tulasīdhāraṇamāhātmyavarṇanam
mārkaṃḍeya uvāca
dvārakāyāśca māhātmyamiṃdradyumna nibodha me ||
kalau nivasate yatra kleśahā rukmiṇīpatiḥ
||1||द्वारकायाश्च माहात्म्यमिंद्रद्युम्न निबोध मे ॥
कलौ निवसते यत्र क्लेशहा रुक्मिणीपतिः
kalau kṛṣṇasya māhātmyaṃ ye śṛṇvaṃti paṭhaṃti ca ||
na teṣāṃ jāyate vāso yamaloke yugāṣṭakam
||2||कलौ कृष्णस्य माहात्म्यं ये शृण्वंति पठंति च ॥
न तेषां जायते वासो यमलोके युगाष्टकम्
nityaṃ kṛṣṇakathā yasya prāṇādapi garīyasī ||
na tasya durllabhaṃ kiṃcidiha loke paraṃ nṛpa
||3||नित्यं कृष्णकथा यस्य प्राणादपि गरीयसी ॥
न तस्य दुर्ल्लभं किंचिदिह लोके परं नृप
manvaṃtarasahasraistu kāśīvāsena yatphalam ||
tatphalaṃ dvārakāvāse vasatāṃ paṃcabhirdinaiḥ
||4||मन्वंतरसहस्रैस्तु काशीवासेन यत्फलम् ॥
तत्फलं द्वारकावासे वसतां पंचभिर्दिनैः
kalau nivasate yastu śvapaco dvārakāṃ yadi ||
yatīnāṃ gatimāpnoti prāha hyevaṃ prajāpatiḥ
||5||कलौ निवसते यस्तु श्वपचो द्वारकां यदि ॥
यतीनां गतिमाप्नोति प्राह ह्येवं प्रजापतिः
dvārakāṃ gaṃtukāmaṃ yaḥ pratyahaṃ kurute naraḥ ||
phalamāpnoti manujaḥ kurukṣetrasamudbhavam
||6||द्वारकां गंतुकामं यः प्रत्यहं कुरुते नरः ॥
फलमाप्नोति मनुजः कुरुक्षेत्रसमुद्भवम्
somagrahe ca yatproktaṃ yatphalaṃ somanāyake ||
dṛṣṭvā tatphalamāpnoti dvāravatyāṃ janārddanam
||7||सोमग्रहे च यत्प्रोक्तं यत्फलं सोमनायके ॥
दृष्ट्वा तत्फलमाप्नोति द्वारवत्यां जनार्द्दनम्
puṣkare kārttikīṃ kṛtvā yatphalaṃ varṣakoṭibhiḥ ||
tatphalaṃ dvārakāvāse dinenaikena jāyate
||8||पुष्करे कार्त्तिकीं कृत्वा यत्फलं वर्षकोटिभिः ॥
तत्फलं द्वारकावासे दिनेनैकेन जायते
dvārakāyāṃ dinaikena dṛṣṭe devakinaṃdane ||
phalaṃ koṭiguṇaṃ jñeyamatra lakṣaśatodbhavam
||9||द्वारकायां दिनैकेन दृष्टे देवकिनंदने ॥
फलं कोटिगुणं ज्ञेयमत्र लक्षशतोद्भवम्
kalau nivasatāṃ bhūpa dhanyāsteṣāṃ manorathāḥ ||
kṛṣṇasya darśane nityaṃ dvārakāgamane matiḥ
||10||कलौ निवसतां भूप धन्यास्तेषां मनोरथाः ॥
कृष्णस्य दर्शने नित्यं द्वारकागमने मतिः
ekāmapi dvādaśīṃ tu yaḥ karoti nṛpottama ||
kṛṣṇasya sannidhau bhūpa dvārakāyāḥ phalaṃ śṛṇu
||11||एकामपि द्वादशीं तु यः करोति नृपोत्तम ॥
कृष्णस्य सन्निधौ भूप द्वारकायाः फलं शृणु
dhanyāste kṛtakṛtyāste te janā lokapāvanāḥ ||
dṛṣṭaṃ kṛṣṇamukhaṃ yaistu pāpakoṭyayutāpaham
||12||धन्यास्ते कृतकृत्यास्ते ते जना लोकपावनाः ॥
दृष्टं कृष्णमुखं यैस्तु पापकोट्ययुतापहम्
yatphalaṃ vratasaṃyuktairvāsaraiḥ kṛṣṇasaṃyutaiḥ ||
yajñairdānairbṛhadbhiśca dvārakāyāṃ tathaikayā
||13||यत्फलं व्रतसंयुक्तैर्वासरैः कृष्णसंयुतैः ॥
यज्ञैर्दानैर्बृहद्भिश्च द्वारकायां तथैकया
kṣīrasnānaṃ prakurvaṃti ye narāḥ kṛṣṇa mūrdhani ||
śatāśvamedhajaṃ puṇyaṃ biṃdunā biṃdunā smṛtam
||14||क्षीरस्नानं प्रकुर्वंति ये नराः कृष्ण मूर्धनि ॥
शताश्वमेधजं पुण्यं बिंदुना बिंदुना स्मृतम्
dadhi kṣīrāddaśaguṇaṃ ghṛtaṃ dadhno daśottaram ||
ghṛtāddaśaguṇaṃ kṣaudraṃ kṣaudrāddaśaguṇottaram
||15||दधि क्षीराद्दशगुणं घृतं दध्नो दशोत्तरम् ॥
घृताद्दशगुणं क्षौद्रं क्षौद्राद्दशगुणोत्तरम्
puṣpodakaṃ ca ratnodaṃ varddhanaṃ ca daśottaram ||
maṃtrodakaṃ ca gaṃdhodaṃ tathaiva nṛpasattama
||16||पुष्पोदकं च रत्नोदं वर्द्धनं च दशोत्तरम् ॥
मंत्रोदकं च गंधोदं तथैव नृपसत्तम
ikṣo rasena snapanaṃ śatavājimakhaiḥ samam ||
tathaiva tīrthanīraṃ sa phalaṃ yacchati bhūmipa
||17||इक्षो रसेन स्नपनं शतवाजिमखैः समम् ॥
तथैव तीर्थनीरं स फलं यच्छति भूमिप
kṛṣṇaṃ snānārdragātraṃ ca vastreṇa parimārjati ||
tasya lakṣārjitasyāpi bhavetpāpasya mārjanam
||18||कृष्णं स्नानार्द्रगात्रं च वस्त्रेण परिमार्जति ॥
तस्य लक्षार्जितस्यापि भवेत्पापस्य मार्जनम्
snāpayitvā jagannāthaṃ puṣpamālāvarohaṇam ||
kurute pratipuṣpaṃ tu svarṇaniṣkāyutaṃ phalam
||19||स्नापयित्वा जगन्नाथं पुष्पमालावरोहणम् ॥
कुरुते प्रतिपुष्पं तु स्वर्णनिष्कायुतं फलम्
snānakāle tu devasya śaṃkhādīnāṃ tu vādanam |
kurute brahmaloke tu vasate brahmavāsaram
||20||स्नानकाले तु देवस्य शंखादीनां तु वादनम् ।
कुरुते ब्रह्मलोके तु वसते ब्रह्मवासरम्
snānakāle sa kṛṣṇasya paṭhennāmasahasrakam ||
pratyakṣaraṃ labhetpreṣṭaṃ kapilāgośatodbhavam
||21||स्नानकाले स कृष्णस्य पठेन्नामसहस्रकम् ॥
प्रत्यक्षरं लभेत्प्रेष्टं कपिलागोशतोद्भवम्
phalametanmahīpāla gītāyāḥ parikīrtitam ||
gajeṃdramokṣaṇenaivaṃ stavarājena kīrttitam
||22||फलमेतन्महीपाल गीतायाः परिकीर्तितम् ॥
गजेंद्रमोक्षणेनैवं स्तवराजेन कीर्त्तितम्
stavairṛṣikṛtairanyaiḥ paṭhitaiśca narādhipa ||
toṣamāpnoti deveśaḥ sarvānkāmānprayacchati
||23||स्तवैर्ऋषिकृतैरन्यैः पठितैश्च नराधिप ॥
तोषमाप्नोति देवेशः सर्वान्कामान्प्रयच्छति
kiṃ punarvedapāṭhaṃ tu snānakāle karoti yaḥ ||
tasya yallabhate puṇyaṃ na jñātaṃ naranāyaka
||24||किं पुनर्वेदपाठं तु स्नानकाले करोति यः ॥
तस्य यल्लभते पुण्यं न ज्ञातं नरनायक
snāna kāle ca saṃprāpte kṛṣṇasyāgre tu nartanam ||
gītaṃ caiva punastatra stavanaṃ vadanena hi
||25||स्नान काले च संप्राप्ते कृष्णस्याग्रे तु नर्तनम् ॥
गीतं चैव पुनस्तत्र स्तवनं वदनेन हि
snānakāle tu kṛṣṇasya jayaśabdaṃ karoti yaḥ ||
karatāla samāyuktaṃ gītanṛtyaṃ karoti ca
||26||स्नानकाले तु कृष्णस्य जयशब्दं करोति यः ॥
करताल समायुक्तं गीतनृत्यं करोति च
tatra ceṣṭāṃ prakurvāṇo hasate jalpate'pi vā ||
muktaṃ tena paraṃ māturyoniyaṃtrasya nirgamam
||27||तत्र चेष्टां प्रकुर्वाणो हसते जल्पतेऽपि वा ॥
मुक्तं तेन परं मातुर्योनियंत्रस्य निर्गमम्
nottānaśāyī bhavati māturaṃke nareśvara ||
guṇānpaṭhati kṛṣṇasya yaḥ kāle snānakarmaṇaḥ
||28||नोत्तानशायी भवति मातुरंके नरेश्वर ॥
गुणान्पठति कृष्णस्य यः काले स्नानकर्मणः
caṃdanāgurumiśreṇa kaṃkumena sugaṃdhinā ||
vilepayati yaḥ kṛṣṇaṃ karpūramṛganābhinā ||
kalpaṃ tu bhavane viṣṇorvasate pitṛbhiḥ saha
||29||चंदनागुरुमिश्रेण कंकुमेन सुगंधिना ॥
विलेपयति यः कृष्णं कर्पूरमृगनाभिना ॥
कल्पं तु भवने विष्णोर्वसते पितृभिः सह
pratyekaṃ caṃdanādīnāmiṃdradyumna na cānyathā ||
nānādeśasamudbhūtaiḥ suvastraiśca sukomalaiḥ
||30||प्रत्येकं चंदनादीनामिंद्रद्युम्न न चान्यथा ॥
नानादेशसमुद्भूतैः सुवस्त्रैश्च सुकोमलैः
dhūpayitvā sugaṃdhaiśca yo dhūpayati mānavaḥ ||
manvaṃtarāṇi vasate tatsaṃkhyāni harergṛhe
||31||धूपयित्वा सुगंधैश्च यो धूपयति मानवः ॥
मन्वंतराणि वसते तत्संख्यानि हरेर्गृहे
svaśaktyā devadeveśaṃ bhūṣaṇairbhūṣayaṃti ca ||
hemajairatulaiḥ śubhrairmaṇijaiśca suśobhanaiḥ
||32||स्वशक्त्या देवदेवेशं भूषणैर्भूषयंति च ॥
हेमजैरतुलैः शुभ्रैर्मणिजैश्च सुशोभनैः
teṣāṃ phalaṃ mahārāja rudrāśca vāsavādayaḥ
||33||तेषां फलं महाराज रुद्राश्च वासवादयः
jānaṃti munayo naiva varjayitvā tu mādhavam ||
ye'rcayaṃti jagannāthaṃ kṛṣṇaṃ kalimalāpaham ||
ketakītulasīpatraiḥ puṣpairmālatisaṃbhavaiḥ
||34||जानंति मुनयो नैव वर्जयित्वा तु माधवम् ॥
येऽर्चयंति जगन्नाथं कृष्णं कलिमलापहम् ॥
केतकीतुलसीपत्रैः पुष्पैर्मालतिसंभवैः
taddeśasaṃbhavaiścānyairbhūribhiḥ kusumairnṛpa ||
ekaikaṃ nṛpa śārdūla rājasūyasamaṃ smṛtam
||35||तद्देशसंभवैश्चान्यैर्भूरिभिः कुसुमैर्नृप ॥
एकैकं नृप शार्दूल राजसूयसमं स्मृतम्
ye kurvaṃti narāḥ pūjāṃ svaśaktyā rukmiṇīpateḥ ||
krīḍaṃti viṣṇuloke te manvataraśataṃ narāḥ
||36||ये कुर्वंति नराः पूजां स्वशक्त्या रुक्मिणीपतेः ॥
क्रीडंति विष्णुलोके ते मन्वतरशतं नराः
yaḥ punastulasīpatraiḥ komalamaṃjarīyutaiḥ ||
pūjayecchraddhayā yastu kṛṣṇaṃ devakinaṃdanam
||37||यः पुनस्तुलसीपत्रैः कोमलमंजरीयुतैः ॥
पूजयेच्छ्रद्धया यस्तु कृष्णं देवकिनंदनम्
yā gatiryogayuktānāṃ yā gatiryogaśālinām ||
yā gatirdānaśīlānāṃ yā gatistīrthasevinām
||38||या गतिर्योगयुक्तानां या गतिर्योगशालिनाम् ॥
या गतिर्दानशीलानां या गतिस्तीर्थसेविनाम्
yā gatirmātṛbhaktānāṃ dvādaśīṃ vedhavarjitām ||
kurvatāṃ jāgaraṃ viṣṇornṛtyatāṃ gāyatāṃ phalam
||39||या गतिर्मातृभक्तानां द्वादशीं वेधवर्जिताम् ॥
कुर्वतां जागरं विष्णोर्नृत्यतां गायतां फलम्
vaiṣṇavānāṃ tu bhaktānāṃ yatphalaṃ vedavādinām ||
paṭhatāṃ vaiṣṇavaṃ śāstraṃ vaiṣṇavānāṃ tu yacchatām
||40||वैष्णवानां तु भक्तानां यत्फलं वेदवादिनाम् ॥
पठतां वैष्णवं शास्त्रं वैष्णवानां तु यच्छताम्
tulasīmālayā kṛṣṇaḥ pūjito rukmiṇī patiḥ ||
phalametanmahīpāla yacchate nātra saśayaḥ
||41||तुलसीमालया कृष्णः पूजितो रुक्मिणी पतिः ॥
फलमेतन्महीपाल यच्छते नात्र सशयः
yathā lakṣmīḥ priyā viṣṇostulasī ca tato'dhikā ||
dvārakāyāṃ samutpannā viśeṣeṇa phalādhikā
||42||यथा लक्ष्मीः प्रिया विष्णोस्तुलसी च ततोऽधिका ॥
द्वारकायां समुत्पन्ना विशेषेण फलाधिका
yatra tatra sthito viṣṇustulasīdalamālayā ||
pūjito dvārakātulyaṃ puṇyaṃ sa yacchate kalau
||43||यत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तुलसीदलमालया ॥
पूजितो द्वारकातुल्यं पुण्यं स यच्छते कलौ
yo'rcayetketakīpatraiḥ kṛṣṇaṃ kalimalāpaham ||
patrepatre'śvamedhasyaphalaṃ yacchati bhūbhuja
||44||योऽर्चयेत्केतकीपत्रैः कृष्णं कलिमलापहम् ॥
पत्रेपत्रेऽश्वमेधस्यफलं यच्छति भूभुज
yo'rcayenmālatīpuṣpaiḥ kṛṣṇaṃ tribhuvaneśvaram ||
tenāptaṃ nāsti saṃdeho yatphalaṃ durlabhaṃ hareḥ
||45||योऽर्चयेन्मालतीपुष्पैः कृष्णं त्रिभुवनेश्वरम् ॥
तेनाप्तं नास्ति संदेहो यत्फलं दुर्लभं हरेः
ṛtukālodbhavaiḥ puṣpairyo'rcayedrukmiṇīpatim ||
sarvānkāmānavāpnoti durlabhāndevamānuṣaiḥ
||46||ऋतुकालोद्भवैः पुष्पैर्योऽर्चयेद्रुक्मिणीपतिम् ॥
सर्वान्कामानवाप्नोति दुर्लभान्देवमानुषैः
kṛṣṇenāguruṇā kṛṣṇaṃ dhūpayaṃti kalau yuge ||
sakarpūreṇa rājendra kṛṣṇatulyā bhavaṃti te
||47||कृष्णेनागुरुणा कृष्णं धूपयंति कलौ युगे ॥
सकर्पूरेण राजेन्द्र कृष्णतुल्या भवंति ते
sājyena guggulenāpi sugaṃdhena janārddanam ||
dhūpayitvā naro yāti padaṃ bhūyaḥ sadā śivam
||48||साज्येन गुग्गुलेनापि सुगंधेन जनार्द्दनम् ॥
धूपयित्वा नरो याति पदं भूयः सदा शिवम्
yo dadāti mahīpāla kṛṣṇasyāgre tu dīpakam ||
pātakaṃ tu samutsṛjya jyotīrūpaṃ labhetpadam
||49||यो ददाति महीपाल कृष्णस्याग्रे तु दीपकम् ॥
पातकं तु समुत्सृज्य ज्योतीरूपं लभेत्पदम्
dvāre kṛṣṇasya yo nityaṃ dīpamālāṃ karoti hi ||
saptadvīpavatīrājyaṃ dvīpedvīpe phalaṃ labhet
||50||द्वारे कृष्णस्य यो नित्यं दीपमालां करोति हि ॥
सप्तद्वीपवतीराज्यं द्वीपेद्वीपे फलं लभेत्
naivedyāni manojñāni kṛṣṇāya vinivedayet ||
kalpāṃtaṃ tatpitṝṇāṃ hi tṛptirbhavati śāśvatī
||51||नैवेद्यानि मनोज्ञानि कृष्णाय विनिवेदयेत् ॥
कल्पांतं तत्पितॄणां हि तृप्तिर्भवति शाश्वती
phalāni yacchate yo vai suhṛdyāni nareśvara ||
jāyaṃte tasya kalpāṃtaṃ saphalāstu manorathāḥ
||52||फलानि यच्छते यो वै सुहृद्यानि नरेश्वर ॥
जायंते तस्य कल्पांतं सफलास्तु मनोरथाः
tāṃbūlaṃ tu sakarpūraṃ sapūgaṃ naranāyaka ||
kṛṣṇāya yacchate yo vai padaṃ tasyāgnidaivatam
||53||तांबूलं तु सकर्पूरं सपूगं नरनायक ॥
कृष्णाय यच्छते यो वै पदं तस्याग्निदैवतम्
sanīraṃ karpuropetaṃ kuṃbhaṃ kṛṣṇāgrato nyaset ||
kalpāṃte na jalāpekṣāṃ kurvaṃti ca pitāmahāḥ
||54||सनीरं कर्पुरोपेतं कुंभं कृष्णाग्रतो न्यसेत् ॥
कल्पांते न जलापेक्षां कुर्वंति च पितामहाः
vyajanenātha vastreṇa subhaktyā mātariśvanā ||
devadevasya rājendra kurute dharmavāraṇam
||59||व्यजनेनाथ वस्त्रेण सुभक्त्या मातरिश्वना ॥
देवदेवस्य राजेन्द्र कुरुते धर्मवारणम्
tatkule nāsti pāpiṣṭho na ca loke yamasya ca ||
vāyulokānmahīpāla na punarvidyate gatiḥ
||56||तत्कुले नास्ति पापिष्ठो न च लोके यमस्य च ॥
वायुलोकान्महीपाल न पुनर्विद्यते गतिः
kṛṣṇaveśmani yaḥ kuryyātsadhūpaṃ puṣpamaṃḍapam ||
sapuṣpakavimānaistu krīḍate koṭibhirddivi
||57||कृष्णवेश्मनि यः कुर्य्यात्सधूपं पुष्पमंडपम् ॥
सपुष्पकविमानैस्तु क्रीडते कोटिभिर्द्दिवि
calaccāmaravātena kṛṣṇaṃ yastoṣayennaraḥ ||
tasyottamāṃgaṃ deveśaścuṃbate svamukhena hi
||58||चलच्चामरवातेन कृष्णं यस्तोषयेन्नरः ॥
तस्योत्तमांगं देवेशश्चुंबते स्वमुखेन हि
yaḥ kuryātkṛṣṇabhavanaṃ kadalīstaṃbhaśobhitam ||
vasatyarkaloke tu yāvadvasati medinī
||59||यः कुर्यात्कृष्णभवनं कदलीस्तंभशोभितम् ॥
वसत्यर्कलोके तु यावद्वसति मेदिनी
dhūpaṃ caṃdanamālāṃ tu kurute kṛṣṇasadmani ||
devakanyāyutairlakṣaiḥ sevyate suranāyakaiḥ
||60||धूपं चंदनमालां तु कुरुते कृष्णसद्मनि ॥
देवकन्यायुतैर्लक्षैः सेव्यते सुरनायकैः
dhvajamāropayedyastu prāsādopari bhaktitaḥ ||
tasya brahmapade vāsaḥ krīḍate brahmaṇā saha
||61||ध्वजमारोपयेद्यस्तु प्रासादोपरि भक्तितः ॥
तस्य ब्रह्मपदे वासः क्रीडते ब्रह्मणा सह
prāṃgaṇaṃ varṇakopetaṃ svastikaiśca samanvitaiḥ ||
devadevasya kurute krīḍate bhuvanatraye
||62||प्रांगणं वर्णकोपेतं स्वस्तिकैश्च समन्वितैः ॥
देवदेवस्य कुरुते क्रीडते भुवनत्रये
yo dadyānmaṇḍape puṣpaprakaraṃ rukmiṇīpateḥ ||
devodyāneṣu sarveṣu krīḍate naranāyakaiḥ
||63||यो दद्यान्मण्डपे पुष्पप्रकरं रुक्मिणीपतेः ॥
देवोद्यानेषु सर्वेषु क्रीडते नरनायकैः
prāsāde devadevasya citrakarma karoti yaḥ ||
vasate rudraloke tu yāvattiṣṭhaṃti sāgarāḥ
||64||प्रासादे देवदेवस्य चित्रकर्म करोति यः ॥
वसते रुद्रलोके तु यावत्तिष्ठंति सागराः
dadyāccandramayaṃ yastu kṛṣṇopari nareśvara ||
vasate dvārakāṃ yāvatsomaloke sa tiṣṭhati
||65||दद्याच्चन्द्रमयं यस्तु कृष्णोपरि नरेश्वर ॥
वसते द्वारकां यावत्सोमलोके स तिष्ठति
chatraṃ bahuśalākaṃ tu kiṃkiṇīvasraguṇṭhitam ||
divyaratnaiśca saṃyuktaṃ hemadaṇḍasamanvitam
||66||छत्रं बहुशलाकं तु किंकिणीवस्रगुण्ठितम् ॥
दिव्यरत्नैश्च संयुक्तं हेमदण्डसमन्वितम्
samarpayati kṛṣṇāya cchatraṃ lakṣārbudairvṛtam ||
amaraiḥ sahitaḥ sarvaiḥ krīḍate pitṛbhiḥ saha
||67||समर्पयति कृष्णाय च्छत्रं लक्षार्बुदैर्वृतम् ॥
अमरैः सहितः सर्वैः क्रीडते पितृभिः सह
dadyānnaravimānaṃ tu kṛṣṇāya naranāyaka ||
satkṛto dhanadenaiva vasate brahmavāsaram
||68||दद्यान्नरविमानं तु कृष्णाय नरनायक ॥
सत्कृतो धनदेनैव वसते ब्रह्मवासरम्
kṛtā pūjā dikaṃ bhūpa jvalaṃtaṃ kṛṣṇamūrddhani ||
ārārtikaṃ prakurvāṇo modate kṛṣṇasannidhau
||69||कृता पूजा दिकं भूप ज्वलंतं कृष्णमूर्द्धनि ॥
आरार्तिकं प्रकुर्वाणो मोदते कृष्णसन्निधौ
dīptimaṃtaṃ sakarpūraṃ karotyārārtikaṃ nṛpa ||
kṛṣṇasya vasate loke saptakalpāni mānavaḥ
||70||दीप्तिमंतं सकर्पूरं करोत्यारार्तिकं नृप ॥
कृष्णस्य वसते लोके सप्तकल्पानि मानवः
dhṛtvā śaṃkhodakaṃ yastu bhrāmayetkeśavopari ||
saṃnidhau vasate viṣṇoḥ kalpāṃtaṃ kṣīrasāgare
||71||धृत्वा शंखोदकं यस्तु भ्रामयेत्केशवोपरि ॥
संनिधौ वसते विष्णोः कल्पांतं क्षीरसागरे
evaṃ kṛtvā tu kṛpṇasya yaḥ karoti pradakṣiṇām ||
paṭhannāmasahasraṃ tu stavamanyaṃ paṭhannṛpa ||
saptadvīpavatīpuṇyaṃ labhate tu padepade
||72||एवं कृत्वा तु कृप्णस्य यः करोति प्रदक्षिणाम् ॥
पठन्नामसहस्रं तु स्तवमन्यं पठन्नृप ॥
सप्तद्वीपवतीपुण्यं लभते तु पदेपदे
kuryyāddaṇḍanamaskāramaśvamedhāyutaiḥ samam ||
kṛṣṇaṃ saṃtoṣayedyastu sugītairmadhuraiḥ svaraiḥ ||
sāmavedaphalaṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ
||73||कुर्य्याद्दण्डनमस्कारमश्वमेधायुतैः समम् ॥
कृष्णं संतोषयेद्यस्तु सुगीतैर्मधुरैः स्वरैः ॥
सामवेदफलं तस्य जायते नात्र संशयः
yo nṛtyati prahṛṣṭātmā bhāvairbahu subhaktitaḥ ||
sa nirddahati pāpāni manvaṃtarakṛtānyapi
||74||यो नृत्यति प्रहृष्टात्मा भावैर्बहु सुभक्तितः ॥
स निर्द्दहति पापानि मन्वंतरकृतान्यपि
yaḥ kṛṣṇāgre mahābhaktyā kuryyātpustakavācanam ||
pratyakṣaraṃ labhetpuṇyaṃ kapilāśatadānajam
||75||यः कृष्णाग्रे महाभक्त्या कुर्य्यात्पुस्तकवाचनम् ॥
प्रत्यक्षरं लभेत्पुण्यं कपिलाशतदानजम्
ṛgyajuḥsāmabhirvāgbhiḥ kṛṣṇaṃ saṃtoṣayaṃti ye ||
kalpāṃtaṃ brahmaloke tu te vasaṃti dvijottamāḥ
||76||ऋग्यजुःसामभिर्वाग्भिः कृष्णं संतोषयंति ये ॥
कल्पांतं ब्रह्मलोके तु ते वसंति द्विजोत्तमाः
yogaśāstrāṇi vedāṃtā npurāṇaṃ kṛṣṇasannidhau ||
paṭhaṃti ravibiṃbaṃ te bhittvā yāṃti harerlayam
||77||योगशास्त्राणि वेदांता न्पुराणं कृष्णसन्निधौ ॥
पठंति रविबिंबं ते भित्त्वा यांति हरेर्लयम्
gītā nāmasahasraṃ tu stavarājo hyanusmṛtiḥ ||
gajendramokṣaṇaṃ caiva kṛṣṇasyātīva vallabham
||78||गीता नामसहस्रं तु स्तवराजो ह्यनुस्मृतिः ॥
गजेन्द्रमोक्षणं चैव कृष्णस्यातीव वल्लभम्
śrīmadrāgavataṃ yastu paṭhate kṛṣṇasannidhau ||
kulakoṭiśatairyuktaḥ krīḍate yogibhiḥ sadā
||79||श्रीमद्रागवतं यस्तु पठते कृष्णसन्निधौ ॥
कुलकोटिशतैर्युक्तः क्रीडते योगिभिः सदा
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ bhārataṃ vyāsabhāṣitam ||
purāṇāni mahīpāla prāpto muktiṃ na saṃśayaḥ
||80||यः पठेद्रामचरितं भारतं व्यासभाषितम् ॥
पुराणानि महीपाल प्राप्तो मुक्तिं न संशयः
dvādaśīvāsare prāpta evaṃ kurvaṃti ye narāḥ ||
gītādyaiḥ śatasāhasraṃ puṇyaṃ yacchati keśavaḥ
||81||द्वादशीवासरे प्राप्त एवं कुर्वंति ये नराः ॥
गीताद्यैः शतसाहस्रं पुण्यं यच्छति केशवः
jāgare koṭiguṇitaṃ puṇyaṃ bhavati bhūbhipa ||
vasatāṃ dvārakāvāsātpratyahaṃ labhate phalam
||82||जागरे कोटिगुणितं पुण्यं भवति भूभिप ॥
वसतां द्वारकावासात्प्रत्यहं लभते फलम्
gomatīnīrapūtānāṃ kṛṣṇavaktrāvaloki nām ||
darśanātpātakaṃ teṣāṃ yāti varṣaśatārjitam
||83||गोमतीनीरपूतानां कृष्णवक्त्रावलोकि नाम् ॥
दर्शनात्पातकं तेषां याति वर्षशतार्जितम्
dhanyāste mānuṣe loke gomatyudadhivāriṇā ||
tarpayaṃti pitṝndevāngatvā dvāravatīṃ kalau
||84||धन्यास्ते मानुषे लोके गोमत्युदधिवारिणा ॥
तर्पयंति पितॄन्देवान्गत्वा द्वारवतीं कलौ
gaṃgādvāre prayāge ca gaṃgāyāṃ kurujāṃgale ||
prabhāse śuklatīrthe ca śrīsthale puṣkare'pi ca
||85||गंगाद्वारे प्रयागे च गंगायां कुरुजांगले ॥
प्रभासे शुक्लतीर्थे च श्रीस्थले पुष्करेऽपि च
snānena piṃḍadānena pitṝṇāṃ tarpaṇe kṛte ||
tṛptirbhavati bhūpāla tathā gomatidarśanāt
||86||स्नानेन पिंडदानेन पितॄणां तर्पणे कृते ॥
तृप्तिर्भवति भूपाल तथा गोमतिदर्शनात्
yojanairbahubhistiṣṭhangomatīti ca yo vadet ||
cāṃdrāyaṇasahasrasya phalamāpnoti yatnataḥ
||87||योजनैर्बहुभिस्तिष्ठन्गोमतीति च यो वदेत् ॥
चांद्रायणसहस्रस्य फलमाप्नोति यत्नतः
dhanyā dvāravatī loke vahate yatra gomatī ||
svayaṃ tu tiṣṭhate yatra nityaṃ rukmiṇivallabhaḥ
||88||धन्या द्वारवती लोके वहते यत्र गोमती ॥
स्वयं तु तिष्ठते यत्र नित्यं रुक्मिणिवल्लभः
na snātā gomatītīre kalau pāpena mohitāḥ ||
bhaviṣyati kathaṃ teṣāṃ pāpabaṃdhasya saṃkṣayaḥ
||89||न स्नाता गोमतीतीरे कलौ पापेन मोहिताः ॥
भविष्यति कथं तेषां पापबंधस्य संक्षयः
nirmitā svarganiḥśreṇī kalau kṛṣṇena gomatī ||
manasaḥ prītijananī jaṃtūnāṃ narasattama
||90||निर्मिता स्वर्गनिःश्रेणी कलौ कृष्णेन गोमती ॥
मनसः प्रीतिजननी जंतूनां नरसत्तम
na dṛśyaṃ svargasopānaṃ dṛśyate gomatīsamam ||
sukhadaṃ pāpināṃ puṃsāṃ snānamātreṇa mokṣadam
||91||न दृश्यं स्वर्गसोपानं दृश्यते गोमतीसमम् ॥
सुखदं पापिनां पुंसां स्नानमात्रेण मोक्षदम्
gomatīnīrasaṃyukto yatra garjati sāgaraḥ ||
tatra gacchennaravyāghra kṛṣṇastiṣṭhati yatra vai
||92||गोमतीनीरसंयुक्तो यत्र गर्जति सागरः ॥
तत्र गच्छेन्नरव्याघ्र कृष्णस्तिष्ठति यत्र वै
yatra cakrāṃkitaśilā gomatyudadhiniḥsṛtāḥ ||
yacchaṃti pūjitā mokṣaṃ tāṃ purīṃ ko na sevate
||93||यत्र चक्रांकितशिला गोमत्युदधिनिःसृताः ॥
यच्छंति पूजिता मोक्षं तां पुरीं को न सेवते
yatra cakrāṃkitā mṛtsnā tiṣṭhate nirmalā nṛpa ||
kalau pāpavināśārthaṃ tāṃ purīṃ ko na sevate
||94||यत्र चक्रांकिता मृत्स्ना तिष्ठते निर्मला नृप ॥
कलौ पापविनाशार्थं तां पुरीं को न सेवते
apradṛśyā purā loke daityadānavarakṣasām ||
śaraṇyā devatādīnāṃ purīṃ tāṃ ko na sevate
||95||अप्रदृश्या पुरा लोके दैत्यदानवरक्षसाम् ॥
शरण्या देवतादीनां पुरीं तां को न सेवते
tyajate yāṃ kalau naiva kṛṣṇo devakinandanaḥ ||
karmaṇā manasā vācā tāṃ purīṃ ko na sevate
||96||त्यजते यां कलौ नैव कृष्णो देवकिनन्दनः ॥
कर्मणा मनसा वाचा तां पुरीं को न सेवते
mārkaṃḍeya uvāca
śṛṇu rājanpravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm ||
yāṃ śrutvā mucyate nūnaṃ duḥkhasaṃsāra baṃdhanāt
||97||शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् ॥
यां श्रुत्वा मुच्यते नूनं दुःखसंसार बंधनात्
avantīviṣaye pūrvaṃ brāhmaṇo vedapāragaḥ ||
caṃdraśarmeti vikhyātaḥ śivabhaktaḥ sadā nṛpa
||98||अवन्तीविषये पूर्वं ब्राह्मणो वेदपारगः ॥
चंद्रशर्मेति विख्यातः शिवभक्तः सदा नृप
manasā karmaṇā vācā nānyaṃ dhyāti sadāśivāt ||
śaivādvratādvrataṃ nānyatkaroti ca narādhipa
||99||मनसा कर्मणा वाचा नान्यं ध्याति सदाशिवात् ॥
शैवाद्व्रताद्व्रतं नान्यत्करोति च नराधिप
nopavāsaṃ haridine kurute na vrataṃ hareḥ ||
vinā caturdaśīṃ rājannānyadevasamudbhavam
||100||नोपवासं हरिदिने कुरुते न व्रतं हरेः ॥
विना चतुर्दशीं राजन्नान्यदेवसमुद्भवम्
yatrayatra śivakṣetraṃ yatra tīrthaṃ tu śāṃkaram ||
tatra gacchati rājendra vaiṣṇavaṃ naiva gacchati
||101||यत्रयत्र शिवक्षेत्रं यत्र तीर्थं तु शांकरम् ॥
तत्र गच्छति राजेन्द्र वैष्णवं नैव गच्छति
prativarṣaṃ tu kurute somanāthasya darśanam ||
na jahāti viśeṣeṇa somaparva nareśvara
||102||प्रतिवर्षं तु कुरुते सोमनाथस्य दर्शनम् ॥
न जहाति विशेषेण सोमपर्व नरेश्वर
evaṃ prakurvatastasya varṣāṇi navasaptatiḥ ||
gatāni kila rājendra śivabhaktiṃ prakurvataḥ
||103||एवं प्रकुर्वतस्तस्य वर्षाणि नवसप्ततिः ॥
गतानि किल राजेन्द्र शिवभक्तिं प्रकुर्वतः
kadācitsomaparvaṇyāgate somopanāyakam ||
nānādeśānmahīpāla hyasaṃkhyātāśca mānavāḥ
||104||कदाचित्सोमपर्वण्यागते सोमोपनायकम् ॥
नानादेशान्महीपाल ह्यसंख्याताश्च मानवाः
gatāḥ kṛṣṇapurīṃ sarve dṛṣṭvā someśvaraṃ prabhum ||
āhūtastaiścaṃdraśarmā na gato dvārakāṃ purīm
||105||गताः कृष्णपुरीं सर्वे दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम् ॥
आहूतस्तैश्चंद्रशर्मा न गतो द्वारकां पुरीम्
śivakṣetrātparaṃ tīrthaṃ nāhaṃ manye jaga ttraye ||
nānyadevo mayā jñāta īśvarāddevanāyakāt
||106||शिवक्षेत्रात्परं तीर्थं नाहं मन्ये जग त्त्रये ॥
नान्यदेवो मया ज्ञात ईश्वराद्देवनायकात्
vinā'nye caṃdraśarmāṇaṃ gatāste dvārakāṃ purīm ||
anyasmindivase rājangacchataḥ svagṛhaṃ prati ||
cakruste darśanaṃ svapne caṃdraśarmapitāmahāḥ
||108||विनाऽन्ये चंद्रशर्माणं गतास्ते द्वारकां पुरीम् ॥
अन्यस्मिन्दिवसे राजन्गच्छतः स्वगृहं प्रति ॥
चक्रुस्ते दर्शनं स्वप्ने चंद्रशर्मपितामहाः
pretabhūtā mahākāyāḥ kṣutkṣāmāścaiva bhīṣaṇāḥ ||
dṛṣṭvā svapnaṃ mahā raudraṃ bhīto'sau ca prakaṃpitaḥ
||109||प्रेतभूता महाकायाः क्षुत्क्षामाश्चैव भीषणाः ॥
दृष्ट्वा स्वप्नं महा रौद्रं भीतोऽसौ च प्रकंपितः
candraśarmovāca
ke yūyaṃ vikṛtākārā jaṃtūnāṃ ca bhayānakāḥ ||
pṛthvīsamudbhavā jīvā na dṛṣṭā na śrutā mayā
||110||के यूयं विकृताकारा जंतूनां च भयानकाः ॥
पृथ्वीसमुद्भवा जीवा न दृष्टा न श्रुता मया
pretā ūcuḥ
mā bhayaṃ kuru vipreṃdra tava pūrvapitāmahāḥ ||
āgatāstvatsamīpe tu mahāduḥkhena pīḍitāḥ
||111||मा भयं कुरु विप्रेंद्र तव पूर्वपितामहाः ॥
आगतास्त्वत्समीपे तु महादुःखेन पीडिताः
candraśarmovāca
iṣṭaṃ dattaṃ tapastaptaṃ bhavadbhirmatpitāmahaiḥ ||
pretatve kāraṇaṃ yatsyādbhavatāṃ vismayo mama
||112||इष्टं दत्तं तपस्तप्तं भवद्भिर्मत्पितामहैः ॥
प्रेतत्वे कारणं यत्स्याद्भवतां विस्मयो मम
pretā ūcuḥ
śṛṇu putra pravakṣyāmaḥ pretayonestu kāraṇam ||
vāsaraṃ vāsudevasya sadā viddhaṃ kṛtaṃ purā
||113||शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामः प्रेतयोनेस्तु कारणम् ॥
वासरं वासुदेवस्य सदा विद्धं कृतं पुरा
pretatvaṃ tena saṃprāptamasmābhiḥ śṛṇu putraka ||
viśeṣeṇa kṛtaṃ rātrau viddhaṃ jāgaraṇaṃ hareḥ
||114||प्रेतत्वं तेन संप्राप्तमस्माभिः शृणु पुत्रक ॥
विशेषेण कृतं रात्रौ विद्धं जागरणं हरेः
patanaṃ narake ghore bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||
tvayā saha na saṃdeho yāvadābhūtasaṃplavam
||115||पतनं नरके घोरे भविष्यति न संशयः ॥
त्वया सह न संदेहो यावदाभूतसंप्लवम्
candraśarmovāca
haribhaktivihīnānāṃ dvādaśīvratavarjinām ||
nāśaṃ na yāti pretatvaṃ pūjitaiḥ śaṃkarādibhiḥ
||116||हरिभक्तिविहीनानां द्वादशीव्रतवर्जिनाम् ॥
नाशं न याति प्रेतत्वं पूजितैः शंकरादिभिः
na vā santoṣito devo bhaktyā tripuranāśanaḥ ||
pradāsyati gatiṃ nūnaṃ pretatvaṃ na gamiṣyati
||117||न वा सन्तोषितो देवो भक्त्या त्रिपुरनाशनः ॥
प्रदास्यति गतिं नूनं प्रेतत्वं न गमिष्यति
pretā ūcuḥ
prāyaścittaṃ vinā putra dvādaśīvedhasaṃbhavam ||
āpanna gacchate nūnaṃ pretatvaṃ naiva gacchati
||118||प्रायश्चित्तं विना पुत्र द्वादशीवेधसंभवम् ॥
आपन्न गच्छते नूनं प्रेतत्वं नैव गच्छति
prāyaścittī sadā putra pūjayāno'pi śaṃkaram ||
vinā keśavapūjābhiḥ pāpaṃ bhajati govadham
||119||प्रायश्चित्ती सदा पुत्र पूजयानोऽपि शंकरम् ॥
विना केशवपूजाभिः पापं भजति गोवधम्
prathamaṃ keśavaḥ pūjyaḥ paścāddevo maheśvaraḥ ||
pūjanīyāśca bhaktyā vai yāścānyāḥ saṃti devatāḥ
||120||प्रथमं केशवः पूज्यः पश्चाद्देवो महेश्वरः ॥
पूजनीयाश्च भक्त्या वै याश्चान्याः संति देवताः
mūlācchākhāḥ praśākhāśca bhavaṃti bahuśastataḥ ||
vāsudevātsamudbhūtaṃ jagadetaccarācaram
||121||मूलाच्छाखाः प्रशाखाश्च भवंति बहुशस्ततः ॥
वासुदेवात्समुद्भूतं जगदेतच्चराचरम्
tasmānmūlaṃ parityajya śākhāṃ naivārcayedbudhaḥ ||
viśeṣeṇa jagannāthaṃ trailokyādhipatiṃ harim
||122||तस्मान्मूलं परित्यज्य शाखां नैवार्चयेद्बुधः ॥
विशेषेण जगन्नाथं त्रैलोक्याधिपतिं हरिम्
taddine ye prakurvaṃti samyagvedhena śobhitam ||
saśalyaṃ tanna saṃdehaḥ pretatvaṃ yāti tena ca
||123||तद्दिने ये प्रकुर्वंति सम्यग्वेधेन शोभितम् ॥
सशल्यं तन्न संदेहः प्रेतत्वं याति तेन च
havyaṃ devā na gṛhṇanti kavyaṃ ca pitarastathā ||
pūjāṃ gṛhṇāti no sūryastathā caiva pitāmahāḥ
||124||हव्यं देवा न गृह्णन्ति कव्यं च पितरस्तथा ॥
पूजां गृह्णाति नो सूर्यस्तथा चैव पितामहाः
pretāste ye prakurvaṃti saśalyaṃ vāsaraṃ hareḥ ||
paurṇamāsīdvaye prāpte rākā sāgnivivarjitā
||125||प्रेतास्ते ये प्रकुर्वंति सशल्यं वासरं हरेः ॥
पौर्णमासीद्वये प्राप्ते राका साग्निविवर्जिता
viśeṣeṇa tu vaiśākhī śrāddhādīnāṃ praśasyate ||
vaiśākhe tu tṛtīyāṃ vai pūrvaviddhāṃ karoti yaḥ
||126||विशेषेण तु वैशाखी श्राद्धादीनां प्रशस्यते ॥
वैशाखे तु तृतीयां वै पूर्वविद्धां करोति यः
havyaṃ devā na gṛhṇaṃti kavyaṃ caiva pitāmahāḥ ||
yatra devā na gṛhṇaṃti kathaṃ tatra pitāmahāḥ ||
tasmātkāryyā tṛtīyā ca pūrvaviddhā budhairnaraiḥ
||127||हव्यं देवा न गृह्णंति कव्यं चैव पितामहाः ॥
यत्र देवा न गृह्णंति कथं तत्र पितामहाः ॥
तस्मात्कार्य्या तृतीया च पूर्वविद्धा बुधैर्नरैः
kurvate yadi mohādvā pretatvaṃ śāśvataṃ tataḥ ||
nāpayāti kṛtaiḥ puṇyairbahuśastīrthasevanaiḥ
||128||कुर्वते यदि मोहाद्वा प्रेतत्वं शाश्वतं ततः ॥
नापयाति कृतैः पुण्यैर्बहुशस्तीर्थसेवनैः
daśamīṃ paurṇamāsīṃ ca pitroḥ sāṃvatsaraṃ dinam ||
pūrvaviddhaṃ prakurvāṇo narakaṃ pratipadyate
||129||दशमीं पौर्णमासीं च पित्रोः सांवत्सरं दिनम् ॥
पूर्वविद्धं प्रकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते
darśaśca paurṇamāsī ca sāgnikaiḥ pūrvasaṃyutā ||
nāgnihīnaistu karttavyā punarāha prajāpatiḥ
||130||दर्शश्च पौर्णमासी च साग्निकैः पूर्वसंयुता ॥
नाग्निहीनैस्तु कर्त्तव्या पुनराह प्रजापतिः
kṣayāhe tu punaḥ proktā svakālavyāpinī tithiḥ ||
śrāddhaṃ tatra prakartavyaṃ hrāsavṛddhī na kāraṇam
||131||क्षयाहे तु पुनः प्रोक्ता स्वकालव्यापिनी तिथिः ॥
श्राद्धं तत्र प्रकर्तव्यं ह्रासवृद्धी न कारणम्
tatroktaṃ manunā putra vedāṃtairbhāṣyakāribhiḥ ||
tatpramāṇaṃ prakartavyaṃ pretatvaṃ bhavato'nyathā
||132||तत्रोक्तं मनुना पुत्र वेदांतैर्भाष्यकारिभिः ॥
तत्प्रमाणं प्रकर्तव्यं प्रेतत्वं भवतोऽन्यथा
etai. prakāraiḥ pretatvaṃ prāṇināṃ jāyate bhuvi ||
nirīkṣya dharmaśāstrāṇi kāryyaṃ vihitamātmanaḥ
||133||एतै. प्रकारैः प्रेतत्वं प्राणिनां जायते भुवि ॥
निरीक्ष्य धर्मशास्त्राणि कार्य्यं विहितमात्मनः
praṇamya somanāthaṃ tu yātrāṃ kṛtvā na gacchati ||
kṛṣṇasya darśanārthāya tasya kiṃ jāyate phalam
||134||प्रणम्य सोमनाथं तु यात्रां कृत्वा न गच्छति ॥
कृष्णस्य दर्शनार्थाय तस्य किं जायते फलम्
kathyate paramā mūrtirharirīśvarasaṃ saṃsthitā ||
vibhedo nātra kartavyo yathā śaṃbhustathā hariḥ
||135||कथ्यते परमा मूर्तिर्हरिरीश्वरसं संस्थिता ॥
विभेदो नात्र कर्तव्यो यथा शंभुस्तथा हरिः
kṛṣṇasya somanāthasya nāṃtaraṃ dṛśyate kvacit ||
yātrā śrīsomanāthasya saṃpūrṇā kṛṣṇadarśanāt
||136||कृष्णस्य सोमनाथस्य नांतरं दृश्यते क्वचित् ॥
यात्रा श्रीसोमनाथस्य संपूर्णा कृष्णदर्शनात्
tasmādubhayataḥ putra gantavyaṃ nātra saṃśayaḥ ||
dṛṣṭvā someśvaraṃ devaṃ gaṃtavyaṃ dvārakāṃ prati
||137||तस्मादुभयतः पुत्र गन्तव्यं नात्र संशयः ॥
दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं गंतव्यं द्वारकां प्रति
prabhāse somanāthasya liṃgamadhye vyavasthitaḥ ||
svayaṃ tiṣṭhati puṇyātmā bhogaṃ gṛhṇāti keśavaḥ
||138||प्रभासे सोमनाथस्य लिंगमध्ये व्यवस्थितः ॥
स्वयं तिष्ठति पुण्यात्मा भोगं गृह्णाति केशवः
dṛṣṭvā someśvaraṃ devaṃ dvārakāṃ na naro gataḥ ||
patanaṃ narake ghore pitṝṇāṃ ca bhaviṣyati
||139||दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं द्वारकां न नरो गतः ॥
पतनं नरके घोरे पितॄणां च भविष्यति
viśeṣeṇa tvayā vatsa na kṛtaṃ dvādaśīvratam ||
vrataṃ kṛtaṃ yadasmābhistatkṛtaṃ vedhasaṃyutam ||
nirgamaṃ yamalokāddhi tadasmākaṃ na dṛśyate
||140||विशेषेण त्वया वत्स न कृतं द्वादशीव्रतम् ॥
व्रतं कृतं यदस्माभिस्तत्कृतं वेधसंयुतम् ॥
निर्गमं यमलोकाद्धि तदस्माकं न दृश्यते
candraśarmovāca
yadi tāta mayā'jñānānna kṛtaṃ dvādaśīvratam ||
kasmātkṛtaṃ saśalyaṃ tu bhavadbhirdvādaśīvratam
||141||यदि तात मयाऽज्ञानान्न कृतं द्वादशीव्रतम् ॥
कस्मात्कृतं सशल्यं तु भवद्भिर्द्वादशीव्रतम्
pretā ūcuḥ
kuvipraistu kudaivajñaiḥ śukramāyāvimohitaiḥ ||
pāruṣyatāhetukaiśca pretayonimimāṃ gatāḥ
||142||कुविप्रैस्तु कुदैवज्ञैः शुक्रमायाविमोहितैः ॥
पारुष्यताहेतुकैश्च प्रेतयोनिमिमां गताः
dattaṃ taptaṃ hutaṃ japtamasmākaṃ viphalaṃ gatam ||
saṃprāptā pretayonistu saśalyādvādaśīvratāt
||143||दत्तं तप्तं हुतं जप्तमस्माकं विफलं गतम् ॥
संप्राप्ता प्रेतयोनिस्तु सशल्याद्वादशीव्रतात्
saśalyaṃ ye prakurvaṃti vāsaraṃ keśava priyam ||
teṣāṃ pitāmahāḥ svargātpretatvaṃ yāṃti putraka
||144||सशल्यं ये प्रकुर्वंति वासरं केशव प्रियम् ॥
तेषां पितामहाः स्वर्गात्प्रेतत्वं यांति पुत्रक
candraśarmovāca
pretatvaṃ nāśamāyāti kathametatpitāmahāḥ ||
karmaṇā kena tatsarvaṃ yaccāhaṃ prakaromi tat
||145||प्रेतत्वं नाशमायाति कथमेतत्पितामहाः ॥
कर्मणा केन तत्सर्वं यच्चाहं प्रकरोमि तत्
pretā ūcuḥ
mā gayāṃ mā prayāgaṃ ca puṣkare kurujāṃgale ||
ayodhyāyāmavaṃtyāṃ vā madhurāyāṃ na cārbude
||146||मा गयां मा प्रयागं च पुष्करे कुरुजांगले ॥
अयोध्यायामवंत्यां वा मधुरायां न चार्बुदे
na cānyattīrthalakṣaṃ tu varjayitvā tu gomatīm ||
gaṃgā sarasvatī caiva narmadā naiva puṣkaram
||147||न चान्यत्तीर्थलक्षं तु वर्जयित्वा तु गोमतीम् ॥
गंगा सरस्वती चैव नर्मदा नैव पुष्करम्
yādṛśaṃ gomatītīre kalau pretatvanāśanam ||
gomatīnīradānena kṛṣṇavaktravilokanāt
||148||यादृशं गोमतीतीरे कलौ प्रेतत्वनाशनम् ॥
गोमतीनीरदानेन कृष्णवक्त्रविलोकनात्
vilayaṃ yāṃti pāpāni janmakoṭikṛtānyapi ||
vṛthā saṃnyāsināṃ puṇyaṃ vṛthā ca vanavāsinām
||149||विलयं यांति पापानि जन्मकोटिकृतान्यपि ॥
वृथा संन्यासिनां पुण्यं वृथा च वनवासिनाम्
saśalyaṃ vāsaraṃ viṣṇoḥ kurvaṃti yadi putraka ||
tasmādgaccha mukhaṃ paśya pūrṇacandrasamaṃ mukham
||150||सशल्यं वासरं विष्णोः कुर्वंति यदि पुत्रक ॥
तस्माद्गच्छ मुखं पश्य पूर्णचन्द्रसमं मुखम्
kṛṣṇasya dvārakāṃ gatvā yathāsmākaṃ gatirbhavet ||
viphalaṃ tava saṃjātā na kṛtaṃ yadupārjjitam
||151||कृष्णस्य द्वारकां गत्वा यथास्माकं गतिर्भवेत् ॥
विफलं तव संजाता न कृतं यदुपार्ज्जितम्
tadvyartha sakalaṃ jātaṃ vinā keśava pūjanāt ||
vinā keśavapūjāyāḥ śaṃkaro yastvayārccitaḥ ||
tatpuṇyaṃ viphalaṃ jātaṃ pretayoniṃ gamiṣyasi
||152||तद्व्यर्थ सकलं जातं विना केशव पूजनात् ॥
विना केशवपूजायाः शंकरो यस्त्वयार्च्चितः ॥
तत्पुण्यं विफलं जातं प्रेतयोनिं गमिष्यसि
saṃpūrṇaṃ tava puṇyaṃ ca dvārakā kṛṣṇadarśanāt ||
bhaviṣyati na sandeho gomatyudadhisannidhau
||153||संपूर्णं तव पुण्यं च द्वारका कृष्णदर्शनात् ॥
भविष्यति न सन्देहो गोमत्युदधिसन्निधौ
dṛṣṭvā someśvaraṃ devaṃ kṛṣṇaṃ yadi na paśyati ||
yātrāphalaṃ na cāpnoti vadatyevaṃ svayaṃ śivaḥ
||154||दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं कृष्णं यदि न पश्यति ॥
यात्राफलं न चाप्नोति वदत्येवं स्वयं शिवः
dṛṣṭo'haṃ tairna sandeho yaiḥ kṛtaṃ kṛṣṇadarśanam ||
ekā mūrtirna sandeho mama kṛṣṇasya nāṃtaram
||155||दृष्टोऽहं तैर्न सन्देहो यैः कृतं कृष्णदर्शनम् ॥
एका मूर्तिर्न सन्देहो मम कृष्णस्य नांतरम्
dṛṣṭvā māṃ dvārakāṃ gatvā karttavyaṃ kṛṣṇadarśanam ||
dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ tu māṃ paśyedyāsyatyeva mahāphalam
||156||दृष्ट्वा मां द्वारकां गत्वा कर्त्तव्यं कृष्णदर्शनम् ॥
दृष्ट्वा कृष्णं तु मां पश्येद्यास्यत्येव महाफलम्
kṛṣṇadarśanapūtātmā yo māṃ paśyati mānavaḥ ||
na tasya punarāvṛttirmama lokācca vaiṣṇavāt
||157||कृष्णदर्शनपूतात्मा यो मां पश्यति मानवः ॥
न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोकाच्च वैष्णवात्
ityāha devadeveśaḥ svayaṃ somapatiḥ purā ||
viprāṇāṃ śrutamasmābhirvadatāṃ puṣkare satām
||158||इत्याह देवदेवेशः स्वयं सोमपतिः पुरा ॥
विप्राणां श्रुतमस्माभिर्वदतां पुष्करे सताम्
tasmādgaccha prayāṇārtha kuru kṛṣṇasya darśanam ||
anyathā yāsyase yoniṃ paiśācīṃ pāpadāyinīm
||159||तस्माद्गच्छ प्रयाणार्थ कुरु कृष्णस्य दर्शनम् ॥
अन्यथा यास्यसे योनिं पैशाचीं पापदायिनीम्
kṛtāparādho'pi yadā kurute kṛṣṇadarśanam ||
mucyate nā'tra saṃdehaḥ pāpājjanmakṛtādapi
||160||कृतापराधोऽपि यदा कुरुते कृष्णदर्शनम् ॥
मुच्यते नाऽत्र संदेहः पापाज्जन्मकृतादपि
pūjite devadeveśe kṛṣṇe devakinandane ||
pūjitā devatāḥ sarvā brahmarudrabhagādikāḥ
||161||पूजिते देवदेवेशे कृष्णे देवकिनन्दने ॥
पूजिता देवताः सर्वा ब्रह्मरुद्रभगादिकाः
vinā kṛṣṇasya pūjāṃ ca rudrādyāstridivaukasaḥ ||
pūjitā naiva kurvaṃti tuṣṭiṃ putra pitāmahāḥ
||162||विना कृष्णस्य पूजां च रुद्राद्यास्त्रिदिवौकसः ॥
पूजिता नैव कुर्वंति तुष्टिं पुत्र पितामहाः
tasmāddvāravatīṃ gatvā kṛṣṇasya darśanaṃ kuru ||
pretayonervinirmuktā yāsyāmaḥ paramāṃ gatim
||163||तस्माद्द्वारवतीं गत्वा कृष्णस्य दर्शनं कुरु ॥
प्रेतयोनेर्विनिर्मुक्ता यास्यामः परमां गतिम्
gomatīnīradhautāni yasyāṃgāni kalau yuge ||
munibhiryonigamanaṃ tasya dṛṣṭaṃ na putraka
||164||गोमतीनीरधौतानि यस्यांगानि कलौ युगे ॥
मुनिभिर्योनिगमनं तस्य दृष्टं न पुत्रक
tāḍitāḥ pādayugmena gomatīnīravīcayaḥ ||
agatīnāṃ prakurvati gatiṃ vai brahmavādinām
||165||ताडिताः पादयुग्मेन गोमतीनीरवीचयः ॥
अगतीनां प्रकुर्वति गतिं वै ब्रह्मवादिनाम्
yaḥ punaḥ kurute śrāddhaṃ gomatyudadhisaṃgame ||
pitṝṇāṃ jāyate tṛptiryāvadābhūtasaṃplavam
||166||यः पुनः कुरुते श्राद्धं गोमत्युदधिसंगमे ॥
पितॄणां जायते तृप्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्
sasāgaradharāyāṃ ca sarvatīrtheṣu yatphalam ||
dinenaikena tatpuṇyaṃ dvārakākṛṣṇasannidhau
||167||ससागरधरायां च सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥
दिनेनैकेन तत्पुण्यं द्वारकाकृष्णसन्निधौ
yatphalaṃ tridaśairdṛṣṭaṃ sarvatīrthasamudbhavam ||
tatphalaṃ labhate sarvaṃ dvārakāyāṃ dinedine
||168||यत्फलं त्रिदशैर्दृष्टं सर्वतीर्थसमुद्भवम् ॥
तत्फलं लभते सर्वं द्वारकायां दिनेदिने
tīrthakoṭisahasraistu kṛtaiḥ śrāddhaiśca yatphalam ||
pitṝṇāṃ tatphalaṃ proktaṃ gomatītilatarpaṇāt
||169||तीर्थकोटिसहस्रैस्तु कृतैः श्राद्धैश्च यत्फलम् ॥
पितॄणां तत्फलं प्रोक्तं गोमतीतिलतर्पणात्
yatīnāṃ bhojanaṃ yastu yacchate kṛṣṇamandire ||
sikthesikthe bhavettṛptiḥ pitṝṇāṃ yugasaṃkhyayā
||170||यतीनां भोजनं यस्तु यच्छते कृष्णमन्दिरे ॥
सिक्थेसिक्थे भवेत्तृप्तिः पितॄणां युगसंख्यया
kaupīnācchādanaṃ chatraṃ pāduke ca kamaṇḍalum ||
dattvā saṃnyāsināṃ yāti sapta kalpāni tatphalam
||171||कौपीनाच्छादनं छत्रं पादुके च कमण्डलुम् ॥
दत्त्वा संन्यासिनां याति सप्त कल्पानि तत्फलम्
dhanyāste mānavāḥ putra vasanti śvapacādayaḥ ||
dvārakāyāṃ gatiṃ yāṃti vasatāṃ tatra yoginām
||172||धन्यास्ते मानवाः पुत्र वसन्ति श्वपचादयः ॥
द्वारकायां गतिं यांति वसतां तत्र योगिनाम्
trikālaṃ ye prapaśyaṃti vadanaṃ pratyahaṃ hareḥ ||
na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi
||173||त्रिकालं ये प्रपश्यंति वदनं प्रत्यहं हरेः ॥
न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि
yā nārī vidhavā bhūtvā kurute dvārakāśrayam ||
kulāyutasahasraṃ tu nayate paramaṃ padam
||174||या नारी विधवा भूत्वा कुरुते द्वारकाश्रयम् ॥
कुलायुतसहस्रं तु नयते परमं पदम्
putreṇāpīha kiṃ kāryyaṃ na gato dvārakāṃ yadi ||
nārī putraśatācchreṣṭhā gatvā kṛṣṇapurīṃ vaset
||175||पुत्रेणापीह किं कार्य्यं न गतो द्वारकां यदि ॥
नारी पुत्रशताच्छ्रेष्ठा गत्वा कृष्णपुरीं वसेत्
kṛṣṇaṃ kṛṣṇapurīṃ gatvā yo'rccayettulasīdalaiḥ ||
prāptaṃ janmaphalaṃ tena tāritāḥ prapitāmahāḥ
||176||कृष्णं कृष्णपुरीं गत्वा योऽर्च्चयेत्तुलसीदलैः ॥
प्राप्तं जन्मफलं तेन तारिताः प्रपितामहाः
tulasīdalamālāṃ tu kṛṣṇottīrṇāṃ tu yo vahet ||
patrepatre'śvamedhānāṃ daśānāṃ labhate phalam
||177||तुलसीदलमालां तु कृष्णोत्तीर्णां तु यो वहेत् ॥
पत्रेपत्रेऽश्वमेधानां दशानां लभते फलम्
tulasīkāṣṭhasaṃbhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ ||
phalaṃ yacchati daityāriḥ pratyahaṃ dvārakodbhavam
||178||तुलसीकाष्ठसंभूतां यो मालां वहते नरः ॥
फलं यच्छति दैत्यारिः प्रत्यहं द्वारकोद्भवम्
nivedya viṣṇave mālāṃ tulasīkāṣṭhasaṃbhavām ||
vahate yo naro bhaktyā tasya naivāsti pātakam ||
sadā prītamanāstasya kṛṣṇo devakinaṃdanaḥ
||179||निवेद्य विष्णवे मालां तुलसीकाष्ठसंभवाम् ॥
वहते यो नरो भक्त्या तस्य नैवास्ति पातकम् ॥
सदा प्रीतमनास्तस्य कृष्णो देवकिनंदनः
tulasīkāṣṭhasaṃbhūtaṃ śirobāhvādibhūṣaṇam ||
jāyate yasya martyasya tasya dehe sadā hariḥ
||180||तुलसीकाष्ठसंभूतं शिरोबाह्वादिभूषणम् ॥
जायते यस्य मर्त्यस्य तस्य देहे सदा हरिः
tulasīmālayā yastu bhūṣitaḥ karma cā''caret ||
pitṝṇāṃ devatānāṃ ca kṛtaṃ koṭiguṇaṃ kalau
||181||तुलसीमालया यस्तु भूषितः कर्म चाऽऽचरेत् ॥
पितॄणां देवतानां च कृतं कोटिगुणं कलौ
tulasīkāṣṭhamālāṃ tu pretarājasya dūtakāḥ ||
dṛṣṭvā dūreṇa naśyaṃti vātoddhūtā yathā'layaḥ
||182||तुलसीकाष्ठमालां तु प्रेतराजस्य दूतकाः ॥
दृष्ट्वा दूरेण नश्यंति वातोद्धूता यथाऽलयः
jāyate tadgrahe naiva pāpasaṃkramaṇaṃ kutaḥ ||
śrutaṃ purāṇamasmābhiḥ kathitaṃ brahmavādibhiḥ
||183||जायते तद्ग्रहे नैव पापसंक्रमणं कुतः ॥
श्रुतं पुराणमस्माभिः कथितं ब्रह्मवादिभिः
tasmānmālā tvayā dhāryyā tulasīkāṣṭhasaṃbhavā ||
harate nātra saṃdeha aihikāmuṣmikaṃ tvagham
||184||तस्मान्माला त्वया धार्य्या तुलसीकाष्ठसंभवा ॥
हरते नात्र संदेह ऐहिकामुष्मिकं त्वघम्
tulasīmālayā yastu bhūṣito bhramate yadi ||
duḥsvapnaṃ durnimittaṃ ca na bhayaṃ śātravaṃ kvacit
||185||तुलसीमालया यस्तु भूषितो भ्रमते यदि ॥
दुःस्वप्नं दुर्निमित्तं च न भयं शात्रवं क्वचित्
kṛtvā vai tīrthasaṃnyāsaṃ yatayo vidhavāḥ striyaḥ ||
jīvanmuktāḥ kalau jñeyāḥ kulakoṭisamanvitāḥ
||186||कृत्वा वै तीर्थसंन्यासं यतयो विधवाः स्त्रियः ॥
जीवन्मुक्ताः कलौ ज्ञेयाः कुलकोटिसमन्विताः
dhārayaṃti na ye mālāṃ haitukāḥ pāpamohitāḥ ||
narakānna nivartaṃte dagdhāḥ kopāgninā hareḥ
||187||धारयंति न ये मालां हैतुकाः पापमोहिताः ॥
नरकान्न निवर्तंते दग्धाः कोपाग्निना हरेः
unmīlinī vaṃjulinī trispṛśā pakṣavarddhinī ||
tvayā putra prakarttavyā jayaṃtī vijayā jayā
||188||उन्मीलिनी वंजुलिनी त्रिस्पृशा पक्षवर्द्धिनी ॥
त्वया पुत्र प्रकर्त्तव्या जयंती विजया जया
pāpaghnī cāṣṭamī proktā kṛṣṇasyātīva vallabhā ||
kṛtā kalau yuge putra dvārakā mokṣadāyinī
||189||पापघ्नी चाष्टमी प्रोक्ता कृष्णस्यातीव वल्लभा ॥
कृता कलौ युगे पुत्र द्वारका मोक्षदायिनी
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe caturthe dvārakāmāhātmye dvārakāgamanamāhātmya tulasīdhāraṇamāhātmyavarṇanaṃnāma trayoviṃśatitamo'dhyāyaḥ || 23 ||