kṛtvā jāgaraṇaṃ viṣṇoryathānyāyaṃ nareśvara
mārkaṇḍeya uvāca
kṛtvā jāgaraṇaṃ viṣṇoryathānyāyaṃ nareśvara ||
pitṝnyacchati puṇyaṃ ca tataḥ kiṃ kurute yamaḥ
||1||कृत्वा जागरणं विष्णोर्यथान्यायं नरेश्वर ॥
पितॄन्यच्छति पुण्यं च ततः किं कुरुते यमः
bhukto vā yadi vā'bhuktaḥ svaccho vā'svaccha eva vā ||
vimuktiḥ kathitā tatra harijāgaraṇānnṛṇām
||2||भुक्तो वा यदि वाऽभुक्तः स्वच्छो वाऽस्वच्छ एव वा ॥
विमुक्तिः कथिता तत्र हरिजागरणान्नृणाम्
asnāto vā naraḥ snāto jāgare samupasthite ||
sarvatīrthāpluto jñeyastaṃ dṛṣṭvā divamāvrajet
||3||अस्नातो वा नरः स्नातो जागरे समुपस्थिते ॥
सर्वतीर्थाप्लुतो ज्ञेयस्तं दृष्ट्वा दिवमाव्रजेत्
śvapacā jāgaraṃ kṛtvā padaṃ nirvāṇamāgatāḥ ||
kiṃ punarvarṇasaṃbhūtāḥ sadācāraparāstathā
||4||श्वपचा जागरं कृत्वा पदं निर्वाणमागताः ॥
किं पुनर्वर्णसंभूताः सदाचारपरास्तथा
yuvatīnādamākarṇya yathā nidrā na jāyate ||
jāgare caivameva syāttatkathānāṃ ca kīrtane
||5||युवतीनादमाकर्ण्य यथा निद्रा न जायते ॥
जागरे चैवमेव स्यात्तत्कथानां च कीर्तने
brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṃganāgamaḥ ||
utkallanaṃ manaḥpāpaṃ śodhayedviṣṇu jāgaraḥ
||6||ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः ॥
उत्कल्लनं मनःपापं शोधयेद्विष्णु जागरः
vimuktiḥ kāmukasyoktā kiṃ punarvīkṣatāṃ harim
||7||विमुक्तिः कामुकस्योक्ता किं पुनर्वीक्षतां हरिम्
vācikaṃ mānasaṃ pāpaṃ karaṇairyadupārjitam ||
anyairnimiṣamātreṇa vyapohati na saṃśayaḥ
||8||वाचिकं मानसं पापं करणैर्यदुपार्जितम् ॥
अन्यैर्निमिषमात्रेण व्यपोहति न संशयः
goṣṭhyāṃ samāgatā ye tu teṣāṃ pāpaṃ kutaḥ smṛtam ||
mātṛpūjā gayāśrāddhaṃ sutīrthagamanaṃ tathā ||
jāgarasya nṛṇāṃ rājansamāni kavayo viduḥ
||9||गोष्ठ्यां समागता ये तु तेषां पापं कुतः स्मृतम् ॥
मातृपूजा गयाश्राद्धं सुतीर्थगमनं तथा ॥
जागरस्य नृणां राजन्समानि कवयो विदुः
jananīpūjanaṃ bhūpa hyaśvamedhāyutaiḥ samam ||
pūrṇaṃ varṣaśataṃ bhūpa kuśāgreṇoddhṛtaṃ jalam
||10||जननीपूजनं भूप ह्यश्वमेधायुतैः समम् ॥
पूर्णं वर्षशतं भूप कुशाग्रेणोद्धृतं जलम्
pibanpātre dvijaḥ samyaktīrthe puṣkarasaṃjñite ||
jāgarasyaiva caitāni kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm
||11||पिबन्पात्रे द्विजः सम्यक्तीर्थे पुष्करसंज्ञिते ॥
जागरस्यैव चैतानि कलां नार्हंति षोडशीम्
kṛtvā kāṃcanasaṃpūrṇāṃ vasudhāṃ vasudhādhipa ||
dattvā yatphalamāpnoti tatphalaṃ harijāgare
||12||कृत्वा कांचनसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिप ॥
दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं हरिजागरे
nikṛṃtanaṃ karmaṇaśca hyātmanā duṣkṛtaṃ kṛtam ||
vyapohati na saṃdeho yena jāgaraṇaṃ kṛtam ||
saṃkṣepataḥ pravakṣyāmi punareva mahīpate ||
jāgare padmanābhasya yatphalaṃ kavayo viduḥ
||14||निकृंतनं कर्मणश्च ह्यात्मना दुष्कृतं कृतम् ॥
व्यपोहति न संदेहो येन जागरणं कृतम् ॥
संक्षेपतः प्रवक्ष्यामि पुनरेव महीपते ॥
जागरे पद्मनाभस्य यत्फलं कवयो विदुः
raverbiṃbamidaṃ bhittvā sa yogī harijāgare ||
prayāti paramaṃ sthānaṃ yogigamyaṃ niraṃjanam ||
sāṃkhyayogaiḥ suduḥkhena prāpyate yatpadaṃ hareḥ
||15||रवेर्बिंबमिदं भित्त्वा स योगी हरिजागरे ॥
प्रयाति परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम् ॥
सांख्ययोगैः सुदुःखेन प्राप्यते यत्पदं हरेः
nadyo nadā yathā yāṃti sāgare saṃsthitiṃ kramāt ||
evaṃ jāgaraṇātsarve tatpade yāṃti saṃsthitim
||16||नद्यो नदा यथा यांति सागरे संस्थितिं क्रमात् ॥
एवं जागरणात्सर्वे तत्पदे यांति संस्थितिम्
merumaṃdaramānāni kṛtvā pāpāni vā naraḥ ||
harijāgaraṇe tāni vyapohati na saṃśayaḥ
||17||मेरुमंदरमानानि कृत्वा पापानि वा नरः ॥
हरिजागरणे तानि व्यपोहति न संशयः
rājyaṃ svargaṃ tathā mokṣaṃ yaccānyadīpsitaṃ nṛṇām ||
dadāti bhagavānkṛṣṇaḥ svagītairjāgare sthitaḥ
||18||राज्यं स्वर्गं तथा मोक्षं यच्चान्यदीप्सितं नृणाम् ॥
ददाति भगवान्कृष्णः स्वगीतैर्जागरे स्थितः
jāgareṇaiva pāpānāṃ śvapacānāṃ mahīpate ||
tatpadaṃ kavibhiḥ proktaṃ kiṃ punastu dvijanmanām
||19||जागरेणैव पापानां श्वपचानां महीपते ॥
तत्पदं कविभिः प्रोक्तं किं पुनस्तु द्विजन्मनाम्
japadhyānavihīnasya gāyakasyāpi bhūpate ||
karmabhraṣṭasya ca prokto mokṣastu harijāgare
||20||जपध्यानविहीनस्य गायकस्यापि भूपते ॥
कर्मभ्रष्टस्य च प्रोक्तो मोक्षस्तु हरिजागरे
tannāsti triṣu lokeṣu puṇyaṃ puṇyavatāṃ nṛṇām ||
yattu sādhayate bhūpa jāgare saṃvyavasthitaḥ
||21||तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु पुण्यं पुण्यवतां नृणाम् ॥
यत्तु साधयते भूप जागरे संव्यवस्थितः
tvayā punaridaṃ kāryyaṃ smarttavyo garuḍadhvajaḥ ||
ekādaśyāṃ na bhoktavyaṃ kartavyaṃ jāgaraṃ sadā
||22||त्वया पुनरिदं कार्य्यं स्मर्त्तव्यो गरुडध्वजः ॥
एकादश्यां न भोक्तव्यं कर्तव्यं जागरं सदा
jāgare varttamānasya śvapacasya gatirbhavet ||
kiṃpunarvarṇajātīnāṃ vaiṣṇavānāṃ mahīpate
||23||जागरे वर्त्तमानस्य श्वपचस्य गतिर्भवेत् ॥
किंपुनर्वर्णजातीनां वैष्णवानां महीपते
ye tu jāgaraṇe nidrāṃ na yāṃti nṛpapuṃgava ||
na teṣāṃ jananī yāti khedaṃ garbhāvadhāraṇāt
||24||ये तु जागरणे निद्रां न यांति नृपपुंगव ॥
न तेषां जननी याति खेदं गर्भावधारणात्
tasmājjāgaraṇaṃ kāryyaṃ māturjaṭharavarjibhiḥ ||
bhītermokṣaparairmartyaiḥ sukhaceṣṭābahiṣkṛtaiḥ
||25||तस्माज्जागरणं कार्य्यं मातुर्जठरवर्जिभिः ॥
भीतेर्मोक्षपरैर्मर्त्यैः सुखचेष्टाबहिष्कृतैः
yastu jāgaraṇaṃ rātrau kuryādbhaktisamanvitaḥ ||
nimiṣenimiṣe rājannaśvamedhaphalaṃ labhet
||26||यस्तु जागरणं रात्रौ कुर्याद्भक्तिसमन्वितः ॥
निमिषेनिमिषे राजन्नश्वमेधफलं लभेत्
śayano tthāpanābhyāṃ ca samaṃ puṇyamudāhṛtam ||
viśeṣo nāsti bhūpāla viṣṇunā kathitaṃ purā
||27||शयनो त्थापनाभ्यां च समं पुण्यमुदाहृतम् ॥
विशेषो नास्ति भूपाल विष्णुना कथितं पुरा
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ sthitāḥ śūdrāśca jāgare ||
pakṣiṇaḥ kṛmikīṭāśca hyaneke caiva jaṃtavaḥ ||
te gatāḥ paramaṃ sthānaṃ yogigamyaṃ niraṃjanam
||28||ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्थिताः शूद्राश्च जागरे ॥
पक्षिणः कृमिकीटाश्च ह्यनेके चैव जंतवः ॥
ते गताः परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम्
yāni kāni ca pāpāni brahmahatyāsamāni ca ||
kṛṣṇajāgaraṇe tāni kṣayaṃ yāṃti na saṃśayaḥ
||29||यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च ॥
कृष्णजागरणे तानि क्षयं यांति न संशयः
ekataḥ kratavaḥ sarve sarvatīrthasamanvitāḥ ||
ekato devadevasya jāgaraḥ kṛṣṇavallabhaḥ ||
na samaṃ hyadhikaḥ proktaḥ kavibhiḥ kṛṣṇajāgaraḥ
||30||एकतः क्रतवः सर्वे सर्वतीर्थसमन्विताः ॥
एकतो देवदेवस्य जागरः कृष्णवल्लभः ॥
न समं ह्यधिकः प्रोक्तः कविभिः कृष्णजागरः
sūryaśakrādayo devā brahmarudrādayo gaṇāḥ ||
nityameva samāyāṃti jāgare kṛṣṇavallabhe
||31||सूर्यशक्रादयो देवा ब्रह्मरुद्रादयो गणाः ॥
नित्यमेव समायांति जागरे कृष्णवल्लभे
gaṃgā sarasvatī revā yamunā ca śatahradā ||
caṃdrabhāgā vitastā ca nadyaḥ sarvāśca tatra vai
||32||गंगा सरस्वती रेवा यमुना च शतह्रदा ॥
चंद्रभागा वितस्ता च नद्यः सर्वाश्च तत्र वै
sarāṃsi ca hradāścaiva samudrāḥ kṛtsnaśo nṛpa ||
ekādaśyāṃ nṛpaśreṣṭha gacchaṃti harijāgare
||33||सरांसि च ह्रदाश्चैव समुद्राः कृत्स्नशो नृप ॥
एकादश्यां नृपश्रेष्ठ गच्छंति हरिजागरे
spṛhaṇīyāstu devebhyo ye narāḥ kṛṣṇajāgare ||
nṛtyaṃ gītaṃ prakurvaṃti vīṇāvādyaṃ tathaiva ca
||34||स्पृहणीयास्तु देवेभ्यो ये नराः कृष्णजागरे ॥
नृत्यं गीतं प्रकुर्वंति वीणावाद्यं तथैव च
bhaktyā vā'pyathavā'bhaktyā śucirvāpyathavā'śuciḥ ||
kṛtvā jāgaraṇaṃ viṣṇormucyate pāpakoṭibhiḥ
||35||भक्त्या वाऽप्यथवाऽभक्त्या शुचिर्वाप्यथवाऽशुचिः ॥
कृत्वा जागरणं विष्णोर्मुच्यते पापकोटिभिः
pādayoḥ pāṃsukaṇikā yāvattiṣṭhaṃti bhūtale ||
tāvadvarṣasahasrāṇi jāgarī vasate divi
||36||पादयोः पांसुकणिका यावत्तिष्ठंति भूतले ॥
तावद्वर्षसहस्राणि जागरी वसते दिवि
tasmādgṛhaṃ pragantavyaṃ jāgare mādhavasya ca ||
kalau malavināśāya dvādaśadvādaśīṣu ca
||37||तस्माद्गृहं प्रगन्तव्यं जागरे माधवस्य च ॥
कलौ मलविनाशाय द्वादशद्वादशीषु च
subahūnyapi pāpāni kṛtvā jāgaraṇaṃ hareḥ ||
nirddahenmerutulyāni yugakoṭiśatānyapi
||38||सुबहून्यपि पापानि कृत्वा जागरणं हरेः ॥
निर्द्दहेन्मेरुतुल्यानि युगकोटिशतान्यपि
unmīlinī mahīpāla yaiḥ kṛtā prītisaṃyutaiḥ ||
kalau jāgaraṇopetā phalaṃ vakṣyāmi tacchṛṇu
||39||उन्मीलिनी महीपाल यैः कृता प्रीतिसंयुतैः ॥
कलौ जागरणोपेता फलं वक्ष्यामि तच्छृणु
sthitau yugasahasraṃ tu pādenaikena bhūtale ||
kāśyāṃ ca jāhnavītīre tatphalaṃ labhate naraḥ
||40||स्थितौ युगसहस्रं तु पादेनैकेन भूतले ॥
काश्यां च जाह्नवीतीरे तत्फलं लभते नरः
bhavedyugasahasraṃ ca vinā''hāreṇa yatphalam ||
unmīlinīṃ samāsādya phalaṃ jāgaraṇe hareḥ
||41||भवेद्युगसहस्रं च विनाऽऽहारेण यत्फलम् ॥
उन्मीलिनीं समासाद्य फलं जागरणे हरेः
duṣprāpyaṃ vaiṣṇavaṃ sthānaṃ makhakoṭiśataiḥ kṛtaiḥ ||
helayā prāpyate nūnaṃ dvādaśyāṃ jāgare kṛte
||42||दुष्प्राप्यं वैष्णवं स्थानं मखकोटिशतैः कृतैः ॥
हेलया प्राप्यते नूनं द्वादश्यां जागरे कृते
na kurvaṃti vrataṃ viṣṇorjāgareṇa samanvitam ||
parasvaṃ pāradāryaṃ ca pāpaṃ tānprati gacchati
||43||न कुर्वंति व्रतं विष्णोर्जागरेण समन्वितम् ॥
परस्वं पारदार्यं च पापं तान्प्रति गच्छति
ekenaivopavāsena bhāvahīnāstu mānavāḥ ||
nirddagdhā'khilapāpāste prayāṃti svargakānanam
||44||एकेनैवोपवासेन भावहीनास्तु मानवाः ॥
निर्द्दग्धाऽखिलपापास्ते प्रयांति स्वर्गकाननम्
yatra bhāgavataṃ śāstraṃ yatra jāgaraṇaṃ hareḥ ||
śāligrāmaśilā yatra tatra gaccheddhariḥ svayam
||45||यत्र भागवतं शास्त्रं यत्र जागरणं हरेः ॥
शालिग्रामशिला यत्र तत्र गच्छेद्धरिः स्वयम्
na puryyaḥ pāvanāḥ sapta kalau vedavaco nahi ||
yādṛśaṃ vāsaraṃ viṣṇoḥ pāvanaṃ jāgarānvitam
||46||न पुर्य्यः पावनाः सप्त कलौ वेदवचो नहि ॥
यादृशं वासरं विष्णोः पावनं जागरान्वितम्
saṃprāpte vāsare viṣṇorye na kurvaṃti jāgaram ||
majjaṃti narake ghore narānāryyo na saṃśayaḥ
||47||संप्राप्ते वासरे विष्णोर्ये न कुर्वंति जागरम् ॥
मज्जंति नरके घोरे नरानार्य्यो न संशयः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye dvādaśījāgaṇaraṇamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭāviṃśatitamo'dhyāyaḥ || 28 ||