dvādaśījāgaraṇamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
prahlādaṃ sarvadharmajñaṃ vedaśāstrārthapāragam ||
vaiṣṇavāgamatattvajñaṃ bhagavadbhaktitatparam
||1||प्रह्लादं सर्वधर्मज्ञं वेदशास्त्रार्थपारगम् ॥
वैष्णवागमतत्त्वज्ञं भगवद्भक्तितत्परम्
sukhāsīnaṃ mahāprājñamṛṣayo draṣṭumāgatāḥ ||
sarvaśāstrārthatattvajñāḥ svadharmapratipālakāḥ
||2||सुखासीनं महाप्राज्ञमृषयो द्रष्टुमागताः ॥
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञाः स्वधर्मप्रतिपालकाः
ṛṣaya ūcuḥ
vinā jñānādvinā dhyānādvinā cendriyanigrahāt ||
anāyāsena yenaitatprāpyate paramaṃ padam
||3||विना ज्ञानाद्विना ध्यानाद्विना चेन्द्रियनिग्रहात् ॥
अनायासेन येनैतत्प्राप्यते परमं पदम्
saṃkṣepātkathaya snehāddṛṣṭādṛṣṭaphalodayam ||
dharmānmanujaśārdūla brūhi sarvānaśeṣataḥ
||4||संक्षेपात्कथय स्नेहाद्दृष्टादृष्टफलोदयम् ॥
धर्मान्मनुजशार्दूल ब्रूहि सर्वानशेषतः
ityukto'sau mahābhāgo nārāyaṇaparāyaṇaḥ ||
kathayāmāsa saṃkṣepātsarvalokahitodyataḥ
||5||इत्युक्तोऽसौ महाभागो नारायणपरायणः ॥
कथयामास संक्षेपात्सर्वलोकहितोद्यतः
śrīprahlāda uvāca
śrūyatāmabhidhāsyāmi guhyādguhyataraṃ mahat ||
yasya saṃśravaṇādeva sarvapāpakṣayo bhavet
||6||श्रूयतामभिधास्यामि गुह्याद्गुह्यतरं महत् ॥
यस्य संश्रवणादेव सर्वपापक्षयो भवेत्
aṣṭādaśapurāṇānāṃ sārātsārataraṃ ca yat ||
tadahaṃ kathayiṣyāmi bhuktimuktiphalapradam
||7||अष्टादशपुराणानां सारात्सारतरं च यत् ॥
तदहं कथयिष्यामि भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
sukhāsīnaṃ mahādevaṃ jagataḥ kāraṇaṃ param ||
papraccha ṣaṇmukho bhaktyā sarvalokahitodyataḥ
||8||सुखासीनं महादेवं जगतः कारणं परम् ॥
पप्रच्छ षण्मुखो भक्त्या सर्वलोकहितोद्यतः
skanda uvāca
bhagavansarvalokānāṃ duḥkhasaṃsārabheṣajam ||
kathayasva prasādena sukhopāyaṃ vimuktaye
||9||भगवन्सर्वलोकानां दुःखसंसारभेषजम् ॥
कथयस्व प्रसादेन सुखोपायं विमुक्तये
īśvara uvāca
caturvidhaṃ tu yatpāpaṃ koṭijanmārjitaṃ kalau ||
jāgare vaiṣṇavaṃ śāstraṃ vācayitvā vyapohati
||10||चतुर्विधं तु यत्पापं कोटिजन्मार्जितं कलौ ॥
जागरे वैष्णवं शास्त्रं वाचयित्वा व्यपोहति
vaiṣṇavasya tu śāstrasya yo vaktā jāgare hareḥ ||
madbhaktaṃ taṃ vijānīyādvipannastvanyathā bhavet
||11||वैष्णवस्य तु शास्त्रस्य यो वक्ता जागरे हरेः ॥
मद्भक्तं तं विजानीयाद्विपन्नस्त्वन्यथा भवेत्
harijāgaraṇaṃ kāryaṃ madbhaktena vijānatā ||
anyathā pāpino jñeyā ye dviṣanti janārddanam
||12||हरिजागरणं कार्यं मद्भक्तेन विजानता ॥
अन्यथा पापिनो ज्ञेया ये द्विषन्ति जनार्द्दनम्
jāgaraṃ ye ca kurvaṃti gāyaṃti harivāsare ||
agniṣṭomaphalaṃ teṣāṃ nimiṣārddhena ṣaṇmukha
||13||जागरं ये च कुर्वंति गायंति हरिवासरे ॥
अग्निष्टोमफलं तेषां निमिषार्द्धेन षण्मुख
jāgare paśyatāṃ viṣṇormukhaṃ rātrau muhurmuhuḥ ||
yeṣāṃ hṛṣyaṃti romāṇi rātrau jāgaraṇe hareḥ ||
kulāni divi tāvaṃti vasaṃti harisannidhau
||14||जागरे पश्यतां विष्णोर्मुखं रात्रौ मुहुर्मुहुः ॥
येषां हृष्यंति रोमाणि रात्रौ जागरणे हरेः ॥
कुलानि दिवि तावंति वसंति हरिसन्निधौ
yamasya pathi nirmuktā janāḥ pāpaśatairvṛtāḥ ||
gītaśāstravinodena dvādaśījāgarānvitāḥ
||15||यमस्य पथि निर्मुक्ता जनाः पापशतैर्वृताः ॥
गीतशास्त्रविनोदेन द्वादशीजागरान्विताः
suprabhātā niśā teṣāṃ dhanyāḥ sukṛtino narāḥ ||
prāṇātyayena muhyaṃti yaiḥ kṛtaṃ jāgaraṃ hareḥ
||16||सुप्रभाता निशा तेषां धन्याः सुकृतिनो नराः ॥
प्राणात्ययेन मुह्यंति यैः कृतं जागरं हरेः
putriṇaste narā loke dhaninaḥ khyātapauruṣāḥ ||
yeṣāṃ vaṃśodbhavāḥ putrāḥ kurvaṃti harijāgaram
||17||पुत्रिणस्ते नरा लोके धनिनः ख्यातपौरुषाः ॥
येषां वंशोद्भवाः पुत्राः कुर्वंति हरिजागरम्
iṣṭaṃ makhaiḥ kṛtaṃ dānaṃ dattaṃ piṃḍaṃ gayāśire ||
snātaṃ nityaṃ prayāge tu yaiḥ kṛtaṃ jāgaraṃ hareḥ
||18||इष्टं मखैः कृतं दानं दत्तं पिंडं गयाशिरे ॥
स्नातं नित्यं प्रयागे तु यैः कृतं जागरं हरेः
dayitā viṣṇubhaktāśca nityaṃ mama ṣaḍānana ||
kurvaṃti vāsaraṃ viṣṇoryasmājjāgaraṇaṃ hitam
||19||दयिता विष्णुभक्ताश्च नित्यं मम षडानन ॥
कुर्वंति वासरं विष्णोर्यस्माज्जागरणं हितम्
śrutvā harṣaṃ na cāpnoti jāgaraṃ na karoti yaḥ ||
prakaṭīkaroti tannūnaṃ jananyā durviceṣṭitam
||20||श्रुत्वा हर्षं न चाप्नोति जागरं न करोति यः ॥
प्रकटीकरोति तन्नूनं जनन्या दुर्विचेष्टितम्
saṃprāpya vāsaraṃ viṣṇorna yeṣāṃ jāgaro hareḥ ||
vyarthaṃ gataṃ ca tatpuṇyaṃ teṣāṃ varṣaśatodbhavam
||21||संप्राप्य वासरं विष्णोर्न येषां जागरो हरेः ॥
व्यर्थं गतं च तत्पुण्यं तेषां वर्षशतोद्भवम्
putro vā putraputro vā dauhitro duhitā'pi vā ||
kariṣyati kule'smākaṃ kalau jāgaraṇaṃ hareḥ
||22||पुत्रो वा पुत्रपुत्रो वा दौहित्रो दुहिताऽपि वा ॥
करिष्यति कुलेऽस्माकं कलौ जागरणं हरेः
pātyamānāḥ prajalpaṃti pitaro yamakiṃkaraiḥ ||
muktirbhaviṣyatyasmākaṃ narakājjāgare kṛte
||23||पात्यमानाः प्रजल्पंति पितरो यमकिंकरैः ॥
मुक्तिर्भविष्यत्यस्माकं नरकाज्जागरे कृते
nānyathā jāyate'smākaṃ muktiryajñaśatairapi ||
vinā jāgaraṇenaiva naralokātkathaṃcana ||
tasmājjāgaraṇaṃ kāryaṃ pitṝṇāṃ hitamicchatā
||24||नान्यथा जायतेऽस्माकं मुक्तिर्यज्ञशतैरपि ॥
विना जागरणेनैव नरलोकात्कथंचन ॥
तस्माज्जागरणं कार्यं पितॄणां हितमिच्छता
bhaktirbhāgavatānāṃ ca goviṃdasyāpi kīrtanam ||
na dehagrahaṇaṃ tasmātpunarloke bhaviṣyati
||25||भक्तिर्भागवतानां च गोविंदस्यापि कीर्तनम् ॥
न देहग्रहणं तस्मात्पुनर्लोके भविष्यति
jāgaraṃ kurute yaśca saṃgame vijayādine ||
punarddehaprajananaṃ dagdhaṃ tenā''tmanā svayam
||26||जागरं कुरुते यश्च संगमे विजयादिने ॥
पुनर्द्देहप्रजननं दग्धं तेनाऽऽत्मना स्वयम्
trispṛśā vāsaraṃ yena kṛtaṃ jāgaraṇānvitam ||
keśavasya śarīre tu sa līno nātra saṃśayaḥ
||27||त्रिस्पृशा वासरं येन कृतं जागरणान्वितम् ॥
केशवस्य शरीरे तु स लीनो नात्र संशयः
unmīlinī kṛtā yena rātrau jāgaraṇānvitā ||
prabhavaṃti na pāpāni sthūlasūkṣmāṇi tasya tu
||28||उन्मीलिनी कृता येन रात्रौ जागरणान्विता ॥
प्रभवंति न पापानि स्थूलसूक्ष्माणि तस्य तु
satālavādyasaṃyuktaṃ saṃgītaṃ jāgaraṃ hareḥ ||
yaḥ kārayati devasya dvādaśyāṃ dānasaṃyutam
||29||सतालवाद्यसंयुक्तं संगीतं जागरं हरेः ॥
यः कारयति देवस्य द्वादश्यां दानसंयुतम्
tasya puṇyaṃ pravakṣyāmi mahābhāgavatasya hi ||
tilaprasthahasraṃ tu sahiraṇyaṃ dvijātaye ||
dattvā yatphalamāpnoti hyayane ravisaṃkrame
||30||तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि महाभागवतस्य हि ॥
तिलप्रस्थहस्रं तु सहिरण्यं द्विजातये ॥
दत्त्वा यत्फलमाप्नोति ह्ययने रविसंक्रमे
hemabhāraśataṃ nityaṃ savatsaṃ kapilāyutam ||
prekṣaṇīyapradānena tatphalaṃ prāpnuyātkalau
||31||हेमभारशतं नित्यं सवत्सं कपिलायुतम् ॥
प्रेक्षणीयप्रदानेन तत्फलं प्राप्नुयात्कलौ
yaḥ punarvāsare putra divyairṛṣikṛtaiḥ stavaiḥ ||
toṣayetpadmanābhaṃ vai vaidikairviṣṇusāmabhiḥ
||32||यः पुनर्वासरे पुत्र दिव्यैर्ऋषिकृतैः स्तवैः ॥
तोषयेत्पद्मनाभं वै वैदिकैर्विष्णुसामभिः
ṛgyajuḥsāmasambhūtaivaiṣṇavaiścaiva putraka ||
saṃskṛtaiḥ prākṛtaiḥ stotrairanyaiśca vividhaistathā
||33||ऋग्यजुःसामसम्भूतैवैष्णवैश्चैव पुत्रक ॥
संस्कृतैः प्राकृतैः स्तोत्रैरन्यैश्च विविधैस्तथा
prītiṃ karoti deveśo dvādaśyāṃ jāgare sthitaḥ ||
śṛṇu puṇyaṃ samāsena yadgītaṃ brahmaṇā mama
||34||प्रीतिं करोति देवेशो द्वादश्यां जागरे स्थितः ॥
शृणु पुण्यं समासेन यद्गीतं ब्रह्मणा मम
triḥsaptakṛtvo dharaṇīṃ triguṇīkṛtya ṣaṇmukha ||
dattvā yatphalamāpnoti tatphalaṃ prāpnuyānnaraḥ
||35||त्रिःसप्तकृत्वो धरणीं त्रिगुणीकृत्य षण्मुख ॥
दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं प्राप्नुयान्नरः
gavāṃ śatasahasreṇa savatsenāpi yatphalam ||
tatphalaṃ prāpnuyānmarttyaḥ stotrairyastoṣayeddharim
||36||गवां शतसहस्रेण सवत्सेनापि यत्फलम् ॥
तत्फलं प्राप्नुयान्मर्त्त्यः स्तोत्रैर्यस्तोषयेद्धरिम्
vaidikī daśaguṇā prītiryāmenaikena jāgare ||
evaṃ phalānusāreṇa kāryyaṃ jāgaraṇaṃ hareḥ
||37||वैदिकी दशगुणा प्रीतिर्यामेनैकेन जागरे ॥
एवं फलानुसारेण कार्य्यं जागरणं हरेः
yaḥ punaḥ paṭhate rātrau gītāṃ nāmasahasrakam ||
dvādaśyāṃ purato viṣṇorveṣṇavānāṃ samīpataḥ
||38||यः पुनः पठते रात्रौ गीतां नामसहस्रकम् ॥
द्वादश्यां पुरतो विष्णोर्वेष्णवानां समीपतः
puṇyaṃ bhāgavataṃ skāṃdapurāṇaṃ dayitaṃ hareḥ ||
mādhuraṃ bālacaritaṃ gopīnāṃ caritaṃ tathā
||39||पुण्यं भागवतं स्कांदपुराणं दयितं हरेः ॥
माधुरं बालचरितं गोपीनां चरितं तथा
etānpaṭhati rātrau yaḥ pūjayitvā tu keśavam ||
na vedmyahaṃ phalaṃ vatsa yadi jñāsyati keśavaḥ
||40||एतान्पठति रात्रौ यः पूजयित्वा तु केशवम् ॥
न वेद्म्यहं फलं वत्स यदि ज्ञास्यति केशवः
dīpaṃ prajvālayedrātrau yaḥ stavairharijāgare ||
na cāstaṃ gacchate tasya puṇyaṃ kalpaśatairapi
||41||दीपं प्रज्वालयेद्रात्रौ यः स्तवैर्हरिजागरे ॥
न चास्तं गच्छते तस्य पुण्यं कल्पशतैरपि
maṃjarīsahitaiḥ patraistulasīsambhavairharim ||
jāgare pūjayedbhaktyā nāsti tasya punarbhavaḥ
||42||मंजरीसहितैः पत्रैस्तुलसीसम्भवैर्हरिम् ॥
जागरे पूजयेद्भक्त्या नास्ति तस्य पुनर्भवः
snānaṃ vilepanaṃ pūjā dhūpaṃ dīpaṃ ca saṃstavam ||
naivedyaṃ ca satāṃbūlaṃ jāgare dattamakṣayam
||43||स्नानं विलेपनं पूजा धूपं दीपं च संस्तवम् ॥
नैवेद्यं च सतांबूलं जागरे दत्तमक्षयम्
dhyātumicchati ṣaḍvaktraṃ yo māṃ bhaktiparāyaṇaḥ ||
sa karotu mahābhaktyā dvādaśyāṃ jāgaraṃ hareḥ
||44||ध्यातुमिच्छति षड्वक्त्रं यो मां भक्तिपरायणः ॥
स करोतु महाभक्त्या द्वादश्यां जागरं हरेः
vāsare vāsudevasya sarve devāḥ savāsavāḥ ||
dehamāśritya tiṣṭhaṃti ye prakurvaṃti jāgaram
||45||वासरे वासुदेवस्य सर्वे देवाः सवासवाः ॥
देहमाश्रित्य तिष्ठंति ये प्रकुर्वंति जागरम्
jāgarevāsudevasya mahābhāratakīrtanam ||
ye kurvaṃti gatiṃ yāṃti yogināṃ te na saṃśayaḥ
||46||जागरेवासुदेवस्य महाभारतकीर्तनम् ॥
ये कुर्वंति गतिं यांति योगिनां ते न संशयः
caritaṃ rāmadevasya ye vadhaṃ rāvaṇasya ca ||
paṭhaṃti jāgare viṣṇoste yāṃti paramāṃ gatima ||
47 adhītya caturo vedānkṛtvā caivārcanaṃ hareḥ ||
snātvā ca sarvatīrtheṣu jāgare tatphalaṃ hareḥ
||49||चरितं रामदेवस्य ये वधं रावणस्य च ॥
पठंति जागरे विष्णोस्ते यांति परमां गतिम ॥
४७ अधीत्य चतुरो वेदान्कृत्वा चैवार्चनं हरेः ॥
स्नात्वा च सर्वतीर्थेषु जागरे तत्फलं हरेः
rathānāmayutairyattu sahasrairvaravāraṇaiḥ ||
lakṣeṇāśvavarāṇāṃ tu tatphalaṃ jāgare hareḥ
||49||रथानामयुतैर्यत्तु सहस्रैर्वरवारणैः ॥
लक्षेणाश्ववराणां तु तत्फलं जागरे हरेः
dhānyaśailasahasraistu tulāpuruṣako ṭibhiḥ ||
yatphalaṃ munibhiḥ proktaṃ tatphalaṃ jāgare hareḥ
||50||धान्यशैलसहस्रैस्तु तुलापुरुषको टिभिः ॥
यत्फलं मुनिभिः प्रोक्तं तत्फलं जागरे हरेः
kanyākoṭipradānaṃ ca svarṇabhāraśataṃ tathā ||
dattaṃ ratnāyutaśataṃ yaiḥ kṛto jāgaro hareḥ
||51||कन्याकोटिप्रदानं च स्वर्णभारशतं तथा ॥
दत्तं रत्नायुतशतं यैः कृतो जागरो हरेः
aṣṭādaśapurāṇaistu paṭhitairyatphalaṃ bhavet ||
tatphalaṃ śatasāhasraṃ kṛte jāgaraṇe hareḥ
||52||अष्टादशपुराणैस्तु पठितैर्यत्फलं भवेत् ॥
तत्फलं शतसाहस्रं कृते जागरणे हरेः
manvādi paṭhatāṃ śāstraṃ yatphalaṃ hi dvijanmanaḥ ||
adhikaṃ phalamāpnoti kurvāṇo jāgaraṃ hareḥ
||53||मन्वादि पठतां शास्त्रं यत्फलं हि द्विजन्मनः ॥
अधिकं फलमाप्नोति कुर्वाणो जागरं हरेः
durbhikṣe cānnadātṝṇāṃ puṃsāṃ bhavati yatphalam ||
saṃnyāsināṃ sahasraistu yatphalaṃ bhojitaiḥ kalau ||
phalaṃ tatsamavāpnoti kurvatāṃ jāgaraṃ hareḥ
||54||दुर्भिक्षे चान्नदातॄणां पुंसां भवति यत्फलम् ॥
संन्यासिनां सहस्रैस्तु यत्फलं भोजितैः कलौ ॥
फलं तत्समवाप्नोति कुर्वतां जागरं हरेः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe caturthe dvārakāmāhātmye dvādaśījāgaraṇamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍviṃśatitamo'dhyāyaḥ || 26 ||