tīrthavṛndamāhātmyavarṇanam
prahlāda uvāca
tato gaccheddvijaśreṣṭhā gadātīrthamanuttamam ||
yatra snātvā naro bhaktyā labhedbhūdānajaṃ phalam
||1||ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गदातीर्थमनुत्तमम् ॥
यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्भूदानजं फलम्
tarpayetpitṛdevāṃśca ṛṣīṃścaiva yathākramam ||
śrāddhaṃ ca kārayettatra pitṝṇāṃ tṛptihetave
||2||तर्पयेत्पितृदेवांश्च ऋषींश्चैव यथाक्रमम् ॥
श्राद्धं च कारयेत्तत्र पितॄणां तृप्तिहेतवे
gadātīrthe tu deveśaṃ viṣṇuṃ vārāharūpiṇam ||
samabhyarcya naro bhaktyā viṣṇuloke mahīyate
||3||गदातीर्थे तु देवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम् ॥
समभ्यर्च्य नरो भक्त्या विष्णुलोके महीयते
nāgatīrthaṃ tato gacchetsaraḥ paramaśo bhanam ||
yatra snātvā naraḥ samyaṅnāgalokamavāpnuyāt
||4||नागतीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशो भनम् ॥
यत्र स्नात्वा नरः सम्यङ्नागलोकमवाप्नुयात्
bhadratīrthaṃ tato gacchetsarastribhuvanārcitam ||
snānamātreṇa labhate tiladhenuphalaṃ naraḥ
||5||भद्रतीर्थं ततो गच्छेत्सरस्त्रिभुवनार्चितम् ॥
स्नानमात्रेण लभते तिलधेनुफलं नरः
citrātīrthaṃ tato gacchetsaraḥ paramaśobhanam ||
snānamātreṇa labhate ghṛtadhenuphalaṃ naraḥ
||6||चित्रातीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशोभनम् ॥
स्नानमात्रेण लभते घृतधेनुफलं नरः
yadā dvārāvatī viprā plāvitā sāgareṇa hi ||
puṇyāni bahutīrthāni cchannāni jalapāṃsubhiḥ
||7||यदा द्वारावती विप्रा प्लाविता सागरेण हि ॥
पुण्यानि बहुतीर्थानि च्छन्नानि जलपांसुभिः
dṛśyāni katicitsaṃti hyadṛśyānyaparāṇi ca ||
tāni sarvāṇi viprendrāḥ kathayiṣyāmi sarvataḥ
||8||दृश्यानि कतिचित्संति ह्यदृश्यान्यपराणि च ॥
तानि सर्वाणि विप्रेन्द्राः कथयिष्यामि सर्वतः
caṃdrabhāgāṃ tato gacchetsarvapāpapraṇāśinīm ||
yatra snātvā naro bhaktyā vājapeyaphalaṃ labhet
||9||चंद्रभागां ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशिनीम् ॥
यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वाजपेयफलं लभेत्
devī caṃdrārcitā yatra yaśodā naṃdanaṃdinī ||
kaumārikā śaktihastā khaṅgakheṭakadhāriṇī
||10||देवी चंद्रार्चिता यत्र यशोदा नंदनंदिनी ॥
कौमारिका शक्तिहस्ता खङ्गखेटकधारिणी
keśyādidaityadalinī svasā vai rāmakṛṣṇayoḥ ||
yasyā darśanamātreṇa sarvānkāmānavāpnuyāt
||11||केश्यादिदैत्यदलिनी स्वसा वै रामकृष्णयोः ॥
यस्या दर्शनमात्रेण सर्वान्कामानवाप्नुयात्
tato gaccheta viprendrāstīrthaṃ mahiṣasaṃjñakam ||
yasya darśanamātreṇa mucyate sarvapātakaiḥ
||12||ततो गच्छेत विप्रेन्द्रास्तीर्थं महिषसंज्ञकम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः
muktidvāraṃ tato gacchettīrthaṃ pāpa praṇāśanam
||13||मुक्तिद्वारं ततो गच्छेत्तीर्थं पाप प्रणाशनम्
vasiṣṭhena samānītā muninā yatra gomatī ||
snāto bhavati gaṃgāyāṃ yatra snātvā kalau yuge
||14||वसिष्ठेन समानीता मुनिना यत्र गोमती ॥
स्नातो भवति गंगायां यत्र स्नात्वा कलौ युगे
gomatī niḥsṛtā yasmā tpraviṣṭā varuṇālayam ||
tatra snātvā naro bhaktyā aśvamedhaphalaṃ labhet
||15||गोमती निःसृता यस्मा त्प्रविष्टा वरुणालयम् ॥
तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्
bhṛguṇā hi tapastaptaṃ sthāpitā yatra cāṃbikā ||
bhṛgvarcitā tato devī prasiddhā śrūyate kṣitau
||16||भृगुणा हि तपस्तप्तं स्थापिता यत्र चांबिका ॥
भृग्वर्चिता ततो देवी प्रसिद्धा श्रूयते क्षितौ
saṃsiddhiṃ paramāṃ yāti yasyāḥ saṃsmaraṇānnaraḥ ||
śivaliṃgānyanekāni yatra santi mahītale
||17||संसिद्धिं परमां याति यस्याः संस्मरणान्नरः ॥
शिवलिंगान्यनेकानि यत्र सन्ति महीतले
tato gaccheta viprendrāḥ kālindīsara uttamam ||
kālindī sūryatanayā saraścakre tvanuttamam
||18||ततो गच्छेत विप्रेन्द्राः कालिन्दीसर उत्तमम् ॥
कालिन्दी सूर्यतनया सरश्चक्रे त्वनुत्तमम्
tatra snātvā naro bhaktyā na durgatimavāpnuyāt ||
sāṃbatīrthaṃ tato gacchetsarvapāpapraṇāśanam
||19||तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥
सांबतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम्
kṛtvā śrāddhaṃ ca vidhivallabhedgodānajaṃ phalam
||20||कृत्वा श्राद्धं च विधिवल्लभेद्गोदानजं फलम्
gacchecca śāṃkaraṃ tīrthaṃ tatastrailokyapāvanam ||
yatra snātvā naro bhaktyā labhedbahusuvarṇakam
||21||गच्छेच्च शांकरं तीर्थं ततस्त्रैलोक्यपावनम् ॥
यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्बहुसुवर्णकम्
tato nāgasaro gacchettīrthaṃ pāpapraṇāśanam ||
pitṝnsantarpya vidhivannāgalokamavāpnuyāt
||22||ततो नागसरो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥
पितॄन्सन्तर्प्य विधिवन्नागलोकमवाप्नुयात्
lakṣmīṃ nadīṃ tato gacchedgacchantīṃ sāgaraṃ prati ||
yasyā darśanamātreṇa mucyate sarvapātakaiḥ
||23||लक्ष्मीं नदीं ततो गच्छेद्गच्छन्तीं सागरं प्रति ॥
यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः
śrāddhe kṛte tu viprendrāḥ pitaro muktimāpnuyuḥ ||
dāne manorathāvāptirjāyate nātra saṃśayaḥ
||24||श्राद्धे कृते तु विप्रेन्द्राः पितरो मुक्तिमाप्नुयुः ॥
दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः
kaṃbusarastato gacchettīrthaṃ pāpapraṇāśanam ||
tarpaṇe ca kṛte śrāddhe hyagniṣṭomaphalaṃ labhet
||25||कंबुसरस्ततो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥
तर्पणे च कृते श्राद्धे ह्यग्निष्टोमफलं लभेत्
kuśatīrthaṃ tato gacchetsnātvā santarpayetpitṝn ||
dānaṃ dattvā yathāśaktyā nirmalaṃ lokamāpnuyāt
||26||कुशतीर्थं ततो गच्छेत्स्नात्वा सन्तर्पयेत्पितॄन् ॥
दानं दत्त्वा यथाशक्त्या निर्मलं लोकमाप्नुयात्
dyumnatīrthaṃ ca tatraiva sarvapāpapraṇāśanam ||
kṛtvā śrāddhaṃ ca tatraiva vājimedhaphalaṃ labhet
||27||द्युम्नतीर्थं च तत्रैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥
कृत्वा श्राद्धं च तत्रैव वाजिमेधफलं लभेत्
kuśatīrthaṃ tato gacchetpitṝṇāṃ tṛptirakṣayā ||
yatra śrāddhāttarpaṇācca jāyate nātra saṃśayaḥ
||28||कुशतीर्थं ततो गच्छेत्पितॄणां तृप्तिरक्षया ॥
यत्र श्राद्धात्तर्पणाच्च जायते नात्र संशयः
jālatīrthaṃ tato gacchetsarvapāpaharaṃ śubham ||
durvāsasā yatra śaptāḥ kopādyadukumārakāḥ
||29||जालतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापहरं शुभम् ॥
दुर्वाससा यत्र शप्ताः कोपाद्यदुकुमारकाः
devo jāleśvarastatra saṃ babhūva umāpatiḥ ||
jāleśvaraṃ naro dṛṣṭvā sadyaḥ pāpātpramucyate
||30||देवो जालेश्वरस्तत्र सं बभूव उमापतिः ॥
जालेश्वरं नरो दृष्ट्वा सद्यः पापात्प्रमुच्यते
saṃpūjya devaṃ bhaktyā ca śivalokamavāpnuyāt
||31||संपूज्य देवं भक्त्या च शिवलोकमवाप्नुयात्
cakrasvāmisutīrthaṃ ca tato gaccheddhi mānavaḥ ||
kṛtvā snānaṃ pitṝṃstarpya viṣṇulokamavāpnuyāt
||32||चक्रस्वामिसुतीर्थं च ततो गच्छेद्धि मानवः ॥
कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य विष्णुलोकमवाप्नुयात्
jaratkārukṛtaṃ tīrthaṃ sarvapāpapraṇāśanam ||
snātvā tatra dvijaśreṣṭhā na durgatimavāpnuyāt
||33||जरत्कारुकृतं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् ॥
स्नात्वा तत्र द्विजश्रेष्ठा न दुर्गतिमवाप्नुयात्
tato gaccheddvijaśreṣṭhāstīrthaṃ khañjanakābhidham ||
āsītkhañjanako nāma daityaścātibalānvitaḥ
||34||ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं खञ्जनकाभिधम् ॥
आसीत्खञ्जनको नाम दैत्यश्चातिबलान्वितः
tataḥ khañjanakaṃ tīrthaṃ tasya nāmneti viśrutam ||
tatra snātvā naro yāti somalokaṃ na saṃśayaḥ
||35||ततः खञ्जनकं तीर्थं तस्य नाम्नेति विश्रुतम् ॥
तत्र स्नात्वा नरो याति सोमलोकं न संशयः
santi tīrthānyanekāni suguptāni dvijottamāḥ ||
tāni gacchettu viprendrāḥ sarvapāpāpanuttaye
||36||सन्ति तीर्थान्यनेकानि सुगुप्तानि द्विजोत्तमाः ॥
तानि गच्छेत्तु विप्रेन्द्राः सर्वपापापनुत्तये
tato gaccheddvijaśreṣṭhāstīrthamānakadundubheḥ ||
śūratīrthaṃ paramakaṃ gadatīrthamataḥ param
||37||ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थमानकदुन्दुभेः ॥
शूरतीर्थं परमकं गदतीर्थमतः परम्
gāvalgaṇasya tīrthaṃ ca akrūrasya mahātmanaḥ ||
baladevasya tīrthaṃ tu ugrasenasya cāparam
||38||गावल्गणस्य तीर्थं च अक्रूरस्य महात्मनः ॥
बलदेवस्य तीर्थं तु उग्रसेनस्य चापरम्
arjunasya ca tīrthaṃ tu subhadrātīrthameva ca ||
devakītīrthamādyaṃ tu rohiṇītīrthameva ca
||39||अर्जुनस्य च तीर्थं तु सुभद्रातीर्थमेव च ॥
देवकीतीर्थमाद्यं तु रोहिणीतीर्थमेव च
uddhavasya ca tīrthaṃ tu sāraṃgākhyaṃ tathaiva ca ||
satyabhāmākṛtaṃ tīrthaṃ bhadrātīrthamataḥ param
||40||उद्धवस्य च तीर्थं तु सारंगाख्यं तथैव च ॥
सत्यभामाकृतं तीर्थं भद्रातीर्थमतः परम्
jāmadagnyasya tīrthaṃ tu rāmasya ca mahātmanaḥ ||
bhāsatīrthaṃ ca tatraiva śukatīrthamataḥ param
||41||जामदग्न्यस्य तीर्थं तु रामस्य च महात्मनः ॥
भासतीर्थं च तत्रैव शुकतीर्थमतः परम्
kardamasya ca tīrthaṃ tu kapilasya mahātmanaḥ ||
somatīrthaṃ ca tatraiva rohiṇītīrthameva ca
||42||कर्दमस्य च तीर्थं तु कपिलस्य महात्मनः ॥
सोमतीर्थं च तत्रैव रोहिणीतीर्थमेव च
etānyanyāni saṃkṣepānmayā vaḥ kathitāni ca ||
sarvapāpaharāṇīha mokṣadāni na saṃśayaḥ
||43||एतान्यन्यानि संक्षेपान्मया वः कथितानि च ॥
सर्वपापहराणीह मोक्षदानि न संशयः
pracchannāni dvijavarāstīrthāni kalisaṃkrame ||
plāvitāni samudreṇa pāṃsunā'pyudakena ca
||44||प्रच्छन्नानि द्विजवरास्तीर्थानि कलिसंक्रमे ॥
प्लावितानि समुद्रेण पांसुनाऽप्युदकेन च
etanmayā vaḥ kathitaṃ saṃkṣepāttīrthavistaram ||
ātmaprajñānumānena kimanyacchrotumicchatha
||45||एतन्मया वः कथितं संक्षेपात्तीर्थविस्तरम् ॥
आत्मप्रज्ञानुमानेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ
śṛṇuyātparayā bhaktyā tīrthayātrāmimāṃ dvijāḥ ||
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati
||46||शृणुयात्परया भक्त्या तीर्थयात्रामिमां द्विजाः ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakā māhātmye tīrthavṛndamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ || 16 ||