्तु ते ॥
अर्घपाद्यं पुरस्कृत्य मधुपर्कं तथैव च
pūjayitvā tato viprā devānbrahmapurogamān ||
brahmātra upaviṣṭāste vedānuccārayanti hi
||5||पूजयित्वा ततो विप्रा देवान्ब्रह्मपुरोगमान् ॥
ब्रह्मात्र उपविष्टास्ते वेदानुच्चारयन्ति हि
saṃhitāṃ ca padaṃ caiva kramaṃ ghanaṃ tathaiva ca ||
uccaiḥ svareṇa kurvīta ṛcāmṛgvedasaṃhitām
||6||संहितां च पदं चैव क्रमं घनं तथैव च ॥
उच्चैः स्वरेण कुर्वीत ऋचामृग्वेदसंहिताम्
sāmagāśca prakurvaṃti stotrāṇi vividhāni ca ||
śāstrāṇi ca tathā yājyāpuronuvākyā stathā
||7||सामगाश्च प्रकुर्वंति स्तोत्राणि विविधानि च ॥
शास्त्राणि च तथा याज्यापुरोनुवाक्या स्तथा
caturakṣaraṃ paraṃ caiva caturakṣarameva ca ||
dvyakṣaraṃ ca tathā paṃcākṣaraṃ dvayakṣarameva ca ||
etadyajñasvarūpaṃ ca yo japejjñānapūrvakam
||8||चतुरक्षरं परं चैव चतुरक्षरमेव च ॥
द्व्यक्षरं च तथा पंचाक्षरं द्वयक्षरमेव च ॥
एतद्यज्ञस्वरूपं च यो जपेज्ज्ञानपूर्वकम्
aṃte brahma padaprāptiḥ satyaṃsatyaṃ vadāmyaham ||
ekāgramānasāḥ sarve vedapāṭharatā dvijāḥ
||9||अंते ब्रह्म पदप्राप्तिः सत्यंसत्यं वदाम्यहम् ॥
एकाग्रमानसाः सर्वे वेदपाठरता द्विजाः
teṣāmaṃgaṇadeśeṣu kaṇḍūyante kacānmṛgāḥ ||
brāhmaṇā vedamātāṃ ca japaṃti vidhipūrvakam
||10||तेषामंगणदेशेषु कण्डूयन्ते कचान्मृगाः ॥
ब्राह्मणा वेदमातां च जपंति विधिपूर्वकम्
haste dhṛtāṃśca tairdarbhānbhakṣaṃte mṛgapotakāḥ ||
nirvairaṃ taṃ tadā dṛṣṭvā āśramaṃ gṛhamedhinām
||11||हस्ते धृतांश्च तैर्दर्भान्भक्षंते मृगपोतकाः ॥
निर्वैरं तं तदा दृष्ट्वा आश्रमं गृहमेधिनाम्
tutuṣuḥ paramaṃ devā ūcuste ca parasparam ||
tretāyugamidānīṃ ca sarve dharmaparāyaṇāḥ
||12||तुतुषुः परमं देवा ऊचुस्ते च परस्परम् ॥
त्रेतायुगमिदानीं च सर्वे धर्मपरायणाः
kalirduṣṭastathā proktaḥ kiṃ kariṣyati pāpakaḥ ||
cāturvidyānsamāhūya ūcuste traya eva ca
||13||कलिर्दुष्टस्तथा प्रोक्तः किं करिष्यति पापकः ॥
चातुर्विद्यान्समाहूय ऊचुस्ते त्रय एव च
vṛttyarthaṃ bhavatāṃ caiva traividyānāṃ tathaiva ca ||
vibhāgaṃ vaḥ pradāsyāmo yathāvatpratipālyatām
||14||वृत्त्यर्थं भवतां चैव त्रैविद्यानां तथैव च ॥
विभागं वः प्रदास्यामो यथावत्प्रतिपाल्यताम्
ye vaṇijaḥ purā proktāḥ ṣaṭtriṃśacca sahasrakāḥ ||
trisahasrāstu traividyā daśapaṃcasahasrakāḥ
||15||ये वणिजः पुरा प्रोक्ताः षट्त्रिंशच्च सहस्रकाः ॥
त्रिसहस्रास्तु त्रैविद्या दशपंचसहस्रकाः
cāturvidyāstathā proktā anyonyaṃ vṛttimāśritāḥ ||
satribhāgāstu traividyāścaturbhāgāstu cātriṇaḥ
||16||चातुर्विद्यास्तथा प्रोक्ता अन्योन्यं वृत्तिमाश्रिताः ॥
सत्रिभागास्तु त्रैविद्याश्चतुर्भागास्तु चात्रिणः
vaṇijāṃ gṛhamāgatya paurohityasya nityaśaḥ ||
bhāgaṃ vibhajya saṃprāpuḥ kājeśena vinirmitāḥ
||17||वणिजां गृहमागत्य पौरोहित्यस्य नित्यशः ॥
भागं विभज्य संप्रापुः काजेशेन विनिर्मिताः
parasparaṃ na vivāhaścāturvidyatrividyayoḥ ||
cāturvidyā mayā proktāstrividyāstu tathaiva ca
||18||परस्परं न विवाहश्चातुर्विद्यत्रिविद्ययोः ॥
चातुर्विद्या मया प्रोक्तास्त्रिविद्यास्तु तथैव च
traivibhāgena traividyāścaturbhāgena cātriṇaḥ ||
evaṃ jñātivibhāgastu kājeśena vinirmitaḥ
||19||त्रैविभागेन त्रैविद्याश्चतुर्भागेन चात्रिणः ॥
एवं ज्ञातिविभागस्तु काजेशेन विनिर्मितः
kṛtakṛtyāstu te viprāḥ praṇemustānsurottamān ||
vṛttiṃ dattvā tato devāḥ svasthānaṃ ca pratasthire
||20||कृतकृत्यास्तु ते विप्राः प्रणेमुस्तान्सुरोत्तमान् ॥
वृत्तिं दत्त्वा ततो देवाः स्वस्थानं च प्रतस्थिरे
paṃcapaṃcāśadgrāmāṇāṃ te dvijāśca nivāsinaḥ ||
caturvidyāstu te proktāstadādi tu trividyakāḥ
||21||पंचपंचाशद्ग्रामाणां ते द्विजाश्च निवासिनः ॥
चतुर्विद्यास्तु ते प्रोक्तास्तदादि तु त्रिविद्यकाः
cāturvidyasya gotrāṇi daśapaṃca tathaiva ca ||
bhāradvājastathā vatsaḥ kauśikaḥ 8 kuśa eva ca
||22||चातुर्विद्यस्य गोत्राणि दशपंच तथैव च ॥
भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः ८ कुश एव च
śāṃḍilyaḥ 5 kaśyapaścaiva gautamaśchādanastathā 8 ||
jātūkarṇyastathā kuṃto vaśiṣṭho 11 dhāraṇastathā
||23||शांडिल्यः ५ कश्यपश्चैव गौतमश्छादनस्तथा ८ ॥
जातूकर्ण्यस्तथा कुंतो वशिष्ठो ११ धारणस्तथा
ātreyo māṃḍilaścaiva 14 laugākṣaśca 15 tataḥ param ||
svasthānānāṃ ca nāmāni pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ
||24||आत्रेयो मांडिलश्चैव १४ लौगाक्षश्च १५ ततः परम् ॥
स्वस्थानानां च नामानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः
sītāpūraṃ ca śrīkṣetraṃ 2 magoḍī ca 3 tathā smṛtā ||
jyeṭhalojastathā caiva śerathā ca tataḥ param
||25||सीतापूरं च श्रीक्षेत्रं २ मगोडी च ३ तथा स्मृता ॥
ज्येठलोजस्तथा चैव शेरथा च ततः परम्
chede tālī vanoḍī ca govyaṃdalī tathaiva ca ||
kaṃṭācoṣalī caiva kohecaṃ caṃdanastathā
||26||छेदे ताली वनोडी च गोव्यंदली तथैव च ॥
कंटाचोषली चैव कोहेचं चंदनस्तथा
thalagrāmaśca sohaṃ ca hāthaṃjaṃ kapaḍavāṇakam ||
vrajanhorī ca vanoḍī ca phīṇāṃ vagolaṃ dṛṇastathā (?)
||27||थलग्रामश्च सोहं च हाथंजं कपडवाणकम् ॥
व्रजन्होरी च वनोडी च फीणां वगोलं दृणस्तथा (?)
thalajā cāraṇaṃ siddhā bhālajāśca tataḥ param ||
mahovī āīyā malīā godharī āmataḥ param
||28||थलजा चारणं सिद्धा भालजाश्च ततः परम् ॥
महोवी आईया मलीआ गोधरी आमतः परम्
vāṭhasuhālī tathā caiva māṇajā sānadīyāstathā ||
ānandīyā pāṭaḍīa ṭīkolīyā tataḥ param
||29||वाठसुहाली तथा चैव माणजा सानदीयास्तथा ॥
आनन्दीया पाटडीअ टीकोलीया ततः परम्
gaṃbhī dhaṇīā mātrā ca nātamorāstathaiva ca ||
valolā rāṃtyajāścaiva rūpolā bodhaṇīca vai
||30||गंभी धणीआ मात्रा च नातमोरास्तथैव च ॥
वलोला रांत्यजाश्चैव रूपोला बोधणीच वै
chatroṭā alu evā ca vāsataḍīāmataḥ param ||
jāṣāsaṇā gotīyā ca caraṇīyā dudhīyāstathā
||31||छत्रोटा अलु एवा च वासतडीआमतः परम् ॥
जाषासणा गोतीया च चरणीया दुधीयास्तथा
hālolā vaiholā ca asālā nālāḍāstathā ||
deholo sauhāsīyā ca saṃhālīyāstathaiva ca
||32||हालोला वैहोला च असाला नालाडास्तथा ॥
देहोलो सौहासीया च संहालीयास्तथैव च
svasthānaṃ paṃcapattāśadgrāmā ete hyanukramāt ||
dattā rāmeṇa vidhivatkṛtvā viprebhya eva ca
||33||स्वस्थानं पंचपत्ताशद्ग्रामा एते ह्यनुक्रमात् ॥
दत्ता रामेण विधिवत्कृत्वा विप्रेभ्य एव च
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi svasthānasya ca gotrajān ||
tathā hi pravarāṃścaiva yathāvadvidhipūrvakam
||34||अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वस्थानस्य च गोत्रजान् ॥
तथा हि प्रवरांश्चैव यथावद्विधिपूर्वकम्
jñātvā tu gotradevīṃ ca tathā pravarameva ca ||
svasthānaṃ jāyate caiva dvijāḥ svasthānavāsinaḥ
||35||ज्ञात्वा तु गोत्रदेवीं च तथा प्रवरमेव च ॥
स्वस्थानं जायते चैव द्विजाः स्वस्थानवासिनः
nārada uvāca
kathaṃ ca jāyate gotraṃ kathaṃ tu jñāyate kulam ||
kathaṃ vā jñāyate devī tadvadasva yathārthataḥ
||36||कथं च जायते गोत्रं कथं तु ज्ञायते कुलम् ॥
कथं वा ज्ञायते देवी तद्वदस्व यथार्थतः
brahmovāca
sītāpuraṃ tu prathamaṃ pravaradvayameva ca ||
kuśavatsau tathā cātra mayā te parikīrttitau
||37||सीतापुरं तु प्रथमं प्रवरद्वयमेव च ॥
कुशवत्सौ तथा चात्र मया ते परिकीर्त्तितौ
1 śrīkṣetre dvitīyaṃ caiva gotrāṇāṃ trayameva ca ||
chāṃdanasastathā vatsastṛtīyaṃ kuśameva ca
||38||१ श्रीक्षेत्रे द्वितीयं चैव गोत्राणां त्रयमेव च ॥
छांदनसस्तथा वत्सस्तृतीयं कुशमेव च
tṛtīye mudgalaṃ caiva kuśabhāradvājameva ca 3 ||
śoholī ca caturthaṃ vai kuśapravarameva ca
||39||तृतीये मुद्गलं चैव कुशभारद्वाजमेव च ३ ॥
शोहोली च चतुर्थं वै कुशप्रवरमेव च
jyeṣṭhalā paṃcamaścaiva vatsakuśau prakīrttitau 5 ||
śreyasthānaṃ hi ṣaṣṭhaṃ vai bhāradvājaḥ kuśastathā
||40||ज्येष्ठला पंचमश्चैव वत्सकुशौ प्रकीर्त्तितौ ५ ॥
श्रेयस्थानं हि षष्ठं वै भारद्वाजः कुशस्तथा
daṃtālī saptamaṃ caiva bhāradvājaḥ kuśastathā 1 ||
vaṭasthānamaṣṭamaṃ ca nibodha sutasattama
||41||दंताली सप्तमं चैव भारद्वाजः कुशस्तथा १ ॥
वटस्थानमष्टमं च निबोध सुतसत्तम
tatra gotraṃ kuśaṃ kutsaṃ bhāradvājaṃ tathaiva ca ||
rājñaḥ puraṃ navamaṃ ca bhāradvājapravarameva ca 9
||42||तत्र गोत्रं कुशं कुत्सं भारद्वाजं तथैव च ॥
राज्ञः पुरं नवमं च भारद्वाजप्रवरमेव च ९
kṛṣṇavāṭaṃ daśamaṃ caiva kuśapravarameva ca ||
dahaloḍamekādaśaṃ vatsapravarameva hi
||43||कृष्णवाटं दशमं चैव कुशप्रवरमेव च ॥
दहलोडमेकादशं वत्सप्रवरमेव हि
cekhalīdvādaśaṃ paukakuśapravarameva ca
||44||चेखलीद्वादशं पौककुशप्रवरमेव च
cāṃcodakhe 12 deholoḍī ātrayaśca vatsakutsakaścaiva ||
bhāradvājīkoṇāyā ca bhāradvājagolaṃdṛṇāśakustathā
||45||चांचोदखे १२ देहोलोडी आत्रयश्च वत्सकुत्सकश्चैव ॥
भारद्वाजीकोणाया च भारद्वाजगोलंदृणाशकुस्तथा
thalatyajādvaye caiva kuśadhāraṇameva ca ||
nāraṇasiddhā ca svasthānaṃ kutsaṃ gotraṃ prakīrtitam
||46||थलत्यजाद्वये चैव कुशधारणमेव च ॥
नारणसिद्धा च स्वस्थानं कुत्सं गोत्रं प्रकीर्तितम्
bhālajāṃ kutsavatsau ca mohovī ākuśastathā ||
īyāślīā śāṃḍilaśca godharīpātrameva ca
||47||भालजां कुत्सवत्सौ च मोहोवी आकुशस्तथा ॥
ईयाश्लीआ शांडिलश्च गोधरीपात्रमेव च
ānaṃdīyā dve caiva bhāradvājaśāṃḍilaścaiva pāṭaḍīā kuśameva ca
||48||आनंदीया द्वे चैव भारद्वाजशांडिलश्चैव पाटडीआ कुशमेव च
vāṃsaḍīāścaiva jāsvā kautsamaṇā vatsaātreyau gītā ākuśagautamau
||49||वांसडीआश्चैव जास्वा कौत्समणा वत्सआत्रेयौ गीता आकुशगौतमौ
caraṇīā bhāradvājaḥ dudhīādhāraṇasā hi aho sonnāmāṃḍilyastathā
||50||चरणीआ भारद्वाजः दुधीआधारणसा हि अहो सोन्नामांडिल्यस्तथा
velolā hurāścaivā asālā kuśaścaiva dhāraṇā ca dvitīya kam
||51||वेलोला हुराश्चैवा असाला कुशश्चैव धारणा च द्वितीय कम्
nālolā vatsadhāraṇīyā ca delolā kutsameva ca ||
sohāsīyā bhāradvājakuśavatsameva ca
||52||नालोला वत्सधारणीया च देलोला कुत्समेव च ॥
सोहासीया भारद्वाजकुशवत्समेव च
suhālīā vatsaṃ vai proktaṃ gotrāṇi yathākramam ||
mayā proktāni caivātra svasthānāni yathākramam
||53||सुहालीआ वत्सं वै प्रोक्तं गोत्राणि यथाक्रमम् ॥
मया प्रोक्तानि चैवात्र स्वस्थानानि यथाक्रमम्
śītavāḍiyā ye proktāḥ kuśo vatsastathaiva ca ||
viśvāmitro devarātastṛtīyo dalameva ca
||54||शीतवाडिया ये प्रोक्ताः कुशो वत्सस्तथैव च ॥
विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयो दलमेव च
bhārgavacyāvanāpnavānaurvajamadagnireva hi ||
vacārddaśeṣābuṭalā gotradevyaḥ prakīrtitāḥ
||55||भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निरेव हि ॥
वचार्द्दशेषाबुटला गोत्रदेव्यः प्रकीर्तिताः
iti prathamaṃ gotram
||1||इति प्रथमं गोत्रम्
śrīkṣetraṃ dvitīyaṃ proktaṃ gotradvitayameva ca ||
chāṃdanasastathā vatsaṃ devī dvitayameva ca
||56||श्रीक्षेत्रं द्वितीयं प्रोक्तं गोत्रद्वितयमेव च ॥
छांदनसस्तथा वत्सं देवी द्वितयमेव च
āṃgirasāṃbarīṣaśca yauvanāśvastathaiva ca ||
bhṛgucyavanaāpnavānau rvajamadagnimeva ca
||57||आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तथैव च ॥
भृगुच्यवनआप्नवानौ र्वजमदग्निमेव च
devī bhaṭṭārikā proktā dvitīyā śepalā tathā ||
etadvaṃśodbhavā ye ca śṛṇu tānmunisattama
||58||देवी भट्टारिका प्रोक्ता द्वितीया शेपला तथा ॥
एतद्वंशोद्भवा ये च शृणु तान्मुनिसत्तम
sakrodhanāḥ sadācārāḥ śrautasmārtakriyāparāḥ ||
paṃcayajñaratā nityaṃ saṃbaṃdhasaṃmāśritāḥ ||
kṣatajñāḥ kratujāścaiva te sarve nṛpasattamāḥ
||59||सक्रोधनाः सदाचाराः श्रौतस्मार्तक्रियापराः ॥
पंचयज्ञरता नित्यं संबंधसंमाश्रिताः ॥
क्षतज्ञाः क्रतुजाश्चैव ते सर्वे नृपसत्तमाः
iti dvitīyagotram
||2||इति द्वितीयगोत्रम्
tṛtīyaṃ magoḍoā vai gotradvitayameva ca ||
bhāradvājastathā kutsaṃ devī dvitayameva ca
||60||तृतीयं मगोडोआ वै गोत्रद्वितयमेव च ॥
भारद्वाजस्तथा कुत्सं देवी द्वितयमेव च
āṃgirasabārhaspatyabhāradvājastathaiva ca ||
viśvāmitradeva rātaupravaratrayameva ca
||61||आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजस्तथैव च ॥
विश्वामित्रदेव रातौप्रवरत्रयमेव च
śeṣalā budhalā proktādhāraśāṃtistathaiva ca ||
asmingrāme ca ye jātā brāhmaṇāḥ satyavādinaḥ
||62||शेषला बुधला प्रोक्ताधारशांतिस्तथैव च ॥
अस्मिन्ग्रामे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः
dvijapūjākriyā yuktā nānāyajñakriyāparāḥ ||
asmingotre samutpannā dvijāḥ sarve munīśvarāḥ
||63||द्विजपूजाक्रिया युक्ता नानायज्ञक्रियापराः ॥
अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना द्विजाः सर्वे मुनीश्वराः
iti tṛtīyagotram
||3||इति तृतीयगोत्रम्
caturthaṃ śīholiyāgrāmaṃ gotradvita yameva ca ||
viśvāmitradevarātatṛtīyaudalameva ca
||64||चतुर्थं शीहोलियाग्रामं गोत्रद्वित यमेव च ॥
विश्वामित्रदेवराततृतीयौदलमेव च
devī cacāī vai teṣāṃ gotradevī prakīrtitā ||
asmingotre tuye jātā durbalā dīnamā nasāḥ
||65||देवी चचाई वै तेषां गोत्रदेवी प्रकीर्तिता ॥
अस्मिन्गोत्रे तुये जाता दुर्बला दीनमा नसाः
asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama ||
sarvvavidyāpravīṇāśca brāhmaṇā brahmasattama
||66||असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम ॥
सर्व्वविद्याप्रवीणाश्च ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तम
iti caturthaṃ sthānam
||4||इति चतुर्थं स्थानम्
jyeṣṭhalojā paṃcamaṃ ca svasthānaṃ pratikīrtitam ||
vatsaśīyā kutsaśīyā pravaradvitayaṃ smṛtam
||67||ज्येष्ठलोजा पंचमं च स्वस्थानं प्रतिकीर्तितम् ॥
वत्सशीया कुत्सशीया प्रवरद्वितयं स्मृतम्
āvarivṛvāpraḥ yauvanāśvabhṛgucyavanaāpnorvajamadagnistathaiva hi
||68||आवरिवृवाप्रः यौवनाश्वभृगुच्यवनआप्नोर्वजमदग्निस्तथैव हि
cacāī vatsagotrasya śāṃtā ca kutsagotrajā ||
etaistribhiḥ paṃcabhiśca dvijā brahmasvarūpiṇaḥ
||69||चचाई वत्सगोत्रस्य शांता च कुत्सगोत्रजा ॥
एतैस्त्रिभिः पंचभिश्च द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः
śāṃtā dāṃtāḥ suśīlāśca dhana putraiśca saṃyutāḥ ||
vedādhyayanahīnāśca kuśalāḥ sarvakarmasu
||70||शांता दांताः सुशीलाश्च धन पुत्रैश्च संयुताः ॥
वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु
surūpāśca sadācārāḥ sarvadharmeṣu niṣṭhitāḥ ||
dānadharmmaratāḥ sarve atrajā jaladā dvijāḥ
||71||सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः ॥
दानधर्म्मरताः सर्वे अत्रजा जलदा द्विजाः
iti paṃcamaṃ sthānam
||5||इति पंचमं स्थानम्
śerathāgrāmeṣu vai jātāḥ pravaradvayasaṃyutāḥ ||
kuśabhāradvājāścaiva devīdvayaṃ tathaiva ca
||72||शेरथाग्रामेषु वै जाताः प्रवरद्वयसंयुताः ॥
कुशभारद्वाजाश्चैव देवीद्वयं तथैव च
viśvāmitro devarātastṛtīyau dala eva ca ||
āṃgirasabārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca
||73||विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौ दल एव च ॥
आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च
kamalā ca mahālakṣmīrdvitīyā yakṣiṇī tathā ||
asmingotre ca ye jātāḥ śrautasmārttaratā budhāḥ
||74||कमला च महालक्ष्मीर्द्वितीया यक्षिणी तथा ॥
अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः श्रौतस्मार्त्तरता बुधाः
vedādhyayanaśīlāśca tāpasāścārimarddanāḥ ||
roṣiṇo lobhino duṣṭā yajane yājane ratāḥ ||
brahmakriyāparāḥ sarve brāhmaṇāste mayoditāḥ ||
iti ṣaṣṭhaṃ sthānam
||6||वेदाध्ययनशीलाश्च तापसाश्चारिमर्द्दनाः ॥
रोषिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः ॥
ब्रह्मक्रियापराः सर्वे ब्राह्मणास्ते मयोदिताः ॥
इति षष्ठं स्थानम्
daṃtālīyā bhāradvājakutsaśāyāstathaiva ca ||
āṃgirasabārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca
||76||दंतालीया भारद्वाजकुत्सशायास्तथैव च ॥
आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च
devī ca yakṣiṇī proktā dvitīyā karmalā tathā ||
asmingotre ca ye jātā vāḍavā dhaninaḥ śubhāḥ
||77||देवी च यक्षिणी प्रोक्ता द्वितीया कर्मला तथा ॥
अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः
vastrālaṃkaraṇopetā dvijabhaktiparāyaṇāḥ ||
brahmabhojyaparāḥ sarve sarve dharmaparāyaṇāḥ
||78||वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः ॥
ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्मपरायणाः
iti saptamaṃ sthānam
||7||इति सप्तमं स्थानम्
vaḍodrīyānvaye jātāścatvāraḥ pravarāḥ smṛtāḥ ||
kuśaḥ kutsaśca vatsaśca bhāradvājastathaiva ca
||79||वडोद्रीयान्वये जाताश्चत्वारः प्रवराः स्मृताः ॥
कुशः कुत्सश्च वत्सश्च भारद्वाजस्तथैव च
tatpravarāṇyahaṃ vakṣye tathā gotrāṇyanukramāt ||
viśvāmitro devarātastṛtīyaudala eva ca
||80||तत्प्रवराण्यहं वक्ष्ये तथा गोत्राण्यनुक्रमात् ॥
विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च
āṃgirasāṃbarīṣaśca yauvanāśvastṛtīyakaḥ ||
bhārgavaścyāvanāpnavānaurvajamadagnistathaiva ca
||81||आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः ॥
भार्गवश्च्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च
āṃgirasabārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca ||
karmalā kṣemalā caiva dhārabhaṭṭārikā tathā
||82||आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च ॥
कर्मला क्षेमला चैव धारभट्टारिका तथा
caturthī kṣemalā proktā gotramātā anukramāt ||
asmingotre tu ye jātāḥ paṃcayajñaratāḥ sadā
||83||चतुर्थी क्षेमला प्रोक्ता गोत्रमाता अनुक्रमात् ॥
अस्मिन्गोत्रे तु ये जाताः पंचयज्ञरताः सदा
lobhinaḥ krodhinaścaiva prajāyaṃte bahuprajāḥ ||
snānadānādi niratāḥ sadā vinirjiteṃdriyāḥ
||84||लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायंते बहुप्रजाः ॥
स्नानदानादि निरताः सदा विनिर्जितेंद्रियाः
vāpīkūpataḍāgānāṃ kartāraśca sahasraśaḥ ||
vrataśīlā guṇajñāśca mūrkhā vedavivarjitāḥ
||85||वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः ॥
व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः
ityaṣṭamaṃ sthānam
||8||इत्यष्टमं स्थानम्
godaṇīyābhidhe grāme gotrau dvau tatra saṃsthitau ||
vatsagotraṃ prathamakaṃ bhāradvājaṃ dvitīyakam
||86||गोदणीयाभिधे ग्रामे गोत्रौ द्वौ तत्र संस्थितौ ॥
वत्सगोत्रं प्रथमकं भारद्वाजं द्वितीयकम्
bhṛgucyavanāpnavānaurvapurodha sameva ca ||
śīharī prathamā jñeyā dvitīyā yakṣiṇī tathā
||87||भृगुच्यवनाप्नवानौर्वपुरोध समेव च ॥
शीहरी प्रथमा ज्ञेया द्वितीया यक्षिणी तथा
asmingotrodbhavā viprā dhanadhānyasamanvitāḥ ||
sāmarṣā laulyahīnāśca dveṣiṇaḥ kuṭilāstathā
||88||अस्मिन्गोत्रोद्भवा विप्रा धनधान्यसमन्विताः ॥
सामर्षा लौल्यहीनाश्च द्वेषिणः कुटिलास्तथा
hiṃsino dhanalubdhāśca mayā proktāstu bhūpate
||89||हिंसिनो धनलुब्धाश्च मया प्रोक्तास्तु भूपते
iti navamaṃ sthānam
||9||इति नवमं स्थानम्
kaṇṭavāḍīā grāme viprāḥ kuśagotra śuklaśuśca samudbha`vāḥ ||
pravaraṃ tasya vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ ca nṛpottama
||90||कण्टवाडीआ ग्रामे विप्राः कुशगोत्र शुक्लशुश्च समुद्भ`वाः ॥
प्रवरं तस्य वक्ष्यामि शृणु त्वं च नृपोत्तम
viśvamitro devarāta udalaśca trayaḥ smṛtāḥ ||
cacāī devī sā proktā śṛṇu tvaṃ nṛpa sattama
||91||विश्वमित्रो देवरात उदलश्च त्रयः स्मृताः ॥
चचाई देवी सा प्रोक्ता शृणु त्वं नृप सत्तम
yajaṃte kratubhistatra hṛṣṭacittaikamānasāḥ ||
sarvavidyāsu kuśalā brāhmaṇāḥ satyavādinaḥ
||92||यजंते क्रतुभिस्तत्र हृष्टचित्तैकमानसाः ॥
सर्वविद्यासु कुशला ब्राह्मणाः सत्यवादिनः
iti daśamaṃ sthānam
||10||इति दशमं स्थानम्
vekhaloyā mayā proktā kutsavaṃśe samudbhavāḥ ||
pravaratrayasaṃyuktāḥ śṛṇutvaṃ ca nṛpottama
||93||वेखलोया मया प्रोक्ता कुत्सवंशे समुद्भवाः ॥
प्रवरत्रयसंयुक्ताः शृणुत्वं च नृपोत्तम
viśvāmitro devarājaudalaśceti trayaḥ smṛtāḥ ||
cacāī devī teṣāṃ vai kularakṣākarī smṛtā
||94||विश्वामित्रो देवराजौदलश्चेति त्रयः स्मृताः ॥
चचाई देवी तेषां वै कुलरक्षाकरी स्मृता
brāhmaṇāśca mahātmānaḥ sattvavaṃto guṇānvitāḥ ||
tapasviyoginaścaiva vedavedāṃgapāragāḥ
||95||ब्राह्मणाश्च महात्मानः सत्त्ववंतो गुणान्विताः ॥
तपस्वियोगिनश्चैव वेदवेदांगपारगाः
sādhavaśca sadācārā viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ ||
snānasaṃdhyāparā nityaṃ brahmabhojyaparāyaṇāḥ
||96||साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः ॥
स्नानसंध्यापरा नित्यं ब्रह्मभोज्यपरायणाः
asminvaṃśe mayā proktāḥ śṛṇutvaṃ ca ataḥ param
||97||अस्मिन्वंशे मया प्रोक्ताः शृणुत्वं च अतः परम्
ityekādaśasthānam
||11||इत्येकादशस्थानम्
dehaloḍīā ye proktāḥ kutsapravarasaṃyutāḥ ||
āṃgirasa āṃbarīṣo yuvanāśvastṛtīyakaḥ
||98||देहलोडीआ ये प्रोक्ताः कुत्सप्रवरसंयुताः ॥
आंगिरस आंबरीषो युवनाश्वस्तृतीयकः
gotradevī mayā proktā śrīśeṣadurbaleti ca ||
kutsavaṃśe ca ye jātāḥ sadvṛttāḥ satyabhāṣiṇaḥ
||99||गोत्रदेवी मया प्रोक्ता श्रीशेषदुर्बलेति च ॥
कुत्सवंशे च ये जाताः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः
vedādhyayanaśīlāśca paracchidraikadarśinaḥ ||
sāmarṣā laulyato hīnā dveṣiṇaḥ kuṭilāstathā
||100||वेदाध्ययनशीलाश्च परच्छिद्रैकदर्शिनः ॥
सामर्षा लौल्यतो हीना द्वेषिणः कुटिलास्तथा
hiṃsino dhanalubdhāśca ye ca kutsasamudbhavāḥ
||1||हिंसिनो धनलुब्धाश्च ये च कुत्ससमुद्भवाः
iti dvādaśaṃ sthānam
||12||इति द्वादशं स्थानम्
kohe ca brāhmaṇāḥ proktā gotratritayasaṃyutāḥ ||
bhāradvājastathā vatsastṛtīyaḥ kuśa eva ca
||2||कोहे च ब्राह्मणाः प्रोक्ता गोत्रत्रितयसंयुताः ॥
भारद्वाजस्तथा वत्सस्तृतीयः कुश एव च
pravarāṇyahaṃ tathā vakṣye yathā gotrakrameṇa hi ||
bhārgavacyavanāpnavānaurvajamadagnistathaiva ca
||3||प्रवराण्यहं तथा वक्ष्ये यथा गोत्रक्रमेण हि ॥
भार्गवच्यवनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च
kuśapravaraṃ tṛtīyaṃ tu pravaratrayameva ca ||
viśvāmitro devarātastṛtīyaudalameva ca
||4||कुशप्रवरं तृतीयं तु प्रवरत्रयमेव च ॥
विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदलमेव च
yakṣiṇī prathamā proktā dvitīyā śīhurī tathā ||
tṛtīyā cacāī proktā yathānukramagotrajā
||5||यक्षिणी प्रथमा प्रोक्ता द्वितीया शीहुरी तथा ॥
तृतीया चचाई प्रोक्ता यथानुक्रमगोत्रजा
asmingotre bhavā viprāḥ śrautasmārttaratā budhāḥ ||
vedādhyayanaśīlāśca tāpasāścārimarddanāḥ
||6||अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रौतस्मार्त्तरता बुधाः ॥
वेदाध्ययनशीलाश्च तापसाश्चारिमर्द्दनाः
roṣiṇo lobhino duṣṭā yajane yājane ratāḥ ||
brahmakarmaparāḥ sarve mayā proktā dvijottamāḥ
||7||रोषिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः ॥
ब्रह्मकर्मपराः सर्वे मया प्रोक्ता द्विजोत्तमाः
iti trayodaśaṃ sthānam
||13||इति त्रयोदशं स्थानम्
cāṃdaṇakheḍe ye jātā bhāradvājasamudbhavāḥ ||
āṃgiraso bārhaspatyastṛtīyo bhāradvājastathā
||8||चांदणखेडे ये जाता भारद्वाजसमुद्भवाः ॥
आंगिरसो बार्हस्पत्यस्तृतीयो भारद्वाजस्तथा
yakṣiṇī cāsya vai devī proktā vyāsena dhīmatā ||
bhāradvājāstu ye jātā dvijā brahmasvarūpiṇaḥ
||9||यक्षिणी चास्य वै देवी प्रोक्ता व्यासेन धीमता ॥
भारद्वाजास्तु ये जाता द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः
śāṃtā dāṃtā suśīlāśca dhanaputrasamanvitāḥ ||
dharmāraṇye dvijāḥ śreṣṭhāḥ kratukarmaṇi kovidāḥ
||110||शांता दांता सुशीलाश्च धनपुत्रसमन्विताः ॥
धर्मारण्ये द्विजाः श्रेष्ठाः क्रतुकर्मणि कोविदाः
gurubhaktiratāḥ sarve bhāsayaṃti svakaṃ kulam
||11||गुरुभक्तिरताः सर्वे भासयंति स्वकं कुलम्
iti caturddaśasthānam
||14||इति चतुर्द्दशस्थानम्
thalagrāme ca ye jātā bhāradvājasamudbhavāḥ ||
āṃgiraso bārhaspatyo bhāradvājastṛtīyakaḥ
||12||थलग्रामे च ये जाता भारद्वाजसमुद्भवाः ॥
आंगिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजस्तृतीयकः
asmingotre ca ye jātā vāḍavā dhaninaḥ śubhāḥ ||
vastrālaṃkaraṇopetā dvijabhaktiparāyaṇāḥ
||13||अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः ॥
वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः
brahmabhojyaparāḥ sarve sarve dharmaparāyaṇāḥ ||
gotradevī mayā khyātā yakṣiṇī nāma rakṣiṇī
||14||ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्मपरायणाः ॥
गोत्रदेवी मया ख्याता यक्षिणी नाम रक्षिणी
iti paṃcadaśa sthānam
||15||इति पंचदश स्थानम्
moūtrīyāśca ye jātā dvau gotrau tatra kīrtitau ||
bhāradvājaḥ kaśyapaśca devīdvitayameva ca
||15||मोऊत्रीयाश्च ये जाता द्वौ गोत्रौ तत्र कीर्तितौ ॥
भारद्वाजः कश्यपश्च देवीद्वितयमेव च
cāmuṇḍā yakṣiṇī caiva devī cātra prakīrttitā ||
kaśyapā'vatsāraścaiva naidhuvaśca tṛtīyakaḥ
||16||चामुण्डा यक्षिणी चैव देवी चात्र प्रकीर्त्तिता ॥
कश्यपाऽवत्सारश्चैव नैधुवश्च तृतीयकः
āṃgiraso bārhaspatyo bhāradvājastṛtīyakaḥ ||
priyavākyā mahādakṣā guru bhakti ratāḥ sadā
||17||आंगिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजस्तृतीयकः ॥
प्रियवाक्या महादक्षा गुरु भक्ति रताः सदा
sadā pratiṣṭhāvaṃtaśca sarvabhūtahite ratāḥ ||
yajaṃti te mahāyajñānkāśyapā ye dvijātayaḥ
||18||सदा प्रतिष्ठावंतश्च सर्वभूतहिते रताः ॥
यजंति ते महायज्ञान्काश्यपा ये द्विजातयः
sarveṣāṃ yājanakarā yājñikāḥ paramāḥ smṛtāḥ
||19||सर्वेषां याजनकरा याज्ञिकाः परमाः स्मृताः
iti ṣoḍaśaṃ sthānam
||16||इति षोडशं स्थानम्
hāthījaṇe ca ye jātā vatsā bhāradvājāstathā ||
jñānajā yakṣiṇī caiva gotradevyau prakī rtite
||120||हाथीजणे च ये जाता वत्सा भारद्वाजास्तथा ॥
ज्ञानजा यक्षिणी चैव गोत्रदेव्यौ प्रकी र्तिते
asmingotre ca ye jātāḥ paṃcayajñaratāḥ sadā ||
lobhinaḥ krodhinaścaiva prajāvaṃto bahuśrutāḥ
||21||अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः पंचयज्ञरताः सदा ॥
लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजावंतो बहुश्रुताः
snānadānādiniratā viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ ||
vrataśīlā guṇajñānamūrkhā vedavivarjitāḥ
||22||स्नानदानादिनिरता विष्णुभक्तिपरायणाः ॥
व्रतशीला गुणज्ञानमूर्खा वेदविवर्जिताः
iti saptadaśaṃ sthānam
||17||इति सप्तदशं स्थानम्
kapaḍvāṇajā brāhmaṇāstu bhāradvājā kuśāstathā ||
devī ca yakṣiṇī proktā dvitīyā cacāī tathā
||23||कपड्वाणजा ब्राह्मणास्तु भारद्वाजा कुशास्तथा ॥
देवी च यक्षिणी प्रोक्ता द्वितीया चचाई तथा
āṃgirasabārhaspatyau bhāradvājastṛtīyakaḥ ||
viśvāmitro devarātastṛtīyaudala meva ca
||24||आंगिरसबार्हस्पत्यौ भारद्वाजस्तृतीयकः ॥
विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल मेव च
asmingotre ca ye jātāḥ satyavādijitavratāḥ ||
jiteṃdriyāḥ surūpāśca alpāhārāḥ śubhānanāḥ
||25||अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः सत्यवादिजितव्रताः ॥
जितेंद्रियाः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभाननाः
sadodyatāḥ purāṇajñā mahādānaparāyaṇāḥ ||
nirdveṣiṇo lobhayutā vedādhyayanatatparāḥ
||26||सदोद्यताः पुराणज्ञा महादानपरायणाः ॥
निर्द्वेषिणो लोभयुता वेदाध्ययनतत्पराः
dīrghadarśino mahātejā mahāmāyāvimohitāḥ
||27||दीर्घदर्शिनो महातेजा महामायाविमोहिताः
ityaṣṭādaśaṃ sthānam
||18||इत्यष्टादशं स्थानम्
janhorī vāḍavāḥ proktāḥ kuśapravarasaṃyutāḥ ||
viśvāmitro devarātastṛtīyaudala eva ca
||28||जन्होरी वाडवाः प्रोक्ताः कुशप्रवरसंयुताः ॥
विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च
tāraṇī ca mahāmāyā gotradevī prakīrttitā ||
asminvaṃśe sasutpannā vāḍavā duḥsahā nṛpa
||29||तारणी च महामाया गोत्रदेवी प्रकीर्त्तिता ॥
अस्मिन्वंशे ससुत्पन्ना वाडवा दुःसहा नृप
mahotkaṭā mahākāyāḥ pralaṃbāśca mahoddhatāḥ ||
kleśarūpāḥ kṛṣṇavarṇāḥ sarvaśāstra viśāradāḥ
||130||महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च महोद्धताः ॥
क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्र विशारदाः
bahubhugdhanino dakṣā dveṣapāpavivarjitāḥ ||
suvastrabhūṣā vairūpā brāhmaṇā brahmavādinaḥ
||31||बहुभुग्धनिनो दक्षा द्वेषपापविवर्जिताः ॥
सुवस्त्रभूषा वैरूपा ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः
ityekonaviśatitamaṃ sthānam
||19||इत्येकोनविशतितमं स्थानम्
vanoḍīyāśca ye jātā gotrāṇāṃ trayameva ca ||
kuśakutsau ca pravarau tṛtīyo bhāradvājastathā
||32||वनोडीयाश्च ये जाता गोत्राणां त्रयमेव च ॥
कुशकुत्सौ च प्रवरौ तृतीयो भारद्वाजस्तथा
viśvāmitro devarātastṛtīyaudala meva ca ||
āṃgirasa āṃbarīṣo yuvanāśvastṛtīyakaḥ
||33||विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल मेव च ॥
आंगिरस आंबरीषो युवनाश्वस्तृतीयकः
āṃgirasabārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca ||
śeṣalā prathamā proktā tathā śāṃtā dvitīyakā
||34||आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च ॥
शेषला प्रथमा प्रोक्ता तथा शांता द्वितीयका
tṛtīyā dhāraśāṃtiśca gotradevyo hyanukramāt ||
asmingotre tu ye jātā durbalā dīnamānasāḥ
||35||तृतीया धारशांतिश्च गोत्रदेव्यो ह्यनुक्रमात् ॥
अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः
asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama ||
sarvavidyākuśalino brāhmaṇā brahmavittamāḥ
||36||असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम ॥
सर्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मवित्तमाः
iti viṃśatitamaṃ sthānam
||20||इति विंशतितमं स्थानम्
kīṇāvācanakaṃ sthānaṃ yadekādhi kaviṃśati ||
bhāradvājāśca vipreṃdrāḥ kathitā brāhmaṇāḥ śubhāḥ
||37||कीणावाचनकं स्थानं यदेकाधि कविंशति ॥
भारद्वाजाश्च विप्रेंद्राः कथिता ब्राह्मणाः शुभाः
āṃgirasavārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca ||
yakṣiṇī ca tathā devī gotradevī prakī rtitā
||38||आंगिरसवार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च ॥
यक्षिणी च तथा देवी गोत्रदेवी प्रकी र्तिता
asmingotre ca ye jātā vāḍavā dhaninaḥ śubhāḥ ||
vastrālaṃkaraṇopetā dvijabhaktiparāyaṇāḥ
||39||अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः ॥
वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः
brahmabhojyaparāḥ sarve sarve dharmma parāyaṇāḥ
||140||ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्म्म परायणाः
ityekaviṃśatitamaṃ sthānam
||21||इत्येकविंशतितमं स्थानम्
goviṃdaṇāḥ ca svasthāne ye jātā brahmasattamāḥ ||
kuśagotraṃ ca vai proktaṃ pravaratrayameva ca
||41||गोविंदणाः च स्वस्थाने ये जाता ब्रह्मसत्तमाः ॥
कुशगोत्रं च वै प्रोक्तं प्रवरत्रयमेव च
viśvāmitro devarātaudalapravarameva ca ||
cacaī ca mahādevī gotradevī prakīrtitā
||42||विश्वामित्रो देवरातौदलप्रवरमेव च ॥
चचई च महादेवी गोत्रदेवी प्रकीर्तिता
asmingotre ca ye jātā brāhmaṇā brahmavedinaḥ ||
yajaṃte kratubhistatra hṛṣṭacittaikamānasāḥ
||43||अस्मिन्गोत्रे च ये जाता ब्राह्मणा ब्रह्मवेदिनः ॥
यजंते क्रतुभिस्तत्र हृष्टचित्तैकमानसाः
sarvavidyāsu kuśalā brahmaṇyā brahmavittamāḥ
||44||सर्वविद्यासु कुशला ब्रह्मण्या ब्रह्मवित्तमाः
iti dvāviṃśatitamaṃ sthānam
||22||इति द्वाविंशतितमं स्थानम्
thalatyajā hi vipreṃdrā dvau gotrau cāpyadhiṣṭhitau ||
dhāraṇaṃ saṃkuśaṃ caiva gotradvitayameva ca
||45||थलत्यजा हि विप्रेंद्रा द्वौ गोत्रौ चाप्यधिष्ठितौ ॥
धारणं संकुशं चैव गोत्रद्वितयमेव च
agastyo dārḍhyacyutaśca rathyavāhanameva ca ||
viśvāmitro devarāta stṛtīyaudala eva ca
||46||अगस्त्यो दार्ढ्यच्युतश्च रथ्यवाहनमेव च ॥
विश्वामित्रो देवरात स्तृतीयौदल एव च
devī ca chatrajā proktā dvitīyā thalajā tathā ||
dhāraṇasagotre ye jātā brahmaṇyā brahmavittamāḥ
||47||देवी च छत्रजा प्रोक्ता द्वितीया थलजा तथा ॥
धारणसगोत्रे ये जाता ब्रह्मण्या ब्रह्मवित्तमाः
tripravarāścaiva vikhyātā sattvavaṃto guṇānvitāḥ |
tadanvaye ca ye jātā dharmakarmmasamāśritāḥ
||48||त्रिप्रवराश्चैव विख्याता सत्त्ववंतो गुणान्विताः ।
तदन्वये च ये जाता धर्मकर्म्मसमाश्रिताः
dhanino jñānaniṣṭhāśca tapoyajñakriyādiṣu ||
trayoviṃśaṃ proktamettatsthānaṃ moḍhakajātinām
||49||धनिनो ज्ञाननिष्ठाश्च तपोयज्ञक्रियादिषु ॥
त्रयोविंशं प्रोक्तमेत्तत्स्थानं मोढकजातिनाम्
iti trayoviṃśatitamaṃ sthānam
||23||इति त्रयोविंशतितमं स्थानम्
vāraṇasiddhāśca ye proktā brāhmaṇā jñānavittamāḥ ||
asmingotre ca ye viprāḥ satyavādijitavratāḥ
||150||वारणसिद्धाश्च ये प्रोक्ता ब्राह्मणा ज्ञानवित्तमाः ॥
अस्मिन्गोत्रे च ये विप्राः सत्यवादिजितव्रताः
jiteṃdriyāḥ surūpāśca alpāhārāḥ śubhānanāḥ ||
sadodyatāḥ purāṇajñā mahādānaparāyaṇāḥ
||51||जितेंद्रियाः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभाननाः ॥
सदोद्यताः पुराणज्ञा महादानपरायणाः
nirdveṣiṇo'lobhayutā vedādhyayanatatparāḥ ||
dīrghadarśino mahātejā mahāmāyāvimohitāḥ
||52||निर्द्वेषिणोऽलोभयुता वेदाध्ययनतत्पराः ॥
दीर्घदर्शिनो महातेजा महामायाविमोहिताः
caturviṃśatitamaṃ proktaṃ svasthānaṃ paramaṃ matam
||53||चतुर्विंशतितमं प्रोक्तं स्वस्थानं परमं मतम्
iti caturviṃśatitamaṃ sthānam
||24||इति चतुर्विंशतितमं स्थानम्
bhālajāścātra vai proktā brāhmaṇāḥ satyavādinaḥ
||54||भालजाश्चात्र वै प्रोक्ता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः
vatsagotraṃ kuśaṃ caiva gotradvitayameva ca ||
teṣāṃ pravarāṇyahaṃ vakṣye paṃcatritayameva ca ||
bhṛguścayavanāpnavānaurvajamadagnistathaiva ca
||55||वत्सगोत्रं कुशं चैव गोत्रद्वितयमेव च ॥
तेषां प्रवराण्यहं वक्ष्ये पंचत्रितयमेव च ॥
भृगुश्चयवनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च
āṃgirasauṃbarīṣaśca yauvanāśvastṛtīyakaḥ ||
śāṃtā ca śeṣalā cātra devīdbitayameva ca
||56||आंगिरसौंबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः ॥
शांता च शेषला चात्र देवीद्बितयमेव च
asminvaṃśe samutpannā sadvṛttāḥ satyabhāṣiṇaḥ ||
śāṃtāśca bhinnavarṇāśca nirdhanāśca kucailinaḥ
||57||अस्मिन्वंशे समुत्पन्ना सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः ॥
शांताश्च भिन्नवर्णाश्च निर्धनाश्च कुचैलिनः
sagarvā laulyayuktāśca vedaśāstreṣu niścalāḥ ||
paṃcaviṃśatimaṃ proktaṃ svasthānaṃ moḍhajñātinām
||58||सगर्वा लौल्ययुक्ताश्च वेदशास्त्रेषु निश्चलाः ॥
पंचविंशतिमं प्रोक्तं स्वस्थानं मोढज्ञातिनाम्
iti paṃcaviṃśatitamaṃ sthānam
||25||इति पंचविंशतितमं स्थानम्
mahovīāśca ye saṃti brāhmaṇā brahmavittamāḥ ||
ekameva ca vai gotraṃ kuśasaṃjñaṃ pavitrakam
||59||महोवीआश्च ये संति ब्राह्मणा ब्रह्मवित्तमाः ॥
एकमेव च वै गोत्रं कुशसंज्ञं पवित्रकम्
viśvāmitro devarātastṛtīyaudala eva ca ||
devī cavāī caivātra rakṣārūpā vyavasthitā
||160||विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च ॥
देवी चवाई चैवात्र रक्षारूपा व्यवस्थिता
asmingotre ca ye jātāḥ satyavādi jitedriyāḥ ||
satyavratāḥ surūpāśca alpāhārāḥ śubhā nanāḥ
||61||अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः सत्यवादि जितेद्रियाः ॥
सत्यव्रताः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभा ननाः
dayālavaḥ kṛpālavaḥ sarvabhūtahite ratāḥ ||
ṣaḍviṃśatitamaṃ proktaṃ svasthānaṃ trahmavādinām
||62||दयालवः कृपालवः सर्वभूतहिते रताः ॥
षड्विंशतितमं प्रोक्तं स्वस्थानं त्रह्मवादिनाम्
rāmeṇa saṃstutāścaiva sānujena tathaiva ca
||63||रामेण संस्तुताश्चैव सानुजेन तथैव च
iti ṣaḍviṃśatitamaṃ sthānam
||26||इति षड्विंशतितमं स्थानम्
tiyāśrīyāmathovakṣye svasthānaṃ saptaviṃśakam ||
asminsthāne ca ye jātā brāhmaṇā vedapāragāḥ
||64||तियाश्रीयामथोवक्ष्ये स्वस्थानं सप्तविंशकम् ॥
अस्मिन्स्थाने च ये जाता ब्राह्मणा वेदपारगाः
śāṃḍilyagotraṃ caivātra kathitaṃ vedasattamaiḥ ||
paṃcapravaramatho proktaṃ jñānajā cātra devatā
||65||शांडिल्यगोत्रं चैवात्र कथितं वेदसत्तमैः ॥
पंचप्रवरमथो प्रोक्तं ज्ञानजा चात्र देवता
kāśyapāvatsāraścaiva śāṃḍi losita eva ca ||
paṃcamo devalaścaiva pravarāṇi tathā kramāt ||
jñānajā ca tathā devī kathitā sthānadevatā
||66||काश्यपावत्सारश्चैव शांडि लोसित एव च ॥
पंचमो देवलश्चैव प्रवराणि तथा क्रमात् ॥
ज्ञानजा च तथा देवी कथिता स्थानदेवता
asminvaṃśe ca ye jātāste dvijāḥ sūryavarcasaḥ ||
caṃdravacchītalāḥ sarve dharmāraṇye vyavasthitāḥ
||67||अस्मिन्वंशे च ये जातास्ते द्विजाः सूर्यवर्चसः ॥
चंद्रवच्छीतलाः सर्वे धर्मारण्ये व्यवस्थिताः
sadācārā mahārāja vedaśāstraparāyaṇāḥ ||
yājñikāśca śubhācārāḥ satyaśaucaparāyaṇāḥ
||68||सदाचारा महाराज वेदशास्त्रपरायणाः ॥
याज्ञिकाश्च शुभाचाराः सत्यशौचपरायणाः
dharmajñā dānaśīlāśca nirmalā hi madotsukāḥ ||
tapaḥsvādhyāyaniratā nyāyadharmaparāyaṇāḥ ||
saptaviṃśatimaṃ sthānaṃ kathitaṃ brahmavittamaiḥ
||69||धर्मज्ञा दानशीलाश्च निर्मला हि मदोत्सुकाः ॥
तपःस्वाध्यायनिरता न्यायधर्मपरायणाः ॥
सप्तविंशतिमं स्थानं कथितं ब्रह्मवित्तमैः
iti saptaviṃśaṃ sthānam
||27||इति सप्तविंशं स्थानम्
godharīyāśca ye jātā brāhmaṇā jñānasattamāḥ ||
gotratrayamatho vakṣye yathā caivāpyanukramāt
||170||गोधरीयाश्च ये जाता ब्राह्मणा ज्ञानसत्तमाः ॥
गोत्रत्रयमथो वक्ष्ये यथा चैवाप्यनुक्रमात्
prathamaṃ dhāraṇasaṃ caiva jātūkarṇaṃ dvitīyakam ||
tṛtīyaṃ kauśikaṃ caiva yathā caivāpyanukramāt
||71||प्रथमं धारणसं चैव जातूकर्णं द्वितीयकम् ॥
तृतीयं कौशिकं चैव यथा चैवाप्यनुक्रमात्
dhāraṇasagotre ye jātāḥ pravaraistribhiḥ saṃyutāḥ ||
agastiśca dārḍhacyuta idhmavāhanasaṃjñakaḥ
||72||धारणसगोत्रे ये जाताः प्रवरैस्त्रिभिः संयुताः ॥
अगस्तिश्च दार्ढच्युत इध्मवाहनसंज्ञकः
vasiṣṭhaśca tathātreyo jātūkarṇastṛtīyakaḥ ||
viśvāmitro mādhucchaṃdasa aghamaṣaṇastṛtīyakaḥ
||73||वसिष्ठश्च तथात्रेयो जातूकर्णस्तृतीयकः ॥
विश्वामित्रो माधुच्छंदस अघमषणस्तृतीयकः
mahābalā ca māleyā dvitīyā caiva yakṣiṇī ||
tṛtīyā ca mahāyogī gotradevyaḥ prakīrtitāḥ
||74||महाबला च मालेया द्वितीया चैव यक्षिणी ॥
तृतीया च महायोगी गोत्रदेव्यः प्रकीर्तिताः
asminvaṃśe ca ye jātā brāhmaṇāḥ satyavādinaḥ ||
alaulyāśca mahāyajñā vedājñāpratipālakāḥ
||75||अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः ॥
अलौल्याश्च महायज्ञा वेदाज्ञाप्रतिपालकाः
ityaṣṭāviṃśaṃ sthānam
||28||इत्यष्टाविंशं स्थानम्
vāṭastrahāle ye jātā gotratritayameva ca ||
dhāraṇaṃ prathamaṃ jñeyaṃ vatsasaṃjñaṃ dvitīyakam
||76||वाटस्त्रहाले ये जाता गोत्रत्रितयमेव च ॥
धारणं प्रथमं ज्ञेयं वत्ससंज्ञं द्वितीयकम्
tṛtīyaṃ kutsasaṃjñaṃ ca gotradevyastathaiva ca ||
prathamaṃ dhāraṇasagotraṃ pravaratrayameva ca
||77||तृतीयं कुत्ससंज्ञं च गोत्रदेव्यस्तथैव च ॥
प्रथमं धारणसगोत्रं प्रवरत्रयमेव च
agastidārḍhacyutaścaiva idhmavāhana eva ca ||
dvitīyaṃ vatsasaṃjñaṃ hi pravarāṇi ca paṃca vai
||78||अगस्तिदार्ढच्युतश्चैव इध्मवाहन एव च ॥
द्वितीयं वत्ससंज्ञं हि प्रवराणि च पंच वै
bhṛgu cyavanāpnavānaurvajamadagnistathaiva ca ||
tṛtīyaṃ kutsasaṃjñaṃ hi pravaratrayameva ca
||79||भृगु च्यवनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च ॥
तृतीयं कुत्ससंज्ञं हि प्रवरत्रयमेव च
āṃgirasāṃbarīṣau ca yauvanāśvastṛtīyakaḥ ||
devī cacchatrajā caiva dvitīyā śeṣalā tathā
||180||आंगिरसांबरीषौ च यौवनाश्वस्तृतीयकः ॥
देवी चच्छत्रजा चैव द्वितीया शेषला तथा
jñānajā caiva devī ca gotradevyo hyanukramāt ||
asmingotre ca ye viprāḥ satyavādijiteṃdriyāḥ
||81||ज्ञानजा चैव देवी च गोत्रदेव्यो ह्यनुक्रमात् ॥
अस्मिन्गोत्रे च ये विप्राः सत्यवादिजितेंद्रियाः
surūpāścālpāhārāśca mahādānaparāyaṇāḥ ||
nirdveṣiṇo lobhayutā vedādhyayanatatparāḥ
||82||सुरूपाश्चाल्पाहाराश्च महादानपरायणाः ॥
निर्द्वेषिणो लोभयुता वेदाध्ययनतत्पराः
dīrghadarśino mahātejā mahotkāḥ satyavādinaḥ
||83||दीर्घदर्शिनो महातेजा महोत्काः सत्यवादिनः
ityekonatriṃśaṃ sthānam
||29||इत्येकोनत्रिंशं स्थानम्
māṇajā ca mahāsthānaṃ gotradvitayameva ca ||
śāṃḍilyaśca kuśaścaiva gotradvayamitīritam
||84||माणजा च महास्थानं गोत्रद्वितयमेव च ॥
शांडिल्यश्च कुशश्चैव गोत्रद्वयमितीरितम्
kāśyapo'vatsāraśca śāṃḍilyo'sita eva ca ||
paṃcamo devalaścaiva ekagotraṃ prakīrtitam
||85||काश्यपोऽवत्सारश्च शांडिल्योऽसित एव च ॥
पंचमो देवलश्चैव एकगोत्रं प्रकीर्तितम्
jñānajā ca tathā devī kathitā cātra saiva ca ||
dvitīyaṃ ca kuśaṃ gotraṃ pravaratrayameva ca
||86||ज्ञानजा च तथा देवी कथिता चात्र सैव च ॥
द्वितीयं च कुशं गोत्रं प्रवरत्रयमेव च
viśvāmitro devarājastṛtīyodalameva ca ||
jñānadā cātra vai devī dvitīyā saṃprakīrtitā
||87||विश्वामित्रो देवराजस्तृतीयोदलमेव च ॥
ज्ञानदा चात्र वै देवी द्वितीया संप्रकीर्तिता
asmingotre tu ye jātā durbalā dīnamānasāḥ ||
asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama
||88||अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः ॥
असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम
sarvavidyākuśalino brāhmaṇā brahmasattamāḥ
||89||सर्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तमाः
iti triṃśaṃ sthānam
||30||इति त्रिंशं स्थानम्
sāṇadāṃ ca paraṃ sthānaṃ pavitraṃ paramaṃ matam ||
kuśapravarajā viprāstatrasthāḥ pāvanāḥ smṛtāḥ
||190||साणदां च परं स्थानं पवित्रं परमं मतम् ॥
कुशप्रवरजा विप्रास्तत्रस्थाः पावनाः स्मृताः
viśvāmitro devarātastṛtīyodala eva ca ||
jñānadā ca mahādevī gotradevī prakīrtitā
||91||विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयोदल एव च ॥
ज्ञानदा च महादेवी गोत्रदेवी प्रकीर्तिता
asmingotre tu ye jātā durbalā dīnamānasāḥ ||
asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama
||92||अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः ॥
असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम
sarvavidyākuśilino brāhmaṇā brahmavittamāḥ
||93||सर्वविद्याकुशिलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मवित्तमाः
ityekatriṃśaṃ sthānam
||31||इत्येकत्रिंशं स्थानम्
ānandīyā ca saṃsthānaṃ gotradvitayameva ca ||
bhāradvājaṃ nāma caikaṃ śāṃḍilyaṃ ca dvitīyakam
||94||आनन्दीया च संस्थानं गोत्रद्वितयमेव च ॥
भारद्वाजं नाम चैकं शांडिल्यं च द्वितीयकम्
āṃgiraso bārhaspatyo bhāradvājastṛtīyakaḥ ||
cacāī cātra yā devī gotradevī prakīrtitā
||95||आंगिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजस्तृतीयकः ॥
चचाई चात्र या देवी गोत्रदेवी प्रकीर्तिता
kāśyapāvatsāraśca śāṃḍilyo'sita eva ca ||
paṃcamo devalaścaiva pravarāṇi yathākramam
||96||काश्यपावत्सारश्च शांडिल्योऽसित एव च ॥
पंचमो देवलश्चैव प्रवराणि यथाक्रमम्
jñānajā ca tathā devī kathitā gotradevatā ||
asmingotre ca ye jātā nirlobhāḥ śuddhamānasāḥ
||97||ज्ञानजा च तथा देवी कथिता गोत्रदेवता ॥
अस्मिन्गोत्रे च ये जाता निर्लोभाः शुद्धमानसाः
yadṛcchālābhasaṃtuṣṭā brāhmaṇā brahmavittamāḥ
||98||यदृच्छालाभसंतुष्टा ब्राह्मणा ब्रह्मवित्तमाः
iti dvātriṃśaṃ sthānam
||32||इति द्वात्रिंशं स्थानम्
pāṭaḍīyā paraṃ sthānaṃ pavitraṃ parikīrtitam|
kuśagotraṃ bhavedatra pravaratrayasaṃyutam
||99||पाटडीया परं स्थानं पवित्रं परिकीर्तितम्।
कुशगोत्रं भवेदत्र प्रवरत्रयसंयुतम्
viśvāmitro devarātastṛtīyaudalameva hi ||
asmingotre ca ye jātā vedaśāstra parāyaṇāḥ ||
madoddhurāśca te viprā nyāyamārgapravartakāḥ
||1||विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदलमेव हि ॥
अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वेदशास्त्र परायणाः ॥
मदोद्धुराश्च ते विप्रा न्यायमार्गप्रवर्तकाः
iti trayastriṃśaṃ sthānam
||33||इति त्रयस्त्रिंशं स्थानम्
ṭīkoliyā paraṃ sthānaṃ kuśagotraṃ tathaiva ca ||
viśvāmitro devarātastṛtīyaudalameva ca
||2||टीकोलिया परं स्थानं कुशगोत्रं तथैव च ॥
विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदलमेव च
cacāī cātra vai devī gotradevī prakīrtitā ||
asmingotre bhavā viprāḥ śrutismṛtiparāyaṇāḥ
||3||चचाई चात्र वै देवी गोत्रदेवी प्रकीर्तिता ॥
अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रुतिस्मृतिपरायणाः
rogiṇo lobhino duṣṭā yajane yājane ratāḥ ||
brahmakriyāparāḥ sarve moḍhāḥ proktā mayātra vai
||4||रोगिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः ॥
ब्रह्मक्रियापराः सर्वे मोढाः प्रोक्ता मयात्र वै
iti catustriṃśaṃ sthānam
||34||इति चतुस्त्रिंशं स्थानम्
gamīdhāṇīyaṃ paramaṃ sthānaṃ proktaṃ vai pacatriṃśakam ||
yotra dhāraṇasaṃ caiva devī cātra mahābalā
||5||गमीधाणीयं परमं स्थानं प्रोक्तं वै पचत्रिंशकम् ॥
योत्र धारणसं चैव देवी चात्र महाबला
agastidārḍhacyutaidhmavāhanasaṃjñakāḥ ||
asminvaṃśe ca ye jātā brāhmaṇā brahmatatparāḥ
||6||अगस्तिदार्ढच्युतइध्मवाहनसंज्ञकाः ॥
अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणा ब्रह्मतत्पराः
alaulyāśca mahāprājñā vedājñāpratipālakāḥ
||7||अलौल्याश्च महाप्राज्ञा वेदाज्ञाप्रतिपालकाः
iti paṃcatriṃśaṃ sthānam
||35||इति पंचत्रिंशं स्थानम्
mātrā ca paramaṃ sthānaṃ pavitraṃ sarvadehinām ||
kuśagotraṃ pavitraṃ tu paramaṃ cātra dhiṣṭhitam
||8||मात्रा च परमं स्थानं पवित्रं सर्वदेहिनाम् ॥
कुशगोत्रं पवित्रं तु परमं चात्र धिष्ठितम्
viśvāmitro devarāto dalaścaiva tṛtīyakaḥ ||
jñānadā ca mahādevī sarvalokaikarakṣiṇī
||9||विश्वामित्रो देवरातो दलश्चैव तृतीयकः ॥
ज्ञानदा च महादेवी सर्वलोकैकरक्षिणी
asminvaṃśe samudbhūtā brāhmaṇā devatatparāḥ ||
sasvādhāyavaṣaṭkārā vedaśāstrapravartakāḥ
||210||अस्मिन्वंशे समुद्भूता ब्राह्मणा देवतत्पराः ॥
सस्वाधायवषट्कारा वेदशास्त्रप्रवर्तकाः
iti ṣaṭtriśaṃ sthānam
||36||इति षट्त्रिशं स्थानम्
nātamorā paraṃ sthānaṃ pavitraṃ paramaṃ śubham ||
kuśagotraṃ ca tatrāsti pravaratrayasaṃyutam
||11||नातमोरा परं स्थानं पवित्रं परमं शुभम् ॥
कुशगोत्रं च तत्रास्ति प्रवरत्रयसंयुतम्
viśvāmitro devarātastṛtīyaudalameva ca ||
jñānajā cātra vai devī gotradevī prakīrtitā
||12||विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदलमेव च ॥
ज्ञानजा चात्र वै देवी गोत्रदेवी प्रकीर्तिता
asminvaṃśe bhavā ye ca brāhmaṇā brahmavittamāḥ ||
dharmajñāḥ satyavaktāro vratadānaparāyaṇāḥ
||13||अस्मिन्वंशे भवा ये च ब्राह्मणा ब्रह्मवित्तमाः ॥
धर्मज्ञाः सत्यवक्तारो व्रतदानपरायणाः
iti saptatriṃśaṃ sthānam
||37||इति सप्तत्रिंशं स्थानम्
balolā ca mahāsthānaṃ pavitraṃ paramādbhutam ||
kuśagotraṃ samākhyātaṃ pravaratrayameva ca
||14||बलोला च महास्थानं पवित्रं परमाद्भुतम् ॥
कुशगोत्रं समाख्यातं प्रवरत्रयमेव च
pūrvoktaṃ pravaraṃ caiva devī caivātra mānadā ||
vaṃśesminparamāḥ proktāḥ kājeśena vinirmitāḥ
||15||पूर्वोक्तं प्रवरं चैव देवी चैवात्र मानदा ॥
वंशेस्मिन्परमाः प्रोक्ताः काजेशेन विनिर्मिताः
asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama ||
sarvavidyākuśalino brāhmaṇā brahmasattamāḥ
||16||असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम ॥
सर्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तमाः
ityaṣṭatriṃśaṃ sthānam
||38||इत्यष्टत्रिंशं स्थानम्
rājyajā ca mahāsthānaṃ laugākṣāpravaraṃ tathā ||
kāśyapāvatsāravāśiṣṭhaṃ pravaratrayameva ca
||17||राज्यजा च महास्थानं लौगाक्षाप्रवरं तथा ॥
काश्यपावत्सारवाशिष्ठं प्रवरत्रयमेव च
bhadrā ca yoginī caiva gotradevī prakīrtitā ||
asminvaṃśe samudbhūtā brāhmaṇā vedatatparāḥ
||18||भद्रा च योगिनी चैव गोत्रदेवी प्रकीर्तिता ॥
अस्मिन्वंशे समुद्भूता ब्राह्मणा वेदतत्पराः
nityasnānanityahomanityadānaparāyaṇāḥ ||
nityadharmaratāścaiva nityanaimittatatparāḥ
||19||नित्यस्नाननित्यहोमनित्यदानपरायणाः ॥
नित्यधर्मरताश्चैव नित्यनैमित्ततत्पराः
ityekonacatvāriṃśaṃ sthānama
||39||इत्येकोनचत्वारिंशं स्थानम
rūpolā paramaṃ sthānaṃ pavitramatipuṇyadam ||
asmingotratraye caiva devītritayameva ca
||220||रूपोला परमं स्थानं पवित्रमतिपुण्यदम् ॥
अस्मिन्गोत्रत्रये चैव देवीत्रितयमेव च
prathamaṃ kutsavatsākhyau bhāradvājastṛtīyakaḥ ||
āṃgirasoṃbarīṣaśca yauvanāśvastṛtīyakaḥ
||21||प्रथमं कुत्सवत्साख्यौ भारद्वाजस्तृतीयकः ॥
आंगिरसोंबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः
bhṛgucyavanāpnavānaurvajagadagnistathaiva ca ||
āṃgirasavārhaspatyabhāradvājastathaiva ca
||22||भृगुच्यवनाप्नवानौर्वजगदग्निस्तथैव च ॥
आंगिरसवार्हस्पत्यभारद्वाजस्तथैव च
kṣemalā caiva vai devī dhārabhaṭṭārikā tathā ||
tṛtīyā kṣemalā proktā gotramātā hyanukramāt
||23||क्षेमला चैव वै देवी धारभट्टारिका तथा ॥
तृतीया क्षेमला प्रोक्ता गोत्रमाता ह्यनुक्रमात्
asmingotre ca ye jātā paṃcayajñaratāḥ sadā ||
lobhinaḥ krodhinaścaiva prajāyante bahuprajāḥ
||24||अस्मिन्गोत्रे च ये जाता पंचयज्ञरताः सदा ॥
लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायन्ते बहुप्रजाः
snānadānādiniratāḥ sadā ca vijiteṃdriyāḥ ||
vāpīkūpataḍāgānāṃ karttāraśca sahasraśaḥ
||25||स्नानदानादिनिरताः सदा च विजितेंद्रियाः ॥
वापीकूपतडागानां कर्त्तारश्च सहस्रशः
iti catvāriṃśaṃ sthānam
||40||इति चत्वारिंशं स्थानम्
bodhaṇī paramaṃ sthānaṃ pavitraṃ pāpanāśanam ||
kuśaṃ ca kauśikaṃ caiva gotradvitayameva ca
||26||बोधणी परमं स्थानं पवित्रं पापनाशनम् ॥
कुशं च कौशिकं चैव गोत्रद्वितयमेव च
viśvāmitraśca prathamo devarātodaleti ca ||
viśvāmitrāghamarṣaṇakauśiketi tathaiva ca
||27||विश्वामित्रश्च प्रथमो देवरातोदलेति च ॥
विश्वामित्राघमर्षणकौशिकेति तथैव च
yakṣiṇī prathamā caiva dvitīyā tāraṇī tathā ||
asmingotre tu ye jātā durbalā dīnamānasāḥ
||28||यक्षिणी प्रथमा चैव द्वितीया तारणी तथा ॥
अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः
asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama ||
sarvavidyākuśalino brāhmaṇā brahmasattamāḥ
||29||असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम ॥
सर्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तमाः
ityekacatvāriśaṃ sthānam
||41||इत्येकचत्वारिशं स्थानम्
chatroṭā ca paraṃ sthānaṃ sarvalokaikapūjitam ||
kuśagotraṃ samākhyātaṃ pravaratrayameva hi
||230||छत्रोटा च परं स्थानं सर्वलोकैकपूजितम् ॥
कुशगोत्रं समाख्यातं प्रवरत्रयमेव हि
viśvāmitro devarātastṛtīyo dalameva vai ||
cacāī cātra vai devī gotradevī prakīrtitā
||31||विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयो दलमेव वै ॥
चचाई चात्र वै देवी गोत्रदेवी प्रकीर्तिता
asminvaṃśe bhavāścaiva vedaśāstraparāyaṇāḥ ||
mahodayāśca te viprā nyāyamārgapravartakāḥ
||32||अस्मिन्वंशे भवाश्चैव वेदशास्त्रपरायणाः ॥
महोदयाश्च ते विप्रा न्यायमार्गप्रवर्तकाः
iti dvicatvāriṃśaṃ sthānam
||42||इति द्विचत्वारिंशं स्थानम्
khala evātra saṃsthānaṃ trayaścatvāriṃśameva hi ||
vatsagotrodbhavā viprāḥ kṛṣikarmapravartakāḥ
||33||खल एवात्र संस्थानं त्रयश्चत्वारिंशमेव हि ॥
वत्सगोत्रोद्भवा विप्राः कृषिकर्मप्रवर्तकाः
gotrajā jñānajā devī pravarāḥ paṃca eva hi ||
bhārgāvacyā vanāpnavānaurvajāmadagnyeti caiva hi
||34||गोत्रजा ज्ञानजा देवी प्रवराः पंच एव हि ॥
भार्गावच्या वनाप्नवानौर्वजामदग्न्येति चैव हि
asmingotre bhavā viprāḥ śrautāgni suniṣevakāḥ ||
vedādhyayanaśīlāśca tāpasāścārimardanāḥ
||35||अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रौताग्नि सुनिषेवकाः ॥
वेदाध्ययनशीलाश्च तापसाश्चारिमर्दनाः
roṣiṇo lobhino hṛṣṭā yajane yājane ratāḥ ||
sarvabhūtadayāviṣṭāstathā paropakāriṇaḥ
||36||रोषिणो लोभिनो हृष्टा यजने याजने रताः ॥
सर्वभूतदयाविष्टास्तथा परोपकारिणः
iti trayaścatvāriṃśa sthānam
||43||इति त्रयश्चत्वारिंश स्थानम्
vāsaṃtaḍyāṃ ca viprāṇāṃ kuśagotramudāhṛtam ||
viśvāmitro devārātastṛtīyaudalameva hi
||37||वासंतड्यां च विप्राणां कुशगोत्रमुदाहृतम् ॥
विश्वामित्रो देवारातस्तृतीयौदलमेव हि
cacāī cātra vai devī gotradevī prakīrtitā ||
asminvaṃśe ca ye jātāḥ pūrvoktā brahmatatparāḥ
||38||चचाई चात्र वै देवी गोत्रदेवी प्रकीर्तिता ॥
अस्मिन्वंशे च ये जाताः पूर्वोक्ता ब्रह्मतत्पराः
paropakāriṇaścaiva paracittānuvartinaḥ ||
parasvavimukhāścaiva paramārgapravarttakāḥ
||39||परोपकारिणश्चैव परचित्तानुवर्तिनः ॥
परस्वविमुखाश्चैव परमार्गप्रवर्त्तकाः
iti catuścatvāriṃśaṃ sthānam
||44||इति चतुश्चत्वारिंशं स्थानम्
ataḥ paraṃ ca saṃsthānaṃ jākhāsaṇamudāhṛtam ||
gotraṃ vai vātsyasaṃjñaṃ tu gotrajā śīhurī tathā ||
pravarāṇi ca paṃcaiva mayā tava prakāśitam
||240||अतः परं च संस्थानं जाखासणमुदाहृतम् ॥
गोत्रं वै वात्स्यसंज्ञं तु गोत्रजा शीहुरी तथा ॥
प्रवराणि च पंचैव मया तव प्रकाशितम्
bhārgavacyāvanāpnavānaurvapurodhasaḥ smṛtaḥ ||
asminvaṃśe ca ye jātā vāḍavāḥ sukhavāsinaḥ ||
viprāḥ sthūlāśca jñātāraḥ sarvakarma ratāśca vai
||41||भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वपुरोधसः स्मृतः ॥
अस्मिन्वंशे च ये जाता वाडवाः सुखवासिनः ॥
विप्राः स्थूलाश्च ज्ञातारः सर्वकर्म रताश्च वै
sarve dharmaikaviśvāsāḥ sarvalokaikapūjitāḥ ||
vedaśāstrārthanipuṇā yajane yājane ratāḥ
||42||सर्वे धर्मैकविश्वासाः सर्वलोकैकपूजिताः ॥
वेदशास्त्रार्थनिपुणा यजने याजने रताः
sadācārāḥ surūpāśca tuṃdilā dīrgha darśinaḥ ||
śīhurī cātra vai devī kuladevī prakīrtitā
||43||सदाचाराः सुरूपाश्च तुंदिला दीर्घ दर्शिनः ॥
शीहुरी चात्र वै देवी कुलदेवी प्रकीर्तिता
iti paṃcacatvāriṃśaṃ sthānam
||45||इति पंचचत्वारिंशं स्थानम्
ṣaṭcatvāriṃśakaṃ sthānaṃ moṭānāṃ tu prakāśitam ||
gotīānāmasaṃjñā tu kuśagotramihāsti ca
||44||षट्चत्वारिंशकं स्थानं मोटानां तु प्रकाशितम् ॥
गोतीआनामसंज्ञा तु कुशगोत्रमिहास्ति च
viśvāmitraṃ prathamaṃ caiva dvitīyaṃ devarātakam ||
tṛtīyamaudalaṃ caiva pravaratritayaṃ tvidam
||45||विश्वामित्रं प्रथमं चैव द्वितीयं देवरातकम् ॥
तृतीयमौदलं चैव प्रवरत्रितयं त्विदम्
yakṣiṇī cātra vai devī rākṣasānāṃ prabhaṃjanī ||
asminvaṃśe ca ye jātā brāhmaṇā brahmatatparāḥ
||46||यक्षिणी चात्र वै देवी राक्षसानां प्रभंजनी ॥
अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणा ब्रह्मतत्पराः
dharme matipravṛttāśca dharmaśāstreṣu niṣṭhitāḥ
||47||धर्मे मतिप्रवृत्ताश्च धर्मशास्त्रेषु निष्ठिताः
iti ṣaṭacatvāriṃśasthānam
||46||इति षटचत्वारिंशस्थानम्
saptacatvāriṃśakaṃ ca saṃsthānaṃ parikīrtitam ||
varalīyākhyasaṃsthānaṃ pavitraṃ paramaṃ matam
||48||सप्तचत्वारिंशकं च संस्थानं परिकीर्तितम् ॥
वरलीयाख्यसंस्थानं पवित्रं परमं मतम्
bhāradvājaṃ tathā gotraṃ pravarāṇi tathaiva ca ||
yakṣiṇī cātra vai devī kuladevī prakīrtitā
||49||भारद्वाजं तथा गोत्रं प्रवराणि तथैव च ॥
यक्षिणी चात्र वै देवी कुलदेवी प्रकीर्तिता
āṃgirasaṃ bārhaspatyaṃ bhāradvājaṃ tṛtīyakam ||
asminvaṃśe ca ye jātāḥ brāhmaṇā pūtamūrtayaḥ
||250||आंगिरसं बार्हस्पत्यं भारद्वाजं तृतीयकम् ॥
अस्मिन्वंशे च ये जाताः ब्राह्मणा पूतमूर्तयः
yeṣāṃ vākyodakenaiva śudhyaṃti pāpino narāḥ
||51||येषां वाक्योदकेनैव शुध्यंति पापिनो नराः
iti saptacatvāriṃśakaṃ sthānam
||47||इति सप्तचत्वारिंशकं स्थानम्
dudhīyākhyaṃ paraṃ sthānaṃ gotradvitayameva ca ||
dhāraṇasaṃ tathā gotramāṃgirakasameva ca
||52||दुधीयाख्यं परं स्थानं गोत्रद्वितयमेव च ॥
धारणसं तथा गोत्रमांगिरकसमेव च
agastidārḍhacyutaidhmavāhanasaṃjñakam ||
chatrāi ca mahādevī dvitīyaṃ pravaraṃ śṛṇu
||53||अगस्तिदार्ढच्युतइध्मवाहनसंज्ञकम् ॥
छत्राइ च महादेवी द्वितीयं प्रवरं शृणु
āṃgirasāṃbarīṣau ca yauvanāśvastṛtīyakaḥ ||
jñānadā śeṣalā caiva jñānadā sarvadehinām
||54||आंगिरसांबरीषौ च यौवनाश्वस्तृतीयकः ॥
ज्ञानदा शेषला चैव ज्ञानदा सर्वदेहिनाम्
asminvaṃśe samutpannā vāḍavā duḥsahā nṛpa ||
madotkaṭā mahākāyāḥ pralaṃbhāśca madoddhatāḥ
||55||अस्मिन्वंशे समुत्पन्ना वाडवा दुःसहा नृप ॥
मदोत्कटा महाकायाः प्रलंभाश्च मदोद्धताः
kleśarūpāḥ kṛṣṇavarṇāḥ sarvaśastraviśāradāḥ ||
bahubhugdhanino dakṣā dveṣapāpavivarjitāḥ
||56||क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशस्त्रविशारदाः ॥
बहुभुग्धनिनो दक्षा द्वेषपापविवर्जिताः
ityaṣṭācatvāriśakaṃ sthānam
||48||इत्यष्टाचत्वारिशकं स्थानम्
hāsolāsaṃ pravakṣyāmi svasthānaṃ cātra saṃśrutam ||
śāṃḍilyagotraṃ caivātra pravaraiḥ paṃcabhiryutam
||57||हासोलासं प्रवक्ष्यामि स्वस्थानं चात्र संश्रुतम् ॥
शांडिल्यगोत्रं चैवात्र प्रवरैः पंचभिर्युतम्
bhārgavacyāvanāpnavānaurvaṃ vai jāmadagnyakam ||
yakṣiṇī cātra vai devī pavitrā pāpanāśinī
||58||भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वं वै जामदग्न्यकम् ॥
यक्षिणी चात्र वै देवी पवित्रा पापनाशिनी
asminvaṃśe ca ye jātā brāhmaṇāḥ sthūladehinaḥ ||
laṃbodarā laṃbakarṇā laṃbahastā mahādvijāḥ
||59||अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणाः स्थूलदेहिनः ॥
लंबोदरा लंबकर्णा लंबहस्ता महाद्विजाः
arogiṇaḥ sadā devāḥ satyavrataparāyaṇāḥ
||260||अरोगिणः सदा देवाः सत्यव्रतपरायणाः
ityekonapañcāśattamaṃ sthānam
||49||इत्येकोनपञ्चाशत्तमं स्थानम्
vaihālākhyaṃ ca saṃsthānaṃ pacāśattamameva hi ||
kuśagotraṃ tathā caiva devī cātra mahābalā
||61||वैहालाख्यं च संस्थानं पचाशत्तममेव हि ॥
कुशगोत्रं तथा चैव देवी चात्र महाबला
asmingotre bhavā viprā duṣṭāḥ kuṭilagāminaḥ ||
dhanino dharmaniṣṭhāśca vedavedāṃgapāragāḥ
||62||अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा दुष्टाः कुटिलगामिनः ॥
धनिनो धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः
dānabhogaratāḥ sarve śraute ca kṛta buddhayaḥ
||63||दानभोगरताः सर्वे श्रौते च कृत बुद्धयः
iti pañcāśattamaṃ sthānam
||50||इति पञ्चाशत्तमं स्थानम्
asālā paramaṃ sthānaṃ pravaradvayameva hi ||
kuśaṃ ca dhāraṇaṃ caiva pravarāṇi krameṇa tu
||64||असाला परमं स्थानं प्रवरद्वयमेव हि ॥
कुशं च धारणं चैव प्रवराणि क्रमेण तु
viśvāmitro devarāto devalastu tṛtīyakaḥ ||
jñānajā ca tathā devī gotradevī prakīrtitā
||65||विश्वामित्रो देवरातो देवलस्तु तृतीयकः ॥
ज्ञानजा च तथा देवी गोत्रदेवी प्रकीर्तिता
ityekapaṃcāśattamaṃ sthānam
||51||इत्येकपंचाशत्तमं स्थानम्
nālolā paramaṃ sthānaṃ dvipaṃcāśattamaṃ kila ||
vatsagotraṃ tathā khyātaṃ dvitīyaṃ dhāraṇasaṃ tathā
||66||नालोला परमं स्थानं द्विपंचाशत्तमं किल ॥
वत्सगोत्रं तथा ख्यातं द्वितीयं धारणसं तथा
pravarāścaiva pūrvoktā devyuktā pūrvameva hi ||
asminvaṃśe ca ye jātāḥ pavitrāḥ paramā matāḥ ||
67 bahunoktena kiṃ viprāḥ sarva evātra sattamāḥ ||
sarve śuddhā mahātmānaḥ sarve kulaparaṃparāḥ
||68||प्रवराश्चैव पूर्वोक्ता देव्युक्ता पूर्वमेव हि ॥
अस्मिन्वंशे च ये जाताः पवित्राः परमा मताः ॥
६७ बहुनोक्तेन किं विप्राः सर्व एवात्र सत्तमाः ॥
सर्वे शुद्धा महात्मानः सर्वे कुलपरंपराः
iti dvāpañcāśa ttamaṃ sthānam
||52||इति द्वापञ्चाश त्तमं स्थानम्
deholaṃ paramaṃ sthānaṃ brāhmaṇānāṃ paraṃtapa ||
kuśavaṃśodbhavā viprāstatra jātā nṛsattama ||
pūrvoktapravarāṇyeva devī pūrvoditā mayā
||69||देहोलं परमं स्थानं ब्राह्मणानां परंतप ॥
कुशवंशोद्भवा विप्रास्तत्र जाता नृसत्तम ॥
पूर्वोक्तप्रवराण्येव देवी पूर्वोदिता मया
tasmingotre dvijā jātāḥ pūrvoktaguṇaśālinaḥ
||270||तस्मिन्गोत्रे द्विजा जाताः पूर्वोक्तगुणशालिनः
iti tripaṃcāśattamaṃ sthānam
||53||इति त्रिपंचाशत्तमं स्थानम्
sohāsīyāpuraṃ sthānaṃ gotratritayameva hi ||
bhāradvājastathā khyātaṃ gotraṃ vatsaṃ tathaiva ca
||71||सोहासीयापुरं स्थानं गोत्रत्रितयमेव हि ॥
भारद्वाजस्तथा ख्यातं गोत्रं वत्सं तथैव च
yakṣiṇī jñānajā caiva siholī ca yathākramam ||
etadvaṃśaparīkṣā ca pūrvoktā nṛpasattama
||72||यक्षिणी ज्ञानजा चैव सिहोली च यथाक्रमम् ॥
एतद्वंशपरीक्षा च पूर्वोक्ता नृपसत्तम
iti catuḥpaṃcāśattamaṃ sthānam
||54||इति चतुःपंचाशत्तमं स्थानम्
paṃcapaṃcāśakaṃ sthānaṃ pravakṣyāmi tavādhunā ||
nāmnā saṃhāliyāsthānaṃ dattaṃ rāmeṇa vai purā
||73||पंचपंचाशकं स्थानं प्रवक्ष्यामि तवाधुना ॥
नाम्ना संहालियास्थानं दत्तं रामेण वै पुरा
tatra vai kutsagotrasthā brāhmaṇāṃ brahmavarcasaḥ ||
svadharmaniratā nityāḥ svakarmmaniratāśca te
||74||तत्र वै कुत्सगोत्रस्था ब्राह्मणां ब्रह्मवर्चसः ॥
स्वधर्मनिरता नित्याः स्वकर्म्मनिरताश्च ते
āṃgirasāṃbarīṣeca yauvanāśvamataḥ param ||
śāṃtā caivātra vai devī śāṃtikarmmaṇi śā tidā
||75||आंगिरसांबरीषेच यौवनाश्वमतः परम् ॥
शांता चैवात्र वै देवी शांतिकर्म्मणि शा तिदा
iti paṃcapaṃcāśattamaṃ sthānam
||55||इति पंचपंचाशत्तमं स्थानम्
evaṃ mayā te gotrāṇi sthānānyapi tathaiva ca ||
pravarāṇi tathaivātra brāhmaṇānāṃ paraṃtapa
||76||एवं मया ते गोत्राणि स्थानान्यपि तथैव च ॥
प्रवराणि तथैवात्र ब्राह्मणानां परंतप
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi traividyānāṃ paraṃtapa ||
svasthānaṃ ca mayā proktaṃ yathānukrameṇa tu
||77||अतः परं प्रवक्ष्यामि त्रैविद्यानां परंतप ॥
स्वस्थानं च मया प्रोक्तं यथानुक्रमेण तु
śīlāyāḥ prathamaṃ sthānaṃ maṃḍorā ca dvitīyakam ||
evaḍī ca tṛtīya hi guṃdarāṇā caturthakam
||78||शीलायाः प्रथमं स्थानं मंडोरा च द्वितीयकम् ॥
एवडी च तृतीय हि गुंदराणा चतुर्थकम्
paṃcamaṃ kalyāṇīyā degāmā ṣaṣṭhakaṃ tathā ||
nāyakapurā saptamaṃ ca ḍalīā cāṣṭamaṃ tathā
||79||पंचमं कल्याणीया देगामा षष्ठकं तथा ॥
नायकपुरा सप्तमं च डलीआ चाष्टमं तथा
kaḍovyā navamaṃ caiva kohāṭoyā daśamaṃ tathā ||
haraḍīyaikādaśaṃ caiva bhadukīyā dvādaśaṃ tathā
||280||कडोव्या नवमं चैव कोहाटोया दशमं तथा ॥
हरडीयैकादशं चैव भदुकीया द्वादशं तथा
saṃprāṇāvā tathā cātra kaṃdarāvā prakīrtitam ||
vāsarovā trayodaśaṃ śaraṃḍāvā caturdaśam
||81||संप्राणावा तथा चात्र कंदरावा प्रकीर्तितम् ॥
वासरोवा त्रयोदशं शरंडावा चतुर्दशम्
lolāsaṇā paṃcadaśaṃ vārolā ṣoḍaśaṃ tathā ||
nāgalapurā mayā cātra uktaṃ saptadaśaṃ tathā
||82||लोलासणा पंचदशं वारोला षोडशं तथा ॥
नागलपुरा मया चात्र उक्तं सप्तदशं तथा
brahmovāca
cāturvidyāstu ye viprā nāgatāḥ punarāgatāḥ ||
vasatiṃ tatra ramye ca cakrire te dvijottamāḥ
||83||चातुर्विद्यास्तु ये विप्रा नागताः पुनरागताः ॥
वसतिं तत्र रम्ये च चक्रिरे ते द्विजोत्तमाः
caturviṃśatisaṃkhyākā rāmaśāsanalipsayā ||
hanumaṃtaṃ prati gatā vyāvṛttāḥ punarāgatāḥ
||84||चतुर्विंशतिसंख्याका रामशासनलिप्सया ॥
हनुमंतं प्रति गता व्यावृत्ताः पुनरागताः
teṣāṃ doṣātsamastāste sthānabhraṃśatvamāgatāḥ ||
kiyatkāle gate teṣāṃ virodhaḥ samapadyata
||85||तेषां दोषात्समस्तास्ते स्थानभ्रंशत्वमागताः ॥
कियत्काले गते तेषां विरोधः समपद्यत
bhinnācārā bhinnabhāṣā veśasaṃśayamāgatāḥ ||
paṃcadaśasahasrāṇi madhye ye ke ca vāḍavāḥ
||86||भिन्नाचारा भिन्नभाषा वेशसंशयमागताः ॥
पंचदशसहस्राणि मध्ये ये के च वाडवाः
kṛṣikarmaratā āsankecidyajñaparāyaṇāḥ ||
kecinmallāśca saṃjā tāḥ kecidvai vedapāṭhakāḥ
||87||कृषिकर्मरता आसन्केचिद्यज्ञपरायणाः ॥
केचिन्मल्लाश्च संजा ताः केचिद्वै वेदपाठकाः
āyurvedaratāḥ kecitkecidrajakayājakāḥ ||
saṃdhyāsnānaparāḥ kecinnīlīkartṛprayājakāḥ
||88||आयुर्वेदरताः केचित्केचिद्रजकयाजकाः ॥
संध्यास्नानपराः केचिन्नीलीकर्तृप्रयाजकाः
taṃtukṛdyācanaratāstaṃtuvāyādiyācakāḥ ||
kalau prāpte dvijāḥ bhraṣṭā bhaviṣyaṃti na saṃśayaḥ
||89||तंतुकृद्याचनरतास्तंतुवायादियाचकाः ॥
कलौ प्राप्ते द्विजाः भ्रष्टा भविष्यंति न संशयः
śūdreṣu jātibhedaḥ syātkalau prāpte narādhipa ||
bhraṣṭācārāḥ paraṃ jñātvā jñātibaṃdhena pīḍitāḥ
||290||शूद्रेषु जातिभेदः स्यात्कलौ प्राप्ते नराधिप ॥
भ्रष्टाचाराः परं ज्ञात्वा ज्ञातिबंधेन पीडिताः
bhojanācchādane rājanparityaktā nijairjanaiḥ ||
na ko'pi kanyāṃ vivahetsaṃsargeṇa kadācana ||
tataste vaṇijo rājaṃ stailakārāḥ kalau kila
||91||भोजनाच्छादने राजन्परित्यक्ता निजैर्जनैः ॥
न कोऽपि कन्यां विवहेत्संसर्गेण कदाचन ॥
ततस्ते वणिजो राजं स्तैलकाराः कलौ किल
kecicca kalakārāśca kecittaṃdulakāriṇaḥ ||
rājaputrāśritāḥ kecinnānāvarṇasamāśritāḥ ||
kalau prāpte tu vaṇijo bhraṣṭāḥ kepi mahītale
||92||केचिच्च कलकाराश्च केचित्तंदुलकारिणः ॥
राजपुत्राश्रिताः केचिन्नानावर्णसमाश्रिताः ॥
कलौ प्राप्ते तु वणिजो भ्रष्टाः केपि महीतले
teṣāṃ tu pṛthagācārāḥ sambandhāśca pṛthakkṛtā ||
sītāpure ca vasatiḥ keṣāṃcitsamajāyata
||93||तेषां तु पृथगाचाराः सम्बन्धाश्च पृथक्कृता ॥
सीतापुरे च वसतिः केषांचित्समजायत
sābhramatyāstaṭe kecidyatra kutra vyavasthitāḥ ||
sītāpurāttu ye pūrvaṃ bhayabhītā samāgatāḥ
||94||साभ्रमत्यास्तटे केचिद्यत्र कुत्र व्यवस्थिताः ॥
सीतापुरात्तु ये पूर्वं भयभीता समागताः
sābhramatyuttare kūle śrīkṣetre ye vyavasthitāḥ ||
yadā teṣāṃ padaṃ sthānaṃ dattaṃ vai sukhavāsakam
||95||साभ्रमत्युत्तरे कूले श्रीक्षेत्रे ये व्यवस्थिताः ॥
यदा तेषां पदं स्थानं दत्तं वै सुखवासकम्
punaste'pi gatāḥ sadyastasminsītāpure svayam ||
paṃcapañcāśadgrāmāśca dattāstu prunarāgame
||96||पुनस्तेऽपि गताः सद्यस्तस्मिन्सीतापुरे स्वयम् ॥
पंचपञ्चाशद्ग्रामाश्च दत्तास्तु प्रुनरागमे
rāmeṇa moḍhaviprāṇāṃ nivāsāṃsteṣu cakrire ||
vṛttibāhyāstu ye viprā dharmāraṇyāṃtarasthitāḥ
||97||रामेण मोढविप्राणां निवासांस्तेषु चक्रिरे ॥
वृत्तिबाह्यास्तु ये विप्रा धर्मारण्यांतरस्थिताः
nāsmākaṃ vaṇijāṃ vṛttau grāmavṛttau na kiṃcana ||
prayojanaṃ hi vipreṃdrā vāso'smākaṃ tu rocate
||98||नास्माकं वणिजां वृत्तौ ग्रामवृत्तौ न किंचन ॥
प्रयोजनं हि विप्रेंद्रा वासोऽस्माकं तु रोचते
ityukte samanujñātāstraividyaistairdvijottamaiḥ ||
teṣu grāmeṣu te viprāścāturvidyā dvijottamāḥ
||99||इत्युक्ते समनुज्ञातास्त्रैविद्यैस्तैर्द्विजोत्तमैः ॥
तेषु ग्रामेषु ते विप्राश्चातुर्विद्या द्विजोत्तमाः
svakarmaniratāḥ śāṃtāḥ kṛṣikarmaparāyaṇāḥ ||
dharmāraṇyānnātidūre dhenūḥ saṃcārayaṃti te
||300||स्वकर्मनिरताः शांताः कृषिकर्मपरायणाः ॥
धर्मारण्यान्नातिदूरे धेनूः संचारयंति ते
bahavastatra gopālā vabhūvurdvijabālakāḥ ||
cāturvidyāstu śiśavasteṣāṃ dhenūracārayan ||
teṣāṃ bhojanakāmāya annapānādisatkṛtam
||1||बहवस्तत्र गोपाला वभूवुर्द्विजबालकाः ॥
चातुर्विद्यास्तु शिशवस्तेषां धेनूरचारयन् ॥
तेषां भोजनकामाय अन्नपानादिसत्कृतम्
anayanvai yuvatayo vidhavā api bālakāḥ
||2||अनयन्वै युवतयो विधवा अपि बालकाः
kālena kiyatā rājaṃsteṣāṃ prītirabhūnmithaḥ ||
gopālā bubhujuḥ premṇā kumāryo dvijabālikāḥ
||3||कालेन कियता राजंस्तेषां प्रीतिरभून्मिथः ॥
गोपाला बुभुजुः प्रेम्णा कुमार्यो द्विजबालिकाः
jātāḥ sagarbhāstāḥ sarvā dṛṣṭāstairdvijasattamaiḥ ||
parityaktāśca sadanāddhikkṛtāḥ pāpakarmaṇā
||4||जाताः सगर्भास्ताः सर्वा दृष्टास्तैर्द्विजसत्तमैः ॥
परित्यक्ताश्च सदनाद्धिक्कृताः पापकर्मणा
tebhyo jātā kumārā ye kātībhā golakāstathā ||
dhenujāste dharāloke khyātiṃ jagmurdvijottamāḥ
||5||तेभ्यो जाता कुमारा ये कातीभा गोलकास्तथा ॥
धेनुजास्ते धरालोके ख्यातिं जग्मुर्द्विजोत्तमाः
vṛtti bāhyāstu te viprā bhikṣāṃ kurvaṃti nityaśaḥ ||
anyacca śrūyatāṃ rājaṃstraividyānāṃ dvijanmanām
||6||वृत्ति बाह्यास्तु ते विप्रा भिक्षां कुर्वंति नित्यशः ॥
अन्यच्च श्रूयतां राजंस्त्रैविद्यानां द्विजन्मनाम्
kuṣṭhī ko'pi tathā paṃgurmūrkho vā badhiro'pi vā ||
kāṇo vāpyatha kubjo vā baddhavāgathavā punaḥ
||7||कुष्ठी कोऽपि तथा पंगुर्मूर्खो वा बधिरोऽपि वा ॥
काणो वाप्यथ कुब्जो वा बद्धवागथवा पुनः
aprāptakanyakā hyete cāturvidyānsamāśritāḥ ||
vittena mahatā rājansutāṃsteṣāṃ kumārikāḥ
||8||अप्राप्तकन्यका ह्येते चातुर्विद्यान्समाश्रिताः ॥
वित्तेन महता राजन्सुतांस्तेषां कुमारिकाः
udvāhitāstadā rājaṃstasmājjātārbhakāstu ye ||
tridalajāste vikhyātāḥ kṣitiloke'bhavaṃstataḥ
||9||उद्वाहितास्तदा राजंस्तस्माज्जातार्भकास्तु ये ॥
त्रिदलजास्ते विख्याताः क्षितिलोकेऽभवंस्ततः
vṛttiṃ cakrurbrāhmaṇāste' nyonyaṃ miśrasamudbhavāḥ ||
anyacca śrūyatāṃ rājaṃstraividyānāṃ dvijanmanām
||310||वृत्तिं चक्रुर्ब्राह्मणास्तेऽ न्योन्यं मिश्रसमुद्भवाः ॥
अन्यच्च श्रूयतां राजंस्त्रैविद्यानां द्विजन्मनाम्
rāmadattena grāmeṇa karagrahaṇahetave ||
ekībhūya dvijaiḥ sarvairgrāmaṃ pradāya taṃ balim
||11||रामदत्तेन ग्रामेण करग्रहणहेतवे ॥
एकीभूय द्विजैः सर्वैर्ग्रामं प्रदाय तं बलिम्
arddhaṃ nivedayāmāsurarddhaṃ caivoparakṣitam ||
etallabdhaṃ hi manvānāste dvijā laulyabhāginaḥ
||12||अर्द्धं निवेदयामासुरर्द्धं चैवोपरक्षितम् ॥
एतल्लब्धं हि मन्वानास्ते द्विजा लौल्यभागिनः
mahāsthānagatā ye ca te hi vismayamāyayuḥ ||
tanmadhye ko'pi viprastānuvāca kupito vacaḥ
||13||महास्थानगता ये च ते हि विस्मयमाययुः ॥
तन्मध्ये कोऽपि विप्रस्तानुवाच कुपितो वचः
vipra uvāca
anṛtaṃ caiva bhāṣaṃte laulyena mahatā vṛtāḥ ||
putrapautravināśāya brahmasveṣvatilolupāḥ
||14||अनृतं चैव भाषंते लौल्येन महता वृताः ॥
पुत्रपौत्रविनाशाय ब्रह्मस्वेष्वतिलोलुपाः
na viṣaṃ viṣamityāhurbrahmasvaṃ viṣamucyate ||
viṣamekākinaṃ haṃti brahmasvaṃ putrapautrakam
||15||न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते ॥
विषमेकाकिनं हंति ब्रह्मस्वं पुत्रपौत्रकम्
brahmasvena ca dagdheṣu putradāragṛhādiṣu ||
na ca te'pi tiṣṭhaṃti brahmasvena vināśitāḥ
||16||ब्रह्मस्वेन च दग्धेषु पुत्रदारगृहादिषु ॥
न च तेऽपि तिष्ठंति ब्रह्मस्वेन विनाशिताः
na nākaṃ labhate so'tha sadā brahmasvahārakaḥ ||
yadā varāṭikāṃ caiva brāhmaṇasya haraṃti ye
||17||न नाकं लभते सोऽथ सदा ब्रह्मस्वहारकः ॥
यदा वराटिकां चैव ब्राह्मणस्य हरंति ये
tato janmatrayāṇyeva harttā nirayamāvrajet ||
pūrvajā nopabhuṃjaṃti tatpradattaṃ jalaṃ kvacit
||18||ततो जन्मत्रयाण्येव हर्त्ता निरयमाव्रजेत् ॥
पूर्वजा नोपभुंजंति तत्प्रदत्तं जलं क्वचित्
kṣayāhe nopabhuṃjaṃti tasya piṃḍodakakriyāḥ ||
saṃtatiṃ naiva labhate labhyamānā na jīvati
||19||क्षयाहे नोपभुंजंति तस्य पिंडोदकक्रियाः ॥
संततिं नैव लभते लभ्यमाना न जीवति
yadi jīvati daivāccedbhraṣṭācārā bhavediti
||320||यदि जीवति दैवाच्चेद्भ्रष्टाचारा भवेदिति
ekādaśaviprā ūcuḥ
nāsatyaṃ bhāṣitaṃ viprāḥ kathaṃ dūṣayase hi naḥ ||
aparādhaṃ vinā kasya kaṭūktiryujyate kila
||21||नासत्यं भाषितं विप्राः कथं दूषयसे हि नः ॥
अपराधं विना कस्य कटूक्तिर्युज्यते किल
tacchrutvā tairdvijaiḥ pārtha grāmagrāhayitā vaṇik ||
paripṛṣṭaḥ sa tatsarvaṃ kathayāmāsa kāraṇam
||22||तच्छ्रुत्वा तैर्द्विजैः पार्थ ग्रामग्राहयिता वणिक् ॥
परिपृष्टः स तत्सर्वं कथयामास कारणम्
vaṇijaireva me datto baliśca dvijasattamāḥ ||
tatsarvaṃ śuddhabhāvena kathitaṃ tu dvijanmasu
||23||वणिजैरेव मे दत्तो बलिश्च द्विजसत्तमाः ॥
तत्सर्वं शुद्धभावेन कथितं तु द्विजन्मसु
tato'rddhadalaṃ jñātvā te kupitā dvijaputrakāḥ ||
vṛtterbahiṣkṛtāste vai ekādaśa dvijāstataḥ
||24||ततोऽर्द्धदलं ज्ञात्वा ते कुपिता द्विजपुत्रकाः ॥
वृत्तेर्बहिष्कृतास्ते वै एकादश द्विजास्ततः
ekādaśasamā jñātirvikhyātā bhuvanatraye ||
na teṣāṃ sahasaṃbandho na vivāhaśca jāyate
||25||एकादशसमा ज्ञातिर्विख्याता भुवनत्रये ॥
न तेषां सहसंबन्धो न विवाहश्च जायते
ekādaśasamā ye ca bahirgrāme vasaṃti te ||
evaṃ bhedāḥ samabhavannānā moḍhadvijanmanām ||
yugānusārātkālena jñātīnāṃ ca vṛṣasya vā
||326||एकादशसमा ये च बहिर्ग्रामे वसंति ते ॥
एवं भेदाः समभवन्नाना मोढद्विजन्मनाम् ॥
युगानुसारात्कालेन ज्ञातीनां च वृषस्य वा
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyamāhātmye jñātibhedavarṇanaṃnāmaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 39 ||